Dinimiz �slam

Enver Abi'nin Ard�ndan

Sat, 08 A�u 2026 14:24:02 +0300

Medeniyetler

Fri, 07 A�u 2026 11:58:55 +0300

Sual: Medeni ve medeniyet nedir?
CEVAP
Güzel ahlak sahibi olan ve zaman�n�n fen bilgilerinde yükselmi� olan Müslümana medeni denir. Fende ilerlemi�, fakat ahlaks�z olan medeni olamaz. Fende geri ve ahlak� bozuk olana vah�i denir. Medeniyet, �ehirler yapmak ve insanlara hizmettir. Bu da, fen ile, sanat ve güzel ahlak ile olur. K�sacas�, fen ve sanat�n güzel ahlak ile birlikte olmas�na medeniyet denir.

Medeni bir insan, her �eyden önce, güzel ahlakl�, dürüst ve çal��kand�r. Fen ve sanat� insanlar�n hizmetinde kullan�r. Din terbiyesi alm��, fen bilgilerini de ö�renmi�tir. Sözü, özü do�rudur. ��lerini son derece dikkat ile ba��ndan sonuna kadar takip eder. Gerekirse, i� saatinden fazla çal��maktan hiç çekinmez. Böyle çal��maktan, i� görmekten zevk al�r. Ya�lansa bile, kolay kolay i�inden ayr�lmaz. Âmirlerine itaat eder. Dininin emir ve yasaklar�na titizlikle uyar. �badetlerini asla terk etmez. Evlad�n�n imanl�, ahlakl� yeti�mesine çok önem verir. Onlar� kötü arkada�lardan, zararl� yay�nlardan korur. Zaman�n k�ymetini bildi�i için, her i�ini dakikas� dakikas�na yapar. Vaadine sad�k olur. Din ve dünya vazifelerini bitirmeden içi rahat etmez. Bir i�i geciktirmek, yar�na b�rakmak �öyle dursun, yar�n yap�lacak bir i�i bugün yapar. Görülüyor ki, gerçek Müslüman ilerici; dinsiz olan ise gericidir.

�ki çe�it medeniyet görülmü�tür
Tarihte iki çe�it medeniyet görülmü�tür. Bunlardan biri ilahi dinlere inananlar�n ortaya koydu�u medeniyetler, di�eri de inançs�zlar�n uygarl��d�r. Eski Hind, Asur, M�s�r, Yunan ve Roma uygarl�klar�, putperest toplumlar�n dünya hayat anlay��lar�n� göstermektedir. Onlar�n ilah kabul ettikleri putlar�n baz� insanlara, bilhassa krallara (Firavun, Promethe, Afrodit gibi) hulul ettikleri, yani vücutlar�na girip yerle�ti�i, böylece bu krallar�n yar� tanr�la�t�klar� kabul edilirdi. Buna göre �ekillenen günlük hayatta insanlar, asiller, aristokratlar, plepler, köylüler, köleler ve daha çe�itli isimler alt�nda s�n�fland�r�l�r, hakim olan s�n�flar di�erlerini dini, ekonomik ve be�eri bak�mdan sömürür ve onlara zulmederlerdi. Atina’daki hipodromlarda insanlar� ç�plak olarak spor müsabakalar�na sokmak, çe�itli adlar alt�nda tertipledikleri e�lencelerde �arap içerek her türlü ç�lg�nl�� yapmak ve Roma’da köle yapt�klar� ve gladyatör dedikleri insanlar� birbirleriyle ölümüne dövü�türmek ve aç b�rak�lm�� aslanlara parçalatt�rmak vah�eti, zevkleri idi.

Bat�’n�n ortaya koydu�u uygarl�k, Hristiyan olan milletlerin eski inanç, örf ve âdetleri ile kar��arak yar� putperest bir medeniyet olmu�tur. Hazret-i �sa’dan sonra bozulmaya ba�layan Hristiyanl�k, felsefecilerin, papalar�n ve krallar�n�n müdahaleleriyle daha çok bozulmu�tur. Böylece Orta Ça� Avrupa’s�, puthaneye döndürülmü� kiliseler ile zalim derebeyi ve krallar�n �atolar� etraf�nda binbir çe�it hurafe ile doldurulmu� kafalar, adalet ve merhametten mahrum kalbler ve cehaletin karartt�� darac�k ufuklar� içinde kaba, görgüsüz ve yar� vah�i insanlarla doldu. Hastal�klar çaresiz, hastalar bak�ms�z, fakirler ve köylüler hor ve zelil, ilim adamlar�, dü�ünürler tehlikeli, kad�nlar her türlü hakaret ve zilletin hedefi idi.

�slam medeniyeti
Müslümanlar�n �spanya’y� fethederek burada bir �slam medeniyeti kurmalar� ve Haçl� Seferleri sonunda, Avrupal�lar önce �a�k�nl�k ve hayranl�k içinde bocalam��lar, sonra yava� yava� uyanarak, çocuklar�na Endülüs Üniversitelerinde fen bilgileri tahsil ettirmeye, �slam âlimlerinin fen bilgileri kitaplar�n� kendi dillerine çevirmeye ve Müslümanlarda gördükleri teknik aletleri yapmaya ba�lad�lar.
Bu arada �slam âlimlerinin eski Yunan filozoflar�n�n bozuk kitaplar�na verdikleri ilmi, inand�r�c� cevaplar� okuyarak içine dü�tükleri batakl�klardan kurtulmaya çal��t�lar. Bu hâl, �slamiyet’in üstünlü�ü kar��s�nda ezilen ve papazlar�n aforoz tehdidiyle suskunluk içinde olan Avrupal�lar� bu defa eski Yunan mitolojisini incelemeye, ö�renmeye sevk etti. Ö�rendiklerini resim, heykel, felsefe ve edebiyat eseri, müzik bestesi olarak kendilerine göre yeniden yazarak ve yayarak yeni bir yol tuttular. Bunlara Rönesans, Hristiyanl�k dininde yapt�klar� de�i�ikliklere de reform ad�n� verdiler.

Böylece Avrupa’da gün geçtikçe tesiri azalan ve bir süs unsuru haline gelen bir kilise, ruhi açl�klar�n� tatmin için s�k s�k de�i�tirdikleri sanat ve estetik anlay��lar� ile maddi refah� hedef alan bir ilim, teknoloji ve sanayile�me ba�lad�. Frans�zlar�n övündükleri Versailles saray�nda bir hamam yoktu. Su ve temizlik dü�manl��, papazlardan ba�layarak, krallarda, asillerde ve halkta yayg�nd�.

Müslüman milletlerden ve bilhassa Osmanl�lardan görüp ö�rendiklerini tatbik ederek, üzerinde as�rlar boyu çal��p geli�tirerek bugünkü ilmi ve teknolojik seviyelerine ve ihtilallerle yerle�tirilen rejimlere ula�t�lar. Hristiyanl��n, bir fantezi ve teselli kayna�� olarak kabul ettikleri teslis denilen üç tanr� inanc� bir süs e�yas� olarak ta��d�klar� haçlar ile her türlü e�lencelerinin sembolü haline gelmi� �arap ve kilise korolar�ndan türemi� ç�lg�n bir bat� müzi�i ve bunlar�n neticesi olarak her gün süratle artan ahlaki çöküntüye medeniyet demek mümkün müdür?

Medeniyetler içinde her bak�mdan mükemmel olan� �slam medeniyetidir. �slam âlimleri, medeniyeti; beldelerin imar edilerek insanl��n ihtiyaçlar�n� kar��layacak, rahat ve huzur içinde ya�ayacak �ekle sokulmas�, insanlar�n da ruhen, maddeten, fikren ve ahlaken yükselmesi �eklinde tarif etmi�lerdir. Müslümanlar�n tarih boyunca kurduklar� bütün medeniyetlerin kayna��, mümtaz örne�i ve rehberi, asr-� saadettir. Tarihte oldu�u gibi, bugün de dinimizi iyi ö�renip, ona uymaya çal��rsak, maddi ve manevi sahada en yüksek bir medeniyete ula�mam�z son derece kolay olacakt�r.

Bat�’y� taklit etmek
Bat�’n�n bât�l inan��lar�n�, moda ve ahlaks�zl�klar�n� taklit etmek, medeniyet de�il, milletin bünyesinde tahribat yapmakt�r.

�slam dini, Müslümanlar�n tembel, miskin oturmalar�na izin vermez. Müslümanlar�n her türlü fen kollar�nda çal��arak ilerlemelerini, ba�ka dinden olanlar�n fende bulduklar� yenilikleri, onlardan ö�renmelerini, bunlar� kendilerinin de yapmalar�n� emreder. Ziraat, ticaret, doktorluk, kimya ve harp sanayiinde herkesten ileride olmalar�n� emreder. Müslümanlar, ba�ka milletlerdeki her çe�it fen vas�talar�n� ara�t�r�r, ö�renir ve yapar. Fakat onlar�n bozuk dinlerini, kötü, çirkin huylar�n�, âdetlerini almaz, taklit etmez.

Tarihi bir mektup
Osmanl� devletinde Rus sefiri olarak uzun seneler çal��an �gnatiyef, hat�ralar�nda, Sultan II. Mahmud zaman�nda 1821 de Rum isyan�n�n planlay�c�s�, Patrik Gregoryus’un Rus çar� Aleksandr’a yazd�� mektubu aç�klam��t�r. Mektup �öyledir:

(Türkleri maddeten ezmek ve y�kmak imkans�zd�r. Çünkü Türkler, Müslüman olduklar� için çok sab�rl� ve mukavemetli insanlard�r. Gayet ma�rur ve izzet-i iman sahibidirler. Bu hasletleri, dinlerine ba�l�l�klar�ndan, kadere r�za göstermelerinden, ananelerinin kuvvetinden, idarecilerine [devlet adamlar�na, komutanlar�na, büyüklerine] olan itaat duygular�ndan gelmektedir. Türkler zekidir ve kendilerini müspet yolda yönetecek reislere sahip olduklar� müddetçe de çal��kan ve gayet kanaatkârd�rlar. Onlar�n bütün meziyetleri, hatta kahramanl�k duygular� geleneklerine olan ba�l�l�klar�ndan, ahlak güzelli�inden ileri gelmektedir.

Türklerde önce itaat duygusunu k�rmak ve manevi ba�lar�n� parçalamak, dini metanetlerini zay�flatmak gerekir. Bunun en k�sa yolu, milli gelenek ve dinlerine uymayan yabanc� fikir ve hareketlere al��t�rmakt�r.

Maneviyatlar� sars�ld�� gün, Türklerin kendilerinden �eklen çok kudretli, kalabal�k ve zahiren hakim kuvvetler önünde zafere götüren as�l kudretleri sars�lacak ve onlar� maddi vas�talar�n üstünlü�ü ile y�kmak mümkün olabilecektir. Bu sebeple, Osmanl� Devletini tasfiye için, sadece harp meydanlar�ndaki zaferler kâfi de�ildir. Hatta, sadece bu yolda yürümek, Türklerin haysiyet ve vakar�n� tahrik edece�i için, dikkatli olmal�d�r. Yap�lacak i�, Türklere hissettirmeden, bünyelerindeki tahribat� tamamlamakt�r.)

Bu mektuptaki (Türklerin maneviyat ve dinlerinin y�k�lmas� için, onlar� yabanc� âdetlere al��t�rmak ve onlara hissettirmeden bünyelerindeki bu tahribat� tamamlamakt�r) ifadesi çok ibret vericidir. Bu hedeflere ise, Bat�’n�n inanç, moda ve ahlaks�zl�klar�n� taklide al��t�rmakla ula��l�r. O halde oyuna gelmemelidir.

Bat� ve vah�et
�slamiyet’i bir vah�et olarak tan�tan Hristiyanlar�n yapt�klar� vah�etler çoktur. Din nam�na yap�lan Engizisyon zulümleri, Sent Bartelemi facias� ve buna benzer toplu öldürmeler, Hristiyanlar�n, mezhepleri farkl� olan dinda�lar�na ve di�er dinlere kar�� gösterdikleri ak�l ermez vah�etleri birer birer te�hir etmektedir. Müslüman idareciler aras�nda hiçbiri, hiçbir zaman Hristiyanlar�n yapt�klar� gibi, zulümler yapmam��t�r. �slamiyet’te hiçbir mahluka zulüm yapmak caiz de�ildir. Müslüman din adamlar� zulme mani olmu�tur.

�ngiliz ilim adam� Lord Davenport, Hazret-i Muhammed ve Kur’an-� kerim ad�ndaki kitab�nda diyor ki:

(Ahlak üzerinde son derece titizli�idir ki, Müslümanl��n az zamanda süratle yay�lmas�na sebep olmu�tur. Müslümanlar, muharebede k�l�nca boyun e�mi� olan ba�ka din adamlar�n�, daima af ile kar��lam��lard�r.

Juryo diyor ki:
Müslümanlar�n Hristiyanlara kar�� davran�� ile, papal��n ve krallar�n Müslümanlara reva gördü�ü muamele, asla birbirine benzetilemez. Mesela 1572 y�l� Sent Bartelemi yortu günü, IX. �arl ve Kraliçe Katerina’n�n emri ile Paris ve civar�nda 60 bin Protestan öldürüldü. Böyle nice i�kencelerde dökülen Hristiyan kanlar�, Müslümanlar�n harp meydanlar�nda döktükleri Hristiyan kanlar�ndan kat kat fazlad�r. Bunun içindir ki, birçok aldanm�� insan�, �slamiyet’in, bir zulüm dini oldu�u zann�ndan kurtarmak gerekir. Papal��n vah�et ve yamyaml�k derecesine varan i�kenceleri yan�nda, Müslümanlar�n gayrimüslimlere kar�� davran��lar�, çok yumu�ak olmu�tur.

Chatfeld diyor ki:
(Müslümanlar, Hristiyanlara kar��, Bat�l�lar�n Müslümanlara kar�� uygulad�klar� gaddar muameleyi uygulasalard�, bugün Do�u’da tek Hristiyan kalmazd�.)

�slamiyet, ba�ka dinlerin hurafe ve �üpheler batakl�� ortas�nda, çiçek temizli�i ile yükselmi�, akli ve fikri asaletin sembolü olmu� bir dindir.

�slamiyet, ilahlara insan kan� dökmek facia ve felaketinden be�eriyeti kurtard�. Bunun yerine, ibadeti ve sadakay� getirmekle, insanlara iyili�i emir etti. Sosyal adaletin temelini kurdu. Böylece, kanl� silahlara hacet b�rakmadan dünyaya kolayca yay�ld�. [�slam cihad� da bu demektir.]

�lim davas�na Müslümanlar kadar ba�l� ve sayg�l� hiç bir millet gelmemi�tir denilebilir. Muhammed aleyhisselam�n pek çok hadisleri, samimi bir ilim te�vikçisidir ve ilme sayg� ile doludur. �slamiyet, ilme maldan daha çok k�ymet vermi�tir. Muhammed aleyhisselam, daima ilim ö�renmeyi ve yaymay� emretmi�, Eshab� da, bu yolda çal��m��lard�r.

Bugünkü fen ve medeniyetin, eski ve yeni eserlerin ve edebiyat�n koruyucular�, Emeviler, Abbasiler, Gazneliler ve Osmanl�lar zaman�ndaki Müslümanlar olmu�tur.)

Buraya kadar baz� parçalar�n� yazd��m�z Davenport’un �ngilizce kitab�, misyonerler taraf�ndan piyasadan toplanarak, yok edilmek istenmi�tir.

Araplar�n Müslüman olu�u
�slamiyet’ten önce Arabistan çölünde oturanlar, yar� vah�i bedevilerdi. Putperest idiler. Birçok putlara taparlard�. �lkel bir hayat sürerlerdi. K�z çocuklar�n� diri diri gömmek gibi âdetleri vard�. Bu yar�mada, bir yol üzerinde olmad�� için, ne Büyük �skenderler, ne Persler, ne Romal�lar Araplarla hiç u�ra�mam��, birçok kavimlerle sava�t�klar� halde, Araplar�n yan�ndan geçmemi�lerdi. Bu sebepten, �ranl�lar�n, Romal�lar�n ahlaks�zl�klar�, zulümleri, hilekârl�klar� Araplara bula�mad�.

��te böyle aciz, zavall�, fakat saf ve temiz olan bir kavim, onlara rehberlik eden Muhammed aleyhisselam�n getirdi�i �slam dini sayesinde birdenbire de�i�mi�, tam bir medeniyete kavu�mu�, harikulâde [ola�anüstü] bir gayret ile 30 y�l içinde, �arkta Türkistan, Hindistan; bat�da �spanya olmak üzere akla hayret veren çok kudretli bir �slam devleti meydana getirmi�tir.

�limde, fende ve medeniyette son derece ilerlemi�ler, o zamana kadar bilinmeyen birçok �ey ke�fetmi�lerdir.

�lim, fen, t�p ve edebiyatta en yüksek mertebeye varm��lard�r. �limde o kadar ileri gitmi�lerdi ki, Papalar bile Endülüs üniversitelerinde okuyor, dünyan�n her taraf�ndan ko�up gelenler, bu üniversitelerde fen ve t�p tahsil ediyorlard�.

O zaman�n Avrupa’s�ndan bahseden John W. Drapper gibi tarafs�z bir tarihçi, Avrupa’n�n manevi inki�af� ismindeki eserinde �öyle demektedir:
(O zamanki Avrupal�lar, tamamen barbard�. Hristiyanl�k onlar� barbarl�ktan kurtaramam��t�. Hristiyan dininin ba�aramad��n�, �slam dini ba�ard�. �spanya’ya gelen Araplar, önce onlara y�kanmas�n� ö�rettiler. Sonra, onlar�n üzerindeki parça parça olmu�, bitlenmi� hayvan postlar�n� ç�kararak, temiz, güzel elbiseler giydirdiler. Evler, konaklar, saraylar yapt�lar. Onlar� okuttular. Üniversiteler kurdular. Hristiyan tarihçiler �slam’a kar�� olan kinlerinden ötürü, bu hakikati gizlemeye çal��makta, Avrupa’n�n medeniyette Müslümanlara ne kadar borçlu oldu�unu bir türlü itiraf edememektedirler.)

30 y�l içinde bir vah�i kavmi, hem de küçük bir insan toplulu�unu, dünyan�n en muazzam, en medeni, en yüksek ahlakl�, en yüksek seciyeli, en kahraman, en bilgili bir millet hâline getirmek, herhangi bir insan�n, bir liderin, bir kumandan�n yapaca�� i� de�ildir. Bu, ancak Allahü teâlân�n âlemlere rahmet olarak gönderdi�i Peygamber efendimizin mucizesidir.

Fende ileri olmak
Sual: Fende ilerlemek medeniyette de ilerlemek say�l�r m�?
CEVAP
Medeniyet, sadece fende ilerlemek de�ildir, fen vâs�talar�n� insanlar�n hayr�na kullanmakt�r. E�er insanlar�n zarar�na kullan�l�yorsa, ona medeniyet de�il vah�et denir. Güçlü bir ülke, atom bombas� yap�p di�er ülkeleri yok ederse, bu medeniyet olmaz.

�slâmiyet gelmeden önce
Sual: �slâmiyet gelmeden önce bugünkü Ortado�u’nun, Arap yar�madas�n�n durumu nas�l idi?
Cevap: Bu konuda Ahmet Cevdet Pa�a, K�sas-� Enbiyâ kitab�nda diyor ki:
“�sa aleyhisselam gö�e ç�kar�ld�ktan k�rk sene sonra Romal�lar Kudüs’e hücum ettiler. Yahudilerin kimini öldürdüler, kimini esir ald�lar. Kudüs’ü ya�ma ettiler, yak�p y�kt�lar. Tevratlar� ve ba�ka kitaplar�n hepsini yakt�lar. Mescid-i aksây� yerle bir ettiler. Yahudiler bundan sonra bir daha toplanamad�. Bir devlet kuramad�lar. Da��ld�klar� yerlerde hor ve hakir ya�ad�lar. �sa aleyhisselam�n, otuz ya��nda Peygamber oldu�u bildirildi. Kendisine oniki ki�i inand�. Bunlara Havâriyyûn denir. Otuzüç ya��nda diri olarak gö�e kald�r�l�nca, Havariler da��l�p, bu yeni dini yaymaya çal��t�lar. Sonra, �ncil diye çe�itli kitaplar yaz�ld�. Bunlar �sa aleyhisselam� anlatan tarih kitaplar� idi. As�l �ncil ele geçmemi�tir. Her yer küfür ve �irk içinde idi. �sa aleyhisselam�n dini üçyüz sene gizli tutuldu. Ona inand�� ö�renilen kimselere i�kence ediliyordu. Roma �mparatoru Kostantin üçyüzon senesinde, bu dine izin verdi. Kendi de Hristiyan oldu. �stanbul �ehrini yapt�. Roma’dan �stanbul’a ta��nd�. Fakat bu dinin esaslar� bozulmu�, unutulmu� oldu�undan, papazlar�n elinde oyuncak oldu. Milad�n 395. senesinde, Roma devleti ikiye ayr�ld�. Roma’daki papaya tabi olanlara Katolik, �stanbul’daki patrike tabi olanlara Ortodoks denildi. Kiliselere resimler, heykeller kondu. Ba�ka milletler de küfür ve �irk içinde idi. Romal�lar, bütün Avrupa’y�, M�s�r’�, Suriye’yi, Irak’� ald�lar. Fen ve sanatta ileri iseler de, ahlaklar� bozuktu. Keyfe, can yakmaya dalm��lard�. Ald�klar� memleketlere fena ahlaklar�n� yerle�tirdiler.

Romal�lar Arabistan yar�m adas�na sald�rmad�lar. Ancak Araplar cahil kalm��t�. Kimi Hristiyan, kimi Yahudi, ço�u putperest olmu�tu. Hazret-i �brahim ve hazret-i �smail’den kalma adetlere ba�l� olanlar da vard�. Mekke’dekilerin ço�u, putlara tap�yordu. Bütün dünya da, zulmet ve dalalet içinde idi. Araplar fende geri iseler de, edebiyata çok ehemmiyet veriyorlard�. �çlerinde, kuvvetli hatipler ve �airleri vard�. �iir söylemekle iftihar eder, övünürlerdi. Arap lisan�n�n kemale gelmesi, Allah taraf�ndan bir kitap indirilece�ine bir i�aret idi.”

Sual: De�i�ik �rk ve dinden olan insanlar�, bir arada tutmak beraber ya�amalar�n� temin etmek mümkün müdür?

Cevap: �nsanl�k tarihinin ba��ndan itibaren, de�i�ik zamanlarda, çe�itli kavimlere mensup olan insanlar�, bir arada tutmak mümkün olmu�tur. Çünkü tarihin her devrinde, türlü kan� ta��yan, türlü dil konu�an, ba�ka ba�ka âdet ve ananelere ba�l� olan milyonlarca insan�n, aralar�ndaki farklar� b�rakarak, bir inanç veya fikir etraf�nda toplan�p, birer imparatorluk kurduklar�n� görüyoruz.

Böyle kurulan imparatorluk veya devletlerin en büyü�üne, en güzeline Orta Ça�'da rastl�yoruz. Hiç bozulmam��, de�i�tirilmemi� biricik din olan �slam dininin güzel ahlak� ile bezenmi�, birbirlerini seven, yard�mla�an, çe�itli �rklardan, büyük insan topluluklar�n�n, birle�tiklerini biliyoruz. Bu toplulu�u ayakta tutan temel, Allahü teâlân�n emretti�i çal��kanl�k, adalet, iyilik, sayg� gibi din esaslar� idi. Osmanl� Türklerini, Sakarya kenar�ndan, k�sa bir zamanda, Viyana kap�lar�na götüren kuvvet, Sultan Osman Beyin ve çocuklar�n�n s�ms�k� sar�ld�klar� �slam dininin, ruhu ve bedeni tekamül ettiren, geli�tiren ��kl� yolu idi. Çünkü, �slamiyette Müslümanlar birbirinin karde�idir.

H�ristiyan Avrupan�n tek kalesi Fransa kap�lar�n� zorlamaya giden Attila idaresindeki Turan Hunlar�, herhangi bir hak dine mensup olsalard� ve oralara bu hak dinin ahlak�n�, ruhunu götürmü� olsalard�, Hazret-i Ömer'in ordusundaki adalete, �efkate hayran olup, seve seve Müslüman olan �am H�ristiyanlar� gibi, papazlar�n bask�s�ndan, krallar�n i�kencesinden usanm�� olan Bat� H�ristiyanlar� da, onlara kucaklar�n� açmaz m� idi ve bugünkü Avrupa'n�n din çehresi ne olurdu?

Emeviler, �slam dinini, �spanya'dan, Avrupaya soktu. Fas, Kurtuba ve G�rnata üniversitelerini kurup, Bat�'ya ilim ve fen ��klar�n� sald�. H�ristiyanl�k âlemini uyand�r�p, bugünkü müsbet ilerlemenin temelini koydu. Dünya yüzündeki ilk üniversitenin, Fas'�n Fez �ehrinde bulunan Kureviyyin Üniversitesi oldu�u bütün ansiklopedilerde yaz�l�d�r. Bu üniversite m. 859 y�l�nda kurulmu�tur.

Resulullah Kur�an� a��klad�

Mon, 03 A�u 2026 23:26:41 +0300

Sual: Resulullah efendimiz Kur’an� niye aç�klad�?
CEVAP
Kur’an-� kerimde, (Resulüm, sana indirdi�imiz Kur’an� insanlara aç�kla) buyuruluyor. (Nahl 44)

�mam-� �arani hazretleri de buyuruyor ki:
Kur’an-� kerimde, namazlar�n kaç rekat oldu�u, rüku ve secdede okunacak tesbihler, vakit namazlar� ile bayram ve cenaze namazlar�n�n nas�l k�l�naca��, namaz� bozan �eyler, zekât nisab�, zekât�n hangi maldan verilece�i orucun ve hacc�n farzlar�, oruç kefareti, hukuk bilgileri, kedi köpek etinin yenilip yenilmeyece�i gibi birçok husus aç�kça bildirilmemi�tir. Yani hiçbir âlim, bunlar� Kur’an-� kerimden bulup ç�karamazd�. Bunlar� Peygamber efendimiz aç�klam��t�r. (Mizan-ül kübra)

Yaln�z Kur’an diyen müste�riklere [oryantalistlere] soruyoruz. Kur’an-� kerimde (Meyte ve kan size haram k�l�nd�) buyuruluyor. (Maide 3) Meyte, bo�azlanmadan ölen veya öldürülen yani le� olan hayvand�r. Bir müste�rik, bu âyete bakarak bal�k yemenin haram oldu�unu söyler. Ona göre sadece delil Kur’and�r. Halbuki Allahü teâlâ (Bir i�te anla�amazsan�z, bu i�in hükmünü ö�renmek için Kur’ana ve sünnete bak�n!) buyuruyor. Bal�k kesilmeden yenir mi diye Kur’ana bak�nca müste�rik yenmeyece�ini anlar. Dalak kand�r. Müste�rik, âyete bak�nca bunun da haram oldu�unu anlar. Fakat sünnete bak�l�nca istisna olarak bal�k ve dala��n helal oldu�u görülür. Hadis-i �erifte, (Size iki meyte ve iki kan helal k�l�nd�. �ki meyte bal�kla çekirgedir, iki kan ise, karaci�erle dalakt�r) buyurulmu�tur. (�bni Mace, Ebu Davud)

Yine Peygamber efendimiz, (Denizin suyu temizdir, meytesi helaldir) buyurarak deniz meytelerinin helal oldu�unu bildirmi�tir. (Ebu Davud, Abdürrezzak)

Buna da aç�kl�k getirilmi�, her meyte de�ildir. Mesela kendili�inden ölüp su yüzüne ç�kan bal��n da yenilmeyece�i hadis-i �erifle bildirilmi�tir. (Dare Kutni)

Aslan, kaplan, kurt, maymun ve köpek gibi y�rt�c� hayvanlarla, atmaca, kartal, do�an ve �ahin gibi y�rt�c� ku�lar�n etlerinin haraml�� da hadis-i �erifle bildirilmi�tir. (Müslim)

Peygamber efendimiz, (Yemin ederim ki, ben size ancak Allah’�n emretti�ini emrediyor, nehyetti�ini nehyediyorum) buyurdu. (Taberani), Zaten Onun sözleri vahiydir. (Necm 4)

Kur’ana, �slam’a uymak için, Peygamber efendimize uymak gerekir. Peygamber efendimize uymak için de �slam âlimlerine uymak gerekir. Kur’an-� kerimde (Bilmiyorsan�z âlimlere sorun) buyuruluyor. (Nahl 43)

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Âlimlere tâbi olun!) [Deylemi]

(Âlimler yeryüzünün ��klar�d�r. Benim ve di�er Peygamberlerin vârisleridir.) [Ebu Nuaym]

(Âlimler rehberdir.) [�. Neccar]

(Âlim, Allahü teâlân�n güvendi�i kimsedir.) [Deylemi]

Tahtavi hazretleri buyuruyor ki:
(Kur’an-� kerimdeki, (Allah’�n ipine sar�l�n!) emri, (F�k�h âlimlerinin, mezhep imamlar�n�n bildirdiklerine uyun) demektir.) [Dürr-ül muhtar ha�iyesi]

Nas�l kanunlar, Anayasadan ayr� kabul edilmezse, sünnet, yani hadis-i �erifler de Kur’an-� kerimden ayr� de�ildir. Onun aç�klamalar�d�r. Nas�l, tüzükler, yönetmelikler, kanunlara ayk�r� kabul edilmiyorsa, icma ve k�yas-� fukaha da sünnete ayk�r� de�ildir. K�yas, Kur’an-� kerimin ve hadis-i �eriflerin aç�klamas�d�r. Sünneti Kur’an-� kerimden ayr�, k�yas� [âlimlerin ictihadlar�n�] hadis-i �eriflerden ba�ka göstermeye çal��anlar�n, sap�k oldu�u Mektubat-� Rabbani’de yaz�l�d�r.

Sual: (Peygamberin Kur’an� aç�klad��n� gösteren bir hadis gösterilemez. Âyetleri ancak âyetler aç�klar. Ba�kalar�n�n aç�klamas�na gerek yoktur) diyenler oluyor. Bu, yanl�� de�il mi?
CEVAP
Elbette, çok yanl��t�r. Peygamber efendimiz aç�klamasayd�, namaz�n farzlar�n�, her gün kaç rekât k�l�naca��n� bile bilemezdik.

Hazret-i Âi�e vâlidemiz, (Onun ahlak�, Kur'an-� kerim ahlâk�d�r) buyurmu�tur. Yani onun hayat�, sözleri Kur'an-� kerimin tefsiridir, aç�klamas�d�r. Her hareketi Rabbimizin r�zas�na uygundu. O hâlde Peygamber efendimiz, her hareketiyle, her sözüyle, dinimizin emrini bildiren aç�k bir kitap gibiydi. Hadisler, âyetleri aç�klar. Bu konuda birkaç hadis-i �erif:
1- Eshab-� kiramdan Sehl �bni Sa’d hazretleri anlat�r:
Bekara sûresinin (Beyaz iplik siyah iplikten, ayr�l�ncaya kadar yiyin için!) mealindeki 187. âyeti inince, fecrin = tan yerinde kelimesi henüz nazil olmam��t�. Bir k�s�m insanlar oruç tutacaklar� zaman ayaklar�na siyah ve beyaz iplik ba�lar, bunlar görülünceye kadar yiyip içerlerdi. Sonra inen (Minel fecri) kelimesiyle birlikte âyet-i kerimeyi, Peygamber efendimiz, (Beyaz ve siyah ipli�in ayr�lmas�ndan maksat, gündüzün beyazl�� ile gecenin siyahl��n�n iplik gibi birbirinden ayr�lmas�d�r) diye aç�klad�. Böylece beyaz ve siyah iplikle alakas� olmad�� anla��ld�. (Buhârî, Müslim)

2- Nûr sûresinin, (Müslüman kad�nlar, ziynetlerini göstermesinler! �� yaparken zarûrî aç�lanlar günah olmaz. Ba�örtülerini yakalar�na kadar örtsünler [Böylece, saçlar�, kulaklar� ve gö�üsleri iyi örtülsün]) mealindeki 31. âyetinde bildirilen (Ziynetlerini, süslerini örtsünler) ifadesinin, (Ziynet tak�lan, süslenen yerlerinizi örtün!) demek oldu�unu, aç�lmas� günah olmayan ziynet yerlerinin, yüzle el oldu�unu da, Peygamber efendimiz bildirmi�tir. (Halebî-yi kebîr)

3- Kur'anda (Meyte ve kan size haram k�l�nd�) buyuruluyor. (Maide 3) Meyte, bo�azlanmadan ölen veya öldürülen yani le� olan hayvand�r.

Bal�k bo�azlanmadan [kesilmeden] ölürse meyte olur, (Yaln�z Kur’an) diyenlere göre yenmemesi gerekir. Ama Allahü teâlâ, (Bu Kitab�, insanlar�n ihtilafa dü�tükleri �eyi aç�klayas�n diye sana indirdik) buyuruyor. (Nahl 64) Müslümanlara da, (Bir i�te anla�amazsan�z, bu i�in hükmünü ö�renmek için Kur'an ve sünnete bak�n!) buyuruyor. (Nisa 59) Bal�k yenir mi diye Kur'ana bak�nca (Yaln�z Kur’an) diyenlere göre, yenmeyece�i anla��l�r. Dalak kand�r. Âyete bak�nca buna da haram demeleri gerekir. Fakat sünnete bak�l�nca bal��n ve dala��n helâl oldu�u görülür. Bunu aç�klayan hadis-i �erif �öyledir:
(Size iki meyte ve iki kan helâl k�l�nd�. �ki meyte bal�kla çekirgedir, iki kan ise, karaci�erle dalakt�r.) [�bni Mace, Ebu Davud]

Aslan, kaplan, kurt, maymun ve köpek gibi y�rt�c� hayvanlarla, atmaca, kartal, do�an ve �ahin gibi y�rt�c� ku�lar�n etlerinin haraml�� da hadis-i �erifle bildirilmi�tir. (Müslim)

4- Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Namaz, müminlere belli vakitlerde farz k�l�nd�.) [Nisa 103]

Bu vakitler Kur’an-� kerimde aç�kça belli de�ildir. Onun için kimileri üç, kimileri alt� veya yedi vakit diyorlar. Bunu Peygamber efendimiz aç�klam�� ve vefat edene kadar be� vakit olarak k�lm��t�r. �u linkte yeterli bilgi var:
Namaz be� vakittir

5- Peygamber efendimiz, Nisa sûresinin, (Yeryüzünde sefere ç�k�nca, namaz� k�saltabilirsiniz!) mealindeki yüz birinci âyetini aç�klam��, seferde namazlar�n� k�saltm�� ve k�salt�lmas�n� emretmi�tir. Bu konudaki birkaç hadis-i �erif meali:
(Seferde namaz� tamam k�lan, mukimken eksik k�lan gibidir.) [Dâre Kutnî, �bni Neccar]

(Allahü teâlâ seferde, dört rekâtl� namazlar� iki rekât k�lmay� emretmi�tir.) [Tirmizî, Nesaî, Ebu Davud]

�bni Abbas hazretleri buyuruyor ki: Allahü teâlâ, Resulullah'�n diliyle, dört rekâtl� farzlar�, seferde iki rekât olarak k�lmay� emretmi�tir. (Müslim, Ebu Davud, Nesaî)

�bni Mesud hazretleri de, Resulullah'�n seferde yats�n�n dört rekât farz�n� iki rekât k�ld��n� bildirmi�tir. (Buhârî)

Oruç tutup bay�lan birini gören Resulullah, “sallallahü aleyhi ve sellem”, (Seferde oruç tutmak, taat ve ibadet de�ildir) buyurdu. (Buhârî, Müslim, Ebu Davud, Nesaî)

Eshab-� kiram�n büyüklerinden Abdullah �bni Ömer hazretlerine, (Nisa sûresinde, sadece korku hâlinde ve seferde namaz� k�saltmaya izin verildi�i hâlde, niye namazlar� k�salt�yoruz?) diye sorulunca, (Resulullah, bize dinimizi anlat�rken, seferde namaz� iki rekât k�lmay� ö�retti) buyurdu. (Nesaî)

6- (Ki�i, dünyada kimi seviyorsa, âhirette onunla beraber olur) hadis-i �erifi, Maide sûresinin, (Ey iman edenler, Yahudileri ve Hristiyanlar� dost edinmeyin! Onlar, birbirinin dostudur. Onlar� dost edinen de onlardan [kâfir] olur. Allahü teâlâ, [kâfirleri dost edinip, kendine] zulmedenlere hidayet etmez) mealindeki 51. âyet-i kerimesinin aç�klamas�d�r.

Kur'an� aç�klamak gerekmez mi?
Kur'an-� kerimi herkes anlayabiliyorsa, �u sorulara cevap verilebilir mi?
1- (Âyetleri aç�klamak Allah’a aittir) ne demektir?

2- Resulullah, Kur'an-� kerimi aç�klamak için yüz binlerce hadis-i �erifi niye bildirdi?

3- Madem âyetleri aç�klamak Allah'a aitse, Peygamber efendimiz hâ�â niye Allah'�n emrini dinlemeyip Kur'an-� kerimde olmayan birçok haramlar� hadis-i �eriflerle aç�klam��t�r?

4- E�er, Kur’an aç�k, herkes anlarsa, niye Allah, Kur'an-� kerimin birçok yerinde (Resulüme uyun!) diyor? Niye (Yaln�z Kur'ana uyun!) buyurmuyor?

5- Eshab-� kiram�n ileri gelenleri, âyet-i kerimeleri niye Peygamber efendimize sual ettiler?

Bunlar� maddelerle aç�klayal�m:
1- Hazret-i Katade, (Kur’an� aç�klamak bize aittir) ifadesinin, (Onun muhtevas�ndaki helâlleri ve haramlar� aç�klamak bize aittir) demek oldu�unu bildirdi. Ayr�ca, (Kur’an-� kerimde yer alan vaatleri ve tehditleri aç�klay�p, gerçekle�tirmek bize aittir) anlam�na geldi�i ve Resulullah’a hitaben, (Senin dilinle aç�klamak, bize aittir) demek oldu�u bildirilmi�tir. (Kurtubi tefsiri)

�mam-� Kurtubî hazretleri buyuruyor ki:
Resulullah’�n beyan� iki türlüdür:
a) Kitapta mücmel [özet, k�sa, kapal�] olarak gelen ifadeleri aç�klamakt�r. Be� vakit namaz, vakitleri, secdeleri, rükûlar�, bozanlar, mekruhlar ve di�er hükümler, zekât�n miktar�, vakti, hangi mallardan al�naca��, hacc�n nas�l yap�laca�� gibi hususlar�n aç�klamas�n� Resulullah yapm��t�r. �ki hadis-i �erif:
(Hacc�n nas�l yap�laca��n� benden ö�renin!) [Müslim, Ebu Davud]

(Namaz� benim k�ld��m gibi k�l�n!) [Buhârî]

b) Resulullah'�n ikinci beyan �ekli, Allah’�n kitab�n�n hükmünden ba�ka hüküm ortaya koymakt�r. Bir kad�n�n, halas� ve teyzesiyle birlikte nikâhlanmas�n�n haram k�l�nmas�, evcil e�eklerin ve parçalay�c� az� di�i olan y�rt�c� hayvanlar�n yenmesinin haram k�l�nmas� gibi hükümler buna örnektir. (Cami-ul-ahkâm)

Kur'an-� kerimin birçok yerinde (Resulüme tâbi olun, ona uyun!) buyuruluyor. (Yaln�z Kur'an) diyenler samimi olsayd�, Allah'�n emrine uyup Resulullah'�n emirlerini de esas al�rlar, (Yaln�z Kur'an) demezlerdi.

2- Resulullah efendimiz, Allahü teâlân�n (Resulüme uyan, bana uymu� olur) emrine uyarak, âyet-i kerimeleri aç�klam��, Kur'an-� kerimde bulamad��m�z binlerce hüküm bildirmi�tir.

3- Peygamber efendimiz, hâ�â Allahü teâlân�n emrine ayk�r� i� yapmaz. Yapar denirse, bu Allah'� suçlamak olur. Allahü teâlâya itaat etmeyen peygamber olur mu? Hâ�â Resulü yanl�� i� yapar da, Allahü teâlâ düzeltmez mi?

4- Resulü de, Allahü teâlân�n bildirdi�ini bildirece�i için (Resulüme uyun!) buyuruyor.

5- Elbette Eshab-� kiram, Kur’an-� kerimi anlayamad�klar� için sual ettiler. Anlayabilselerdi niye soracaklard� ki?

Eshab-� kiram�n ileri gelenlerinden ve Cennetle müjdelen on ki�iden biri olan Hazret-i Ali gibi büyük bir zat�n anlayamad��n�, günümüzün mezhepsizleri nas�l anlayacak? O hâlde, Resulullah efendimizin aç�klad��ndan farkl� bir �ekilde Kur'ana mânâ vermek yanl��t�r.

Kur’an-� kerimin hakiki mânâs�n� ö�renmek isteyenin, din âlimlerinin kelam, f�k�h ve ahlak kitaplar�n� okumas� gerekir. (Hadika)

Kur’an-� kerimi do�ru anlamak için, Peygamber efendimizin aç�klamas�na ihtiyaç vard�r. Yoksa Peygamber efendimizin gönderilmesine lüzum kalmaz, Arapça bilenler asl�ndan, bilmeyenler de mealinden okuyarak iman ve ibadetlerini buna göre yapard�. Kur’an-� kerimde Peygamber efendimize hitaben mealen, (Kur’an� insanlara beyan edesin, aç�klayas�n diye sana indirdik) buyuruluyor. Huccetullahi alel-âlemin kitab�nda bildirildi�ine göre, buradaki beyan etmek, âyet-i kerimeleri ba�ka kelimelerle ve ba�ka �ekilde anlatmak demektir. E�er herkes Kur’an-� kerimi do�ru olarak anlasayd�, 72 sap�k f�rka ortaya ç�kmaz, herkes do�ru itikada sahip olur, Ehl-i sünnet itikad�nda olurdu. Herkes farkl� anlad�� ve farkl� tercüme etti�i içindir ki, 72 sap�k f�rka meydana ç�km��t�r. Kur’an-� kerim sa�lamd�r diye, meallerine de sa�lamd�r denilemez. Meal okumakla, Kur’an-� kerimde nelerin anlat�ld�� da do�ru olarak ö�renilemez. Tâbir caizse, Kur’an-� kerim anayasa gibidir. Yani kanunlar, tüzükler, yönetmelikler olmasa, s�rf anayasa ile suçlular cezaland�r�lamaz.

Sual: �nananlar ve inkâr edenler aras�ndaki mücadele as�rlard�r devam etmektedir. Peki böyle bir durumda do�ru olan din bilgilerine nas�l ula��lacakt�r?

Cevap: �slam dininin inançlar�n�, emirlerini ve yasaklar�n� do�ru olarak bildiren binlerle k�ymetli kitap yaz�lm��, bunlar�n ço�u yabanc� dillere çevrilerek, her memlekete yay�lm��t�r. Bu do�ru kitaplar� yazan �slam âlimlerine Ehl-i sünnet âlimi denir. Buna kar��l�k, yaln�z kendi zevklerini dü�ünen, k�sa görü�lü kimseler ve mevki ile, para ile, �ngilizlere sat�lm�� olan ahmaklar, her zaman, �slam’�n faydal�, feyizli ve ��kl� yoluna sald�rm��, Ehl-i sünnet âlimlerini lekelemeye, �slam dinini de�i�tirmeye, Müslümanlar� aldatmaya u�ra�m��lard�r. Müslümanlar ile dinsizler aras�ndaki bu mücadele her as�rda olmu� ve k�yamete kadar da olacakt�r. Cenâb-� Hak, böyle olmas�n� ezelde irade buyurmu�tur.

Ehl-i sünnet alimleri, bütün bilgilerini Eshâb-� kirâmdan ö�rendiler. Eshâb-� kirâm da, Resulullah efendimizden ald�lar. Eshâb-� kirâm, �slamiyet’i bildirmek için, uzak memleketlere da��ld�lar. Bunun için, kitap yazmaya vakit bulamad�lar. �ki yüz seneden sonra gelen âlimler aras�nda, din bilgilerine kendi görü�lerini, zamanlar�ndaki fen bilgilerini ve eski filozoflar�n sözlerini kar��t�ranlar oldu. Böylece, yetmi� iki bozuk, bidat f�rkas� meydana geldi. Bidat f�rkalar�n�n zuhur etmesinde Yahudilerin ve �ngilizlerin çok tesiri oldu.

Hangi f�rkadan olursa olsun, nefsine uyan ve kalbi bozuk olan Cehenneme gidecektir. Her mümin, nefsini tezkiye için, yani nefsin yarat�l��ndaki küfrü ve günahlar� temizlemek için, her zaman çokça Lâ ilâhe illallah ve kalbini tasfiye, yani nefisten ve �eytandan ve kötü arkada�lardan ve zararl� bozuk kitaplardan gelmi� olan küfürden ve günahlardan kurtulmak için Esta�firullah okumal�d�r. �slamiyet’in hükümlerine uyan�n dualar� muhakkak kabul olur. Namaz k�lmayan�n, avret yeri aç�k olanlar�n ve bunlara bakanlar�n ve haram yiyip içenlerin �slamiyet’in hükümlerine uymad�� anla��l�r. Bunlar�n duas� kabul olmaz.

Kur�an�a uydu�unu s�ylemek

Mon, 03 A�u 2026 23:17:45 +0300

Sual: (Yaln�z Kur’an) slogan�yla ortaya ç�kanlar, (E�er yaln�z Kur’an’a uyulsa, herkes ayn� �eyi söyler. Hiç ayr�l�k olmaz) diyorlar. Mutezile ve Cebriye’nin baz� görü�lerini benimseyenlerle, Vehhâbîler ve �bni Sebeciler, (Kur’an böyle söylüyor) dedikleri hâlde, birinin bildirdi�i ötekine niçin uymuyor?
CEVAP
Nakle uymad�klar� için Kur’an’dan farkl� �eyler anl�yorlar. Bu farkl� �eylere de (Kur’an) diyorlar. Ne kadar tuhaf ki, bu farkl� �eylere, (Kur’an) diyorlar da, mezhep imamlar�n�n, Ehl-i sünnet âlimlerinin anlad�klar�na, hattâ Resulullah'�n bildirdiklerine (Kur’an) diyemiyorlar. Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdiklerine uymayan her söz yanl��t�r.

Peygamber efendimizin, sallallahü aleyhi ve sellem, ömrünün sonuna kadar be� vakit namaz k�ld��n�, kâfir ve Müslüman herkes bildi�i hâlde, (Namaz üç vakittir) diyebilen ç�k�yor.

Kâfir olan herkesin cehennemlik oldu�u me�hur iken, (Hristiyanlar �ehit olabilir, Cennete girer) diyen ç�k�yor.

Allahü teâlâ, her �eyi bildi�i hâlde, (Allah her �eyi bilmez) diyen türeyebiliyor.

Kurban yaln�z deve, s��r ve davardan oldu�u hâlde, (Bal�ktan da kurban olur) veya (�slamiyet’te kurban kesmek yoktur. Kurban kesmek, hayvan katliam�d�r) diyen ç�kabiliyor.

Tesettür farz iken, (Tesettür farz de�il) diyen oluyor.

Kur’an’da nesh oldu�unda icma hâs�l oldu�u hâlde, Mutezile gibi (Nesh yoktur) diyenler oluyor. Namaz önce Beytül Makdis'e do�ru k�l�n�rken, Kâbe'ye dönülmesi emredildi, eski k�ble nesh edildi. Yahudiler bunun üzerine Peygamber efendimize iftira etmeye ba�lay�nca, �u âyet-i kerime indi:
(Biz, daha iyisini veya onun gibisini getirmeden bir âyeti nesh etmez veya unutturmay�z. Allah'�n her �eye kadir oldu�unu bilmez misin?) [Bekara 106]

Nesh ile ilgili ba�ka bir âyet-i kerime meali:
(Biz, bir âyetin yerine, bir âyeti de�i�tirip getirdi�imiz zaman [önceki âyetin hükmünü kald�rd��m�z vakit] Allah ne indirdi�ini pek iyi bilmi�ken, kâfirler "Sen, ancak bir iftirac�s�n" dediler. Hay�r, onlar�n ço�u Kur'ân'�n hakikatini ve hüküm de�i�tirmenin faydas�n� bilmezler.) [Nahl 101, A. Fikri Yavuz meali]

�man�n alt� �art�n� bildiren Amentü hadisi, me�hur ve mütevatir iken, iman�n �artlar�ndan kaderi aç�kça inkâr edenler oluyor. Bu Mutezile itikad�n� �bni Sebeciler de savunuyorlar.

Kimi de iman�n �art�n� ço�alt�yor, yediye ç�kar�yor. �imdiye kadar gelen bütün �slâm âlimlerini câhillikle suçlay�p, (�man�n �art�na Allah'a ula�mak maddesini de koydum) diyor.
Kimi de, (Namaz hiç önemli de�ildir) diyor.

Peki, o âyetlerde Allahü teâlâ ne buyuruyor? Kendi yanl�� anlay��lar� için, Allah ad�na konu�maktan ve (Allah böyle diyor) demekten daha tehlikeli ne olabilir?

O hâlde yap�lacak i�, (Yaln�z Kur’an) diyenlere veya (Ben Kur’an’dan söylüyorum) diyenlere de�il, Peygamber efendimize ve Onun aç�klamalar�n� esas alan Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdiklerine uymakt�r.

Sual: Kur’ân-� kerimde “Allah’�n ipine sar�l�n�z” ayetinden ne murad ediliyor?
CEVAP
Bu konuda Tahtâvî, Dürr-ül-muhtâr hâ�iyesinin Zebây�h k�sm�nda buyuruyor ki:
“Tefsir âlimlerinden baz�s� buyurdu ki; Âl-i �mrân sûresinin yüz üçüncü (Allah’�n ipine sar�l�n�z!) âyet-i kerimesi, f�k�h âlimlerinin bildirdiklerine sar�l�n�z demektir. F�k�h kitaplar�na uymayanlar, dalalete dü�er ve Allahü teâlân�n yard�m�ndan mahrum kal�r ve cehennem ate�inde yanar.

Ey iman sahipleri! Bu âyet-i kerimeyi dü�ünerek, cehennemden kurtulaca�� müjdelenmi� olan Ehl-i sünnet vel-cemâat f�rkas�na sar�l�n�z! Çünkü, Allahü teâlân�n r�zas�, yard�m�, bu f�rkadan olanlarad�r. Bu f�rkadan olmayanlara, Allahü teâlâ gadab edecek, cehennemde azab yapacakt�r. Ehl-i sünnet olmak için, dört mezhepten birini taklit etmek laz�md�r. Bu dört mezhepten birine uymayan kimse, Ehl-i sünnet de�ildir. Yetmi� üç f�rkadan yaln�z biri Ehl-i sünnettir. Di�er yetmi� iki f�rka bidat sahibidir, cehenneme gidecektir. Bunlara Dinde reformcu denir. Z�nd�k olmaktan kurtulmak için, bir mezhebe girmek, yani Ehl-i sünnet olmak laz�md�r.”

Dört mezhebin kolayl�klar�n� toplayan kimse, dört mezhepten hiçbirine uymam��, Ehl-i sünnetten ayr�lm�� olur. Görülüyor ki, dört mezhepten hiçbirine uymayan kimse, mezhepsizdir. Dört mezhebi telfik eden, yani dört mezhebi kar��t�ran, mezhepsizdir. Dört mezhepten yaln�z birini taklit ediyor ise de, bir inan��, Ehl-i sünnet i'tikâd�na uymuyor ise, bu kimse de mezhepsizdir. Bu üç kimse, Ehl-i sünnet de�ildir, bidat sahibidirler. Hakiki Müslümanlar ise, dört mezhepten birini, yani hak yolu taklit ederek, Ehl-i sünnet olmaktad�r. Dört mezhebin iman bilgileri ayn�d�r. �badetlerinde ufak ayr�l�klar var ise de, bu farklar, Allahü teâlân�n rahmetidir. Herkes dört mezhepten, kendine kolay geleni seçer.

Sual: �nananlar ve inkâr edenler aras�ndaki mücadele as�rlard�r devam etmektedir. Peki böyle bir durumda do�ru olan din bilgilerine nas�l ula��lacakt�r?

Nazar boncu�u �irk mi?

Fri, 31 Jul 2026 00:02:51 +0300

Sual: Nazar boncu�u takmak, �irk olan bir hurafe midir?
CEVAP
Nazar boncu�u takmaya �irk veya hurafe diyenler, vehhabilerle onlar�n tesiri alt�nda kalan kimselerdir.

Nazar boncu�u, bizzat kendisi nazar� önlemez. Nazar� önleyen Allahü teâlâd�r. Bakan kimse, önce bunlar� görünce, gözlerinden ç�kan zararl� �ualar bunlara isabet eder. Böylece, nazar boncu�unu takan kimse kötü nazarlardan korunmu� olur. �bni Abidin hazretleri buyuruyor ki:
Temime boncuk demektir ki, Araplar onlar� çocuklar�na takarlar, onlarla çocuklar�ndan, nazar�, kötü bak��lar� uzakla�t�rd��n� san�rlard�. �slamiyet bunu kald�rm��t�r. Onlar temimenin kendisinin deva ve �ifa kayna�� oldu�una inan�yorlard�. Hatta bunlar� Allah’a ortak ko�tular; çünkü onlar temimelerle, kendileri hakk�nda yaz�lm�� kaderlerin de�i�ip yok olmas�n� beklerlerdi. (�bni Esir)

Temime, cahiliye devrinde, boyna veya ellere as�lan bir ip olup, bunu kendilerinden zarar� uzakla�t�rmak için yap�yorlard�. �slamiyet bunu yasaklam��t�r. (Zeylai)

Haniye kitab�nda, (Ekili tarlalara, karpuz tarlalar�n�n içerisine korkuluk dikmekte, beis yoktur) denilmektedir. Bunlar� gözlerin yani kötü nazar�n def’i için yap�yorlar; çünkü kötü nazar hakt�r, mala, insana, hayvana isabet eder. Bir kad�n, tarladaki ürüne nazar de�memesi için ne yapaca��n� sorunca, Resulullah efendimiz, (Tarlaya hayvan kafas� as) buyurur. Kötü bak��l� kimse tarlaya bakt��nda, önce bak�� o dikilen kuru kafalar�n üzerine dü�er; çünkü yüksekte olup, ilk görünen odur. Ondan sonra bak�� tarlaya dü�er ki, art�k bu zarar vermez. (Redd-ül-muhtar)

�bni Abidin hazretleri, caiz olmayan temimeyi bildirdikten sonra, nazar de�memesi için tarlaya kemik, hayvan kafas� koymak caiz oldu�unu bildirmektedir. Bakan kimse, önce bunu görüp, tarlay� sonra görür. Mavi boncuk ve ba�ka �eyleri bu niyetle ta��man�n temime olmayaca��, caiz olaca�� buradan anla��lmaktad�r. (Seadet-i Ebediyye)

Hayvan kafas�yla nazar boncu�u aras�nda fark yoktur. �kisi de nazar� önlemez; fakat ilk bak�nca, nazar bunlara gelir, sonra ba�ka yere bak�lsa da zarar� olmaz. Bizzat hayvan kafas� ve nazar boncu�u nazar� önler diye itikat etmek caiz olmaz. Bunlar nazar� önlemeye sebep oluyor. Bunu da bizzat Resulallah efendimiz tavsiye ediyor. Resulullah efendimizin bu emrine �irk diyenler, (�efaat ya Resulallah) demeye de �irk diyorlar. Vehhabilerin veya onlar�n etkisinde kalanlar�n sözlerine itibar etmemelidir.

Tütsü yakmak
Sual: (Tütsü yakmak bât�l bir inançt�r. Tütsü son 15 y�ld�r bizim ülkemizde yayg�nla�t�. Budizm inanc�nda vard�r. Ayr�ca, tütsü yak�lan eve cinler musallat olur) diyenler oluyor. Bunlar do�ru mudur?
CEVAP
Tütsü yakmakla cinler musallat olmaz. Böyle söylemek hurafedir. Tütsülemek, kötü kokuyu yok etmek için yap�l�r. Budistler de yapsa, tütsü yakmak günah olmaz. Din kitaplar�m�zda deniyor ki:
Nazar de�en çocuklara tütsü yapmak caizdir. (Fetava-i Hindiyye)

Cenaze, örtülü olarak, tütsülenerek y�kan�r. (Redd-ül-muhtar)

Nimet-i �slam kitab�nda da, cenazeyi tütsülemenin müstehab oldu�u yaz�l�d�r.

Bu konudaki birkaç hadis-i �erif de �öyledir:
(Mescid kap�lar�n�n önünde temizlik yerleri yap�n! Cuma günleri böyle yerleri tütsüleyin!) [�bni Mace, Taberanî]

(Oruçlu ziyaretçinin hediyesi sakal�na koku sürünmek, elbisesini tütsülemektir.) [Beyhekî]

(Meleklerin hediyeleri, camilere tütsü koymakt�r.) [Ebu-�-�eyh]

Resulullah öd a�ac�yla tütsülenir, ona bazen kâfur da katard�. (Müslim)

Ebu Davud’daki bir hadis-i �erifte de, hazret-i Fat�ma’n�n tütsü yapt�� bildiriliyor.

Sual: Nazar diye bir �ey var m�d�r, varsa buna kar�� ne yap�l�r, hangi dualar okunabilir?
Cevap: Nazar de�mesi hakt�r, yani göz de�mesi do�rudur. Baz� kimseler, bir �eye bak�p, be�endi�i zaman, gözlerinden ç�kan �uâ zararl� olup canl� ve cans�z, her �eyin bozulmas�na sebep oluyor. Bunun misalleri çoktur. Fen, belki bir gün, bu �uâlar� ve tesirlerini anlayabilecektir. Nazar� de�en kimse, hatta herkes, be�endi�i bir �eyi görünce Mâ�âallah demeli, ondan sonra o �eyi söylemelidir. Önce Mâ�âallah deyince, nazar de�mez. Nazar de�en veya korkan çocuk için, çöp yak�p etraf�nda döndürerek tütsülemenin veya erimi� mumu ba�� üzerinde suya dökmenin, kur�un dökmenin caiz oldu�u, Fetâvâ-y� Hindiyyede yaz�l�d�r. (Fâtiha, Âyet-el-kürsî ve E'ûzü bi-kelimâtillâhittâmmeti... okumak) hadîs-i �erifte emir edildi�i Teshîl kitab�nda yaz�l�d�r.

�bni Âbidînde, nazar de�memesi için tarlaya kemik, hayvan kafas� koyman�n caiz oldu�u bildirilmektedir. Bakan kimse, önce bunu görüp tarlay� sonra görür. Mavi boncuk ve ba�ka �eyleri bu niyet ile ta��man�n caiz olaca�� buradan anla��lmaktad�r.

Nazar de�en kimseye �ifâ için Âyet-el-kürsî, Fâtiha, Mu'avvizeteyn ve Nûn sûresinin sonundaki iki âyeti okuman�n muhakkak iyi geldi�i, Medâric-ün-Nübüvve kitab�nda ve Mevâhib-i ledünniyyede yaz�l�d�r. Mevâhib ve Medâricde deniyor ki:
“�mâm-� Mâlik hazretlerine göre, demirle, tuzla, iplik dü�ümlemekle ve mühr-i Süleymanla Rukye yapmak mekruhtur.”

Hak din �slam�d�r

Thu, 30 Jul 2026 21:22:10 +0300

Sual: (Herkesin Müslüman olmas� dinin, Kur'an�n hedefi de�ildir) diyenler ç�k�yor. Hedef, bütün insanlar�n Cennete gitmesi de�il midir? Cennete de yaln�z Müslüman girece�ine göre, bu söz yanl�� de�il mi? Di�er dinler de hak ise, hâ�â Allah �slamiyet'i lüzumsuz yere mi gönderdi?
CEVAP
Elbette yanl��t�r. Hâ�â, Allahü teâlâ lüzumsuz i� yapmaz. Yaratt�� bütün varl�klar�n, ar�dan deveye kadar, ta�tan topra�a kadar, yerden gö�e kadar, hepsinin bir hikmeti vard�r. Faydas�z ve hikmetsiz bir �ey yaratmam��t�r. Gönderdi�i �slamiyet ise, bütün insanlar� iki cihan saadetine kavu�turacak en büyük nimettir.

Allahü teâlâ cihad�, bütün insanlar�n sonsuz saadete kavu�mas� için emretmi�tir. Cihad� farz k�lmakla, kâfirleri Müslüman olmakla �ereflendirmeyi, onlardan cizye alarak �slamiyet'in himayesi alt�na girenlerin çal��malar�na, ibadetlerine kar��may�p, canlar�n�, mallar�n�, namuslar�n� korumay� emrediyor.

Müslüman olmayanlar�n, huzura, bar��a kavu�malar�, ancak Müslüman olmak veya cizyeyi kabul etmekle mümkündür. Kur'an-� kerime uyulan yerlerde huzur, bar�� ve adalet kendili�inden hâs�l olur. Allahü teâlâ, zaten bunun için �slamiyet'i kullar�na lütfedip, ihsanda bulunarak gönderdi. Muhammed aleyhisselam�n gönderilmesi, bütün insanlara rahmet oldu.

��te Müslümanlar, kâfirleri bu tek yoldan huzura, bar��a kavu�turmak için cihad eder. Bütün insanlar�n Müslüman olmakla �ereflenmeleri için canlar�n�, mallar�n� feda ederler.

Allahü teâlâ, bütün insanlar� Müslüman olmalar� için yaratt��n� bildiriyor. Bütün insanlara, Müslüman olmalar�n� emrediyor. Kullar�n� bu saadete kavu�turmak için cihad edenlere çok sevab verece�ini söz veriyor. Cihadda ölenlere �ehitlik rütbesi veriyor.

Cihad, Kelime-i tevhidi, yani iman�, �slam'� yaymak demektir. �nsanlar aras�nda adaleti, huzuru, bar�� ve emniyeti gerçekle�tirmek için tek ç�kar yol, dünyan�n her yerine kelime-i tevhidi yaymakt�r. Dünya bar��, ancak böyle sa�lanabilir.

Cihad, bütün insanlar� iman etmeye ça��rmak, bu ça�r�y� i�itmelerine ve kabul etmelerine mani olan diktatörlerle devletin sava�mas�d�r. Fertlerin cihad�ysa, malla, fikirle ve dua etmekle, �slam ordusuna yard�m etmektir. Cihad, farz-� kifayedir. (Dürr-ül-muhtar)

Cihad� emreden âyet-i kerimelerden birkaç�n�n meali �öyledir:
(�man edenler, [yurtlar�n�, mallar�n� b�rak�p] hicret edip, Allah yolunda cihad edenler, Allah’�n rahmetini umarlar.) [Bekara 218]

(Ey müminler, Allah yolunda cihad edin ki, kurtulu�a eresiniz.) [Maide 35]

(�man edip de hicret edenlerin ve Allah yolunda mallar�yla, canlar�yla cihad edenlerin, Allah kat�nda dereceleri daha üstündür. Kurtulu�a erenler de i�te onlard�r.) [Tevbe 20]

(Mal ve canlar�n� feda ederek din dü�manlar�yla, Allah r�zas� için cihad eden Müslümanlar, oturup ibadet edenlerden üstündür. Hepsine de Cenneti söz verdim.) [Nisa 95]

(Sava�tan geri kalan münaf�klar, mallar�yla, canlar�yla Allah yolunda cihad etmekten ho�lanmay�p, “Bu s�cakta sava�a gidilir mi?” dediler. Onlara, Cehennem ate�inin daha s�cak oldu�unu söyle! Ke�ke bunu anlayabilselerdi.) [Tevbe 81]

(Sonradan iman eden ve hicret edip sizinle beraber cihad edenler de sizdendir.) [Enfal 75]

(Gerçek müminler, Allah yolunda cihad eder, kötülenip k�nanmaktan korkmaz.) [Maide 54]

(Mekke’nin fethinden önce mal�n� veren ve cihad edene, fetihten sonra mal�n� da��tan ve cihad edenden daha büyük derece vard�r. Allah, hepsine Cenneti vaat etti.) [Hadid 10]

(Hafif ve a��rl�kl� olarak [kuvvetli-zay�f, genç-ya�l�, zengin-fakir, yaya-atl�, silahl�-silahs�z, hepiniz] sava�a ç�k�n, mal�n�zla, can�n�zla Allah yolunda cihad edin! Bu sizin için daha iyidir.) [Tevbe 41]

(Allah içinizden cihad edenleri belli etmeden, sabredenleri ortaya ç�karmadan, Cennete girece�inizi mi sand�n�z?) [Âl-i �mran 142]

(Hakiki müminler, Allah ve Resulüne iman ettikten sonra, imanlar�nda �üpheye dü�meyip Allah yolunda mallar� ve canlar�yla cihad edenlerdir.) [Hücurat 15]

(Allah’a ve Resulüne iman edip, mal�n�zla, can�n�zla Allah yolunda cihad etmenizin, sizin için çok hay�rl� oldu�unu bilmelisiniz.) [Saf 11]

Bir hadis-i �erif de �öyledir: (Cihadla emrolundum. “La ilahe illallah” dedirtene kadar, onlarla sava��r�m.) [Siyer-i kebir]

�slamiyet cihan�ümul bir dindir
Hazret-i Âdem'den beri gelen dinlerde, dinin ad�, gönderilen peygamberin ad�yla söylenirdi. Mesela, Hazret-i Musa'n�n dinine Musevilik, Hazret-i �sa'n�n dinine �sevilik denirdi. Her peygamber, bir bölgeye, bir kavme gelirdi. O bölgenin, o kavmin peygamberi olurdu. O din belli bir zaman yürürlükte kal�rd�. Sonra yeni bir peygamberle, yeni bir din gönderilirdi.

�slamiyet ise, cihan�ümul [evrensel, üniversal, küresel] olarak geldi. Bir bölgeye, bir �rka de�il, bütün insanl��a, bütün dünyaya geldi. Hükümleri de, k�yamete kadar geçerli oldu�u için, gönderilen peygamberin ismiyle bildirilmedi. Yani Muhammedilik denmedi. Muhammed aleyhisselam�n getirdi�i dine, �slamiyet dendi. Önceki dinlerin hiçbiri bozulmam�� olsayd� bile, nesh edildi�i, yani yürürlükten kald�r�ld�� için, art�k o dinlerin hiç biriyle amel etmek caiz olmaz. Kur'an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Hep birlikte Allah'�n ipine [Kur'ana, �slamiyet'e] s�ms�k� sar�l�n!) [Âl-i �mran 103] (Herkes �slam’a sar�lmal�d�r.)

(Allah indinde hak din, yaln�z �slam'd�r.) [Al-i �mran 19] (Ba�ka dinler hak de�ildir.) (Ba�ka dinler hak de�ildir.)

(�slam'dan ba�ka din arayan, bilsin ki, o din asla kabul edilmez.) [Al-i �mran 85] (�slam’dan ba�kas� geçersizdir.)

(Mü�rikler istemeseler de, �slam dinini di�er bütün dinlerden üstün k�lmak için resulü Muhammed aleyhisselam�, [sebeb-i hidayet olan] Kur'an ve �slam diniyle birlikte gönderen Allah't�r.) [Saf 9]

(Bugün size dininizi ikmal ettim, üzerinize nimetimi tamamlad�m ve sizin için din olarak �slam'� be�endim.) [Maide 3] (Allah'�n be�endi�ini be�enmeyenlere ne demeli?)

Di�er dinler, belli bir bölgeye, belli bir kavme gönderilmi�ken, �slamiyet bütün dünyaya gönderildi. Peygamber efendimiz de bütün dünyadaki milletlere gönderildi. �ki hadis-i �erif meali �öyledir:
(Her nebi kendi kavmine, ben ise, k�z�l kara, her millete gönderildim.) [Buhari]

(Her nebiye üstün k�l�nd��m alt� hasletten biri, bütün insanlara gönderilmemdir.) [Müslim]

Sual: �slam dini, kendinden önce gelen bütün ilahi dinleri yürürlükten kald�rm�� m�d�r?
Cevap: Her din, kendisinden önce gelen dini neshetmi�, de�i�tirmi�tir. En son gelen ve her dini de�i�tirmi�, daha do�rusu dinlerin hepsini kendinde toplam�� olup, k�yamete kadar hiç de�i�meyecek olan din, Muhammed aleyhisselam ile gönderilen �slam dinidir. Bugün, Allahü teâlân�n sevdi�i, be�endi�i din de, bu din olan �slam dinidir. Bu dinin bildirdi�i farzlar� yapanlara ve haramlardan kaç�nanlara Allahü teâlâ, ahirette nimetler, iyilikler verecektir yani bunlar, sevap kazan�r. Farzlar� yapmayanlara ve haramlardan kaç�nmayanlara, ahirette cezalar vard�r, yani böyle kimseler, günaha girer. �man� olmayanlar�n farzlar� kabul olmaz, bunlara sevap verilmez. Farzlar� yapmayan müminlerin, sünnetleri kabul olmaz, yani bunlara sevap verilmez. Bunlar Peygamber efendimize tabi olmu� olmaz.

Sual: Gönderilen her peygamber, kendinden önce gelen peygamberin dinini yürürlükten kald�r�yor mu idi? Mesela hazret-i �sa’n�n gelmesi ile, hazret-i Musa’n�n dini yürürlükten kalkm�� m� idi?
Cevap: Peygamberlerden Hûd aleyhisselam Âd kavmine; Salih aleyhisselam Semud kavmine gönderildi�i gibi, Musa aleyhisselam da Benî �srail’e gönderilmi�tir. Yu�a, Harun, Davut, Süleyman, Zekeriya ve Yahya aleyhimüsselam da, yine Benî �srail’e gönderilmi�tir. Fakat, bunlar�n ayr� dinleri olmay�p, Benî �srail’i, Mûsâ aleyhisselam�n dinine davet etmi�lerdi. Davut aleyhisselama Zebur kitab� inmi� ise de, Zebur’da yeni hükümler, emirle, ibadetler yoktu, vaaz ve nasihatlerle dolu idi. Bunun için, Tevrat’� neshetmedi, yürürlükten kald�rmad�, hatta, onu kuvvetlendirdi. Bunun için, Mûsâ aleyhisselam�n dini, �sa aleyhisselam zaman�na kadar devam etti. �sa aleyhisselam gelince, bunun dini, Mûsâ aleyhisselam�n dinini neshetti, Tevrat’�n hükmü kalmad� ve bundan sonra, Mûsâ aleyhisselam�n dinine uymak caiz olmay�p, ta Muhammed aleyhisselam�n dini gelinceye kadar, �sa aleyhisselam�n dinine uymak laz�m oldu. Fakat, Benî �srail’in ço�u, �sa aleyhisselama iman etmeyip, Tevrat’a uymak için inat etti. ��te Yahudilik, Musevilik ile Nasaral�k yani �sevilik böylece ayr�ld�.

�sa aleyhisselama iman edenlere Nasara denildi. Bugün, Hristiyan deniliyor. �sa aleyhisselama iman etmeyip de, dalâlette kalanlara Yahudi denildi. Yahudiler, hâlâ Mûsâ aleyhisselam�n dinine uyup, Tevrat ve Zebur okuyoruz diyor. Nasara da, �sa aleyhisselam�n dinine uyup, �ncil okuyoruz diyor. Halbuki, iki cihan�n seyidi, insanlar�n ve cinnin hepsinin Peygamberi Muhammed aleyhisselam, bütün âlemlere Peygamber olarak gönderildi ve dini ki, Dîn-i islamd�r, bütün dinleri neshetti. Bu dinin hükmü k�yamete kadar sürece�inden, dünyan�n hiçbir yerinde, Onun dininden ba�ka bir dinde bulunmak caiz olmad�. Ondan sonra, hiç Peygamber gelmeyecektir.

Sual: �slâmiyet geldikten sonra, di�er dinlerin hükümleri tamamen yürürlükten kalkm�� m�d�r?
Cevap: Her din, kendisinden önce gelen dini nesih etmi�, de�i�tirmi�tir. En son gelen ve her dini de�i�tirmi�, daha do�rusu dinlerin hepsini kendinde toplam�� olup, k�yamete kadar hiç de�i�meyecek olan din, Muhammed aleyhisselam�n dinidir. Bugün, Allahü teâlân�n sevdi�i, be�endi�i din de, �slâm dinidir. Bu dinin bildirdi�i farzlar� yapanlara ve haramlardan kaç�nanlara Allahü teâlâ, ahirette nimetler, iyilikler verecektir ki bunlar, sevap kazan�r. Farzlar� yapmayanlara ve haramlardan kaç�nmayanlara, ahirette cezalar, ac�lar vard�r ki böyle kimseler, günaha girer.

Sap�k f�rkalar�n ��k��

Thu, 30 Jul 2026 01:09:32 +0300

Sual: Ben Sünnî, �iî veya Vehhabî de�ilim. Yani hiçbir mezhebe ba�l�l��m yoktur. Ne diye bir mezhebin hükmüne uyal�m? Do�rusunu Kur’andan tespit edip, Kur’ana uymak gerekmez mi?
CEVAP
Mutezile, Cebriye gibi sap�k f�rkalar�n önderleri derin âlim idi. Kur’an-� kerime kendi anlay��lar�na göre mânâ verdikleri için sap�tt�lar. Böylece çok say�da sap�k f�rka meydana ç�kt�. Bunlar�n ç�kaca��n� da, Peygamber efendimiz, önceden haber vermi�ti. Resulullah'�n aç�klamalar� olmadan, günümüzün insanlar� bir tarafa, en büyük âlimler bile, dinin bütün hükümlerini Kur’andan ö�renemez. Mesela iman amelden cüz müdür, yani parça m�d�r? Günah i�leyen kâfir olur mu, olmaz m� bilemezdik. Nitekim bid’at f�rkalar�ndan (Günah i�leyen kâfir olur) diyenler vard�r. Kadere iman, iman�n �art� m�d�r, de�il midir bilemezdik. Mutezile f�rkas�, (�nsan kendi kaderini kendi çizer) derken, Cebriye f�rkas�, (�nsan kaderinin mahkûmudur. Yapt�klar�ndan sorumlu de�ildir) diyor. �manla ilgili konular� bilemedi�imiz gibi, amelle ilgili konular� bile bilemezdik. Mesela namazlar�n kaç rekât oldu�unu, k�l�n�� eklini bilemezdik. Hattâ namaz vakitlerini bile tespit edemezdik. Peygamber efendimiz, be� vakit k�lmasayd� ve be� vakit olarak bildirmeseydi piyasadaki mezhepsizler gibi üç vakit, alt� vakit, yedi vakit derdik. Ayaklar� y�kamak m�, yoksa mesh etmek mi gerekir? Ayaklara mest giymek caiz olur mu? Bunlar� Kur’andan anlayamazd�k. Peygamber efendimizin tatbikat� oldu�u için biliyoruz.

Kur’an-� kerimde (Abdestte ba��n�z� mesh edin) deniyor. Ba��n ne kadar�n� mesh etmenin farz oldu�unu bilemezdik. Dört mezhep imam�m�z bu hususta farkl� ictihatta bulunmu�tur:
�mam-� Mâlik, (Ba��n tamam�n� mesh etmek farzd�r. Resulullah ba��n tamam�n� mesh ederdi) diyor.
�mam-� Ahmed de, (Ba��n tamam� meshedilir, ama kulaklar da ba�a dâhildir) diyor.
�mam-� �âfiî, (Mesh demek, dokunmak demektir, bir parmakla ba�a dokunulsa mesh farz� yerine gelir) diyor.
�mam-� a'zam, (Bir uzvun dörtte birini mesh etmek tamam�n� mesh etmek yerine geçer. Ba��n dörtte birini mesh etmek farzd�r. Resulullah'�n, ba��n tamam�n� mesh etmesi, her taraf�n� mesh etmenin sünnet oldu�unu göstermektedir) diyor.

Bunlar�n biri do�ru di�erleri ictihad hatas�d�r. Ama müctehid âlimlere bu yetki verildi�i için, kendileri bu ictihatlar�ndan dolay� sorumlu olmaz. Çünkü Peygamber efendimiz buyuruyor ki:
(Müctehid, ictihad�nda hata ederse bir, isabet ederse iki sevab al�r.) [Buhârî]

Biz yan�l�rsak, sevab alamay�z, ceza al�r�z, hattâ isabet etsek bile, yine sevab alamay�z. Çünkü Peygamber efendimiz, (Kur'an� kendi görü�ü ile aç�klayan, do�ru olsa bile, muhakkak hata etmi�tir) buyurmu�tur. (Nesaî)

�mam-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: Hadis-i �erifte, (Ümmetim yetmi� üç f�rkaya ayr�lacak. Bunlardan yetmi� ikisi, do�ru yoldan saparak, Cehenneme gidecek. Bir f�rkas�, benim ve Eshab�m�n izinde gidecek, yaln�z bunlar kurtulacakt�r) buyuruldu. Bu f�rkaya Ehl-i sünnet denir. (2/67)

Netice olarak, Kur'andan kendi anlad��m�za uyarsak, cehennemlik sap�k f�rkalardan biri oluruz.

Âlimlerimiz, do�ru iman�, haram� helâl�, her �eyi bildirmi�, dinde aç�klanmad�k konu b�rakmam��lard�r. Yap�lacak i�, dört hak mezhepten birine tâbi olmakt�r.

Sual: Bir kimsenin din ilimlerini tahsil etti�i hâlde, yanl�� yollara sapmas�n�n, hatta hainlik etmesinin ne gibi alametleri vard�r?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Muhammed bin Fadl Belhî hazretleri buyuruyor ki:
“�slâmiyet nurlar�n�n kalplerden ayr�l�p, kalplerin kararmas�na dört �ey sebep oldu. Bildikleri ile amel etmemek. Bilmeyerek yapmak. Bilmediklerini ö�renmemek. Ba�kalar�n�n ö�renmelerine mâni olmak.”

Önceki devirlerde ve zaman�m�zda baz� kimseler, din ilimlerini, ilim adam� tan�nmak veya mala yahut bir makama kavu�mak için ö�renmi�lerdir. Din adam� olmay�, geçime ve siyasete vas�ta yapm��lard�r. Bunlar, din ilimlerini amel etmek için ö�renmiyorlard�. �simleri din adam�d�r, gittikleri yol ise, cahillerin yoludur. Allah rahimdir, aff� sever diyerek, büyük günah i�liyorlar. Ak�llar�na, keyiflerine göre hareket ediyorlar. Ba�kalar�n�n da böyle yapmalar�n� istiyorlar. Kendilerine uymayan hakiki Müslümanlar� kötülüyorlar. Kendilerinin, do�ru yolda olduklar�n�, huzura kavu�acaklar�n� zan ediyorlar. Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�ndan derlenmi� olan do�ru kitaplar� okumuyorlar, çocuklar�na da okutmuyorlar. �çleri kötü, sözleri yald�zl� ve yaland�r. Her gün ba�ka �ekle girerler. �nsanlar�n yüzlerine gülerler, arkalar�ndan kötülerler. Bidat kar��mam�� olan do�ru kitaplar�n okunmas�na mâni olurlar. Bu kitaplar� okumay�n, bozuktur derler. Bunlar� ne�redenleri ve okuyanlar� tehdit ederler. Mezhepsizlerin zararl� kitaplar�n�, yald�zl� reklamlarla överler. �slâmiyet bilgilerine hakaret ederler. K�sa ak�llar� ile yazd�klar� �eyleri ilim ve fen diyerek gençlerin önüne sürerler. Hâlbuki, �slâm âlimleri ve tasavvuf büyükleri hep �slâmiyete yap��m��lard�r. Bunun neticesi olarak, yüksek derecelere kavu�mu�lar ve insanlara faydal� olmu�lard�r. Bunlara dil uzatanlar�n din cahili olduklar� anla��l�r. Bu cahillerin yald�zl� sözlerine aldanmamal�d�r. Bunlar, din h�rs�zlar�d�r. Saadet yolunu kesici z�nd�k veya mezhepsizdirler.

Sual: Baz� kimseler, Kazanl� Mûsâ Beykiyef gibilerinin fikirlerini savunarak �slâma hizmet ettiklerini söylüyorlar. Dinde de�i�iklik yapmak isteyen böyle kimselerin kitaplar� okunur mu?
Cevap: Âlim görünen ve din adam� denilen herkesin sözüne veya kitab�na uyarak amel etmek caiz de�ildir. K�ymetli kitaplardan toplanm��, tercüme edilmi� Ehl-i sünnet âlimlerinin yazd�klar� ilmihâl kitaplar�n� okumal�d�r. Böyle tercüme edilmemi�, kafadan yaz�lm�� ilmihâl kitaplar�n� ve uydurma tefsirleri okumak, insan� dünya ve ahiret felaketlerine sürükler. Kazanl� Mûsâ Beykiyef, Kur’ân-� kerime ve hadis-i �eriflere inanmay�p, yeni bir din uydurup, buna �slâmiyet demektedir. Yald�zl� kelimelerle, Müslümanlara gerici, Ehl-i sünnet âlimlerine yobaz demektedir. Kur'ân ve hadisler, bugünkü fen bilgileri ile yeti�mi� olan gençlerin uyacaklar� bir din de�ildir diyerek, uydurdu�u dü�üncelerine din demekte, kitaplar� ile gençleri aldatmaktad�r. Buna aldananlar, ç�kard�klar� dergilerde bozuk, alçak yalanlarla Ehl-i sünnet âlimlerine sald�rmaktad�rlar. Böylelerinin Ehl-i sünnet kitaplar�n� okuyarak, do�ru yola kavu�malar�n� temenni ederiz.

Sual: Mason olan din adam� olmu� mudur mesela M�s�rl� Abduh bunlardan m�d�r?
Cevap: Bu konuda Beyrut’taki mason locas�n�n ba�kan� Hannâ Ebî Râ�id, Dâire-tül-me'ârif-ül-masoniyye kitab�nda diyor ki:

“Cemâleddîn-i Efgânî, M�s�r'da mason locas� reisi idi. Âlimlerden ve devlet adamlar�ndan üç yüze yak�n üyesi vard�. Ondan sonra, Muhammed Abduh reis oldu. Abduh, büyük bir mason idi. Bunun, masonluk ruhunu Arap memleketlerine yayd��n� kimse inkâr edemez.”

Abduh'un yapt�� reformlar�, de�i�iklikleri görerek onu �slâm âlimi sananlar az de�ildir. Ehl-i sünnet âlimleri, onun yaz�lar�na cevap yazm��, maskesini y�rtm��lard�r. Elmal�l� Hamdi Efendi, Fil suresinin tefsirinde, bunun bozuk yaz�lar�ndan bir k�sm�n� ortaya koymaktad�r. �slâmiyet ve nasrâniyyet kitab�nda;
“Bir kimseden, yüz bak�mdan kâfirli�i, bir bak�mdan iman� bildiren bir söz i�itilse, o kimse imanl� kabul edilir. Herhangi bir filozofun, fikir adam�n�n yüz bak�mdan kâfirli�i gösterdi�i hâlde, bir bak�mdan iman� göstermeyen söz söylemesini dü�ünmek, ahmakl�kt�r. O hâlde, herkes imanl� bilinmelidir. �slâmiyette z�nd�k kelimesi yoktur. Sonradan meydana ç�km��t�r” demektedir. Küfrü aç�kça görülmeyen bir Müslüman�n sözündeki bir iman, onu küfürden kurtar�r, kaidesini yanl�� anlatarak, bütün kâfirlere, filozoflara mümin demektedir. Kendi de z�nd�k oldu�u için, bu kelimenin söylenmesini istememektedir. Künûz-üd-dekâikda ve Deylemîde yaz�l�;
(Ümmetim aras�nda z�nd�klar ço�alacakt�r) hadis-i �erifini inkâr etmektedir.

Zilzâl suresindeki; (Zerre a��rl��nda hay�r i�leyen, kar��l��na elbet kavu�ur) mealinde olan âyet-i kerimeyi aç�klarken;
“Müslim olsun, kâfir olsun, salih amel i�leyen herkes Cennete girecektir” diyor. En cahillerin bile gülece�i bu yanl�� ve haks�z savunmas�n�, onun hayranlar�, izinde gidenleri bile kabul etmemi�tir. Bunlardan, Abduhcu Seyyid Kutb, Nisâ suresinin 124. âyet-i kerimesini aç�klarken;
“Üstat Muhammed Abduh, dü�ünü�ünü nakzeden âyet-i kerimelerin sarahatini hiç hat�rlam�yor. Bu âyetler Abduh'un görü�ünü nakzetmektedir” demek zorunda kalm��t�r. Evet, Abduh'a Paris’te yutturulan masonluk afyonunun dozu, o kadar çoktu ki, akl� ve �uuru, âyet-i kerimeler aras�ndaki ba�lant�lar� göremeyecek kadar altüst olmu�tu.

Sual: Kur’ân-� kerimde; (Bana yakla�mak için, vesile aray�n�z!) buyuruluyor. Buradaki vesileden maksat, murat nedir, ne anlamam�z gerekir?
Cevap: Allahü teâlâ, Mâide sûresinin 35. âyetinde mealen buyuruyor ki:
(Bana yakla�mak için, vesile aray�n�z!)

Mealen demek, �slâm âlimlerinin anlad�klar�na göre demektir. Vehhabiler; “Vesile, sebep, ibadetlerdir. Allahü teâlân�n r�zas�na, sevgisine kavu�mak için farz ve nafile ibadetleri yapmak laz�md�r. Tarikata girmek, bir �eyhin eteklerine yap��mak, ölülere, dirilere yalvarmak, insan� Allaha yakla�t�rmaz, bilakis uzakla�t�r�r” diyorlar. Ehl-i sünnet âlimleri ise buyuruyorlar ki:
“Evet, vesile, sebep, ibadetleri yapmakt�r. Fakat, sahih, do�ru, halis olan ibadetler, vesile olur. �badetlerinin sahih olmas� için, do�ru iman, temiz ahlak sahibi olmak ve �artlar�na uygun yapmak laz�md�r. Mesela, namaz�n sahih olmas� için, abdest almak, kullan�lan suyun temiz olmas�, namaz� vaktinde k�lmak ve k�bleye kar�� k�lmak, namazdaki âyetleri, tesbihleri ve dualar� do�ru okumak ve daha nice �artlar�, vesileleri bilmek ve yapmak laz�md�r. Her ibadetin de böyle �artlar�, vesileleri vard�r. Bunlar, senelerce çal��arak ö�renilir. Bunlar dü�ünmekle, rüya ile ö�renilemez. Bunlara inanan, bilen ve yapan âlimlerden i�iterek veya kitaplar�n� okuyarak ö�renilir. Fen bilgileri de, profesörlerden uzun zamanda ö�renilmektedir. Böyle imanl�, kalbi temiz, do�ru din âlimlerine müderris, muallim ve mür�id denir. Mür�id demek, su üstünde yürüyen, havada uçan, kaybolan �eyleri bilen, okuyup, üfleyerek hastalara �ifa veren kimse demek de�ildir. Ahkâm-� islâmiyyeyi, yani kalp, ruh ve beden ile yap�lan ibadetleri bilen, yapan ve ba�kalar�na da ö�reten Ehl-i sünnet âlimi demektir. Her Müslüman�n, Mâide sûresindeki emre uymak için, böyle bir mür�idi, rehberi veya kitaplar�n� aramas�, farz ve nafile, bütün ibadetleri Ondan ö�renmesi laz�md�r.”

�yi arkada� se�mek

Wed, 15 Jul 2026 03:22:38 +0300

Sual: �nsan�n en büyük dü�man� hangisidir?
CEVAP
Müslüman�n en büyük üç dü�man� vard�r: �eytan, nefis ve kötü arkada�. Kötü arkada�, �eytandan ve nefisten daha zararl�d�r. Bir hadis-i �erif meali:
(Ki�inin dini, arkada��n�n dini gibidir. Kiminle dostluk etti�inize dikkat edin!) [Hâkim]

�eytan ve nefsimiz, kötü arkada� vas�tas�yla bizi felaketlere sürükler. Kötü arkada�tan, y�landan, aslandan kaçar gibi kaçmak laz�md�r. �ki hadis-i �erif meali �öyledir:
(Gözleri üstümde olan, beni hep gözetleyen, iyili�imi görünce örtbas eden, bir kötülü�ümü gördü�ünde ise, bunu etrafa yayan kötü dosttan sana s��n�r�m ya Rabbi!) [�. Neccar]

(Kötü arkada�, demirci körü�ü gibidir. Üflenince, ate� k�v�lc�mlar� seni yakmazsa da, kokusu seni rahats�z eder.) [Buhari]

�yi arkada� kimdir? Birkaç hadis-i �erif meali:
(En iyi arkada�, Allah’� and��nda yard�m eden, unuttu�unda sana hat�rlatand�r.) [Hâkim]

(En iyi arkada�, sözleri ilminizi art�ran, ameli de ahireti hat�rlatand�r.) [Hâkim]

(�yi arkada�, güzel koku satan gibidir. Sana koku sürmese de, yan�nda bulundu�un müddetçe güzel kokusundan faydalan�rs�n.) [Müslim]

�yi arkada�lar aramal�, bulunca da onlara hizmet etmeyi büyük nimet bilmeli. �lminden, iyi ahlak�ndan istifade edilen salih bir arkada�a lüzumlu hürmeti göstermeli! Onun can ve mal�n�, kendi can ve mal�ndan önce tutmal�! Ay�plar�n� ara�t�rmamal�, ay�b� olsa bile görmemeli ve kimseye söylememeli, hattâ onun ay�b�n� dü�ünmemeli, unutmal�! Sözüne itiraz etmemeli, asla münaka�aya girmemeli! Aleyhinde konu�an olursa, uygun �ekilde susturmal�, al�naca�� veya üzülece�i bir söz söylememeli! Suizanda bulunmamal�, uygunsuz hareketlerini dalg�nl��a veya unutkanl��a yormal�! Yani bir mazeret aray�p suçsuz oldu�unu kabul etmeli, çünkü güzel ahlak sahibi, insanlar� mazur görür, onlar�n kusurlar�n� meydana ç�karmaz.

Arkada��n kim?
Sual: Bir gün merhum hocamla görü�tü�üm zaman, (Senin arkada��n falanca kimsedir) demi�lerdi. Benim birçok arkada��m varken, neden özellikle onu söylemi� olabilir?
CEVAP
Arkada�lar�n�z çok olabilir, ama içlerinde bozuk yollarda olanlar, ba�ka yere ba�lananlar olabilir. (Hocam) dedi�iniz zat�n bildirdi�i arkada�, hangi yoldaysa, sizin de, o yolda olman�z gerekiyor. Yani bu söz, (Onu kendine arkada� et, onun yolunda ol!) demektir. (Ki�inin dini, arkada��n�n dini gibidir. Kiminle arkada�l�k etti�inize dikkat edin!) mealindeki hadis-i �erif, (Senin arkada��n kim ise, sen de onun dininde, onun yolunda olursun, ona benzersin) demektir. (Ki�i sevdi�iyle beraberdir) hadis-i �erifi de, ayn� �eyi bildirmektedir. Birbirini sevenlerin ortak yönleri çok olur.

Atalar�m�z da, (Arkada��n� söyle, senin kim oldu�unu söyleyeyim) demi�lerdir. Çünkü insan, ortak yönleri olan kimselerle arkada�l�k eder. E�er o zat�n emrini göz ard� ederseniz, ona uymam�� olursunuz.

�yi insan olmak için, iyilerle beraber olmak gerekir! Büyüklerimiz de, (Kim oldu�un de�il, kiminle oldu�un önemlidir) buyurmu�lard�r. O hâlde, o zat�n dedi�i arkada�la beraber olmaya ve onun yolunda gitmeye çal��mal�s�n�z. Büyükler, dünyal�k fayda ve zarara de�il, âhiretteki fayda ve zarara bakarak konu�urlar. Âhiret için önemli olmad�kça bir �eyi insana bizzat söylemezler. Bu yüzden çok dikkatli olmal�.

Sual: Bir kimse ile yolculuk, arkada�l�k yap�nca, nelere dikkat etmelidir?
Cevap: Bir kimse ile yolda arkada� olunca, e�er yaya olarak gidiliyorsa, onun yürüdü�ü kadar yürümeli. Onunla konu�urken, sa�a sola bakmamal�. �htiyaç için ondan bir müddet ayr�l�nca, erkence yan�na dönmeli, onu bekletmemelidir. Arkada��n hakk�n� gözetmeli, onu gücendirmemelidir. Namazlar� onunla cemaat yaparak k�lmal� ve ondan ayr�l�rken onunla helalle�melidir.

Arkada��n iyisi, hayra götürendir

Kötü kimselerle, fâs�klarla arkada� olman�n sonu felâkettir. Kötü insan, �slâmiyyeti be�enmeyen kimse demektir. Kötü arkada�, yaln�z insan�n mal�n�, paras�n� çalmak, dünyâs�n� almak için aldatanlar de�ildir. Arkada�lar�n en kötüsü, en zararl�s� insan�n dînini, îmân�n�, edebini, hayâs�n�, ahlâk�n� bozmaya u�ra�anlar, böylece dünyâs�na ve âh�retine, ebedî saâdetine sald�ranlard�r. Mekteb, meslek arkada��, gazete, televizyon, radyo, �slâmiyyete, ahlâka muhâlif ise, bunlar�n fenâ arkada� olduklar� anla��l�r. Nefis, �eytân ve kötü arkada�, insan� aldat�r. Ahmet Nâm�k-i Câmî hazretleri buyuruyor ki:

EBEDÎ FELAKETE DÜ�ÜRÜR!..

"Tan��t��n�z, görü�tü�ünüz, berâber oldu�unuz kimsenin iyi arkada� m�, kötü arkada� m� oldu�unu anlamakta dikkat edilecek husus ve ölçü �öyledir:

Gördü�ünüz, görü�tü�ünüz, berâber oldu�unuz, birlikte oturup, kalkt��n�z kimse, sizin Allahü teâlây� hat�rlaman�z� ve unutmaman�z�, Onu dil ve gönül ile anman�z� sa�l�yor, bunu tâzeliyor ve kalbinizi uyan�k tutuyorsa, i�te o iyi arkada�t�r. Ama berâber oldu�unuz kimse, Allah korusun cenâb-� Hakk� ve Onun zikrini size unutturuyorsa, gerçekten bil ki, o kimse kötü arkada�t�r. Ondan sak�nmak elbette çok lâz�md�r. Ondan, y�rt�c� arslandan kaçar gibi hattâ daha çok kaçmal�d�r. Çünkü arslan�n yapaca��, olsa olsa can�n� almakt�r. Arslan insan�n can�n� alabilir, onu öldürebilir. Fakat îmân�na zarar veremez. Kötü arkada� ise, insan�n hem îmân�n�n ve hem de can�n�n gitmesine, onun ebedî felaketine sebeb olur.

�yi bir arkada�, iki cihân için de büyük saâdettir. Maksada çabuk ula�may� sa�lar. �nsanlar birlikte ya�arlar ve arkada�s�z olamazlar. Babam�z olan Âdem aleyhisselâm, en güzel yer olan Cennette bulundu�u hâlde, kendisine insan olarak bir arkada� gerekti�ini hissetti ve bunu istedi. Hazret-i Havvâ vâlidemiz yarat�ld�.

�yi arkada�a sâhip olunca, çok hamd etmeli ve hep iyi kimselerle beraber bulunmal�d�r ki, k�yâmette pi�manl�k çekilmesin. Kur'ân-� kerîmde bu hâl bildirilmektedir. �nsana ula�an her felâket, kötü arkada� sebebiyle gelir. Ondan çok uzak durmal�d�r. Arkada��n iyili�i veya kötülü�ü, mutlaka as�l, neseb, akrabâl�k gibi sebeplere ba�l� de�ildir. Eshâb-� Kehf'e yak�n olup, onlardan ayr�lmayan K�tmîr isimli köpek, Kur'ân-� kerîmde onlarla berâber zikrolundu.

�yi arkada�, insan� a�a��l�klardan yüksekliklere ula�t�r�r. Kötü arkada� ise, bunun tersini yapar.

Herkes ile arkada� olma! Konu�tu�un kimselerin ak�l ve anlay��lar�na uygun konu�, kibirlenme! S�rr�n� kimseye söyleme! Herkesin sözüne aldanma! �nsanlar�n sözlerine de�il, i�lerine bak! Kendi kendisine faydas� olmayan kimseden çok sak�nmal�d�r. Nerede kald� ki, onun ba�kas�na faydas� olsun!

Kötü bir kimse ile arkada� olan iyi bir kimse, e�er onu kendisine çevirip iyi yapabilirse ne âlâ, e�er bunu yapamaz, kendisi de ona benzer ve onun gibi olursa, o zaman çok fenâd�r..."

�L�M EHL�N�N TEMB�H�!..

�stanbulda yeti�en âlim ve velîlerden Muhammed Murâd efendi buyuruyor ki:

"�lim ve mârifet ehli �öyle tenbih etmi�lerdir: Üç kimse ile arkada� olup sohbet et!

Birincisi, ilim ehli ve hüner, sanat sahibi olan kimselerle arkada� ol. Dünyâ ve âhiret saâdetine kavu�man kolay olur.

�kincisi, güzel ahlâk sahibi kimselerle arkada� ol. Çünkü böyle kimseler dostun ay�b�n� görmezlikten gelerek örterler ve bu ay�b�n� nasîhatle, düzeltirler. Bu hususta çok gayret gösterirler.

Üçüncüsü; iyi niyetli, dünyaya dü�kün olmayan, sâd�k ve ihlâsl� olan kimselerle arkada� ol!"

Fudayl bin �yâd hazretleri, kötü huylu kim olursa olsun, onun zarar�ndan sak�nd�r�r, iyi kimselerle görü�meye te�vik için de;

"Kötü huylu birinin bana arkada� olmas�ndan ziyâde, güzel huylu günahkâr birisinin arkada� olmas�n� arzu ederim" buyururdu.

Netice olarak, dünyâda rahat etmek, âh�rette de ebedi saadete kavu�mak için, iyili�e, hayra ça��ran kimselerle arkada� olmal�d�r. �mâm-� Muhammed �eybânî hazretlerinin buyurdu�u gibi:

"Sâd�k arkada�, seni hayra te�vik edendir."

Kibir alametleri

Wed, 15 Jul 2026 03:06:40 +0300

Sual: Hangi vas�flara sahip olan kibirlidir?
CEVAP
Kibirden olan i�lere birkaç örnek verelim:
1- Sual soramamak kibirden kaynaklan�r. Kibirli, sual sormay�, bilmemenin alameti kabul eder. Sual sorarsam, bilmedi�im meydana ç�kar der.

2- Hep kendisine sual sorulmas�n�, ba�kas�na sorulmamas�n� istemek, bildi�i bilmedi�i her suale cevap vermeye kalkmak, bilmiyorum diyememek.

3- Yol sormaktan çekinmek. Yol ve sual soramamak, ay�planma, k�nanma korkusundan ileri gelir.

4- Âmirinden izin istemeye çekinmek.

5- Misafir oldu�u evde, imaml��a lay�k birçok kimse varken, ev sahibi izin vermeden imaml��a geçmek, herkesten çok kendini imaml��a lay�k görmek.

6- Bir toplant�da, hep kendi konu�may� istemek, ba�kalar�n�n söze kat�lmas�ndan rahats�z olmak, onlar�n kuzu gibi dinlemelerini istemek.

7- Arkada�lar�na, bir �eyler bildi�ini göstermek için, onlara her f�rsatta bir �eyler anlatmaya çal��mak, yanl�� sand�� eyleri hemen düzeltmeye, ikaza kalk��mak.

8- Camide, bo�lu�u doldur diye, ona buna emir vermek ve emir verilenin de, bundan al�nmas�.

9- Ya��na bak�lmadan, herkesin birbirine abi denmesi âdet olan yerlerde abi diyememek, sadece ismiyle veya “Ali bey, Veli bey” diye hitap etmek.

10- Övülmekten ho�lanmak, tenkide dayanamamak. Hatas�n� söyleyene te�ekkür edememek.

11- Hakk� kabul etmemek. Bir �ey �öyledir denilince tevil etmeye çal��mak, elli dereden su getirip kabul etmeye yana�mamak. Hâlbuki hakk� söyleyen çocuk da, cahil de olsa, severek kabul etmeli.

12- Vesvese etmek de kibirden olabilir. Kendini ihtiyatl� zanneder, herkesin yanl�� yapt��n� dü�ünür. Nasihat kabul etmez, vesvesesine devam eder.

13- Ba� olmay� istemek, emir vermekten ho�lanmak. Baz� yönlerini üstün görmek.

14- �nsanlar yan�na gitmekten veya bir �ey sormaktan çekiniyorlarsa, bu da kibir alametidir.

15- Tevazu gösterisinde bulunmak. “Buyursunlar efendim” diyerek a��r� tevazu göstermek. Bendeniz diye konu�mak. Baz� yazarlar bendeniz diyerek insanlara yol gösteriyor, nasihat ediyor. Bende, köle demektir. Köle nas�l nasihat eder ki, nas�l yol gösterir ki? Ona, �unu �öyle yap dense, kabul etmez. Hani bende yani köle idi? Köle hiç itiraz eder mi? Bu, kibrini örtmeye çal��maktan ba�ka �ey de�ildir.

16- Kendisi, tevazu olsun diye, bu fakir, bu âciz, bu günahkâr dedi�i halde, az�c�k tenkit edilince, âcizli�i, fakirli�i kalmay�p öfkelenmek.

17- Herkese s�k�nt� vermek, üzmek. Birini di�erine �ikâyet etmek. Ba�kalar�n�n kusurlar�n� söyleyerek, kendisinin böyle olmad��n� bildirmek.

18- Tevbeyi geciktirmek, namaz k�lmamak, Allahü teâlâya kar�� kibirli olmakt�r.

19- Tart��ma sonunda, hakk�n� helal et dense, helal etmemek; bu, hâlâ hakl� oldu�unu savunmak olur.

20- Bir toplumda, hep kendi konu�up ba�kalar�n�n konu�mamas�n� istemek.

Netice: Haddini bilmek tevazu, haddini bilmemek kibir alametidir.

Kibirli miyim?
Sual: Bir insan kendinin kibirli olup olmad��n� nas�l anlar? Kibir, büyük günahlar�n en büyüklerinden oldu�una göre, kibirli kimse salih olabilir mi?
CEVAP
E�er kibirli oldu�u aç�kça biliniyorsa salih olamaz. Kibrini ba�kalar� da anl�yorsa fâs�kt�r. Tevazu sahibi densin diye, kibrini, (bu âciz), (bu zavall�), (bu günahkâr), (bendeniz) diyerek gizlemeye çal��yorsa, ba�kas� anlayam�yorsa fâs�k denmez.

Kibir, Allahü teâlây� unutman�n alametidir. Kibir her iyili�e engeldir, her kötülü�ün anahtar�d�r. Kibir �eytan�n s�fat� ve kovulma sebebidir. Güçlü insan mütevaz�, âciz insan kibirli olur. Kibirle küfür aras�nda çok ince bir zar vard�r. Kibrin bir ad�m ötesi küfürdür. Âciz insan, noksanl��n� tamamlamak için kibirli olur. Faziletli kimsenin kibirlenmeye ihtiyac� yoktur. Bütün kötülüklerin ba�� kibirdir. Kibirli olan çok ahmak ve ak�ls�z olur. Kâr�n�, zarar�n� dü�ünemez. Kibir, �irkin karde�idir. Kibir ta��yan kafada, ak�l bulunmaz. Nefsi aradan çekmeli, kendimizden i�renmeliyiz. Kendinden tiksinmeyen kurtulamaz.

Herkes kendinin kibirli olup olmad��n� anlayabilir. Mesela �unlar varsa kibirlidir:
1- �sti�are etmiyorsa, dan��m�yorsa, soram�yorsa, peki diyemiyorsa, hatas�n� kabul edemiyorsa, özür dileyemiyorsa, kimseden dua isteyemiyorsa, vara yo�a öfkeleniyorsa, ba�kalar�n� be�enmiyorsa, birine yol sorarken bile çekiniyorsa,

2- Üzerinde hakk� bulunanlar�, fakirleri, garipleri ziyaret etmiyorsa,

3- Hep kendini hakl� kabul ediyorsa, kendi görü�ünün do�ru oldu�unu anlatmaya çal��yorsa, hakl� oldu�unu ispat için deliller buluyorsa, (�u kitaplarda �öyle diyor, falanca büyük zat böyle buyurdu) diyerek kendisinin hakl� oldu�unda �srar ediyorsa,

4- (Benim dedi�im do�ru) veya (Benim dedi�im olacak) diyerek tart��maya giriyorsa,

5- Kibrini örtmek için mütevaz� ve edepli gözükmeye çal��yorsa, (bendeniz), (bu günahkâr), (Biz bu i�lerden anlamay�z) gibi �eyler söylüyorsa,

6- Emr-i maruf yap�l�nca, kabul etmeyen, (Allah’tan kork �unu yap, �unu yapma!) denince, e�er kabul etmezse, o ki�i nefsine ma�lup olmu�, kibre dü�mü� demektir.

7- Herkese s�k�nt� veriyor, herkesi �ikâyet ediyorsa, [Mütevaz� olan ne �ikâyet eder, ne �ikâyet edilir. Mütevaz� ölü demektir. Ölü, kimseyi �ikâyet etmez; ölüyü de �ikâyet eden olmaz.]

8- Herkeste kusur, kabahat ar�yorsa, onlar� bilgisiz, cahil, kendini onlardan üstün görüyorsa,

9- F�rsat buldukça rütbesinden, faziletinden bahsediyorsa. [Mesela, (Ben yüzba�� iken erlerin namaz k�lmas�na izin verirdim), (Kaymakamken fakirlere yard�m ederdim), (Doktorlu�umda, çok garibana ücretsiz bakt�m, ilaçlar�n� verdim) diye övünüyorsa vaziyeti iyi de�ildir.]

10- Bir kimse, biraz bilgiliyse, ibadet de yap�yorsa, böyle olmayan insan�, adam yerine koymaz, helâk olmu� zavall� biri gibi görür. Kendisi için sevdi�ini ba�kas� için sevemez. Hakk� ve hakikati ba�kalar�ndan duysa kabul etmez. Onlar�n nasihatine, tavsiyesine uymay� nefsine yediremez.

Bir menk�be:
Yeni gelmi� bir talebe, bir gün dergâha girmek isterken, dergâh�n köpe�i h�rlayarak girmesine engel olur. Ne yapsa fayda yok. Köpek, hiç kimseyi içeri sokmaz. Müridin hocas� durumu gizlice takip eder. Mürid, köpe�e yakla��p, (Sen de, ben de bu kap�n�n birer köpe�iyiz. Çekil de içeriye gireyim) deyince, köpek, kuyru�unu sallay�p çekilir ve mürid de içeri girer. Hocas� buna hemen icazet verir. Y�llarca dergâhta hizmet eden talebeler duruma taaccüp edince, hocalar� der ki:
(O, kibretmedi, kendisini köpekten üstün görmedi. Burada bulunu� maksad�n� anlad� ve maksad�na kavu�tu.)

Kibir alameti
Sual: Seadet-i Ebediyye’de (Erkeklerin, pantolonu, ayaklar�n� örtecek kadar uzatmas� mekruhtur) deniyor. Uzun veya k�sa olmas� niye mekruh oluyor?
CEVAP
Eskiden etekleri yere sürümek kibir alametiydi. Pantolonun paçalar�n�n yere sürülmesine günümüzde paspall�k dense bile, kibirlilere de benzedi�i için mekruh oluyor. Bir hadis-i �erifte, (Önceki ümmetlerden kibirli biri, eteklerini yerde sürüyerek yürürdü. Allah'�n gayretine dokunarak, yer bunu yuttu) buyuruldu. (�slam Ahlak�)

Bunun gibi bir erkek, kad�nlara benzemek niyeti olmasa da, küpe, kolye tak�yorsa, kad�nlara benzemi� olur, caiz olmaz.

Kad�nlar�n da eteklerinin yere sürülmesi caiz de�ildir. Erkeklere benzemek niyeti olmasa da, kad�nlar�n pantolon giymesi de caiz olmaz.

Eteklerin yere sürünmesi
Sual: Kad�nlar�n etekleri veya pardösüleri uzun olup yerlere sürünmesi, erkeklerin de pantolonlar�n�n yere kadar uzun olmas� uygun mudur?
CEVAP
Uygun de�ildir. Kibir alameti oldu�u için, erkekler de kad�nlar da, o kadar fazla uzun giymemeli. En fazla ayak üstüne kadar uzun olmal�, hattâ biraz daha k�sa olmal�.

Sual: Baz� kimseler, ba�kas�n�n i�inde çal��may�, çobanl�k, bahç�vanl�k gibi i�leri yapmay�, zillet a�a��l�k olarak görmektedir. Gerçekten dinimiz aç�s�ndan da böyle midir?
Cevap: Her sanat� ve ticareti yapmak, maa�, ücret kar��l��nda mubah olan i�leri yapmak, mesela çobanl�k, bahç�vanl�k yapmak, in�aatta, hafriyatta çal��mak ve s�rt�nda yük ta��mak tezellül de�ildir. Peygamberler ve veliler bunlar� yapm��lard�r. Kendinin ve çoluk çocu�unun nafakas�n� temin için çal��mak farzd�r. Ba�kalar�na yard�m için her türlü kazanç yolunda çal��arak daha fazla kazanmak mubaht�r. �dris aleyhisselâm terzilik yapard�. Davut aleyhisselâm demircilik yapard�. �brahim aleyhisselâm ziraat ve kuma� ticareti yapard�. �lk olarak kuma� dokuyan Adem aleyhisselâmd�r. Din dü�manlar�, ilk insanlar�n ot ile örtündüklerini, ma�arada ya�ad�klar�n� yaz�yorlar. Bu yaz�lar�n�n hiçbir vesikas�, senedi, delili yoktur. Peygamberlerden �sa aleyhisselâm kundurac�l�k yapard�. Nuh aleyhisselâm marangozluk, Salih aleyhisselâm çantac�l�k yapard�. Peygamberlerin ço�u çobanl�k yapm��t�r. Hadîs-i �erifte;
(Evinin ihtiyaçlar�n� al�p getirmek kibirsizlik alametidir) buyuruldu.

Resûlullah efendimiz mal satm�� ve sat�n alm��t�r. Sat�n almas� daha çok olmu�tur. Ücret ile çal��m�� ve çal��t�rm��t�r, ortakl�k yapm��t�r. Ba�kas�na vekil olmu� ve vekil yapm��t�r. Hediye vermi� ve alm��t�r. Ödünç ve ariyet mal alm��t�r. Vak�f yapm��t�r. Dünya i�i için kimseye k�zmam��, incitecek �ey kimseye söylememi�tir. Yemin etmi� ve ettirmi�tir. Yemin etti�i �eyleri yapm��, yapmay�p kefaret verdi�i de olmu�tur. Latife, �aka yapm�� ve söylemi�, latifeleri hep hak üzere ve faydal� olmu�tur. Bunlar� yapmaktan çekinmek, utanmak, kibir olur. Çok kimse burada yan�lm��t�r. Böyle kimseler, tevazu ile tezellülü, zilleti birbiri ile kar��t�rm�� ve nefis, burada çok kimseyi aldatm��t�r.

Sual: Bir kimsenin insanlara, han�m�na, kocas�na, çocuklar�na hitap ederken, lan, adi mal, �erefsiz, sap�k gibi kelimeler kullanmas�, dinen uygun olur mu?
Cevap: Eshab-� kiramdan Ebû Sa'îd-i Hudrî hazretleri, Peygamber efendimizin güzel hâllerini anlat�rken;

“Resulullah efendimiz heybetli yani sayg� ve korku has�l ederdi. Fakat, kaba de�il, nazik idi. Herkese ac�r, kimseden bir �ey beklemezdi. Saadet, huzur isteyen, onun gibi olmal�d�r” buyurmaktad�r.

Resulullah efendimizin en büyük dü�man� olan ve mübarek vücuduna ve nazik ruhuna eziyet ve i�kenceler yapan Ebu Cehil’e lanet ettikleri, sövdükleri görülmemi�tir.

Kad�nlar�n kalpleri ince, nazik ve hislerine tabidirler. Hadis-i �erifte;

(Bir erkek, zevcesini dö�erse, k�yamette ben onun davac�s� olurum) buyuruldu.

Dünya i�lerindeki kusuru için, dövmek �öyle dursun, ac�, sert bile söylememelidir.

�mâm-� Rabbânî hazretleri;

“Hiçbir bî edeb yani edepsiz, Allahü teâlân�n r�zas�na kavu�amam��t�r” buyurmaktad�r.

Haram i�leyeni görünce, gadaba gelmek, din gayretinden ileri gelir. Fakat, k�z�nca akl�n ve �slamiyet’in d��na ta�mamak laz�md�r. Ona, kafir, münaf�k, deyyus ve di�er fuhu�, çirkin �eyler söylemek, haram olur. Söyleyenin ta'zir edilmesi, cezaland�r�lmas� laz�m olur. Haram i�leyeni görenin, buna cahil veya ahmak demesine izin verilmi� ise de, yumu�ak, tatl� söyleyerek nasihat vermek, iyi olur. Hadis-i �erifte;

(Allahü teâlâ, her zaman yumu�ak söylemeyi sever) buyuruldu.

Seâdet-i Ebediyyede Ta’zîr bahsinde buyuruluyor ki:

“Müslüman’a, ey kâfir, ey habis, ey sap�k, ey facir diyen ta'zîr olunur. Ey münaf�k, Yahudi, Nasrani, kahpenin o�lu diyen ta'zîr olunur. Namussuzun o�lu, facirenin o�lu, kâfirin o�lu, fas�k�n o�lu, h�rs�zlar�n yuvas�, zanilerin ba��, haramzâde, o�lanc� diyen ta'zîr olunur.

Ta'zîrin ço�unda, Allahü teâlân�n hakk� ve kul hakk� birlikte vard�r. Fakat kul hakk� daha çoktur. Ta'zîr, incitilen kimsenin affetmesi ile sak�t olur. Kul hakk�n� hâkim affedemez. Bir kimse, birine çe�itli kelimelerle veya birkaç ki�iye bir kelime ile sövse, her biri için ayr� ayr� ta'zîr olunur. Çünkü kullar�n haklar� birbirleri yerine geçmez.

Ta'zîr, haram i�leyene ve sözü ile, hareketi ile, i�areti ile, Müslüman’a haks�z olarak eziyet verene yap�l�r.”

Peygamber efendimizin faziletleri

Wed, 15 Jul 2026 02:35:08 +0300

Sual: Peygamber efendimizin faziletlerini bildirir misiniz?
CEVAP
Mevahib-i ledünniyye ve Mirat-i kâinat kitaplar�nda bildirilen faziletlerinden baz�lar� �öyledir:
Canl�lar içinde ilk olarak Muhammed aleyhisselam�n ruhu yarat�ld�. Hak teâlâ (Her �eyi senin için yaratt�m, sen olmasayd�n, hiçbir �eyi yaratmazd�m) buyurdu. Tevrat, �ncil ve Zebur’da övülüp müjdelenmi�tir.

Âmine validemiz ona hamile olunca, bütün putlar yüzüstü devrildi. Bütün �eytanlar ve sihir yapan büyücüler âciz kal�p, i�lerini yapamaz oldular. Do�unca da bütün putlar y�k�ld�. Do�du�u gece, Kisra’n�n saray� y�k�ld�. Mecusilerin bin y�ldan beri yanan ate�i söndü. Save gölünün suyu kurudu.

Safiye Hatun anlat�r:
Do�du�u gece 6 alamet gördüm:
1- Do�ar do�maz secde etti.
2- Ba��n� kald�r�p “La ilahe illallah inni Resulullah” dedi.
3- Her taraf ayd�nland�.
4- Y�kayacakt�m, biz Onu y�kad�k diye bir ses i�ittim.
5- Göbe�i kesilmi� ve sünnet edilmi� gördüm.
6- S�rt�nda nübüvvet mührü vard�. �ki küre�i ortas�nda “La ilahe illallah Muhammedün Resulullah” yaz�l� idi.

Çocuk iken, ba�� hizas�nda bir bulut gölge yapard�.

Ona salevat okumak âyet-i kerime ile bildirildi. Kelime-i �ehadette, ezanda, ikamette, namazdaki te�ehhüdde, birçok dualarda ve Cennette Allahü teâlâ, Onun ismini kendi isminin yan�na koymu�tur.

Allahü teâlâ, Onu kendisine habib [sevgili] yapt�, herkesten daha çok sevdi.

Kimseden bir �ey ö�renmemi� iken, Allahü teâlâ Ona, her ilmi, her üstünlü�ü verdi. Her yerde her zaman mübarek kalbi hep Allahü teâlâ ile idi.

Allahü teâlâ, bütün peygamberlere (Ya Âdem, ya Musa, ya �sa) diyerek ismi ile hitap ederken, Ona (Ya eyyühennebiyyu, ya eyyüherresul) diye özel hitap ediyor.

Namazda otururken, (Esselamü aleyke eyyühennebiyyü ve rahmetullahi) okuyarak, Ona selam vermek emrolundu. Namazda, ba�ka bir Peygambere böyle söylemek caiz olmad�.

Her peygamber kendi milletine, o ise her millete gönderilmi�tir.

Her peygamber, iftiralara kendisi cevap verdi, fakat ona yap�lan iftiralara Allahü teâlâ cevap verdi.

�smi ile ça��rmak, yan�nda yüksek sesle konu�mak haram idi.

Hazret-i Cebrail 24 bin kere geldi. Ba�ka Peygamberlere çok az geldi.

Mübarek han�mlar� müminlerin anneleri idi ve onlarla evlenmek ba�kalar�na haram edildi.

Önünden gördü�ü gibi, arkas�ndan da görürdü.

Mübarek teri, gül gibi güzel kokard�.

Uzun kimselerin yan�nda iken, onlardan yüksek görünürdü.

Güne� ve Ay ��nda gölgesi yere dü�mezdi.

Üstüne sinek ve ba�ka hiçbir böcek konmazd�.

Çama��rlar�, ne kadar çok giyse de hiç kirlenmezdi.

Ta� üstüne bas�nca, izi kal�r, kum üstünde iz b�rakmazd�.

Sözü çok vecizdi. Az kelime ile çok �ey anlat�rd�.

Eshab�n�n hepsi, peygamberler hariç, bütün insanlardan üstündür.

Onun ümmeti de bütün ümmetlerin en üstünüdür.

Onun mübarek ismini ta��yan mümin Cennete girer.

Onu ve ehl-i beytini sevmek farzd�r.

Hazret-i Azrail, içeri girmek için izin istedi. Ba�ka hiç kimseden izin istemedi.

Kabrinin topra��, her yerden ve Kâbe’den daha k�ymetlidir.

Resulullah efendimizin üstünlükleri
Sual: �n�irah suresinin (Biz senin zikrini yükseltmedik mi) mealindeki 4. âyet-i kerimesini �slam âlimleri nas�l tefsir etmi�lerdir?
CEVAP
�bni Ata hazretleri, (Senin zikrini kendi zikrim k�ld�m, seni zikreden beni zikretmi� olur. �man�n sahih olmas� için benim zikrimin seninkiyle beraber olmas�n� sa�lad�m) manas�na geldi�ini bildiriyor.

Katade hazretleri de bu âyet-i kerimeyi aç�klarken buyuruyor ki:
(Hak teâlâ, Fahr-i âlemin zikrini dünya ve ahirette yükseltmi�tir. Namaz k�lan herkes, “E�hedü” diyerek Allah’a ve Resulullaha �ehadet getirmektedir.)

Kur’an-� kerimde ve namazda oldu�u gibi, ezan okunurken de Allah’�n ismi, Habibinin ismiyle birlikte okunmaktad�r. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Göklerden geçerken, “Muhammed Resulullah” olarak ismimi gördüm.) [Bezzar]

(Cennette her a�ac�n yapraklar� üzerinde “La ilahe illallah Muhammedün Resulullah” yaz�l�d�r.) [Ebu Nuaym]

(Ar� üzerinde, Cennetteki her �eyin üzerinde benim ismim vard�r.) [�bni Asakir]

(Âdem aleyhisselam Cennetten ç�kar�l�nca, ya Rabbi, Muhammed aleyhisselam�n hürmetine beni affet diye dua etti. Allahü teâlâ ise, [ne cevap verece�ini bildi�i halde, cevab�n� da di�er insanlar�n duymas� için] “Ya Âdem, onu henüz yaratmad�m. Nereden bildin?” buyurdu. Âdem aleyhisselam da, Ar�ta "La ilahe illallah Muhammedün Resulullah" yaz�l� oldu�unu gördüm. Anlad�m ki, �erefli isminin yan�na ancak en çok sevdi�inin, en �erefli olan�n ismini lay�k görürsün dedi. Allahü teâlâ buyurdu ki: “Ya Âdem do�ru söyledin. O bana insanlar�n en sevgilisidir. Onun hürmetine dua etti�in için seni affettim. E�er Muhammed aleyhisselam olmasayd�, seni yaratmazd�m”) [Taberani]

Hazret-i Ali, (Allahü teâlâ, Resulullaha iman etmeleri için peygamberlerin hepsinden ahd [söz] alm��t�r) buyuruyor. Nitekim Resulullah sallallahü aleyhi ve sellemin nuru, di�er peygamberlerin nurlar�n� kaplay�nca, bu nurun kimin oldu�unu suâl ettiler. Hak teâlâ da, (Bu Habibimin nurudur. Ona iman ederseniz, sizi peygamber olarak gönderirim) buyurdu. Onlar da (Senin Habibine iman ettik) dediler. Cenab-� Hak da, (Ben �ahid olay�m m�) buyurdu. Onlar da (Evet) dediler. (Mevahib)

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Âdem, cesetle ruh aras�ndayken, benden misak al�n�rken ben peygamberdim.) [�. �abi]

(Allahü teâlâ, yer ve gökleri yaratmadan elli bin y�l önce, Ümm-ül kitaba �unu yazm��t�r: Muhammed peygamberlerin sonuncusudur.) [Müslim]

(Ben âlemlerin efendisiyim.) [Beyheki]

(K�yamette insanlar�n efendisi benim.) [Buhari]

(Soyca da insanlar�n en �ereflisiyim.) [Deylemi]

(Ar�-� alaya benden ba�ka kimse oturmaz.) [Tirmizi]

(Allahü teâlâ, beni insanlar�n en iyisinden yaratt�. �nsanlar�n en iyisiyim, en iyi ailedenim. K�yamette herkes sustu�u zaman ben söylerim, onlara �efaat ederim. Kimsenin ümidi kalmad�� bir zamanda onlara müjde veririm. O gün her iyilik, her türlü yard�m, her kap�n�n anahtar� bendedir. Liva-i hamd benim elimdedir. Peygamberlerin imam�, hatibi ve hepsinin �efaatçisiyim. Bunlar� ö�ünmek için söylemiyorum, hakikati bildiriyorum.) [Hakikati bildirmek vazifemdir. Bunlar� söylemezsem vazifemi yapmam�� olurum.] (Mektubat-� Rabbani 1/44)

(Peygamber oldu) demek
Sual: (Resulullah, k�rk ya��nda peygamber oldu) demek uygun mudur?
CEVAP
Uygun de�ildir. (K�rk ya��nda peygamberli�i kendisine bildirildi) demeli. �mam-� Rabbanî hazretleri buyuruyor ki: Âdem aleyhisselam yarat�lmadan önce de, Muhammed aleyhisselam peygamberdi. (1/44)

�lk Müslüman
Sual: En’am sûresinde, Peygamberimizin Müslümanlar�n ilki oldu�u bildiriliyor. Niye ilk deniyor?
CEVAP
�ki hadis-i �erifte �öyle bildiriliyor:
(Ben, yarat�l�� itibar�yla peygamberlerin ilki, gönderili� bak�m�ndan sonuncusuyum.) [Cami-üs-sagir]

(Biz K�yamet gününün ilkiyiz. Cennete ilk girecek olan biziz.) [Müslim]

Baz� âlimler de, (Kendi dinine tâbi olan Müslümanlar�n ilkidir) diye bildirmi�tir.

�stigfar et ne demek?
Sual: (Peygamberimiz, Mekke’nin fethinden muhtemelen gururlanm�� olmal� ki, (�stigfar et) diye ikaz ediliyor) demek uygun mu?
CEVAP
Kesinlikle uygun olmaz. Peygamber efendimiz, zaferi kimin verece�ini bilmiyor muydu? Fetih sûresinin 27. âyetinde, Mescid-i harama, Mekke’ye girilece�ini Allahü teâlâ önceden bildirmi�ti. Yine zaferden önce, Nasr sûresinde mealen, (Allah'�n yard�m� ve zaferi gelip de, insanlar�n Allah'�n dinine ak�n ak�n girdiklerini gördü�ün zaman, Rabbini överek tesbih et! Ondan af dile, çünkü O, tevbeleri hep kabul edendir) buyuruluyor. Yani (Zafer Allah'�n yard�m�yla olacak) buyuruluyor. Ortada zafer yokken bunlar bildiriliyor. Hâ�â Peygamber efendimiz, Allah'�n yard�m�yla zafer kazan�laca��n�, her i�i yapan�n Allahü teâlâ oldu�unu bilmiyor muydu?

Nasr sûresi, Resulullah'�n vefat�n� haber veren bir sûredir. Resul-i Ekrem’in "sallallahü aleyhi ve sellem" bu sûreyi okudu�u zaman, amcas� Hazret-i Abbas a�lam��, niçin a�lad��n� sorunca, (Yâ Resulallah, veda haberini verdi�iniz için a�l�yorum) demi�tir. Çünkü bu sûre davetin tamam�n� haber veriyordu. (Elyevme ekmeltü leküm dîneküm = Bugün dininizi tamamlad�m) âyeti gibi bir veda idi. Bundan sonra istigfarla emredilmesi de, ecelinin yakla�t��na delildi. Bundan dolay� bu sûreye (Tevdi' = Veda) sûresi de denilmi�tir. (Beydâvî)

Bu sûre inince (Hazret-i Ömer de a�lam��, (Kemal, zeval demektir) demi�tir. �ki y�l sonra da vefat etmi�tir. (Medârik)

Muhammed aleyhisselam�n ahlak�
Sual: Peygamber Efendimiz, her bak�mdan üstün oldu�u gibi, ahlaken de üstün de�il midir?
Cevap: Allahü teâlâ, Sevgili Peygamberine verdi�i iyilikleri, ihsanlar� sayarak, Onun mübarek kalbini ok�arken, kendine güzel huylar verdi�ini, (Sen güzel huylu olarak yarat�ld�n) mealindeki âyet-i kerime ile bildirmektedir. Hazret-i Akreme;
“Abdullah ibni Abbas'tan i�ittim. Bu âyet-i kerimedeki Huluk-� azim yani güzel huylar, Kur’ân-� kerimin bildirdi�i ahlakt�r” buyuruyor. Hadâik-ul-hakây�k kitab�nda diyor ki:
“Âyet-i kerimede, (Sen huluk-� azim üzeresin) buyuruldu. Huluk-� azim demek, Allahü teâlâ ile s�r, gizli �eyleri bulunmak, insanlar ile güzel huylu olmak demektir. Çok kimsenin Müslüman olmas�na, Resûlullah Efendimizin güzel ahlak� sebep oldu.”

Muhammed aleyhisselam�n bin mucizesi göründü, dost dü�man herkes de bunu söyledi. Bu kadar mucizelerin en k�ymetlisi, edepli olmas� ve güzel huylar� idi. Kimyâ-i Se'âdet kitab�nda diyor ki:
“Ebû Sa'îd-i Hudrî hazretleri buyurdu ki: Resûlullah Efendimiz, hayvana ot verir, deveyi ba�lard�. Evini süpürürür, koyunun sütünü sa�ard�. Ayakkab�s�n�n sökü�ünü diker, çama��r�n� yamard�. Hizmetçisi ile birlikte yer, hizmetçisi el de�irmeni çekerken yorulunca, ona yard�m ederdi. Pazardan öteberi al�p torba içinde eve getirirdi. Fakirle, zenginle, büyükle, küçükle kar��la��nca, önce selam verir, bunlarla müsafeha etmek için, mübarek elini önce uzat�rd�. Köleyi, efendiyi, beyi, siyah� ve beyaz� bir tutard�. Her kim olursa olsun, ça��r�lan yere giderdi. Önüne konulan �eyi, az olsa da, hafif, a�a�� görmezdi. Ak�amdan sabaha ve sabahtan ak�ama yemek b�rakmazd�. Güzel huylu idi. �yilik etmesini severdi. Herkesle iyi geçinirdi. Güler yüzlü, tatl� sözlü idi. Söylerken gülmez, üzüntülü görünürdü, fakat, çat�k ka�l� de�ildi. A�a�� gönüllü idi, fakat, alçak tabiatl� de�ildi. Heybetli idi, yani sayg� ve korku has�l ederdi, fakat, kaba de�ildi, nazik idi. Cömert idi, fakat, israf etmez, faydas�z yere bir �ey vermezdi. Herkese ac�rd�. Mübarek ba�� hep önüne e�ik idi. Kimseden bir �ey beklemezdi. Saadet, huzur isteyen, Onun gibi olmal�d�r.”

Eshâb-� kiramdan Enes bin Mâlik hazretleri de;
“Resûlullah Efendimiz insanlar�n en güzel huylusu idi. Beni bir gün, bir yere gönderdi. Emrini yapmak için d��ar� ç�kt�m. Çocuklar sokakta oynuyordu. Onlar�n yan�ndan geçerken arkama bakt�m. Resûlullah efendimiz arkamdan geliyor, mübârek yüzü gülüyordu. (Yâ Enes! Dedi�im yere gittin mi?) buyurdu. (Evet gidiyorum yâ Resûlallah) dedim. Resûlullah efendimize on sene hizmetçilik yapt�m. Bana bir kere üf demedi. �unu niçin böyle yapt�n, bunu niçin yapmad�n buyurmad�.”

Resulullah efendimiz herkese yard�m ederdi
Sual: Peygamber efendimizin evdekilere, hizmetçilerine bile yard�m etti�i anlat�l�yor. Gerçekten böyle midir?
Cevap: Bu konuda �mam-� Gazâlî hazretlerinin Kimya-i Saadet kitab�nda buyuruluyor ki:
“Ebu Said-i Hudri hazretleri buyurdu ki: Resulullah efendimiz, hayvana ot verir, deveyi ba�lard�. Evini süpürür, koyunun sütünü sa�ard�. Ayakkab�s�n�n sökü�ünü diker, çama��r�n� yamard�. Hizmetçisi ile birlikte yer, hizmetçisi el de�irmeni çekerken yorulunca ona yard�m ederdi. Pazardan öteberi al�p torba içinde eve getirirdi. Fakirle, zenginle, büyükle, küçükle kar��la��nca önce selam verirdi. Bunlarla müsafeha etmek için mübarek elini önce uzat�rd�. Köleyi, efendiyi, beyi, siyah� ve beyaz� bir tutard�. Her kim olursa olsun ça��r�lan yere giderdi. Önüne konulan �eyi, az olsa da hafîf, a�a�� görmezdi. Ak�amdan sabaha ve sabahtan ak�ama yemek b�rakmazd�. Güzel huylu ve iyilik etmesini severdi. Herkesle iyi geçinir, güler yüzlü, tatl� sözlü idi. Söylerken gülmez, üzüntülü görünürdü. Fakat çat�k ka�l� de�ildi. A�a�� gönüllü idi, fakat alçak tabiatl� de�ildi. Heybetli idi yani sayg� ve korku has�l ederdi. Fakat kaba de�il, nazikti. Cömert idi, fakat israf etmez, faydas�z yere bir �ey vermezdi. Herkese ac�rd�. Mübarek ba�� hep önüne e�ikti. Kimseden bir �ey beklemezdi. Saadet, huzur isteyen, Onun gibi olmal�d�r.”

Sual: Dünyada en k�ymetli toprak, Kâbe’nin bulundu�u yerdeki toprak m�d�r veya neresidir?
Cevap: En k�ymetli toprak, kabr-i saadette, cesed-i Peygamberiye temas eden topraklar olup, Ar�'tan, Cennetlerden daha k�ymetlidir. Ona yak�n olan zaman, mekân, evlad�, bütün e�ya, Ona uzak olanlardan daha k�ymetli ve efdaldir. Camiler ve Peygamberler, bundan müstesnad�r.

Peygamber efendimizin üstünlükleri
Sual: Peygamber efendimizin, yarat�lanlar�n en üstünü oldu�u, dost ve dü�man taraf�ndan bilinmektedir. Peki bu üstünlükler ana hatlar� ile nelerdir?
Cevap: Resûlullah efendimizin üstünlüklerinden, faziletlerinden baz�s�, kitaplarda �öyle bildirilmektedir:
Mahluklar içinde ilk olarak Muhammed aleyhisselam�n ruhu yarat�lm��t�r.

Allahü teâlâ, Onun ismini Ar�'a, Cennetlere ve yedi kat göklere yazm��t�r.

Meleklerin Âdem aleyhisselama kar�� secde etmelerinin emredilmesi, Âdem aleyhisselam�n aln�nda Muhammed aleyhisselam�n nuru bulundu�u için idi.

Peygamber efendimizin dünyaya gelece�i zaman, görülen alametler ve hâller tarih kitaplar�nda yaz�l�d�r.

Peygamber efendimiz, üç ve k�rk ya��nda Peygamber oldu�u kendisine bildirildi�i vakit ve elliiki ya��nda miraca götürülürken, melekler gö�sünü yard� ve Cennet suyu ile kalbini y�kad�lar.

Her Peygamberin sa� eli üstünde nübüvvet mührü vard�. Muhammed aleyhisselam�n nübüvvet mührü ise, sol kürekteki deri üzerinde, kalbi hizas�nda idi.

Resûlullah efendimiz, önünde olanlar� gördü�ü gibi, arkas�nda olanlar� da görürdü. Ayr�ca Resûlullah efendimiz, ayd�nl�kta gördü�ü gibi, karanl�kta da görürdü.

Peygamber efendimizin mübarek teri de, gül gibi güzel kokard�.

Resûlullah efendimiz, orta boylu oldu�u hâlde, uzun kimselerin yan�nda iken, onlardan yüksek görünürdü.

Resûlullah efendimiz, ne zaman yürüse, arkas�ndan melekler gelirdi. Bunun için, Eshâb�n� önünden yürütür ve; (Arkam� meleklere b�rak�n�z) buyururdu.

Fahr-i kâinat efendimiz, ta� üstüne bas�nca, ta�ta aya��n�n izi kal�rd�. Kum üstünde giderken ise, hiç iz b�rakmazd�.

Peygamber efendimizin en büyük mucizesi, miraca götürülmesidir ki, ba�ka hiçbir Peygambere verilmedi.

Peygamber efendimiz ümmi oldu�u yani kimseden bir �ey ö�renmemi� iken, Allahü teâlâ Ona, her �eyi bildirmi�tir.

Resûlullah efendimizin akl�, bütün insanlar�n akl�ndan daha çoktur. �nsanlarda bulunabilecek bütün iyi huylar�n hepsi, Ona ihsan olundu.

Allahü teâlâ, Muhammed aleyhisselam�n ismini kendi isminin yan�na koymu� ve Ona, Habibim buyurmu�tur. Bu ise, üstünlüklerinin en üstünüdür ki, Allahü teâlâ, Onu kendisine sevgili, dost yapm�� ve hadîs-i kudside de;
(�brahim’i Halil yapt�m ise, seni kendime Habib yapt�m) buyurmu�tur...

Peygamber Efendimizin vefas�
Sual: Yap�lan iyilikleri unutmayan kimselere vefal� insan deniyor. Elbette bu güzel huy, Peygamberlerde daha fazlad�r. Bu huy, Peygamber Efendimizde nas�ld�?
Cevap: Peygamber Efendimizde bütün güzel huylar�n hepsi toplanm��t�. Resûlullah efendimiz cömert idi. Cömertlikten de birçok güzel huylar meydana gelmektedir. Bunlardan birisi de Vefad�r. Vefa, tan�d�klara, yak�nlara, arkada�lara geçim i�lerinde yard�mc� olmakt�r. Peygamber Efendimiz cömert olduklar� gibi vefa sahibi idiler. Yak�nlar�n�, tan�d�klar�n� gözetir, onlara verdikleri sözü yerine getirirdi.

Peygamber Efendimizin sözleri, ya�ay��lar�, Onun yak�nlar�na, tan�d�klar�na velhas�l herkese kar�� nas�l vefa sahibi oldu�unu aç�kça göstermekte ve �slâm âlimlerinin kitaplar�, bu vefa örnekleri ile doludur. Onun, her güzel hâli gibi, vefakârl�� da, ümmetine ve bütün insanl��a örnek olmu�tur. Bu hususta Enes bin Malik hazretleri �öyle anlatmaktad�r:
“Resûlullaha bir yerden herhangi bir hediye geldi�i zaman mutlaka hazret-i Hatice’yi hat�rlar ve;
(O hediyeyi falan kad�na götürüp verin. Çünkü o, Hatice’nin arkada��yd�. Onunla iyi görü�ür ve onu çok severdi) buyurarak, sevgili han�m� hazret-i Hatice’nin hat�r�n� gözetirdi. ��te bu sebepledir ki, hazret-i Ai�e validemiz, zaman zaman;
"Hazret-i Hatice’ye g�pta etti�im gibi hiç bir kad�na g�pta etmedim. Çünkü Resûlullah ondan çok bahsederdi. Ne zaman bir koyun kesilse etinden mutlaka onun yak�nlar�na da gönderir, onun hat�r�n� gözetirdi” buyurmu�tur.

Bir gün Habe�istan meliki Necâ�iden, mübarek huzuruna bir grup elçi gelmi�ti. Onlar� çok iyi kar��lay�p iltifatlarda bulundular. Yer gösterip oturttuktan sonra o elçilere bizzat kendisi hizmet ederek ikramlarda bulundu. Peygamber efendimizin bu hâlini gören Eshâb-� kiramdan baz�lar�;
-Ya Resûlallah; lütfen siz oturun, biz hizmet ederiz dedilerse de, Sevgili Peygamberimiz onlara cevaben;
-Vaktiyle onlar benim Eshâb�ma Habe�istan’da çok iyi hizmet ettiler. Zira o zamanlar Eshâb�m yurtlar�ndan hicret etmi�, onlar�n ülkesine s��nm��lard�. O günlerde onlar benim Eshâb�ma sahip ç�k�p çok iyi ev sahipli�i yapt�lar. ��te o hizmetlerinin kar��l�� olarak ben de �imdi onlara hizmet ediyor ve bu hizmetimden büyük zevk duyuyorum, buyurdular.

Resûlullah�n sözünde durmas�
Sual: Verilen sözü yerine getirmenin güzel bir huy oldu�u herkesçe bilinmektedir. Peygamber efendimiz her verdi�i sözü yerine getirir miydi?
Cevap: Bütün güzellikleri, üstünlükleri kendisinde toplayan Resûlullah efendimiz, âlemlere rahmet olarak gönderilmi�tir. Daha do�rusu Onu böyle üstün ve güzel yaratan Rabbimiz, Sevgili Peygamberimizi, karanl�k gecelerde yol bulmak ve yol almak isteyen insanl�k için bir rehber, bir k�lavuz, bir yol gösterici olarak seçmi� ve öyle yarat�p göndermi�tir.

�nsanl�k için her bak�mdan numune olan Sevgili Peygamberimiz, verdikleri sözde durma ve verilen sözlerin yerine getirilmesi hususunda da çok titiz davranm��lar ve bizzat kendi ya�ay��lar� ile bu hususta örnek olmu�lard�r. Bu hususta, Eshâb-� kiramdan bir zat, �ahit oldu�u bir hadiseyi �öyle anlatmaktad�r:
“Resûlullah Efendimizle, henüz Peygamberli�i tebli� edilmeden önce bir al��veri� yapm��t�m. Bu al��veri� neticesinde de kendisinde bir miktar alaca��m kalm��t�. Bu al��veri�i yapt�ktan sonra da, falan gün falan yerde bulu�al�m diyerek kar��l�kl� olarak sözle�mi�tik. Fakat ben, aram�zdaki bu sözle�meyi ve aram�zdaki konu�may� ve verdi�im sözü unutmu�tum. Bulu�mak için sözle�ti�imiz zamandan tam üç gün sonra, verdi�im sözü ve aram�zdaki konu�may� hat�rlad�m ve;
-Eyvah, biz üç gün önce falan yerde bulu�mak üzere sözle�mi�tik diyerek, hemen yerimden ayr�ld�m. Sözle�ti�imiz yere h�zl� h�zl� ko�maya ba�lad�m. Bulu�mak için sözle�ti�imiz yere vard��m zaman, aradan üç gün geçmi� olmas�na ra�men Resûlullah Efendimizi orada beni bekler vaziyette buldum. Me�er Resûlullah Efendimiz, bulu�mak için sözle�ti�imiz o günden itibaren her gün, o saatlerde gelip beni beklemi�. Bunu ö�renince Resûlullah Efendimize kar�� çok mahcup oldum ve kendisinden özür diledim.”

Bir söz veriliyor ve verilen sözün üzerinden üç gün geçmesine ra�men, Resûlullah Efendimiz her gün o saatte ayn� yere geliyor ve bekliyorlar. Verilen bir söze, böyle riayet etmek laz�md�r. Resûlullah efendimiz;
(Vadetmek, borç gibidir) yani verilen sözün muhakkak yerine getirilmesini emri buyururlarken, kendileri de bizzat bunu tatbik ediyorlar. Herhangi bir konuda söz verildi�i zaman, söz verilen �eyin muhakkak yerine getirilmesi gerekmektedir.

Sual: Peygamber efendimizin kendi zaman� ve Ona yak�n olan zamanlar, sonrakilerden daha m� k�ymetli idi?
Cevap: Bu konuda Merec-ül-bahreynde deniyor ki:
“Hakîm Alî Tirmizî hazretleri buyurdu ki: “Ya��m ilerledikçe, ilmim, amelim ve mücahedem artt�� hâlde, gençli�imde kavu�mu� oldu�um nurlar�, tesirleri kendimde bulamaz oldum. Sebebini bir türlü anlayamad�m. Gençlik zaman�m, Resûlullah efendimizin zaman�na daha yak�n oldu�u için, o zamandaki hâlin daha üstün oldu�u, kalbime ilham edildi.” O zamana yak�n zamanlar böyle k�ymetli olunca, o zaman�n kendinin ne kadar çok k�ymetli oldu�unu anlamal�d�r. Bunun içindir ki, Kût-ül-kulûbda; “Resûlullah�n o mübarek cemalini bir kere görmek ve biraz huzurunda oturmak, insan� öyle �eylere kavu�turur ki, ba�ka zamanlarda yap�lan halvetlerle ve k�rk gün riyazet çekmekle, bunlar elde edilemezler” buyurulmaktad�r. Ba�ka zamanlarda yeti�en büyük Veliler de, Resûlullah efendimizin manevi sohbetinde bulunup, feyiz almakla yükselmi�lerdir.”

Sual: Cevâmi-ul-kelim, az kelime ne demektir, kimin için kullan�l�r?
Cevap: Cevâmi-ul-kelim, az kelime ile çok �ey anlatmakt�r ki Peygamber efendimizin özelliklerindendir. Resûlullah efendimizin yüz binden ziyade hadîs-i �erifi, Onun Cevâmi-ul-kelim oldu�unu göstermektedir.

Sual: Baz� kimseler, Kasîde-i bürde de Peygamberimizin a��r� övüldü�ünü söyleyerek bunu tenkit etmektedirler. Peygamberimizi övmek, dinimiz aç�s�ndan uygun de�il midir ki böyle tenkit ediyorlar?
Cevap: Resulullah efendimizi bizzat Allahü teâlâ övmü�tür. Kendisi de, kendisini överek, Allahü teâlân�n kendisine ihsan etmi� oldu�u nimetleri saym��t�r. Buhârîdeki bir hadis-i �erifte, Peygamber efendimiz;
(Her as�rda, her zamanda ya�ayan insanlar�n en iyilerinden, seçilmi�lerinden dünyaya getirildim) buyurmu�tur. Yine Tirmizînin bildirdi�i hadis-i �erifte;
(Allahü teâlâ, insanlar� yaratt�. Beni insanlar�n en iyi k�sm�ndan vücuda getirdi. Sonra, bu k�s�mlar�ndan en iyisini Arabistan’da yeti�tirdi. Beni bunlardan vücuda getirdi. Sonra evlerden, ailelerden en iyilerini seçip, beni bunlardan meydana getirdi. O halde, benim ruhum ve cesedim, mahluklar�n en iyisidir. Benim silsilem, ecdad�m en iyi insanlard�r) buyurulmu�tur.

Peygamber efendimizin bu övmeleri, o kadar çoktur ki, �mam-� Busayri hazretlerinin Kasîde-i bürdesindeki övmesi, onlar�n yan�nda hiç kalmaktad�r. Çünkü Resulullah efendimizi övmek ibadettir. Eshab-� kiram�n hepsi övmü�lerdir. Bunlardan Hassân bin Sâbit ve Kâ'b bin Züheyr hazretlerinin uzun övmeleri me�hurdur. Kâ'b bin Züheyr hazretleri, Peygamber efendimizi, Bânet sü'âd kasidesinde, �mam-� Busayri hazretlerinden daha çok övmü�tür. Resulullah efendimiz, bunu be�enip, hazret-i Kâ'b�n önceki kusurunu affetmi� ve mübarek h�rkas�n� ona hediye etmi�lerdir. Bu h�rka-i saadet, �imdi �stanbul’da Topkap� Saray�'ndad�r.

Resulullah�n �� vazifesi

Tue, 14 Jul 2026 03:02:14 +0300

Sual: Peygamber efendimizin vazifesi, sadece insanlara tebli�de bulunmak m� idi?
Cevap: Bu konuda, �slâm alimlerinin büyüklerinden olan seyyid Abdülhakim Arvâsî hazretleri buyuruyor ki:
“Resûlullah efendimizin üç türlü vazifesi vard�:
Birincisi; iman edilecek bilgileri ve f�k�h hükümlerini bütün insanlara tebli� etmek, bildirmek idi. F�k�h hükümleri, yap�lmas� emir veya yasak edilen i�lerdir.

�kinci vazifesi; Allahü teâlân�n zat�na ve s�fatlar�na ait marifetleri, yaln�z ümmetinin yüksek olanlar�n�n kalplerine ak�tmakt�r.

Üçüncü vazifesi; f�k�h hükümlerini, nasihat ile yapmayanlara, kuvvet kullanarak yapt�rmakt�r.

Resûlullah efendimizden sonra dört halifeden her biri, bu üç vazifeyi tam olarak ba�ard�. Daha sonra bu üç vazifeyi, bir ki�i yapamaz oldu. �man� ve f�k�h hükümlerini bildirmek vazifesi, din imamlar�na, yani müctehidlere verildi. �kinci vazife, yani dileyen Müslümanlar�, Kur'ân-� kerimin manevi ahkam�na kavu�turmak, Ehl-i beytin oniki imam�na ve tasavvuf büyüklerine verildi. Cüneyd-i Ba�dâdî ve S�rrî-yi Sekatî hazretleri bunlardand�r.

Ehl-i sünnet âlimleri, Resûlullah efendimizin bu ikinci vazifesini oniki imamdan ö�renerek, tasavvuf ilmini meydana getirdiler. Görülüyor ki, oniki imam Ehl-i sünnetin imamlar�d�r. Ehl-i beyti seven ve oniki imam�n yolunda olanlar Ehl-i sünnettir. �slâm alimi olabilmek için, Resûlullah efendimizin bu iki vazifesinde, kendisinin varisi olmas� laz�md�r.

Üçüncü vazife; yani dinin hükümlerini kuvvet ile yapt�rmak i�i, sultanlara yani devlet adamlar�na verildi.

Birinci s�n�f�n k�s�mlar�na Mezhep, ikincisinin k�s�mlar�na Tarikat, üçüncüsüne de Kanun denildi. �man� bildiren mezheplere �tikatta mezhep denir. �tikat mezheplerinin yetmi�üçe ayr�laca��n�, bunlardan yaln�z birinin do�ru, ötekilerinin bozuk olaca��n�, Peygamber efendimiz haber vermi�ti. Öyle de oldu. Do�ru yolda oldu�u müjdelenen f�rkaya, Ehl-i sünnet velcemaat mezhebi denir. Yanl�� olduklar� bildirilen yetmi�iki f�rkaya Bidat f�rkalar� denir. Bunlar�n hiçbiri kafir de�ildir. Fakat yetmi�iki f�rkadan birinde bulundu�unu söyleyen bir kimse, Kur'ân-� kerimde veya hadîs-i �eriflerde aç�kça bildirilmi� ve Müslümanlar aras�na yay�lm�� bilgilerden birine inanmazsa, kafir olur.”

Sual: Baz� kimseler, Peygamber efendimizi rüyada görerek baz� �eyleri sorup ö�rendiklerini söylüyorlar. Böyle bir �ey mümkün müdür ve bunlara itibar edilebilir mi?
Cevap: Konu ile alakal� olarak, �mâm-� Rabbânî hazretleri, Mektûbât kitab�nda buyuruyor ki:
“Resûlullah efendimizin kendi �eklini ve hele rüyada tan�yabilmek çok güç olaca�� meydandad�r. Bunun için, rüyalara nas�l güvenilebilir? Âlimlerin ço�unun dedi�ine uyarak ve Resûlullah efendimizin yüksek �an�na yak��acak üzere, �eytan�n hiçbir �ekilde o Serverin ismi ile görünemeyece�ini söylersek, o �ekilden emirler almak ve onun be�enip be�enmedi�ini anlamak kolay de�ildir. Melun �eytan araya kar��arak, olmayan �eyi olmu� gibi gösterebilir. Rüya göreni �a��rt�r.

Ço�umuzun bildi�i gibi, bir gün Peygamber efendimiz Eshâb� ile oturuyordu. Kurey�'in ileri gelenleri orada idiler. Resûlullah efendimiz onlara Vennecmi suresini okudu. Onlar�n putlar�n� anlatan âyet-i kerimeye gelince, melun �eytan putlar� öven birkaç sözü, o Serverin aleyhisselam sözüne ekledi. Dinleyenler, bunlar� da o Peygamber efendimizin sözü sand�lar. Orada bulunan kafirler ba��rmaya ba�layarak, Muhammed aleyhisselam bizimle sulh yapt�, putlar�m�z� övdü dediler. Peygamber efendimiz �eytan�n sözlerini anlamad�. (Ne oluyorsunuz?) diye sordu. Eshâb-� kiram, siz okurken bu sözler de araya kar��t� dediler. O Server aleyhisselam çok üzüldü. Hemen Cebrâîl aleyhisselam vahiy getirdi. O sözleri �eytan�n kar��t�rd��, bütün Peygamberlerin sözlerine de kar��t�rm�� oldu�unu bildirdi. Allahü teâlâ, o sözleri âyet-i kerime aras�ndan ç�kard�.

Görülüyor ki, Peygamber efendimiz hayatta ve uyan�k iken, �eytan o Serverin sözüne kendi bozuk �eylerini kar��t�r�yor ve hiç kimse bunu ay�ram�yor. O Server vefat ettikten sonra bir kimse uykuda hisleri çal��maz ve yaln�z iken, nas�l olur da, rüyan�n �eytan�n kar��mas�ndan korundu�unu anlayabilir? Do�ru olan rüyalar, çok olur ki, görüldü�ü gibi ç�kmaz, tabir etmek laz�m gelir. Demek ki, rüyalara k�ymet vermemelidir. Her �ey, insan uyan�k iken vard�r. Bunlar� uyan�k iken görmeye çal��mal�d�r. Uyan�k iken görülen, bulunan �eylere güvenilir. Bunlar, tabir etmek istemez. Rüyada ve hayalde görülen �eyler de, rüya ve hayaldir.”

Peygamberlerin en �st�n�

Tue, 14 Jul 2026 03:00:55 +0300

Sual: Yazar�n biri, Hazret-i �sa’n�n bile bu ümmetten olmak istedi�ini yaz�nca, ba�ka bir yazar, (Hazret-i Muhammed hazret-i �sa’dan üstün mü ki? Bekara suresinde, “Peygamberler aras�nda ayr�m yap�lmaz” denirken hazret-i Muhammed ve ümmeti neden üstün olacak?) diye ona reddiye yazd�. Hangi yazar�n görü�ü do�rudur?
CEVAP
�kinci yazar, hocas�n� Peygamber sanan süper bir sap�kt�r. Peygamber efendimiz bütün peygamberlerden üstün oldu�u gibi, onun ümmeti de di�er ümmetlerden üstündür. Bekara suresinin, (Allah’�n Resulleri aras�nda ayr�m yapmay�z) mealindeki 285. âyet-i kerimesi tefsirlerde, (Yahudi ve Hristiyanlar gibi, Peygamberlerden baz�s�n� kabul edip, baz�s�n� inkâr ederek ayr�m yapmay�z, hepsi de peygamberdir) demek oldu�u bildiriliyor, çünkü Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Resullerden kimisini kimisine üstün k�ld�k.) [Bekara 253]

(Nebilerden baz�s�n� baz�s�ndan üstün k�ld�k.) [�sra 55]

Demek ki Resullerin de, Nebilerin de birbirinden üstün olanlar� vard�r. Peygamberlerin birbirinden üstün oldu�unu kabul etmemek, bu iki âyet-i kerimeyi inkâr etmek olur. Her peygamber kendi milletine geldi, fakat Muhammed aleyhisselam bütün âlemlere geldi. Birkaç âyet-i kerime meali:
(Âlemlere [Cin ve insanlara, ilâhî azapla] korkutucu [uyar�c�] olsun diye Furkan’� [Kur’an�] kuluna [Muhammed aleyhisselama] indiren [Allah’�n �an�] ne yücedir.) [Furkan 1]

(De ki: “Ey insanlar! Ben, Allah’�n hepiniz için gönderdi�i Resulüyüm.”) [Araf 158] (Her elçi bir millete gelmi�ken, Muhammed aleyhisselam bütün insanlara gelmi�tir.)

(Biz seni bütün insanlara müjdeleyici ve uyar�c� olarak gönderdik.) [Sebe 28]

(Biz seni âlemlere rahmet olarak gönderdik.) [Enbiya 107] (Ba�ka hangi peygamber âlemlere rahmet olarak gönderildi? Bu rahmet, yaln�z insanlar için de�il, bütün mahlûklar içindir. Hatta kâfirler bile faydalan�r. Nitekim (Sen içlerinde bulundu�un sürece, Allah onlara [kâfirlere] azap etmez) buyuruluyor. (Enfal 33) Ba�ka hangi peygamber için böyle buyuruldu?)

Bir hadis-i �erifte de, (Beni insanlar�n en iyisi bilmeyen kâfir olur) buyuruldu. (Hatib)

Allahü teâlâ, bütün peygamberlere (Yâ Âdem, Yâ Musa, Yâ �sa) diyerek ismiyle hitap ederken, Resulullah’a (Yâ eyyühennebiyyu, yâ eyyüherresul) yani (Ey Peygamberim, ey Resulüm) diye hitap ediyor. Bu hitap �ekli de, Onun di�er peygamberlerden üstün oldu�unu göstermektedir. Fatiha suresinde bildirdi�i gibi, Allahü teâlâ Âlemlerin Rabbi’dir. Resulullah da âlemlerden üstün oldu�u için, Rabbüke, Rabbike yani Senin Rabbin buyuruluyor. (Bekara 30, Saffat 180)

Birkaç âyet-i kerime meali:
(Rabbinin sana verdi�i nimetlerle mecnun de�ilsin. Senin için bitmeyen, sonsuz mükâfat vard�r. Elbette sen, en büyük ahlak üzeresin.) [Kalem 2-4] (Ba�ka hangi Peygamber böyle övülüyor?)

(Rabbin sana [çok nimet] verecek, sen de raz� olacaks�n!) [Duha 5] (Raz� olana kadar nimet verecek. Ba�ka hangi Peygambere bu nimetler veriliyor?)

(Allah ve melekleri, Nebiye salât ediyor, iman edenler, siz de salevat getirin.) [Ahzab 56] (Ba�ka hangi Peygambere bu makam veriliyor? Hangi peygambere Allahü teâlâ salât ediyor?)

Fetih suresinin, (Bütün dinlerden üstün k�lmak üzere, Resulünü hidayet ve hak dinle gönderen Odur) mealindeki 28. âyeti de Resulünün getirdi�i dinin ve kendisinin en üstün oldu�unu göstermektedir.

Bir hadis-i �erif meali de �öyledir:
(Ö�ünmek için söylemiyorum, ben peygamberlerin efendisi, sonuncusu ve �efaat edicilerin de ilkiyim.) [Darimi]

Buhari ve di�er hadis kitaplar�ndaki bir hadis-i �erifte de bildirildi�i �ekilde, insanlar �efaat için Hazret-i Âdem’den itibaren bütün peygamberlere gidecekler, hepsi bir özür beyan edecek, sonunda Muhammed aleyhisselama gönderecekler. �lk �efaati Peygamber efendimiz yapacakt�r. En üstün olan peygamberin ümmeti de üstündür. Bir âyet-i kerime meali:
(Siz ümmetlerin en hay�rl�s�, insanlar�n seçilmi�isiniz.) [Âl-i �mran 110]

�mam-� Rabbani hazretleri de buyuruyor ki:
Muhammed aleyhisselam�n izinde ilerleyenlerin büyükleri, �srail o�ullar�n�n Peygamberlerine benzetildi. [Hadis-i �erifte, (Ümmetimin âlimleri �srail o�ullar�n�n peygamberleri gibidir) buyuruldu.] Musa aleyhisselam Onun zaman�nda bulunsayd�, Onun yoluna girmekten ba�ka bir �ey yapmazd�. �sa aleyhisselam�n gökten inece�i ve Allahü teâlân�n sevgilisine ümmet olaca�� herkesin bildi�i bir �eydir. Onun ümmeti, Onun yolunda bulunduklar� için, ümmetlerin en iyileri oldular. (1/249)

Tevrat ve �ncil’de Muhammed aleyhisselam�n vas�flar�, üstünlükleri bildirilmi�ti. Bunlar� bilen hazret-i Musa ile hazret-i �sa, Onun ümmetinden olmak için çok yalvard�lar, dua ettiler. �sa aleyhisselam�n bu duas� da kabul olundu. Allahü teâlâ Onu diri olarak gö�e yükseltti. K�yamete yak�n tekrar yeryüzüne inecek, Muhammed aleyhisselam�n dinine uyacak ve onu yayacakt�r. (Herkese Laz�m Olan �man)

Neleri kullanabiliriz ile ilgili �e�itli sual ve cevaplar

Tue, 14 Jul 2026 02:29:28 +0300

Sual: B�ça�� ve makas� elden ele vermek u�ursuzlu�a sebep olur mu?
CEVAP
Elden ele vermenin bir mahzuru olmaz. Dinimizde u�ursuzluk yoktur. B�çak, alan�n elini kesmesin diye, yere veya masaya konabilir. Ba�ka bir hikmeti yoktur.

Sual: Yönetici durumunday�m. Villada oturuyor, çe�itli elbiseler giyiniyorum. (Süsten kaç�nmak imandand�r) hadisi-i �erifini görünce korktum. Hep ayn� elbiseyi mi giyineyim, villadan ç�k�p basit bir evde mi oturay�m?
CEVAP
O hadis-i �erif, gösteri� için öyle giyinmenin zarar�n� bildiriyor. �htiyaç için süslü giyinmekte ve villada oturmakta mahzur yoktur. Hatta imkan� olan�n böyle yapmas� gerekir.

�mam-� a’zam hazretleri buyuruyor ki:
Cahillerin hakaret etmemeleri ve dü�manlara azametli, kuvvetli görünmek için, âlimlerin, âmirlerin elbiselerinin ve binalar�n�n gösteri�li olmas� laz�md�r.

Hikmet ehli de buyuruyor ki:
(Öyle bir elbise giy ki, sen ona de�il, o sana hizmet etsin!)

Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(Güzel giyinin ki, Allahü teâlân�n size verdi�i nimetlerin eseri görülsün!) [Taberani]

(Allahü teâlâ bir kuluna nimet verdi�inde, o nimetin eserinin o kulun üzerinde görülmesini sever.) [Taberani]

(Allahü teâlân�n verdi�i nimetin eseri üzerinde görülmelidir.) [Nesai]

Sual: Arkada�la ceketleri birkaç günlü�üne de�i�mek mekruh mu?
CEVAP
Evet.

T�rnaklar� gömmek
Sual: Kesilen t�rnaklar� ne yapmal�d�r?
CEVAP
Topra�a gömmek sünnettir. Bas�lmayan bir yere, kabir üzerine veya denize de at�labilir. Biriktirilip herhangi bir yere gömülebilir.

Sual: Kad�n t�rnak ve saç�n� gömmek zorsa, yakmak caiz mi?
CEVAP
Biriktirip gömme imkan� varken, yakmak caiz olmaz.

Sual: Dini levhay� alkolle, kolonya ile silmek caiz mi?
CEVAP
Sabunlu su ile silinir. Buna imkan yoksa, caizdir.

Sual: G�da paketlerinin veya deterjanlar�n içinde bardak, tava gibi �eyler ç�k�yor. Baz�lar�n�n içinden bir ka��t ç�k�yor. "Bu ka��d� getirene �u hediye verilecektir" deniyor. Paket içinden ç�kan mal� ve ka��d� götürüp verilecek �eyi almak günah olur mu?
CEVAP
Hay�r günah olmaz. (Redd-ül Muhtar)

Sual: Âdetli haz�r petleri y�kamadan atman�n bir mahzuru var m�d�r?
CEVAP
Mahzuru yoktur.

Sual: Yatak odas�na dini levha asmak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Dü�meleri, küflenmemesi için alt�n suyuna bat�rmak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Hastaya veya misafirli�e giderken çiçek götürmek caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: �ifa âyetlerini muska yaparak üzerimizde ta��mak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Talebeye ö�retmek için Kâbe maketi yapmak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Hac�lar�n getirdi�i içi âyet yaz�l� tastan yiyip içmek caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Cami resmi bulunan ka��tla kitap kaplamak caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Zurna çalmak caiz mi?
CEVAP
Hay�r. Sava�ta caizdir.

Sual: Kabrin üstüne çiçek dikmekte mahzur var m�d�r?
CEVAP
Mezar üstüne çiçek dikmek ölüye faydal�d�r, iyidir. Çiçe�e verilecek paray�, namaz k�lan fakire sadaka vermek daha iyidir. Bundan daha iyisi de, uygun bir din kitab� al�p birine vermektir.

Sual: Tayt giymek uygun de�il. Erkeklerin de, k��n pantolonun alt�ndan giydi�i ince veya kal�n giyecekler var. Bunlara da tayt diyorlar. So�uktan korunmak için, iç giysi olarak tayt giymekte mahzur var m�d�r?
CEVAP
Bunlar� imal etmekte ve giymekte mahzur yoktur. Hatta taytlar� da iç k�yafeti olarak giymek caizdir.

Sual: Gece çama��r y�kamak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: �hram� kefen yapmak ve kefeni zemzemle y�kamak caiz midir?
CEVAP
�hram� kefen yapmak caizdir. Kefeni zemzemle y�kamak ise, Hanefi’de caiz, �afii’de haramd�r. (Redd-ül Muhtar)

Sual: Eskiyen seccadeyi y�rt�p yer bezi yapmak caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Süte okunup içiliyor, caiz mi?
CEVAP
Bir �eye okumak faydal�d�r.

Sual: �ifa âyetlerini görünür �ekilde PVC yapt�r�p ta��mak caiz mi?
CEVAP
Aç�k gibidir. Görünmez �ekilde kaplan�rsa caiz olur.

Sual: Dini yaz� bulunan gazeteyi yerlere atmak mahzurlu mu?
CEVAP
Evet. Okuyunca yukar� koymal�d�r.

Sual: Müzik alarml� kol saati mekruh mu?
CEVAP
Evet.

Sual: Domuz derisinden kalb kapakç�� takt�rmak caiz mi?
CEVAP
Zaruret varsa caizdir.

Sual: Tarladaki sap art�klar�n� yak�yoruz, içindeki böcekler de yan�yor. Günah m�?
CEVAP
Hay�r. Çünkü siz böce�i de�il sap� yak�yorsunuz. S�rf böce�i yaksan�z caiz olmaz.

Sual: Odunlarda kurt var. Yere vurunca, dü�meyen de olabilir. Bu odunlar� böyle yere vurduktan sonra, yakmak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Din kitaplar�n� dolab�n içine belden a�a�� koymak caiz mi?
CEVAP
Caizdir. Mushaf� daima yukar� koymal�d�r.

Sual: Kad�n saç�ndan f�rça yapmak caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Hayvan ve insan motifleri i�lemek günah m�?
CEVAP
Evet.

Sual: Battaniyedeki aslan resmi net de�ildir. Resim hükmünde mi?
CEVAP
Resim hükmünde de�il. Fakat, resimli almamaya, dikkat etmeli. �üphelilerle me�gul olmak harama sebep olur.

Sual: Hal�daki mübarek bir isim boyansa, kullanmak caiz olur mu?
CEVAP
Evet.

Sual: Mushaf okunmu� rahleyi, tabure olarak kullanmak caiz mi?
CEVAP
Zaruret olursa caizdir.

Sual: Dini yaz� bulunan gazeteyi divan�n, karyolan�n alt�na koymak caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Cami resimli çay taba�� kullanmak caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Kanl� pamu�u yakmak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Âyet-i kerime yaz�l� gazeteleri ne yapmak laz�md�r?
CEVAP
Yak�p külü denize veya ayak basmayan temiz yere dökülür.

Sual: Sahabenin temsili resimlerini yapmak caiz mi?
CEVAP
De�ildir.

Sual: �nsan ba�l� pipo yapmak mekruh mu?
CEVAP
Evet.

Sual: Donmamas� için la��ma tuz koymak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Kirac� ev sahibinden izinsiz evde de�i�iklik yapabilir mi?
CEVAP
Yapamaz. Musluk gibi �eyleri de�i�tirebilir.

Sual: Ekmek k�r�nt�lar�n�, yakmak caiz mi?
CEVAP
Hay�r. Toplay�p denize at�labilir. Ku�lara verilebilir.

Sual: Otobüs alt�ndaki bagajda, paketle mushaf ta��mak caiz mi?
CEVAP
Hay�r. Otobüsün üstünde de ta��mak mümkün.

Sual: �ki katl� otobüsün, birinci kat�n�n raf�nda, mushaf ta��n�r m�?
CEVAP
Evet.

Sual: Ezan okuyan saatleri kullanmakta mahzur var m�d�r?
CEVAP
Okunurken hürmet etmek �art� ile mahzuru olmaz.

Sual: Tekelden hediye edilen içki yerine, çay almak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: (Abdest havlumu herkes kullanabilir) dedim. Caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Evde, karyolan�n alt�na çuvalla un, pirinç koymak caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: �spirtolu kalemle, dini yaz� yazmak caiz mi?
CEVAP
Caizdir.

Sual: Evde, canl� hayvan biblosu bulundurmak caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Tutkall� hamurdan, a�aç gibi �ekiller yapmak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Mescitteki hal�y�, ayakkab�yla girilen yere sermek caiz mi?
CEVAP
Hay�r. Ayakkab� ile girilmeyen eve sermek caiz.

Sual: Babam�n resmini albümde saklamak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Mezar ta��na Ali o�lu Veli ve miladi tarih yazmak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Bekçinin izniyle H.Ba�dadi türbesinden örtü ald�m. Caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Piyasadaki esanslar� kullanmak caiz mi?
CEVAP
Evet. Esans demek alkolsüz demektir.

Sual: Namaz kitab� ile helaya girilir mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Resimler, yerde olsa oraya rahmet melekleri girmez mi?
CEVAP
Girmez.

Sual: Rahmet mele�i girmeyen oda, rahmetten mahrum kal�r m�?
CEVAP
Hay�r. Meleklerin faydalar�ndan mahrum kal�r.

Sual: Kelime-i tevhid yaz�l� takke ile helaya girmek caiz mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Melek girsin diye, okunan gazeteyi kapal� yere mi koymal�?
CEVAP
Evet.

Sual: Takkeyi pantolonun cebine koymak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Âyet yaz�l� bozuk kitab�, yakarak imha caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Mezarl�kta teybi aç�p çalg� çalmak uygun mu?
CEVAP
Mezarl�kta gülmek uygun olmad�� gibi kaset çalmak da uygun de�ildir.

Sual: Süs niyeti ile pastaya mum dikmek mahzurlu mudur?
CEVAP
Mum uygun de�ildir.

Sual: Sat�n al�nan haz�r elbiseyi, y�kamadan giyip onunla namaz k�lmakta mahzur var m�d�r?
CEVAP
E�yada esas olan temizliktir. Necis oldu�u kati olarak bilinmedikçe hepsi temiz kabul edilir. Hatta gayrimüslimlerin elbiseleri de temiz kabul edilir. (Hadika)

Sual: T�ra� f�rçalar�n�n domuz k�l�ndan yap�ld��n� duydum, kullanmam�z uygun mu?
CEVAP
Duymakla hüküm verilmez. Yani f�rçalar� kullanmakta mahzur yoktur.

Sual: Kâfirden kullan�lm�� ceket al�nca y�kamak laz�m m�?
CEVAP
Y�kamak gerekmez.

Çama��r ve bula��k
Sual: �âfiî’de, bula��k makinesiyle bula��k veya çama��r makinesiyle çama��r y�kan�nca temiz olur mu?
CEVAP
Elbette temiz olur. Her mezhepte temiz olur. Çama��r makinesi de, bula��k makinesi de, içindekileri birkaç defa y�k�yor, duruluyor. Çama��rlar� önce elde y�kamak gerekmez.

Sual: Üzerinde Allah, Muhammed yaz�l� tesbihleri kullanmam�z caiz midir? Bunlar� yak�p topra�a gömmelidir dediler. Bu konuda bilgi verirseniz sevinirim.
CEVAP
Onlar� kullanmak, sa�a sola atmak uygun de�ildir efendim. Yüksek bir yere as�p evde bulundurabilirsiniz. �lla imha etmek isterseniz, üzerine bas�lmayan temiz topra�a gömersiniz.

Sual: Almanya'da resmi kurumlar, baz� yerlerde tabutsuz gömme izni vermiyor. Ölülerimizi tabutla gömmenin mahzuru var m�?
CEVAP
Toprak nemli ise, erke�i tabut ile koymak caiz olur. Toprak kuru ve sa�lam ise, erke�i tabut ile gömmek mekruh olur. Tabut ile gömünce tabut içine biraz toprak konur. Kad�nlar�, her zaman tabut ile gömmek efdaldir. Tabutsuz gömme izni verilmeyince, erke�i de tabutla gömmek mekruh olmaz.

Sual: Eve Âyet-el Kürsi, Fatiha-i �erif, Yasin-i �erif, âyet-i kerime yaz�l� levhalar� asmak caiz mi?
CEVAP
Evet caizdir.

Sual: Âyet-el kürsi yaz�l� kolyelerle tuvalete girilmesi caiz mi?
CEVAP
Üstü örtülü olursa caizdir. E�er Âyet-el kürsi çok küçük yaz�lm��sa caiz olmaz.

Sual: Bebe�e muska olarak âyât-� h�rz takmakta mahzur olur mu?
CEVAP
Âyât-� h�rz, koruyucu, muhafaza edici âyetlerdir, tak�lmas� çok iyi olur.

Sual: Pardösüye, paltoya ku�ak, kemer ba�lamak caiz midir?
CEVAP
Caizdir.

Sual: Gece aynaya bakmak ve t�rnak kesmekte mahzur var m�?
CEVAP
Dinen mahzuru yoktur. T�rnak gece veya gündüz her zaman kesilebilir. Haftan�n her günü kesilebilir. Cuma günü, Cuma namaz�ndan sonra kesmek daha iyi olur.

Sual: Hazret-i Osman’�n kabrinden ald��m topra�� kabre koymam caiz mi?
CEVAP
�yi olur, ma�firete sebep olur.

Sual: Bulunmu� para, bir vakfa nas�l verilir?
CEVAP
Devir ile verilir. Yani önce bir fakire verilir, fakir dilerse vakfa veya ba�ka yere verebilir.

Sual: Helay� kapat�p mescit yapmak caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: �htiyaç halinde otopsi yapmak dinen caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Domuz k�l� f�rça ile t�ra� olan �afii, yüzünü biri toprakla olmak üzere 7 kere mi y�kar?
CEVAP
Evet.

Sual: Doktor, burnuna su verme dedi. Sözüne uymam caiz mi?
CEVAP
Kafir ve fas�k, yani büyük günah i�ledi�i bilinen tabibe muayene ve tedavi caizdir. Fakat bunlar�n sözleri ile ibadet bozulmaz. Müslüman adil tabib su verilmemesi gerekti�ini söylerse, hanefi mezhebinde olan kimse, guslünün sahih olmas� için hastal�k geçene kadar maliki mezhebini taklit edebilir. F�sk�, günah i�lemesi dillere dü�mü� olmayan tabibin sözü de kabul edilir.

Sual: Ekmek bulunan heybe, motosikletin arkas�na konur mu?
CEVAP
Evet.

Sual: Bir ya�l� insan ölmek üzere ise can veriyorsa benim ona serum vermem bir kaç saat fazla ya�amas�n� sa�layabilirse, doktor olarak benim ona serum vermem dinimizce nas�l say�l�r?
CEVAP
Can verirken ölmek üzere olan� rahats�z etmek iyi de�il. Eziyet olabilir. Fakat bir doktor olarak, onun ya�ama imkan� olaca��n� tahmin ediyorsan�z, serum vermenizin mahzuru olmaz.

Sual: Yan�nda ta��nmas� sünnet olan ayna, tarak misvak, i�ne iplik gibi �eyleri çantam�zda ta��makla da sünnet yerine getirilmi� olur mu?
CEVAP
Evet.

Sual: Camilerin üstüne, imam lojman� yapmak caiz olur mu?
CEVAP
Yap�lm�� bir caminin, bir mescidin üstüne bina yapmak caiz de�ildir. Caminin üstü de semaya kadar cami hükmündedir. Nitekim ceddimizin yapt�� camilerin üstünde bina yoktur. Mescit yeni yap�l�rken, üstüne imam lojman� yap�lmas� caiz ise de, caiz olan bir �eyi zaruret bulunmad�kça yapmamak iyi olur. Camilerin alt�na dükkan yap�labilir.

Sual: Tesbihler bid’at de�il midir? Tesbihi numaratörle çekmek caiz midir?
CEVAP
Tesbih çekmek sünnettir. Tesbih aletinin kendisi bid’at mi diye soruluyorsa, Peygamber efendimiz zaman�nda tesbihler, parmakla, çekirdekle, ta�la sayarak tesbih çekiliyordu. Resulullah efendimiz, bir kad�n�n tesbihleri, çekirdeklerle sayd��n� görmü�, fakat men etmemi�tir. Âlimler buradan tesbih kullanman�n caiz oldu�unu bildirmi�lerdir. Mekanik veya elektronik numaratör denilen alet ile tesbih çekmekte caizdir. �slam âlimleri de bu izne uyarak tesbih haz�rlam��lar, tesbih bid’at de�ildir.

Sual: Mescide girerken niçin "itikâfa niyet ettim" deniyor?
CEVAP
�tikâfa niyet edince orada yatmak, yiyip içmek v.s caiz olur. Niyet etmezsek bunlar yap�lmaz.

Sual: "Sak�z çi�nemek erkekler için özür de�il ise mekruhtur" deniyor. Acaba stres yüzünden sak�z çi�nemek özür say�labilir mi?
CEVAP
Sak�z çi�nemenin herhangi bir faydas� varsa, mesela dedi�iniz gibi strese faydas� varsa, sak�z çi�nemekte mahzur olmaz. Ba�ka faydalar� varsa o fayda için çi�nenebilir.

Sual: Bayanlar�n misvak kullanmas� uygun mu?
CEVAP
Bayanlar�n misvak kullanmas� caizdir. Kitaplarda misvak yerine sak�z çi�nemeleri bildirilmi�tir.

Sual: Baston ta��mak niyetiyle, �emsiyeyi baston olarak kullanmak uygun olur mu?
CEVAP
�emsiyeyi, baston niyetiyle kullanmak iyidir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Asa ta��mak, Enbiyan�n sünneti, müminin alametidir.) [Deylemi]

Hasan-� Basri hazretleri de buyurdu ki:
Asa, salihlerin süsü, hayvanlara kar�� silah ve zay�flar�n yard�mc�s�d�r. (T. Gafilin)

Sual: Almanya’da ya��yoruz. Annem uzun zamand�r a��r hasta, doktorlar�n da umudu kalmad�, çok sanc�lar�na kar�� morfin kullan�lmas�n� tavsiye ediyorlar, ben o�lu olarak karar veremiyorum vicdanen. Bana dini bilgi verirseniz memnun olurum.
CEVAP
Vurmak caiz ise de, a��r hastalara vurmamak daha iyi olur.

Sual: Kad�nlar�n el i�i yapmas�, dantel, örgü vs. mubah e�lence olarak caiz mi?
CEVAP
Örgü i�leme gibi �eyler çok iyidir mubah�n ötesinde iyidir, sünnettir. Hadis-i �erifte buyuruluyor ki:
(Ya Fat�ma, ne mutlu o kad�na ki, kocas� ondan raz� olur. Allahü teâlân�n farz k�ld��n� yapmaktan ve kocas�na itaatten sonra kad�nlar için, yün e�irmekten, iplik bükmekten üstün i� yoktur. Bir saat yün e�irmek, iplik bükmek veya dokumak, el i�leri yapmak kad�nlar için bir y�l ibadet etmekten daha sevapt�r. Dokuduklar� her iplik için amel defterlerine bir �ehit sevab� yaz�l�r.) [R. Nas�hin]

Sual: Ekmek hamurunu k�vama getirmek için, hamurun üzerine bez koyarak üzerine ç�k�p çi�neniyor. Böyle çi�nemek caiz midir?
CEVAP
Evet, caizdir.

Sual: Isl�k çalmak, uygun mudur?
CEVAP
Sesini duyurmak için caizdir. Sebepsiz çalmak, uygun de�ildir.

Sunî tohumlama
Sual: Hayvanlarda sunî tohumlama caiz midir?
CEVAP
Evet, caizdir.

Bula��k suyu
Sual: Evlerde bula��k sular� ile abdest sular�, evin kanalizasyonuna kar��yor. Günah oluyor mu?
CEVAP
Zaruret oldu�u için, günah olmaz.

Tuvalete dökmek
Sual: Çay�n posas�n� tuvalete dökmek caiz midir?
CEVAP
Çöpe koyma imkân� varken tuvalete dökülmez, mekruh olur.

Duvar saati
Sual: Duvar saatimiz, çan �eklinde çal�yor. Kullanmakta mahzur var m�d�r?
CEVAP
Hay�r, bir mahzuru yoktur.

Sual: Böcek koleksiyonu yapmakta mahzur var m�d�r?
CEVAP
Mahzur yoktur. (Hadika)

Ate�le da�lamak
Sual: Bir hadiste, (�u üç �eyde �ifa vard�r: Bal �erbeti, hacamat, ate�le da�lama; ama ate�le da�lamadan menederim) deniyor. �ifal� �ey neden yasaklan�yor?
CEVAP
Hasta olmamak için, sa�lam insan� ate�le da�lamak, tevekkülü bozar. Hasta olan�n doktor tavsiyesi üzerine yapt�rmas� caizdir. �kincisi da�lamak tehlikeli yaralara sebep olabilir. Herkese ayn� fayday� vermesi de kesin de�ildir. Bir de, da�laman�n faydas�, ba�ka ilaçlarla da, temin olunabilir. Bu bak�mdan da�lamak tavsiye edilmiyor. (Seadet-i Ebediyye)

Beyin ölümü gerçekle�en hasta
Sual: Bir kimseye karaci�er, böbrek veya ba�ka organ nakli yapabilmek, yani bir ba�ka hastay� kurtarabilmek için, beyin ölümü gerçekle�mi� bir hastan�n, makineye ba�l� fi�ini çekip kalbini durdurmak caiz midir?
CEVAP
Beyin ölümü gerçekle�mi� hastan�n fi�ini çekmek caiz olmaz.

Sual: Allah kelimesinin �slami hat olarak bir düzü, bir de simetrik olarak tersi yaz�l�. Böyle yazmak ve böyle yaz�lm�� bir hatt� duvara asmak caiz midir?
CEVAP
Yazmak da, asmak da caiz de�ildir.

Sual: Baz� kimseler su, tuz ve ate�in ortak oldu�unu, bunlar� kom�uya vermek gerekti�ini, vermemenin günah oldu�unu söylüyorlar. Böyle bir �ey var m�d�r?
CEVAP
Böyle bir �ey yoktur. Bir kimsenin mülküne ba�kas� ortak olamaz. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Müslümanlar üç �eyde ortakt�r: Ot, su ve ate�.) [Ebu Davud]

Hiç kimsenin mülkü olmayan böyle �eylerde Müslümanlar ortakt�r demek, (Ele geçirenin mülkü olur) demektir. Mülkü olunca da, art�k ba�kalar�na vermeye zorlanamaz. Fakat bir kimse, umuma ait bir suyu, ba�kalar�n�n kullanmas�na mani olamaz. (Mecelle)

Sual: Alk��laman�n hükmü nedir? Kat�ld��m�z toplant�larda �ark� v.s. söyleniyor ve herkes bunu alk��l�yor hatta �ark� devam ediyorken alk��la tempo tutuluyor. Böyle bir durumda alk��a istemeyerek kat�lman�n hükmü nedir?
CEVAP
Peygamber efendimiz konu�urken, sözü duyulmas�n diye mü�rikler alk�� yap�yorlard�. Alk�� protesto idi. �imdiki alk��lar ise be�enme i�aretidir. �yi konu�anlar� alk��lamak caizdir, mahzuru yoktur. Kötü konu�anlar�, haramlar� alk��lamak da onlar� be�enmek olur. Be�enmeden, protesto olarak niyet edilse, içinden, Allah �slah etsin seni denilse mahzuru olmaz.

Sual: Zikretti�i için, çimenlere basmak günahm��. Çimenler ye�il oldu�u için mi zikreder?
CEVAP
Çimenlere basman�n mahzuru olmaz. Sadece çimenler, ye�il olan bitkiler de�il, bast��m�z toprak ve ta�lar da, yani canl� cans�z her �ey tesbih eder, zikreder. Bir âyet-i kerime meali: (Yedi kat gökle yer ve bunlar�n içindekiler, Allah’� tesbih eder. Hiçbir varl�k yok ki, Onu hamdle tesbih etmesin, fakat siz, onlar�n tesbihini anlayamazs�n�z!) [�sra 44]

Sual: Bir hadiste, hac veya cihad d��nda, deniz vas�talar�na binilmeyece�i; çünkü denizin alt�nda ate�, ate�in alt�nda da deniz oldu�u söyleniyor. Bu iki i� d��nda, mesela seyahat için gemiye binmek, caiz de�il mi?
CEVAP
Gemiye binmekte hiçbir mahzur yoktur. Müte�abih hadis-i �erifleri, âlimlerin aç�klamas� olmadan yazmak uygun olmaz.

Sual: �çinde âyet-i kerime meali bulunan dini kitaplar�n üstünde bir �eyler yazmak, üzerine elini kolunu koymak caiz midir?
CEVAP
Uygun de�ildir. Dini yaz�lara hürmet etmelidir.

Haram ve helal kar��rsa
Sual: Çe�itli haram mallar birbirleriyle veya helal malla kar��nca bu para kullan�labilir mi? Mesela, bir camiye yard�m edenler aras�nda, haram para verenler de olursa, bu camide namaz k�lmak caiz olur mu?
CEVAP
Evet, caiz olur. Gasp, h�rs�zl�k, rü�vet, kumar, alkollü içkilerden al�nan para gibi, haram mal� kendi helal mal�yla veya çe�itli kimselerden ald�� haram paralar� birbirleriyle kar��t�rm��sa ve bunlar� birbirlerinden kolayca ay�ramazsa, o zaman bu kar��mlar, kendi mülkü olur. Tayyib [temiz] olmasa da, kullanmas� caiz olur. Bu paralarla yap�lan camide namaz k�l�n�r. Tek cins haram parayla yap�lan camide namaz k�l�nmaz. Mesela tamam� kumar paras�, tamam� h�rs�zl�k, tamam� gasp, tamam� alkollü içkilerden elde edilen para gibi, tek cins haram parayla yap�lan camide namaz k�l�nmaz.

Bebe�in ölümüne sebep olmak
Sual: Bir kimse, elinden dü�ürüp bebe�i ölse veya bebekle yatakta yatarken, üstüne yat�p çocu�un ölümüne sebep olsa, bugün için dinen cezas� nedir?
CEVAP
Kas�t olmay�p, hatayla ölümüne sebep oldu�u için, 60 gün kefaret orucu tutmas� gerekir.

Trafik kazas�
Sual: Trafik kazas�nda veya ba�ka bir �ekilde, öldürme kast� olmadan ölüme sebep olana, kusurlu da, kusursuz da olsa, kanuni cezadan ba�ka kefaret de gerekir mi?
CEVAP:
Evet, 60 gün kefaret orucu tutmas� gerekir.

Çiçek ve mendil
Sual: Ceketin üst cebinde, yani yakada, çiçek veya mendil ta��mak caiz midir?
CEVAP
Ziynet olaca�� için, elde veya yakada çiçek ta��mak mekruhtur. Ziynet maksad�yla mendil koymak da böyledir.

Hak aran�r, beklenmez
Sual: Dilekçeye, zaman�nda cevap verilmezse, ara�t�rma yapmak uygun olur mu?
CEVAP
�yi olur. Hak aran�r, beklenmez.

Hacizle hakk�m�z� almak
Sual: Kiras�n� aylarca ödemeyen kirac�y� mahkemeye verip, haciz yoluyla hakk�m�z� almak caiz midir?
CEVAP
Evet, caizdir.

Uzun pantolon
Sual: Erkeklerin, pantolonu ayaklar�n� örtecek kadar uzatmalar� caiz midir?
CEVAP
Mekruh oldu�u S. Ebediyye’de yaz�l�d�r. Kad�nlar�n da, k�yafetinin yerde sürünecek kadar uzun olmas� uygun de�ildir.

Cami resimli havlu
Sual: Üzerinde cami resmi olan havlulara el yüz silmek caiz midir?
CEVAP
Hay�r, caiz de�ildir, hürmetsizlik olur. Böyle havlular�, kullanmak için sat�n almak da caiz olmaz.

Pirinçte Allah ismi
Sual: Pirinçte Allah ismi yaz�l� diyorlar, do�ru mu?
CEVAP
Evet, �mam-� Birgivî’nin bir kitab�nda öyle yazd��n� görmü�tük.

Gece aynaya bakmak
Sual: Gece aynaya bakmakta bir mahzur var m�d�r?
CEVAP
Gece de olsa, gündüz de olsa, ayd�nl�kta aynaya bakmakta bir mahzur yoktur. Lo� karanl�kta aynaya bak�l�rsa, aynan�n arkas�ndaki madde, yüzdeki parlakl�� gideriyor. Bu tecrübeyle de bildirilmi�tir.

Dinî yaz�lar� çöpe atmak
Sual: Dinî yaz� bulunan takvim yapraklar�n�, gazete sayfalar�n�, bozuk dinî kitaplar� ve üzerinde �slami yaz�lar bulunan gofret ambalajlar�n�, kâ��t toplanan geri dönü�üm kutular�na atmak uygun mudur?
CEVAP
Bu kâ��tlar, kâ��t fabrikas�na giderek hamur yap�ld�� için mahzuru olmaz.

Gübre satmak
Sual: Toprakla kar��t�r�lan insan d��k�s�n� gübre olarak kullanmak caiz midir?
CEVAP
Evet, caizdir.

Kahverengi ayakkab� giymek
Sual: (Sar� elbise giymek tenzihen mekruhtur) deniyor. Kahverengi ayakkab� giymek de mekruh mudur?
CEVAP
Hay�r, mekruh de�ildir. Resulullah efendimiz siyah ayakkab� giyerdi. Kahverengi giymek de caizdir. S�k�nt�y� giderdi�i bildirilmi�tir. (�ir’a �erhi)

Kemik tozundan tabak
Sual: Hayvan kemi�i tozundan yap�lan tabaklar temiz midir?
CEVAP
Elbette temizdir. Domuz hariç, her hayvan ölünce kemi�i pis olmaz, temizdir. (Halebi, Hidaye, Hindiyye, Seadet-i Ebediyye)

Cepte fildi�i tarak varken namaz k�l�n�r, hayvan kemi�i tozundan yap�lan tabaklarda da yemek yenir.

Erkek ayakkab�s�
Sual: Kad�nlar�n, erkeklere mahsus ayakkab� giymeleri uygun olur mu?
CEVAP
Böyle bir sual, Âi�e validemize de soruluyor. O da, (Kad�nlar�n, erkeklere mahsus ayakkab� giyerek onlara benzemelerini Resulullah efendimiz yasaklad�) buyuruyor. (Ebu Davud)

Erke�in kad�na, kad�n�n erke�e benzemeye çal��mas� haramd�r.

Promosyon
Sual: Maa� ald��m�z banka, bize promosyon veriyor. (Faizdir al�nmaz) diyenler oluyor. Bu, faiz mi promosyon mu?
CEVAP
Faiz de�il, te�vik hediyesidir. Ortada bir faiz anla�mas� yoktur. Banka, (Maa��n� bizden al�yorsun) diye te�vik ve te�ekkür maksad�yla veriyor. Baz� marketler de mü�terilerine te�vik maksad�yla, bir �eyler veriyor, (Bu da bizden olsun) diyor. (�u kadar al��veri� yapana, �u hediyeleri veriyoruz) veya (50 liran�n üstünde al��veri� yapanlara, �unlar� veriyoruz) diyorlar. Yahut mü�teriler aras�nda çekili� yap�yorlar. Bunlar�n hiçbiri faiz de�ildir. Fasid al��veri�le de ilgisi yoktur. Te�vik mahiyetinde bir hediyedir.

Birine 100 lira ödünç versek 101 lira vereceksin dense faiz olur, ama hiç böyle bir anla�ma yapmadan ödünç verdi�imiz kimse bize 100 lira verdikten sonra ayr�ca 20 lira daha verse bu para faiz olmaz. Çünkü (�unu vereceksin) diye bir �art konmuyor, faiz anla�mas� yap�lm�yor.

Devlette 100 lira alaca��m�z olsa, on senedir vermese, bugün verirken, 150 veya 300 lira olarak verse bu da, faiz olmaz, caiz olur. Çünkü bizimle faiz anla�mas� yap�lmad�. Özür dileme kabilinden veriyor.

Yüksek topuklu ayakkab�
Sual: T�p otoriteleri, (Uzun topuklu ayakkab�, ayak sa�l��n� etkiledi�i gibi, kamburlu�a ve omurga problemlerine de sebep olur. T�rnak batmalar� ve ayak mantarlar� görülür. Nas�rlar meydana gelir. Kan dola��m�n� etkiler, kalp sa�l��n� da tehdit eder. Eklem ve diz kapa�� problemleri görülür. Menisküse ve varise yol açar. Aya�� s�kmayan, yumu�ak ve ortopedik hafif topuklu ayakkab�lar daha uygundur) diyor. Sa�l�k aç�s�ndan zararl� olsa da, dinen uzun topuklu ayakkab� giymek sak�ncal� m�d�r?
CEVAP
Sa�l�k dinden ayr� de�ildir. Bir �ey sa�l�k aç�s�ndan zararl�ysa, dinen de zararl�d�r, günaht�r. Mubah g�dalar�n hepsi helaldir. Ama alerji yaparak veya ba�ka bir �ekilde vücuda zarar veren, hastal�k yapan g�dalar� yemek haram olur. Mesela yumurta ve çilek gibi g�dalar kimine zarar verir. Sigara, vücuda zarar verecek kadar içilirse haram olur. Kad�nlar�n uzun topuklu ayakkab� giymeleri sa�l�k aç�s�ndan zararl�ysa, giymemeleri gerekir. Yürürken ses ç�karmas� ve dikkat çekmesi de dinen uygun de�ildir.

Hamamdan ç�karken
Sual: (Hamamdan ç�karken, so�uk suyla du� almak iyidir) diyorlar. Uygun olur mu?
CEVAP
Bu t�bbî bir sualdir. Biz bilemeyiz. Zarar� veya faydas� olabilir.

Bildi�imiz �udur: �mam-� Gazalî hazretleri, (Hamamdan ç�karken ba��na so�uk su dökmek veya so�uk su içmek mekruhtur) buyuruyor. (�hya)

Vücuda bir zarar� var ki mekruh denmi�tir. Bunun gibi, 36 dereceden daha s�cak olan mideye, s�f�r derece so�ukluktaki bir �eyi içmek veya dondurma yemek sa�l�k aç�s�ndan zararl�d�r. Sa�l�k aç�s�ndan zararl� olan bir �ey, dinen de uygun olmaz.

Yine �mam-� Gazalî hazretleri, hamamdan ç�karken ayaklar� so�uk suyla y�kaman�n baz� hastal�klara iyi geldi�ini bildirmektedir.

Teknoloji
Sual: (Teknoloji, zaman yiyen bir kurttur. Kendini ona kapt�ran, i� yapmaya, Allah demeye vakit bulamaz) deniyor. (Teknoloji zararl�d�r) m� denmek isteniyor?
CEVAP
Hay�r, (Teknolojiyi ölçülü kullanmal�) denmek isteniyor. (TV’nin kar��s�na geçip her program� seyreden veya bilgisayarla me�gul olup yemek yemeyi, tuvalete gitmeyi bile unutan kimse, vaktini öldürmü� oldu�u gibi, ibadete de vakit bulamaz) demektir. Gece gündüz bilgisayar�n ba��ndan kalkmay�p felç olanlar� i�itiyoruz. Her �eyi ihtiyaç kadar kullanmal�. A��r�l�klar zarar verir.

Gece çöp atmak
Sual: Gece t�rnak kesmek, çöp atmak, çama��r ve bula��k y�kamak gibi i�leri yapmakta mahzur var m�d�r?
CEVAP
Hay�r, mahzuru olmaz. Uzam�� t�rna�� geciktirmemeli, gece olsa da kesmeli. Halife Harun Re�it, �mam-� Ebu Yusuf'a (Gece t�rnak kesmek uygun mudur?) diye sorar. �mam, (Uygundur) buyurur. Halife delilini sorunca da, (Hay�rl� i�leri tehir etmeyin!) hadis-i �erifini bildirir. (Hindiyye)

Çöpü evde bekletmemeli, gecikmeden gece de olsa hemen atmal�. Bir hadis-i �erifte, (Çöp bekleyen evden bereket kalkar) buyurulmu�tur. (Deylemî)

Bereketsizlik olmas�n diye ilk f�rsatta çöpü evden atmal�d�r.

Gece dikkat edilecek ba�ka hususlar vard�r. Mesela gece yatarken yiyecek ve içecek kaplar�n�n üstü örtülmeli. Kap�lar kapat�lmal�. I��klar söndürülmeli. Çocuklar eve gelmi� olmal�. Geceleri cinler yay�l�r.

Tanr�ça ismi
Sual: Zafer tanr�ças�n�n ad�, Yunan mitolojisinde Nike, Roma mitolojisinde ise Victoria imi�. Üstünde böyle marka ismi veya logosu bulunan e�yalar� alman�n mahzuru var m�d�r?
CEVAP
Markadan dolay� mahzuru olmaz, ama böyle giyilecek e�yalar� al�rken, mekruh olmamas� için, yaz�s�z, resimsiz olanlar� tercih etmeliyiz.

Kayan y�ld�za bakmak
Sual: Gökteki kayan y�ld�za bakman�n mahzuru var m�d�r?
CEVAP
Göze zarar verdi�i için bakmak caiz de�ildir. (Seadet-i Ebediyye)

Sual: Do�um zaman� yakla�m�� hamile bir kad�n vefat ederse, bu kad�n�n karn� yar�l�p çocu�u alman�n mahzuru olur mu?
Cevap: Konu ile alakal� olarak E�bâhda deniyor ki:
“Çocu�un ya�ayaca�� ümit edildi�i zaman, çocu�u anas�n�n karn�ndan ç�karmak için, ölmü� olan anas�n�n karn�n� yarmak caiz olur. �mâm-� a'zam Ebû Hanîfe hazretleri, bu sebeple, bir kad�n�n karn�n�n yar�lmas�n� emretmi�, kurtar�lan çocuk, çok ya�am��t�r.”

Sual: Erkeklerin yakalar�na çiçek takmalar�n�n mahzuru olur mu?
Cevap: Sürme, b�y�k ya��, ziynet için, mekruh olaca�� gibi, elde, yakada çiçek ta��mak da mekruh olur.

Necis kar��mlar� kullanmak
Sual: Alkol, kan ve necis �eylerin kar��m�� oldu�u bir terkibi, mesela kolonya gibi, böyle kar��mlar� kullanmakta dinen bir mahzur var m�d�r?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Dürr-ül-muhtârda deniyor ki:
“Toprak ve sudan biri temiz ise, kar��mlar� olan çamur temiz olur. Fetva da böyledir.” E�bâhda da böyle yaz�l�d�r. �bni Âbidîn, Dürr-ül-muhtâr� aç�klarken diyor ki:
“Âlimlerin ço�unun böyle söyledi�i Feth-ul-kadîrde yaz�l�d�r. Böyle fetva verildi�i, Bezzâziyyede yaz�l�d�r. �mam-� Muhammed �eybânî böyle buyurdu. Bu çamur necis olur diyenler de vard�r. Fakat, bunlara göre de temiz toprak ile gübre kar��m� temiz kabul edilir. Çünkü bunda ihtiyaç vard�r.” Tergîb-üs-salât'ta deniyor ki:
“Baz� âlimlere göre gübre kar��k s�va, temiz su ile yap�lm�� ve gübresi çamurdan az ise, temiz kabul edilir.”

�htiyaç oldu�u için haz�rlanan kar��mlardaki iki maddeden biri temiz ise ve necis olan�n yerine temizini kullanmakta haraç varsa, birinci kavle göre kar��m�n da temiz olaca�� anla��lmaktad�r. �spirtolu ilaçlar, kolonya, mürekkep, vernikler ve boyalar böyledir. �afii mezhebinde, necis s�v�lar�n, ilaç ve �triyat �slah� için kullan�lan miktarlar�n�n affedildikleri, El-f�kh-ü alel-mezâhib-il-erbe'ada ve molla Halîl Si'ridînin El-ma'füvât kitâb�n�n Süleyman bin Abdullah Si'ridî �erhinde yaz�l�d�r. Haraç oldu�u zaman, zay�f olan kavle uymak caiz oldu�u, bu iki kitapta yaz�l�d�r. Bunun için, zor durumda kal�nca, Hanefi ve �afii mezhebinde olan�n, böyle kar��mlar�n çok miktar� ile birlikte namaz k�lmalar� caiz olmaktad�r. Temiz kabul edilen ilac�n, zaruret olmadan içilemeyece�i, kitaplarda yaz�l�d�r.

Sual: Necis topraktan imal edilen testi ve benzeri �eyleri kullanmakta mahzur var m�d�r?
Cevap: Necis su ile in�a edilmi�, yap�lm�� f�r�nda ekmek pi�irilebilir. Necis toprakla yap�lan küp, testi gibi �eyler, f�r�ndan ç�k�nca temiz olur.

Cemal, çirkinli�i gidermektir
Sual: Yemede, içmede, giyim ku�amda, ev içinde ve d��nda kullan�lacak e�yalarda, binek vas�talar�nda iyi, güzel olanlar� yemenin, içmenin, giymenin ve kullanman�n dinen bir mahzuru var m�d�r?
Cevap: Haram i�lemek veya kullanmak, yaln�z zaruret miktar� caiz olur. Mubah olan �eyleri, farzlar� yapabilecek kadar kullanmak zarurettir ve farzd�r. �htiyac� kar��lamak için kullanmak ise, sünnettir. �htiyaçtan fazla olan �eyin menfaati varsa, menfaati için kullanmak caiz olur. Menfaati olmad�� zaman, zarar� da yoksa, ziynet olur. Vakar, hürmet, sevgi has�l etmek ve çok �ükretmek niyeti ile ziynet e�yas�n� kullanman�n müstehab oldu�u, �bni Âbidîn ve Bahr kitaplar�nda yaz�l�d�r.

Hadîkada deniyor ki:
“Mubahlarda, �ehrin âdetine uymamak �öhret olur. Bu ise, tahrimen mekruhtur. Saç, sakal boyamak böyledir.” Ziynet e�yas�n� kullanmak da böyledir. Gayrimüslimlerin ya�ad�klar� memleketlerde, �slâm�n vakar�n�, �erefini korumak ve �öhretten, fitneden sak�nmak vaciptir. Zararl� olan �eye fudul, abes ve mâlâyani denir. Bunu kullanmak tahrimen mekruh, farza mani olursa, haram, yani büyük günah olur.

Bahr-ür-râ�kda deniyor ki:
“Erke�in tedavi için sürme çekmesi caizdir. Ziynet için çekmesi caiz de�ildir. Cemal ve Ziynet kelimelerini birbirleri ile kar��t�rmamal�d�r. Cemal, çirkinli�i gidermek, vakar sahibi olmak ve �ükretmek için, nimeti göstermek demektir. Gösteri�, ö�ünmek için, nimeti göstermek, cemal olmaz, kibir olur. Nefsin zay�f, azg�n oldu�unu gösterir. Cemal ise, nefsin terbiye edilmi�, olgun oldu�unu gösterir. (Allahü teâlâ cemildir. Cemal sahiplerini sever) hadis-i �erifi, cemal sahibi olmay� övmektedir. Cemal için yap�lan bir �ey, ziynete de sebep olursa, zarar vermez. Cemal için, temiz, güzel giyinmek mubaht�r. Kibir için giyinmek ise, haramd�r. Böyle giyinince, hâlinde, ba�kalar�na kar�� davran��nda bir de�i�iklik olmas�, kibir alameti olur.”

Görülüyor ki, cemal, çirkinli�e, ba�kalar�n�n i�renmelerine, hakaret etmelerine sebep olacak �eyleri yapmamak, bunlar� izale etmek, gidermektir. Ziynet, ba�kalar�n� imrendirecek, onlara üstünlük sa�layacak, tepeden bakacak, ö�ünecek �eyleri yapmakt�r. Cemal için, bulundu�u yerde âdet olan �eylerden, haram olmayan en iyilerini kullanmal�d�r.

Sual: Bir kimsenin, bahçesinin veya arsas�n�n içine istedi�i derinlikte kuyu, istedi�i yükseklikte bina yapmas�nda, dinen bir mahzur var m�d�r?
Cevap: Bu konuda Mecellenin 1194. Maddesinde deniliyor ki:
“Bir arsaya sahip olan, üstündeki bo�lu�a ve topra��n içine de malik olur. �stedi�i kadar yüksek bina ve derin kuyu yapabilir.”

Sual: Peygamber Efendimiz, saçlar�n� taramak için tarak kullan�r m�yd�?
Cevap: Bu konuda Mevâhib-i ledünniyyede deniyor ki:
“Resulullah Efendimiz misvak�n� ve tara��n� yan�ndan ay�rmazd�. Mübarek saç�n� ve sakal�n� tararken aynaya nazar eyler, bakard�. Geceleri mübarek gözlerine sürme çekerdi.”

�efaat ink�r edilemez

Tue, 14 Jul 2026 02:26:43 +0300

Sual: Asr-� saadetten bu yana binlerce Ehl-i sünnet âlimi geldi. Dört hak mezhepten birine mensup hiçbir �slam âlimi �efaati inkâr etmemi�tir. Hattâ Vehhabiler bile, önceleri inkâr ederken, bugün onlar da �efaatin hak oldu�unu tasdik ediyorlar. Fakat yeni türeyen baz� mezhepsizler, �efaati inkâr ediyorlar. Bunlar âyetlere, hadislere ve bütün �slam âlimlerine nas�l kar�� geliyorlar? �mam-� a’zam hazretleri, dört hak mezhebin imamlar� ve Ehl-i sünnet âlimlerden �efaati inkâr eden tek bir ki�i var m�d�r?
CEVAP
Hay�r, Ehl-i sünnet olup da �efaati inkâr eden tek bir âlim yoktur. Olmas� da mümkün de�ildir. Bütün müfessirler, muhaddisler ve fakihler gibi, dört mezhep imam� da �efaatin hak oldu�unu bildirmi�lerdir. Bütün âlimlerin en büyü�ü olan �mam-� a’zam hazretleri, (Peygamberler, âlimler ve salihler, günahkârlara �efaat edecektir) buyurdu. (F�kh-� ekber)

Günümüzün mezhepsizleri, Vehhabili�i de, Mutezile’yi de sap�kl�kta geride b�rakt�lar. Bütün f�k�h kitaplar�nda �efaati inkâr eden imam�n arkas�nda namaz k�l�nmas�n�n caiz olmad�� bildirilmi�tir.

�efaati inkâr eden imam�n arkas�nda namaz k�lmak caiz de�ildir. (Halebî)

�efaati, kiramen kâtibin meleklerini veya rü’yetullah�, inkâr edenin arkas�nda namaz k�lmak caiz olmaz. Çünkü o küfür üzeredir. (Nimet-i �slam)

Milel-Nihal kitab�nda, (Resulullah’�n �efaat edece�ine, kiramen kâtibin meleklerine ve Cennetteki rü’yete inanmayan imam�n arkas�nda namaz k�l�nmayaca�� Hülasa’da yaz�l�d�r) diyor. (Seadet-i Ebediyye)

�efaat, günahkârlar�n aff� için arac�l�k edip onlar� kurtarmak için Allah'a yalvarmakt�r.

Din kitaplar�nda bildirildi�ine göre, Peygamber efendimizin “sallallahü aleyhi ve sellem” �efaati �öyle olacak:
1- Mah�erde bekleme azab�ndan kurtaracakt�r. (Makam-� Mahmud �efaati)
2- Çok kimseyi hesaps�z Cennete sokacakt�r.
3- Günah� çok olan müminleri Cehennemden ç�karacakt�r.
4- Sevab� ve günah� e�it olup, A’raf’ta bekleyenleri Cennete koyacakt�r.
5- Cennettekilerin derecelerinin yükselmesine �efaat edecektir. (�tikadname, Berika, �ir’a �erhi)

Cehennemde kâfirlerin azab� hiç hafiflemeyecektir. Ancak baz� istisnalar vard�r. Mesela �efaatle Cehennemdeki baz� kâfirlerin azab� hafifleyecektir. (Berika)

Resulullah, �efaat etmeden hiçbir peygamber �efaat etmeyecektir. Onun �efaatinden sonra Allahü teâlâ, di�er enbiyaya, evliyaya, sülehaya, �ühedaya ve s�dd�klara �efaat etmeleri için izin verecektir. Ravdatü'l-ulemâ'da böyle bildiriliyor. (�ir’a �erhi)

�efaatle ilgili hadis-i �erif �eriflerden birkaç� �öyledir:
(Yüz Müslüman, bir ölüye �efaat edip cenaze namaz�n� k�larsa, �efaatleri kabul edilir ve ölü ma�firet olur.) [Müslim, Tirmizî, Nesaî, �. Ahmed, Beyhekî] (Bu hadis-i �erif, dünyada bile ölüye �efaatin oldu�unu bildirmektedir.)

(�irkten uzak k�rk mümin, bir Müslüman�n cenaze namaz�n� k�larsa, Allahü teâlâ, muhakkak o müminlerin �efaatlerini kabul ederek, o ölüyü affeder.) [Müslim, Ebu Davud] (Bu hadis-i �erif de, ölülere �efaat ederek dua etmenin önemini bildirmektedir.)

(Gariplere ikram edin! Zira k�yamette onlar�n �efaat hakk� vard�r. Belki onlar�n �efaatiyle kurtulursunuz.) [Ebu Nuaym] (Gariplerin de �efaat edece�i bildiriliyor.)

(Yemin ederim ki, Osman, cehennemlik olan 70 bin ki�iye �efaat edip, onlar� kurtar�r.) [�. Asakir] (Bu �efaat de, Allah indindeki yüksek derecesini göstermektedir.)

(Rabbim ümmetimin yar�s�n�n Cennete konulmas�yla �efaat aras�nda beni muhayyer k�ld�. Ben �efaati seçtim. Allah’a ortak ko�madan ölen her mümine �efaat edece�im.) [Tirmizî, �bni Mace, Taberanî] (�efaatle daha çok kimse Cehennemden ve s�k�nt�lardan kurtar�laca�� için �efaati tercih etmi�tir.)

(Cehenneme girenlerin aff� için Allah’a secde ederim. O zaman “Ba��n� kald�r, �efaatin kabul olundu” denilir.) [Taberanî] (Resulullah'�n �efaatinin yani duas�n�n kabul olmas� kadar normal ne olabilir? Bunu inkâr etmekle Resulullah'�n kadrini kim dü�ürebilir?)

(K�yamette Allahü teâlâ, “Melekler, peygamberler ve salihler �efaatlerini yapt�lar. Bundan sonra benim büyük rahmetim kald�” buyurur.) [Buharî]

Allahü teâlâ, yap�lan bütün �efaatlerden sonra, daha çok kimseyi affedecektir. Ba�ka bir hadis-i �erifte, (K�yamette Allahü teâlâ, hiç kimsenin hat�r�na hayaline gelmeyecek �ekilde müminleri affedecek, öyle çok ma�firet edecek ki, �blis bile acaba ben de affolacak m�y�m diye ba��n� kald�racakt�r) buyuruluyor. (Beyhekî)

�efaat hakk�nda birkaç âyet-i kerime de bildirelim:
(Onlar�n Allah’� b�rak�p da, tapt�� putlar �efaat edemez. Ancak hak dine inan�p ona �ahitlik eden kimseler �efaat eder.) [Zuhruf 86] (Putlar�n �efaat edemeyece�i bildiriliyor. Buradan peygamberlerin, âlimlerin, �ehitlerin �efaat edemeyece�i manâs� ç�kar�lamaz. Üstelik hak dine inananlar�n �efaat edece�i bildirilmektedir.)

(Allah, �efaat edene ve �efaat edilene izin vermedikçe, hiç kimse �efaat edemez, �efaati fayda vermez. Kalblerindeki müthi� korku giderilince, [�efaat bekleyenler, �efaat edenlere] “Rabbiniz �efaat hakk�nda ne buyurdu?” diye soracaklar. Onlar [�efaat edenler] ise, “Hak olan� buyurdu [�efaate izin verdi]” diyecekler.) [Sebe 23] (Bu âyet-i kerime de �efaatin hak oldu�unu bildiriyor.)

(Sadece Allah’�n diledi�i ve raz� oldu�u kimselere �efaat etmesi için izin verilen, göklerde nice melekler vard�r.) [Necm 26]

Demek ki, melekler de �efaat edecektir. Bir hadis-i �erifte, (Allahü teâlâ, Cebrail aleyhisselam�n �efaatiyle ümmetimden imanl� bir ki�i kalmay�ncaya kadar hepsini Cehennemden ç�karacakt�r) buyuruldu. Ravda'da böyle diyor. (�ir’a �erhi)

Sual: Âh�rette �efaat var m�d�r, varsa kimler �efaat edecektir?
Cevap: �efaat vard�r ve hakt�r. Tövbesiz ölen müminlerin küçük ve büyük günahlar�n�n affedilmesi için, Peygamberler, veliler, salihler, melekler ve Allahü teâlân�n izin verdi�i kimseler �efaat edecek ve kabul edilecektir. Peygamber efendimiz, (Ümmetimden büyük günah i�leyenlere �efaat edece�im) buyurmu�tur.

Sual: Baz� kimseler, (Sünnetimi terk edene �efaatim haram oldu) hadîs-i �erifini be� vakit namaz�n sünnetlerini terk edenler için oldu�unu söylüyorlar, gerçekten böyle midir?
Cevap: �eyh-ul-islâm Ahmed bin Süleymân bin Kemâl Pa�a hazretleri �erh-i hadîs-i erba'în kitab�nda;
(Sünnetimi terk edene �efaatim haram oldu) hadîs-i �erifini �öyle aç�klamaktad�r:
“Bu hadîs-i �erifte sünnet demek, �slâmiyet yolu demektir. Çünkü, mümin kimse, büyük günah i�lese de, �efaatten mahrum olmaz. Hadîs-i �erifte; (Büyük günah i�leyenlere �efaat edece�im) buyuruldu. Resûlullah efendimizin Hak teâlâdan getirdi�i dine tabi olmak laz�md�r. Bunu terk eden, �efaate kavu�amaz.” �ir'at-ül-islâm kitab�nda deniyor ki:
“Bu hadîs-i �erifteki sünnet, yapmas� vacip olan �eyler demektir. Bu da, Eshâb-� kiram�n, Tâbiîn ve Tebei tâbiînin iman� ve ibadetleridir. Bu sünnete yap��anlara, Ehl-i sünnet denir. O hâlde, hadîs-i �erifin manas�, inan�lacak �eylerde, yap�lacak ve sak�n�lacak i�lerde Ehl-i sünnetten ayr�lanlar, �efaate kavu�amayacaklard�r demektir.”

�o�unlu�a uymak gerekir mi?

Tue, 14 Jul 2026 02:23:10 +0300

Sual: Misyonerler diyor ki: (Avrupa’n�n kalk�nmas� Hristiyan oldu�u içindir. Hristiyanl�k hak din oldu�u için, daha çok ra�bet görüyor ve dünyada Yahudilerden ve Müslümanlardan daha çok Hristiyan vard�r. �nsanlar�n ço�u neye ra�bet ediyorsa, o en do�rusudur.) Cevap verir misiniz?
CEVAP
Bu iki iddia da demagojiden ileriye gidemez. Çünkü Hristiyanl��n hüküm sürdü�ü Ortaça�da, Avrupa geri idi. Hristiyanlar�n fende ilerlemesine, dört �ncil de�il, inanmad�klar� Kur'an-� kerimin gösterdi�i yola uygun çal��malar� sebep olmu�tur. Müslümanlar�n geri kalmalar�n�n sebebi de, Hristiyan olmad�klar�ndan de�il, Müslümanl��n emri olan çal��maya, do�rulu�a önem vermedikleri içindir.

Sual: Her i�te, her zaman ço�unlu�a uymak gerekir mi?
CEVAP
Kimisi, (Çok kimse, bir dine inanmad�� için ben de inanm�yorum) diyor. Kimisi de, (Çok kimse namaz k�lmad�� için ben de k�lm�yorum, hemen herkes aç�k gezdi�i için ben de aç�k geziyorum) diyor. Genel olarak ço�unluk örnek gösteriliyor. (Herkes böyle yap�yor, ben de yapsam ne ç�kar?) deniyor.
�yilik, do�ruluk, güzellik, hak gibi hususlar, her zaman ço�unlu�un bulundu�u yerde olmaz. Mesela Çin’in, Japonya’n�n nüfusu çoktur. Dinleri Budizm’dir. �nsanlar�n ço�u Budist diye, Budizm’in do�ru oldu�u söylenemez. Dünyada müslüman olmayanlar, müslümanlardan daha fazlad�r. Buradan Müslümanl��n hak din olmad�� söylenemez. Allahü teâlâ, insanlar�n ço�una uyan�n sap�taca��n� bildiriyor. (Enam 116)

Kur’an-� kerimde bir çok hususta ço�unlu�un, insanlar�n ço�u veya onlar�n ço�u ifadesi kullan�larak yanl�� yolda oldu�u bildiriliyor. Birkaç misal:
Do�ru olan dinin Müslümanl�k oldu�unu ço�u bilmez. (Rum 30, Yusuf 40)

Allah’�n mucize yaratabilece�ini ço�u bilmez. (Enam 37)

R�zk� Allah’�n verdi�ini ço�u bilmez. (Sebe 36)

�nsanlar�n ço�u kâfirdir. (Nahl 83)

Ço�u fâs�kt�r. (Maide 49, 81,Tevbe 8, Hadid 16, 27)

Ço�u mü�riktir. (Rum 42)

Ço�u inanmaz, iman etmez. (Bekara 100, Hud 17, Rad 1)

Ço�u inkârc�d�r. (�sra 89)

Ço�u gafildir. (Yunus 92)

Kâfirlerin ço�u akletmez, kafas� çal��maz. (Maide 103)

Ölüleri Allah’�n diriltece�ini ço�u bilmez. (Nahl 38)

K�yametin gelece�ine ço�u inanmaz. (Mümin 59)

Azlar k�ymetli mi?
�stisnalar hariç, k�ymetli �eyler genelde az olur. Mesela alt�n, ipek pek çok olsayd�, bu kadar k�ymeti olmazd�. Birkaç örnek:
1- Verilen nimetlere �ükretmek çok iyidir; fakat �ükreden azd�r. (Sebe 13) [�ükür, �slamiyet’e uymak demektir. (Mektubat-� Rabbani)]

2- Hazret-i Nuh’a inan�p, gemisine binip kurtulu�a erenler çok azd�. (Hud 40)

3- �man edip iyi i�ler yapan, hakk� ve sabr� tavsiye edenler hariç, insanlar zarardad�r. Zararda olmayan kimseler ise azd�r. (Asr, Sad 24)

4- Gayrimüslimlerden pek az�n�n iman etti�i bildiriliyor. Bu az kimseler övülüyor. (Bekara 88)

5- Ehl-i kitabdan çok az�n�n iman edece�i bildiriliyor. Bu az kimseler de övülüyor. (Nisa 155)

6- Musa aleyhisselam�n kavmi, Allah için elbette sava��r�z dedikleri halde, sava� emri gelince çok az� sava�a i�tirak etti. Bu azlar da övülüyor. (Bekara 246)

7- Allahü teâlâ, (�unlar� emretseydik, pek az� hariç hiç kimse emrimizi dinlemezdi) buyurarak az olan� övmektedir. (Nisa 66)

8- Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(�yilik çoktur; yapan azd�r.) [Hatib]

(Susmak, hikmettir; susan azd�r.) [Deylemi]

(Mal�n� hayra harcay�p kurtulacak olan zenginler azd�r.) [�bni Mace]

(Ak�ll�, kibrit-i ahmerden daha azd�r.) [Hâkim] (Kibrit-i ahmer, alt�n gibi az bulunan maddedir.)

(Helal belli, haram bellidir. Bunlar�n aras�nda �üpheli olanlar vard�r ki, insanlar�n ço�u bunlar� bilmez.) [Buhari]

(Ey Ali! Ebdaller ümmetimin içinde kibrit-i ahmerden daha azd�r.) [�.Ebi-d-Dünya]

(Allah yeryüzünde ak�ldan daha az bir �ey yaratmad�. Muhakkak ki, ak�l, yeryüzünde kibriti ahmerden daha azd�r.) [Asakir]

Sual: Din kitaplar�nda bildirilen; “fesat yay�ld�� zaman, sünnetime yap��an için yüz �ehit sevab� vard�r” hadis-i �erifindeki sünnet kelimesi ne anlama gelmektedir?
Cevap: Peygamber efendimiz bir hadis-i �eriflerinde;
(Ümmetim aras�na fesat yay�ld�� zaman, sünnetime yap��an için yüz �ehit sevab� vard�r!) buyurmu�lard�r. Ehl-i sünnet âlimleri bu hadis-i �erifi aç�klarken buyuruyorlar ki:
“Nefsine, bidatlere ve kendi akl�na uyarak �slâmiyetin hududu d��na ç�k�ld�� zaman, benim sünnetime yani benim getirdi�im dine uyana, k�yamet günü yüz �ehit sevab� verilecektir. Çünkü fitne fesat zaman�nda �slâmiyete uymak, kâfirlerle harp etmek gibi güç olacakt�r.”

Kur�an-� kerim de�i�tirilemez

Tue, 14 Jul 2026 00:34:24 +0300

Sual: Tevbe sûresinin son iki âyeti fazla diyen, Kur’an�n de�i�ti�ini söyleyen kâfir olmaz m�?
CEVAP
Böyle bir �eyi Müslüman yaparsa kâfir olur, kâfir zaten kâfirdir, tekrar kâfir olmaz. Emirler yasaklar Müslüman içindir.

Önce Kur’an-� kerimin bugünkü hâle nas�l geldi�ini bildirelim:
Yemame sava��nda, Kur'an-� kerimi h�fzedenler [ezberleyenler] �ehit olup azalmaya ba�lay�nca, Hazret-i Ömer, halife Hazret-i Ebu Bekir’e, Kur'an-� kerimin yaz�l�p Mushaf haline gelmesini tavsiye etti. Hazret-i Ebu Bekir de, Resulullah�n kâtibi olan Zeyd bin Sabit’e sûreleri ayr� ayr� yazd�rd�. Sonra, Eshab-� kiram�n ittifak� ile bir heyet taraf�ndan bir mushaf yaz�ld�. Hazret-i Osman zaman�nda bu mushaftan, 6 adet daha yaz�larak vilayetlere gönderildi. Bugün bütün �slam ülkelerinde mevcut olan Kur'an-� kerimlerin tertibi ve �ekli bu mushafa tam uygundur. O zamandan beri de bir tek harfi de�i�memi�tir. (Mirat-� kâinat)

Kur’an-� kerimin de�i�ti�ini söylemek birkaç yönden küfür olur:
1- Allahü teâlâ, Kur’an-� kerimi hiç kimsenin de�i�tiremeyece�ini ve bunu bizzat kendisinin koruyaca��n� bildiriyor:

(Rabbinin sözü do�ruluk ve adaletle tamamland�. Onun sözlerini [Kur'an�] de�i�tirebilecek [hiçbir �ey, hiçbir kuvvet] yoktur.) [Enam 115]

(Kur'an� biz indirdik, elbette yine onu biz koruyaca��z.) [Hicr 9]

(Kur’an, e�i benzeri olmayan bir kitapt�r. Ona önünden, ard�ndan [hiçbir yönden, hiçbir �ekilde] bât�l gelemez [hiçbir ilave ve ç�karma yap�lamaz. Çünkü] O, kâinat�n hamd etti�i hüküm ve hikmet sahibi Allah taraf�ndan indirilmi�tir.) [Fussilet 41-42] [Kur’an� Allah indirdi�i için, onu bozabilecek birinin ç�kamayaca�� aç�kça bildiriliyor. Diyelim ki 19 cu, Tevbe sûresindeki iki âyeti veya ba�ka âyetleri ç�kar�p Tam Kur’an diye bir kitap bast�rsa, piyasaya sürülünce, hile meydana ç�kar ve hiç itibar görmez.]

Bu üç âyet-i kerimeye ra�men, Kur’an de�i�ti demek çok büyük, çok çirkin bir iftira olur.

2- Kur’an-� kerimi hâ�â Resulullah de�i�tirdi diyenler de ç�k�yor. Bu, âlemlere rahmet olarak gönderilen son Resul için çok çirkin iftirad�r. Üzerinde durmak bile gerekmez. Bir âyet meali:
(E�er O [Peygamber] bize atfen, [Kur’ana] baz� sözler katsayd�, biz onu kuvvetle yakalay�p �ah damar�n� kopar�r, helak ederdik, hiçbiriniz de buna engel olamazd�n�z.) [Hakka 44-47]
Resulullah de�i�tirdi diyen bu âyeti de inkâr etmi� olur.

3- Daha çok Raf�ziler, üç halife ile eshab de�i�tirdi diyorlar. Üç halife, âyet-i kerimelerle övüldü�ü gibi, eshab�n tamam� da övülmektedir. Hepsinin Cennetlik oldu�unu bildiren bir âyet-i kerime meali:
([Eshab-� kiram�n] hepsine hüsnay� [Cenneti] vaad ettik.) [Hadid 10]
Hepsi Cennetlik olan bu k�ymetli insanlara nas�l iftira edilebilir ki?

4- Mucize olmas� bak�m�ndan da de�i�tirilemez. �ki âyet meali �öyledir:
(Kulumuza [Peygambere] indirdi�imizden [Allah’tan geldi�inden] bir �üpheniz varsa, iddian�zda do�ru iseniz, Allah’tan gayri �ahitlerinizi [bilginlerinizi] de yard�ma ça��r�p, haydi onun benzeri bir sûre meydana getirin! Bunu yapamazs�n�z, asla yapamayacaks�n�z da.) [Bekara 23, 24]

(De ki: Bu Kur'an�n bir benzerini ortaya koymak üzere insanlar ve cinler toplan�p, birbirine destek de olsalar, yemin olsun ki yine de benzerini ortaya koyamazlar.) [�sra 88] [14 as�rd�r, din dü�manlar�, hâ�â Allahü teâlây� yalanc� ç�karmak için u�ra�m��sa da yapamad�lar. 19 cular da bunu yapamaz.]

Kur’an-� kerime �erh koymak
Sual: �bni Sebeci, (�bni Abbas anlat�r: Ömer, hutbesinde dedi ki: Hepiniz biliyorsunuz ki, Allah recm âyetini gönderdi. Hepimiz bu âyeti ezberledik. Ayr�ca, Resulullah recm cezas�n� tatbik etti, biz de tatbik ettik. Benim endi�em �udur: Aradan uzun zaman geçince, baz�lar�, "Kitabullah’ta recm cezas� yoktur” diyerek inkâr edebilir. E�er insanlar, "Ömer Allahü teâlân�n kitab�na ilavede bulundu" demeyecek olsalard�, recm âyetini yazard�m) mealindeki olay� anlatt�ktan sonra, “Bak Ömer dedikodudan korkmasa idi, Kur’ana ilaveler yapacakm��. Kur’ana ilave yapabilecek biri, nas�l Müslüman olur?” diyor. Bu konuya bir aç�kl�k getirir misiniz?
CEVAP
Bu olay anlat�ld�� gibi mi, yoksa de�i�ik mi? Böyle kabul ederek cevap veriyoruz:
1- Hutbede bildirildi dendi�ine göre, demek ki eshab-� kiram�n hemen hepsi orada idi. Çünkü Cuma namaz� ayr� camilerde de�il, tek camide k�l�n�yordu. �bni Sebecilerin kendisini sevdiklerini söyledikleri �bni Abbas hazretleri bunu rivayet ediyor. O da orada idi. Hazret-i Ali de orada idi. Hiç kimse bu söze itiraz etmedi�ine göre, olay aynen Hazret-i Ömer’in dedi�i gibidir. Burada itiraz edilecek bir husus yoktur. �bni Sebeci’nin itiraz etmesi onun art niyetli oldu�unu gösterir.

2- Hazret-i Ömer’in recm âyetini yazard�m demesi, Kur’ana ilave de�ildir. Hazret-i Ömer, (Kur'an-� kerimin sonuna ha�iye olarak, dip not olarak durumu izah eden bir aç�klama koyabilirdim, ama, bunu istismar edecek olanlar, bak Ömer Kur'ana ilave yapt� derler diye bu aç�klamay� koymad�m) demek istemi� olabilir. Çünkü Hazret-i Ömer, �u mealdeki âyeti bilmiyor muydu: (E�er O [Peygamber] bize atfen, [Kur’ana] baz� sözler katsayd�, biz onu kuvvetle yakalay�p �ah damar�n� kopar�r, helak ederdik, hiçbiriniz de buna engel olamazd�n�z.) [Hakka 44-47]

Âlemlere rahmet olarak gönderdi�i Habibine böyle buyuran Allahü teâlâ Hazret-i Ömer’e ne yapmaz ki? Hazret-i Ömer’in böyle bir �eyi dü�ünmesi bile imkans�zd�r.

Ayn� zihniyetteki kimseler, (Ömer’in böyle bir �erh koyma dü�üncesi, Kur’ana gölge dü�ürmez mi) diye sorabilirler. Hay�r asla mahzuru olmazd�. Çünkü Hazret-i Ali, âyetlerin alt�na Resulullah efendimizin yapt�� aç�klamalar� koyard�. Hatta bundan dolay� �bni Sebeciler, (Hazret-i Ali’nin Mushaf’� ayr�d�r) derler. Ayr� bir Mushaf yok, aç�klamal� Mushaflar vard�r. Hazret-i Ali aç�klama koyunca suç olmuyor da, Hazret-i Ömer koyarsa niye suç olsun ki?

Hepsi Cennetlik olan eshab-� kiram yanl�� i� yaparsa ortada din mi kal�r? Çünkü, Kur’an� da, hadisleri de onlar bildirdiler. Onun için böyle sualleri gündeme getirmek bile yersizdir.

Sual: Kur’ân-� kerimde, indirildi�inden itibaren, herhangi bir de�i�me olmu� mudur?
Cevap: Kur'ân-� kerimin, hadis-i �eriflerden ve ba�ka ilahi kitaplardan bir ayr�l�� ve üstünlü�ü de, bugüne kadar indi�i gibi, de�i�memi� olarak kalm��t�r. Harfleri ve noktalar� bile de�i�memi�tir demek yeti�miyor. Çünkü Kur'ân-� kerimdeki kelimelerin çe�itli okunu�undan ba�ka, bu kelimelerin uzun, k�sa, aç�k, kapal�, kal�n, ince gibi okunmalar� da, Resûlullah efendimizin bildirdi�i ve okudu�u gibi kalm��t�r.

�lm-i k�râet denilen ve pek çok kitab� olan büyük bir ilme ve �slâm âlimlerinin bu yoldaki çal��malar�na, hizmetlerine bak�p da �a�mamak elde de�ildir. Kur'ândan olup da ç�kar�lm�� veyahut Kur'ândan olmay�p da sonradan kat�lm�� tek bir kelime yoktur. Çünkü, �slâm âlimleri, Kur'ân-� kerime dokunulmamas�, ufak bir �üphenin bile ona yakla�amamas� için, çok sa�lam bir esas koymu�lard�r. Yani, Kur'ân-� kerimin her as�rda söz birli�i ile gelmesi �artt�r. Eshâb-� kiramdan bugüne kadar, her as�rda, yalan üzerinde söz birli�i yapacaklar� dü�ünülemeyen yüz binlerce haf�z vas�tas� ile bizlere gelmi�tir. Sanki bir an durmayan co�kun bir nehir gibi ebediyete do�ru ak�p gitmektedir.

Bugün �slâm dü�manlar�n�n yeryüzünü kaplad�� bir zamanda bile, elhamdülillah, dünyan�n her taraf�nda, Allah kitab�n�n her kelimesi, her noktas� birbirine benzemektedir.

Kur'ân-� kerimin ne kadar çok sa�lam oldu�u �undan da anla��l�r ki, Eshâb-� kiram�n büyüklerinden baz�lar� bildirdi�i hâlde, tevatür yani söz birli�i hâlini almayan okuma �ekilleri, ne kadar kuvvetli olsa bile, Kur'ândan olmak için kâfi görülmemi�tir. Mesela, yemin kefaretini bildiren (üç gün oruç) âyet-i kerimesini, Abdullah ibni Mesud hazretleri, (üç gün arka arkaya oruç) olarak bildirmi� ve bunu f�k�h âlimleri vesika bilerek, kefaret orucunun üç gün, mütetâbi'ât olarak, yani art arda tutulmas� laz�m olmu�tur. Fakat Abdullah ibni Mesud hazretleri, Eshâb-� kiram�n büyüklerinden, çok güvenilir ve çok sa�lam bir zat olmakla beraber, sözünde yaln�z kald�� için, Mütetâbi'ât kelimesi Kur'ân-� kerime girememi�tir. �htiyat olunarak bu kelimenin manas� al�nm�� ve yine ihtiyat olunarak Kur'ân-� kerime sokulmam��t�r. Bunlara K�râet-i �âzze denir.

Felsefe ne demektir?

Tue, 14 Jul 2026 00:29:32 +0300

Sual: Felsefe nedir?
CEVAP
Felsefe = Philosophie, Yunanca “philos” [sevgi] ve “sofia” [hikmet] kelimelerinden meydana gelmi�, “hikmet sevgisi” demektir. Felsefe, bir konu üzerinde insanlar�n ak�l ve mant�k yolu ile inceleme ve ara�t�rmalarla elde ettikleri sonuçlard�r. Her �eyin asl�n� arama ve ne için var oldu�unun sebebini bulmak için çal��ma demektir. Felsefe ile me�gul olanlar�n, hem ruh, hem de fen bilgilerinde çok derin bilgi sahibi olmas� gerekir. Fakat bir insan�n ne kadar ilmi olursa olsun, yanl�� dü�ünebilir veya yapt�� ara�t�rmalardan yanl�� sonuçlar ç�karabilir. ��te bunun içindir ki, felsefe, hiçbir zaman kesin sonuçlar vermez. Bir kere de, bunu i�iten insan�n kendi ak�l ve mant�k süzgecinden geçirmesi gerekir.

Her felsefenin bir de z�dd� vard�r. Her iki dü�ünceyi kar��la�t�rmak gerekir. Birçok felsefi dü�ünceler zamanla de�i�ebildi�i için hiçbir zaman kesinlik ta��maz. Dinimizdeki nasslar ise kesindir, tart��lmaz.

Her ça�da gelen filozoflar, öncekilerin yanl��lar�n� göstererek k�smen veya tamamen reddettiler. Eski Yunan filozoflar�ndan Eflatun ve Aristo’nun, daha sonra gelen filozoflar üstündeki tesirleri daha uzun sürdü. Bugünkü felsefeyi �ngiliz filozofu Bacon ile Frans�z filozofu Descartes’in kurdu�u kabul edilir. Filozoflar içinde Sokrat, Aristo, Eflatun, Epikuros, Farabi, �bni Rü�d, Bacon, Dekart, Spinoza, Kant, Hegel, Karl Marx, August Compte, Bergson me�hurlar�d�r. Bunlar�n hiçbiri, yanl��s�z bir sistem kuramam��t�r.

Filozoflar, iman bak�m�ndan üçe ayr�l�r:
1- Dehriyyun: “Bu âlem böyle gelmi�, böyle gider. Bu âlemin yarat�c�s� yoktur” derler.

2- Tabiiyyeciler: Bir yarat�c�ya inan�rlar; ama ahireti inkâr ederler.

3- �lahiyyun: Bunlar ilk iki görü�ü red ederlerse de, Peygamberlere ve bedenen dirilmeye inanmazlar.

Yunan felsefecileri, (Kâinat, Allah gibi, ezeli ve ebedidir, Allah cüzi olan �eyleri bilmez, bedeni bir dirilme yoktur) diyorlar. �slam âlimleri, kâinat� ezeli ve ebedi bilen böyle felsefecilere kâfir demi�tir.

�slam dininde felsefe yoktur. Felsefenin cevap arad�� sorular�n hepsine, aksi iddia ve ispat edilemeyecek �ekilde dinimiz cevap vermi�tir. Felsefecilerin u�ra�t�� her �eyi dinimiz aç�klam��t�r. Bunlar, tekni�in de�i�mesiyle de�i�mez. Bat�l�lar, dinimizdeki tasavvufu, felsefe zannetmi�ler ve tasavvuf büyüklerine �slam filozofu demi�lerdir. �slam felsefesi tâbiri de bu yanl��l�ktan do�mu�tur.

�slam felsefesinden bahsedenler, 72 sap�k f�rka mensuplar�d�r. Bu bozuk f�rkalar�n ortaya ç�k��nda eski Yunan, Hind ve Acem felsefesinin kar��t�r�lmas�n�n ve âyetlerin, nakle göre de�il, akla göre aç�klanmas�n�n büyük etkisi olmu�tur.

Felsefeden farkl� ve bir ibadet olan tefekkür ikiye ayr�l�r:
1- Allahü teâlân�n büyüklü�ünü, kudretini dü�ünerek, kendisinin acz ve zay�fl��n� anlamak, eserden müessire [o eseri yaratana] yol bulmakt�r.

2- Fen ilmini, �slam dininin bildirdiklerine uygun, insanlar�n rahat�n� temin etmek maksad�yla kullanmak için ak�l yormakt�r.

�mam-� Gazali hazretleri, “Ak�l daha kendisinden bile habersizdir. Her �ey peygamberlik gerçe�indedir. Bu gerçe�e yap��arak kurtuldum” demi�tir. Hazret-i Mevlana; “Hocam� bulunca akl�m� b�rakt�m ve kurtuldum” demi�tir. Felsefede kuru ak�lc�l�� y�kan Bergson’a, “Ak�lc�l�� yine ak�l ile y�kt�n” denildi�inde, “��te akl�n ataca�� en son ad�m kendi aczini ve hiçli�ini anlamas�d�r” demi�tir.

�slam dünyas�nda akl� ölçü alan bir felsefe olmam��, vahye uygun tefekkür olmu�tur. Farabi, �bni Sina, �bni Rü�t gibi filozoflar ve bid’at f�rkalar�, Yunan filozoflar�n�n etkisinde kal�p, Kur’an-� kerimi ve hadis-i �erifleri kendi ak�llar�na göre yorumlad�klar� için, do�ru yoldan ayr�lm��lard�r.

Sual: Felsefe ne demektir, �slâm dini bir felsefe midir daha do�rusu, �slâm dininde felsefe var m�d�r?
Cevap: Felsefe, herhangi bir konu üzerinde insanlar�n ak�l ve mant�k yolu ile incelemeler ve ara�t�rmalarla elde ettikleri neticelere verilen isimdir. K�saca;
“Her �eyin asl�n� arama ve ne için var oldu�unun sebebini bulma” manas�na gelir. Felsefe, Yunanca Filozofiya, hikmet sevgisi demektir ve derin dü�ünme, arama, k�yaslama ve tetkik esaslar�na dayan�r. Felsefe ile me�gul olanlar�n, hem ruh, hem de fen bilgilerinde çok derin bilgi sahibi olmas� gerekir. Fakat, bir insan ne kadar ilmi olursa olsun, yanl�� dü�ünebilir veya yapt�� ara�t�rmalardan yanl�� neticeler ç�karabilir. ��te bunun içindir ki, felsefe, hiçbir zaman kesin neticeler vermez. Ayr�ca her felsefenin bir de z�dd� vard�r. Onun için, bu kar��l�� z�t görü�ü de incelemek, her iki dü�ünceyi kar��la�t�rmak laz�m olur. Birçok felsefi dü�üncelerin zamanla de�i�ebilece�i unutulmamal�d�r. O hâlde, felsefi dü�ünceler, hiçbir zaman kesinlik ta��maz.

Yaln�z akla uyup, yaln�z ona güvenip, akl�n ermedi�i �eylerde yan�lan kimse, felsefecidir. Akl�n erdi�i �eylerde ona güvenen, akl�n ermedi�i, yan�ld�� yerlerde, Kur’ân-� kerimin �� alt�nda akla do�ruyu gösteren yüksek insanlar da, �slâm âlimleridir. O hâlde, �slâmiyette felsefe yoktur, �slâm felsefesi, �slâm filozofu yoktur. Felsefenin üstünde olan �slâm ilimleri ve felsefecilerin üstünde olan �slâm âlimleri vard�r. �slam âlimleri, zamanlar�na kadar olan fen bilgilerini okuyup ve seksen ilmi iyi ö�rendikten sonra, �slâmiyetin gösterdi�i yolda, kalplerini açarak, nefislerini temizleyerek, akl�n eri�emedi�i bilgilerde de, âyet ve hadislerle do�ruyu bulmu�lar, hakikate varm��lard�r. �slam âlimlerine filozof demek, bunlar� küçültmek olur. �slam âlimlerinin hiçbiri filozof de�ildir. Zaten filozof, �slâm âlimi olamaz ve �slâm filozofu diye de bir �ey yoktur. Çünkü �slâmiyette felsefe yoktur. Ehl-i sünnet âlimlerinin felsefe ile hiç alakalar� yoktur. Çünkü onlar, felsefecilerden çok yüksektirler.

Ehl-i sünnet âlimlerine göre, �slâm bilgilerinin ölçüsü, sadece insan akl�, insan�n dü�üncesi de�il, muhkem olan yani manalar� aç�k olan âyet-i kerimeler ve hadis-i �eriflerdir.

Sual: Bat�n�n filozof diye bildi�i felsefecilerin kitaplar�n� ve bu kitaplardaki bozukluklar�, Müslümanlar m� tercüme ederek ortaya ç�kard�lar?
Cevap: Be�inci Abbâsî halifesi Hârûnürre�id zaman�nda, Ba�dat'ta Dâr-ül-hikmet isminde bir müessese kurulmu�tu. Bu müessese büyük bir tercüme bürosu idi. Yaln�z Ba�dat’ta de�il, �am’da, Harran’da, Antakya’da da, böyle ilim merkezleri kurulmu�tu. Buralarda Yunancadan ve Latinceden eserler tercüme edildi. Hint, Fars kitaplar� da bunlara eklendi. Yani hakiki Rönesans yani eski k�ymetli eserlere dönü�, ilk defa Ba�dat’ta ba�lad�. �lk olarak Eflatun'un, Porphyrios'un, Aristo'nun eserleri Arabiye tercüme edildi. �slam âlimleri bunlar� dikkatle tetkik ettiler. Yunan ve Latin filozoflar�n�n baz� fikirlerinin do�ru, ekserisinin de hatal�, bozuk oldu�unu ispat ettiler. Bunlar�n, Muhkem olan âyet-i kerime ve hadis-i �erifler, ak�llar�na ve mant�klar�na ters dü�üyordu. Onlar�n, fen ve din bilgilerinin ço�unda cahil olduklar�, akl�n, fikrin anlayamad�� bilgilerde, daha çok yan�ld�klar� görüldü. Hakiki âlimler, mesela imam-� Gazâlî ve imam-� Rabbânî hazretleri, bu felsefecilerin en mühim iman bilgilerine inanmad�klar�n� görmü�ler, küfürlerine sebep olan yanl�� inan��lar�n� uzun uzun bildirmi�lerdir. �mâm-� Gazâlî hazretlerinin El-mün-kizü aniddalâl kitab�nda bu hususta geni� bilgi vard�r.

Organ ba�� ve nakli

Fri, 10 Jul 2026 23:47:12 +0300

Sual: �nsanlar�n organlar�n�, kan�n� satmak veya kullanmak haramd�r. Üstelik, (Haramda �ifa yoktur) hadisiyle haramla tedavi de caiz olmad��na göre, organ nakli nas�l caiz olur? Bir de, Müslüman birinin organ� kâfire tak�lsa ahirette, o organ nas�l cevap verecektir?
CEVAP
�nsan organlar� mülk olmad�� için, sat�lamaz, ba��lanamaz; fakat zaruret halinde kullan�lmas� için izin verilir. �zin verilince, organ� paral� veya paras�z almak ve zaruret halinde kullanmak caiz olur.

Müslüman uzman doktor, bir hasta için, (Organ naklinden ba�ka çare yok) derse, ölü veya diriden organ nakli caiz olur. Din ayr�l�� gözetilmez. (El-Hedyül-�slami)

Cahil biri, (Organ nakli haramd�r. Ya�ayan kimse ameliyat edilince de eziyet görmü� olur. Eziyet ise haramd�r. �u hâlde ameliyat haramd�r. Peygamber, “Ölünün kemi�ini k�rmak, onu diri iken k�rmak gibidir” buyurdu�u için ölünün karn�n� kesmek, dirinin karn�n� kesmek gibi haramd�r. Ameliyat edilene ve organ� al�nan ölüye böyle eziyet edilince de, “Müslümana eziyet eden, bana eziyet etmi� olur. Bana eziyet eden de Allaha eza etmi� olur” hadisine göre, Allah’a eziyet edilmi� olur) diyor. Halbuki dinimiz, (Bir organ� kurtarmak, hayat� kurtarmak gibi zaruridir) buyurur.

Zaruret olunca birçok yasaklar mubah olur. Ölünün de, dirinin de, bir yerini kesmek haramd�r, ona eziyettir, fakat zaruret olunca, bu haraml�k kalkar, çünkü dinimizde, (Zaruretler, yasak olan �eyleri mubah k�lar) kural� vard�r. (Mecelle)

�nsan�n parçalar�n�, mesela saç�n�, böbre�ini, sütünü zaruretsiz kullanmak haramd�r, fakat zaruret olunca, bu parçalar� kullanmak, yani organ nakli caiz olur. (�slam Ahlak�)

Çocu�un ya�ayaca�� ümit edildi�i zaman, çocu�u annesinin karn�ndan ç�karmak için, ölmü� olan annesinin karn�n� yar�p ameliyatla almak caizdir. �mam-� a’zam hazretleri, ölmü� bir kad�n�n karn�n�n yar�l�p çocu�un ç�kar�lmas�n� emretmi�, kurtar�lan çocuk uzun y�llar ya�am��t�r. (E�bah s.123) [Ölüye eziyet olur diye, annenin karn� yar�lmaktan vazgeçilmemi�tir. Cahiller, imam-� azam hazretlerine, ölüye eziyet etti diye ate� püskürse de, o anne, yavrum kurtuldu diye ne kadar çok sevinmi�tir.]

�mam-� a’zam hazretlerinin bu uygulamas�, ameliyat ederek hastan�n veya ölünün bir yerini kesmenin, yani ölünün karn�n�n yar�l�p böbrek veya ba�ka organ�n al�nmas�n�n, yani organ naklinin caiz oldu�unu göstermektedir.

Ölünün bir organ�n� kesmek de ona eziyettir. Ancak kesilen organ, bir Müslümana verilecekse, ölü bundan dolay� zevk al�r. Bir kimse, birine iyilik etmek için çok yorulsa, yorulmas�ndan �ikâyet etmez, aksine, (Hizmet ettim, iyilik ettim) diye zevk al�r. Paras�n� kaybeden kimse, üzülür, fakat paras�n� isteyerek bir muhtaca veren ise buna sevinir. ��te bunlar gibi, kurbanl�k koyun da, bir Müslümana faydam oldu diye sevinir. O ac�, ona zevk verir. Hâlbuki hayvana da eziyet etmek haramd�r. Hem de, insana eziyet etmekten daha büyük günaht�r. Demek ki, dinimize uygun hareket edilince, eziyet edilmi� olmaz, aksine faydal� i� yap�lm�� olur.

(Müslüman birinin organ� kâfire tak�lsa, ahirette o organ nas�l cevap verecektir? Müslüman�n organ� Cehennemde nas�l yanar?) deniyor. Hâ�â, Allahü teala âciz de�ildir.

Her insan, ayn� boy ve �ekilde; fakat ba�ka zerrelerden yap�lm�� bir bedenle mezardan kalkacakt�r. �imdiki beden, çürüyüp toprak olacakt�r. (Kimya-i Saadet)

Cevap verecek olan, çürümü� organ de�il, ba�ka organd�r. Nakledilen organ bile olsa, (Ben Müslümandayken �u iyilikleri yap�yordum, kâfire tak�l�nca, �u kötülükleri i�ledim) diyemez mi? Allahü teâlân�n hesap görmesinde hiç âcizlik, yanl��l�k olur mu? Organlar�n konu�acaklar� Kur’an-� kerimde bildirilmektedir. (Nur 24, Yasin 65)

Bir insan yanmakla yok olmaz. Sadece aletleri elinden al�nm�� olur. Ahirette ona verilen yeni aletlerle, Müminse Cennete, kâfirse Cehenneme gider.

Ruh, kendisine verilen vücut sayesinde, ya nimete kavu�ur veya azaba mâruz kal�r. Ruhun mahiyetini bilmeyen veya Allahü teâlân�n kudretinden �üphe eden kimse, insan�n yan�nca yok oldu�unu, kabir suali ve kabir azab�n�n olmad��n� zanneder. Hâlbuki hadis-i �erifte, (Kabir azab� hakt�r) buyuruldu. (Buhari)

Zaruret olunca haram bir �ey ilaç olarak kullan�l�yor ve �ifa hâs�l olabiliyor. Zaruret olunca haram mubah hale geliyor. Mubahtan �ifa hâs�l oluyor. Haram olarak de�il, mubah hale geldi�i için �ifa hâs�l oluyor. Haram olan �arap sirke haline dönü�ünce kullan�lmas� mubah olur. Böbre�i olmayana, birinin böbre�i tak�l�nca, �ifa hâs�l oluyor, böbrek çal��yor. Bu i� mubah olmasayd�, (Haramda �ifa yoktur) hadis-i �erifi, hâ�â yanl�� olurdu. Bu i�te �ifa görüldü�üne göre, haram mubah hale gelmi� oluyor. Bu inceli�i anlamayan kimseler, haramda �ifa olmaz diyerek organ veya kan nakline haram demek cahilli�inde bulunuyorlar. �bni Âbidin hazretleri buyuruyor ki:
Nihaye, Haniyye ve Tehzib kitaplar�nda, (Müslüman, uzman doktor, �ifa verece�ini ve ba�ka ilac� olmad��n� söyleyince, hastan�n idrar, kan içmesi, le� yemesi caiz olur. �arap da böyledir denildi. Ölümden kurtulmak maksad�yla olunca, sözbirli�iyle helal olur) yaz�l�d�r. Feth-ul-kadir kitab�nda, (Müslüman, uzman doktor, kad�n sütünün muhakkak iyi gelece�ini ve ba�ka ilac� olmad��n� söylerse, hastan�n, kad�n sütü içmesi ve sat�n almas� caiz olur) yaz�l�d�r. (Redd-ül-muhtar c.5 s. 249, c.4 s.215)

Aç�kça görülüyor ki, içilmesi haram olan kad�n sütünün, kan�n veya idrar�n hastaya iyi gelece�i biliniyorsa, içilmesi mubah oluyor ve mubah oldu�u için de, (Haramda �ifa yoktur) hadis-i �erifinin kapsam�na girmiyor. Kan içmek veya kan al�p vermek haram oldu�u halde, bu �artlarla mubah oluyor. Organ nakli de bunun gibi caiz oluyor.

Böbrek nakli
Sual: (Böbrek nakli yap�l�nca, böbre�i al�nan�n vas�flar� böbrek nakledilene geçer, mesela böbrek sahibi cimriyse o ki�i cimri olur, dinsizse dinsiz olur) deniyor. Böyle bir �ey var m�?
CEVAP
Bu kesinlikle do�ru de�ildir. �nsan, ruh demektir. ��iten ve tasarruf sahibi olan, ruhtur. Çal��makla beden yorulsa da, ruh yorulmaz. Ruhta azalma ço�alma olmaz. Mesela, kolu kesilenin ruhundan kesilme olmaz. Ba�kas�n�n yüre�iyle ya�ayan kimsenin ruhunda de�i�iklik olmad�� için, ahlaks�z kimsenin yüre�inin, bu adama hiç tesiri olmaz. Kalble yürek ayn� �ey de�ildir. Yürek denilen et parças�, hayvanda da bulunur. �nsana mahsus olan kalbe, gönül denir. Gönül görünmez; fakat tesirleriyle anla��l�r. Kalb, elektrik cereyan�, yürek de ampul gibidir. Ampuldeki elektri�i, ampul ��k verdi�i zaman anl�yoruz. Elektrik gibi, kalb de madde de�ildir, bir yer kaplamaz. Yürekte eserleri görüldü�ü için, kalbin yeri yürektir denir. Yürek de�i�tirmek, sanki ampul de�i�tirmeye benzer. Ampulün de�i�mesiyle �ehir cereyan�nda azal�p ço�alma olmad�� gibi, yüre�in de�i�mesiyle, kalb kuvvetinin tesiri de�i�mez. Yeni tak�lan yürek, daha iyi çal��r. Mesela k�r�lm�� veya 40 vatl�k bir ampulü ç�kar�p yerine 100 vatl�k bir ampul tak�l�rsa verdi�i ��k ço�al�r; fakat �ehir cereyan�nda bir de�i�iklik olmaz. Yanmakta olan bir ampul sökülünce, yani cereyanla olan irtibat� kesilince, cereyan�n bir miktar� kesilmi� olmaz. Ba�ka bir ampul tak�l�rsa onun da ��k saçmas�na sebep olur. �yi kimsenin yüre�i, fâs�k veya kâfire tak�l�nca, o kimsenin kalbi yine hep günah i�lemek ister, kötü dü�ünür. Tersine, fâs��n yüre�i iyi kimseye tak�l�rsa, o kimsenin kalbi yine günah i�lemek istemez, hep iyi dü�ünür. Yüre�in manevi bir fonksiyonu yoktur. Öldükten sonra çürüyüp gider. Yansa da fark etmez; çünkü insan ruh demektir. Beden de�i�ir, ruh de�i�mez.

�nsan, ruhu sayesinde ya�ar. Akl�, dü�üncesi, ruhu sayesinde vard�r. Vücudun organlar�, marangozun aletleri gibidir. �nsan ölünce, aletleri çal��mad��ndan, ruh bu aletlerle i� yapamaz; fakat ruh ölü olmad�� için insanlar� tan�r. Hatta ölmü� evliyan�n ruhlar� insanlara yard�m eder. Bu yard�m�, bedenindeki aletlerle de�ildir. Allahü teâlâ ruhlara, aletsiz de i� yapma özelli�ini vermi�tir. Vefat eden H�z�r aleyhisselam�n ruhu çok kimseye çe�itli yard�mlar yapmaktad�r.

Bir mümine, bir kâfirin bütün organlar� tak�lsa, o insan�n akl�nda, dü�üncesinde de�i�iklik olmaz. Marangozun eski aletleri yerine, yeni aletleri gelmi� demektir. Alet de�i�mekle, marangozdaki bilgi, kabiliyet de�i�mez. Kesmeyen bir testere yerine, iyi kesen bir testere gelirse, daha kolay i� yapar. Görmeyen gözün yerine sa�lam göz tak�l�rsa görür. Kan�, kalbi, beyni de de�i�se, yine dü�ünceye tesir etmez. Sa�lam organ tak�lm��sa, daha kolay i� görür. �� gördüren ruhtur. Bir insan ölmekle veya yanmakla ruh yok olmaz. Sadece aletleri [bedeni] elinden al�nm�� olur. Ahirette ona yeni aletler yani yeni bir beden yarat�l�r.

Zaruret varsa
Sual: Zaruret olunca, böbrek nakli caiz mi?
CEVAP
Evet. Ayr�ca ameliyatlar ba�ar�l� oldu�u için caizdir.

Yürek nakli
Sual: �ark�c� bir kad�n, bütün organlar�n� ba��l�yor; fakat yüre�ini ba��lam�yor. Gerekçe olarak da, (Allah, bütün organlar� senin emrine verdim, istedi�in gibi kullan, ancak yürek bana ait dedi�i için yüre�imi ba��lam�yorum) dedi. Böyle bir �ey var m�?
CEVAP
Halk aras�ndaki bu sözün asl� yoktur. Organ nakli aç�s�ndan yürek ile böbre�in fark� yoktur. Bütün organlar�m�z, Allahü teâlân�n bir emanetidir. Hiçbirini günah i�lemekte kullanmamal�d�r! Günahta kullanmak emanete h�yanet olur.

Organ nakli yaparken
Sual: �nternette okudum. Ölmü� san�lan birinin böbre�ini al�p ba�ka birine takm��lar. Öldü san�lan kimsenin, daha sonra nefes ald�� görülmü�. Bundan dolay�, (Ölüden organ nakli yapmak caiz de�il) diyorlar. Bu husus, geçerli bir sebep midir?
CEVAP
Hay�r, geçerli de�ildir. Böyle yanl��l�klar her yerde, her zaman olabilir. Doktor ameliyat yaparken, ameliyat b�ça��n� veya makas� içeride unutabilir. Böyle bir hata oldu diye, (Ameliyat olmak caiz olmaz) denir mi hiç?

Kimi de, ameliyat masas�nda ölür. (Ameliyatta ölen olur) diye ameliyat olmaya günah denir mi? Yanl��l�kla hastaya fazla narkoz verilirse hasta ölür. (Narkozla hasta öldü) diye narkoz vermek suç olur mu? �oförün biri, trafik kazas�nda, be� on ki�inin ölümüne sebep olabilir. (Trafik kazas�nda insanlar ölüyor) diye, �oförlük yapmak günah olmaz. Çürük di�i çekerken, yanl��l�kla sa�lam di� çekilebilir. Böyle her konuda yanl��l�klar olabilir. Yanl��l�k nerede oluyorsa, onu önlemek gerekir. Yoksa ameliyat�n veya organ naklinin dine ayk�r� oldu�unu söylemek çok yanl�� olur.

Organ ba��lamak
Sual: Dinimize göre, ölen birinin organlar�n�n, ba�ka birine nakli için, yak�nlar�n�n izin vermesi gerekiyor mu? �nsan sa�l��nda, (Ben ölünce organlar�m� ba��lad�m) diyebilir mi?
CEVAP
Dinimizde, insan�n hiçbir organ� mal de�ildir. Al�n�p sat�lmaz, ba��lanmaz. Ne kendisinin, ne de yak�nlar�n�n satmaya, ba��lamaya yetkisi yoktur. Bir ki�i ölünce, doktor lüzum görürse, ölüden hastaya nakil yap�labilir; dinen, kimseden izin almak gerekmez.

Kanuni bir mecburiyet varsa, hayattayken, (Ben ölünce organlar�m�n al�n�p ihtiyac� olan bir hastaya verilmesine izin veriyorum) diye bir kâ��t yaz�p b�rakabilir. Öyle bir kâ��t b�rakmasa da, ihtiyaç olunca ölüden organ al�nabilir.

Yürek nakli
Sual: Kalb nakli de di�er organlar gibi caiz midir? Kalb nakli yap�lmazsa, ölecek olan bir hastaya, ba�ka birinin, (Beni öldürün veya ben kendimi öldüreyim de, kalbimi al�n) demesi caiz olur mu? Kalb nakli yap�l�rsa, o kimsenin huyu, ahlâk� de�i�ir mi?
CEVAP
Yürek nakli caizdir, ama (Beni öldürün, yüre�imi al�n) demek caiz olmaz.

Kalb de�il yürek nakli demelidir. Çünkü kalble yürek ayn� �ey de�ildir. Yürek denilen et parças�, hayvanda da bulunur. �nsana mahsus olan kalbe, gönül denir. Gönül görünmez; fakat tesirleriyle anla��l�r. Kalb, elektrik cereyan�, yürek de ampul gibidir. Ampuldeki elektri�i, ampul ��k verdi�i zaman anl�yoruz. Elektrik gibi, kalb de, madde de�ildir, bir yer kaplamaz. Yürekte eserleri görüldü�ü için, (Kalbin yeri yürektir) denir. Yürek de�i�tirmek, sanki ampul de�i�tirmeye benzer. Ampulün de�i�mesiyle �ehir cereyan�nda azal�p ço�alma olmad�� gibi, yüre�in de�i�mesiyle, kalb kuvvetinin tesiri de�i�mez. Yeni tak�lan yürek, daha iyi çal��r. Mesela k�r�lm�� veya 40 vatl�k bir ampulü ç�kar�p yerine 100 vatl�k bir ampul tak�lsa, verdi�i ��k ço�al�r. Fakat �ehir cereyan�nda bir de�i�iklik olmaz. Yanmakta olan bir ampul sökülünce, yani cereyanla olan irtibat� kesilince, cereyan�n bir miktar� kesilmi� olmaz. Ba�ka bir ampul tak�l�rsa onun da, ��k saçmas�na sebep olur. �yi kimsenin yüre�i, fâs�k veya kâfire tak�l�nca, o kimsenin kalbi yine hep günah i�lemek ister, kötü dü�ünür. Tersine, fâs��n yüre�i iyi kimseye tak�l�rsa, o kimsenin kalbi yine günah i�lemek istemez, hep iyi dü�ünür. Yürek, böbrek veya ci�er gibi bir organd�r, mânevî bir fonksiyonu yoktur. Öldükten sonra, di�er organlar gibi çürüyüp gider. Yansa da fark etmez; çünkü insan ruh demektir. Bedenin bütün organlar� de�i�se de, ruh de�i�mez.

Sual: Parma�� kopan bir kimse, bunun yerine madenden, plastikten yap�lm�� parmak takabilir mi?
Cevap: El, ayak, parmak, burun, di�, göz, kalp ve ba�ka uzuvlar bozulunca, kopunca yerlerine maden, plastik koymak, diri ve ölü insandan organ nakletmenin caiz oldu�u, Hindistan âlimlerinin yay�nlad�� El-muallim dergisinin 1406 nüshas�nda yaz�l�d�r. Çünkü bir organ� kurtarmak, hayat� kurtarmak gibi zaruridir. Diri insan�n organ�n�, etini yemek caiz de�ildir. Kan�n� nakletmek caizdir.

Diri veya ölüden organ nakletmek
Sual: Aç kalan bir kimse, ölmeyecek kadar le� yiyebilir mi ve hasta olup ölüm tehlikesi olan bir kimseye, ölmü� veya diri olan bir kimsenin organ�n� al�p nakletmek dinen uygun mudur?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Redd-ül-muhtârda buyuruluyor ki:
“Açl�� giderecek kadar yemek, avret yerini örtecek ve so�uktan, s�caktan korunacak kadar giyinmek farzd�r. Bunlara, Nafaka denir. Nafaka paras�n� kazanmak için çal��mak da farzd�r. Helalden bulamazsa, ölüm korkusu olunca, haramdan da almak caiz olur. Ölmeyecek kadar �arap, yoksa bevil içebilir. Ölmeyecek kadar le�, ba�kas�n�n mal�n� yiyebilir.” Bezzâziyye ve Hulâsada diyor ki:
“Birisi, aç olup yemek için le� dahi bulamayana, 'kolumdan kes de, yiyerek ölümden kurtul' dese, kesmesi caiz olmaz. Zaruret hâlinde de, insan eti helal olmaz.”

Bu sözden, ölüm tehlikesi olana insan kan� verilemeyece�i ve insan organ� tak�lamayaca�� anla��lmamal�d�r. Bu söz, insan etini yemeyi yasaklamaktad�r. Libya Müftîsi �eyh Tâhir-üz-Zâvî, fetvâs�nda diyor ki:
“Hadis-i �erifte, Allahü teâlân�n her hastal�k için ilaç yaratt�� bildirildi. Ba�ka bir hadis-i �erifte; (Ey Allah�n kullar�! Hasta olunca, tedavi ettiriniz! Çünkü Allahü teâlâ, hastal�k gönderince, ilac�n� da gönderir) buyuruldu. Peygamber efendimiz, hastalar�n karantinaya al�nmalar�, perhiz yapmalar� ve temizlenmeleri gibi birçok tedavi yollar� göstermi�tir. T�p ilmini ö�renmek ve tedavi yapmak, farz-� kifayedir. T�p ilmi, din bilgisinden önce gelmektedir. Yeni ölen birinin kalbini ve ba�ka organlar�n� diri insana takmak caizdir. Bu i� ölüye hakaret olmaz. Müslüman�n kendini korumas� laz�m oldu�u gibi, din karde�lerini korumas� da laz�md�r. Dü�man sald�r�nca ona kar�� koymak, yani cihat etmek bunun için farzd�r. Dirinin veya ölünün, diri için bir uzvunu vermesi, dirinin can�n� vermesinden, daha kolayd�r. Zaruret olunca, birçok yasaklar mubah olmaktad�r. Ölünün de bir yerini kesmek haramd�r. �nsana ölünce de k�ymet vermek, sayg� göstermek vaciptir. Fakat, zaruret olunca, bu haraml�k kalkar. Müslüman mütehass�s tabipler bir hastan�n ölümden kurtulmas� için, kan, diriden veya ölüden organ naklinden ba�ka çare olmad��n� bildirdikleri zaman, bunu yapmak caiz olur. Din ayr�l�� da gözetilmez.”

Organlar�n kullan�lmas�na izin vermek
Sual: Ben öldükten sonra, organlar�m�n, hastalara verilmesini istiyorum demenin, dinen mahzuru var m�d�r?
Cevap: “Ben öldükten sonra, kan�m�n ve organlar�m�n, hastalara, yaral�lara verilmesini istiyorum” demek caiz de�ildir. Çünkü bu söz, organlar�n� vakfetmek veya sadaka olarak vermek, yahut vasiyet etmek olur. Bunlar�n üçünün de sahih olabilmeleri için, mütekavvim mal ile yap�lmalar� laz�md�r. Hür insan ve hiçbir parças� mal de�ildir. Harpte esir al�nan kölenin, yaln�z canl� olan bütün bedenine mal denilmi� ise de, organlar� ve ölüleri mal de�ildir.

“Ben öldükten sonra, kan�m�n, uzuvlar�m�n bir Müslümana verilmesine zaruret olursa, verilmesi için, izin veriyorum” demek caiz olur.

Sual: Bir insan� hayvanlar yese veya ölen insan�n organlar� ba�ka bir insana nakledilse, bu insan k�yamet günü diriltildi�i zaman, dünyada iken hayvanlar�n yedi�i veya ba�ka insanlara nakledilen organlar�, kiminle, hangi bedenle diriltilecektir?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Seadet-i Ebediyye kitab�nda deniyor ki:
“K�yamette herkes, öldü�ü zamandaki �ekli, boyu ve organlar� ile mezardan kalkacakt�r. Herkesin kuyruk sokumu kemi�i de�i�meyecek, ba�ka organlar, bu kemik üzerine yeniden yarat�lacak, ruhlar bu yeni bedenlerini bulup, bu bedenlerine gireceklerdir. Ruhlar�n bu ba�ka yeni bedenlere girmesi, tenasüh de�ildir. �nsan�n bedeni, organlar� dünyada da de�i�iyor. K�rk ya��ndaki insan�n eti, ya��, derisi, kemikleri ba�kad�r. Çocuklu�unda bulunanlar ba�kad�r. Fakat o, hep ayn� insand�r. Çünkü insan, ruh demektir. Beden de�i�iyor ise de, ruh de�i�mez. �nsan�n parmak izi de hiç de�i�mez. Hiçbir insan�n parmak izi, ba�kas�n�n parmak izine benzemez. Bir insan�n parmak uçlar�ndaki çizgilerin �ekli, do�madan önce, ruh bedene girdi�i s�ralarda te�ekkül eder. �nsan ölüp çürüyünceye kadar hiç de�i�mez. Be� bin y�ll�k mumyalarda aynen kald�klar� görülmü�tür. Parmak ucundaki çizgilerden her biri, yan yana dizilmi� deliklerden meydana gelmi�tir. Her delikçikten, ter s�zmaktad�r. �nsan bir �eyi tutunca, s�zan ter, o �ey üzerinde çizgilerin �ekli gibi yap��p kal�r. Teri boyayan bir ilaç sürünce, o kimsenin parmak izi, o �ey üzerinde görünür.

�mâm-� Gazâlî hazretleri, Kimyâ-y� se'âdet kitab�nda diyor ki:
Bir insan�n çe�itli ya�lar�ndaki bedenleri ba�ka ba�ka olduklar� gibi, ayn� boy ve �ekilde, fakat ba�ka zerrelerden yap�lm�� bir bedenle kabirden kalkacakt�r. Buras� iyi anla��l�nca, insan insan� yerse, yenilen organ�n, hangi insan ile yarat�laca��, yiyen ile mi, yoksa yenilen ile mi birlikte yarat�laca�� gibi sorulara lüzum kalmaz. Çünkü, o uzuvlar�n, organlar�n kendisi de�il, benzerleri yarat�lacakt�r.”

�nsan ni�in yarat�ld�

Fri, 10 Jul 2026 23:44:29 +0300

Sual: �nsan niçin yarat�ld�, vazifesi nedir?
CEVAP
�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
Bütün varl�klar�n hülasas�, özü olan insan, e�lence için, oyun için, yiyip içmek, gezmek, yatmak keyf sürmek için yarat�lmad�. Kulluk vazifelerini yapmak için, Rabbine itaat, tevazu, kuvvetsizli�ini, ihtiyac�n� göstermek, Ona s��nmak ve yalvarmak için yarat�ld�.

Muhammed aleyhisselam�n bildirdi�i ibadetlerin hepsi, insanlara faydal� �eylerdir. �nsanlara yarad�� için emredilmi�tir. Yoksa, hiçbir ibadetin Allahü teâlâya faydas� yoktur. Candan te�ekkür ederek, minnet ile ibadet yapmal�, tam teslim olarak emirleri yapmaya ve yasaklardan kaç�nmaya çal��mal�d�r. Allahü teâlâ hiçbir �eye muhtaç olmad�� halde, kullar�n�, emir ve yasaklar vermekle �ereflendirdi. Her �eye muhtaç olan, biz kullar�n, bu büyük ihsana, bol bol te�ekkür etmemiz, bunun için de, emirleri yapmaya candan sar�lmam�z gerekir. (73. Mektub)

Allahü teâlâ, her �eyin sebepsiz, �arts�z, maliki, hepimizin sahibidir. Bütün insanlar, Onun kullar�d�r. Kullar�na verdi�i her emri ve her �eyi istedi�i gibi kullanmas�, hep yerindedir ve faydal�d�r. Bunda, zulüm olamaz. Memurlar âmirlere, kullar sahiplere emirlerin, i�lerin sebebini soramaz. Akla uygun, bundan daha aç�k bir �ey yoktur.

Bütün insanlar� Cehenneme koyup, sonsuz azap yapsayd�, kimin bir �ey söylemeye hakk� olabilirdi? Çünkü, kendi yaratt��, yeti�tirdi�i mülkünü kullan�yor. Ba�kas� yok ki, onun mülküne tecavüz olsun ve zulüm denilebilsin. Halbuki, insanlar�n kulland��, ö�ündükleri mallar, mülkler, hakikatte onlar�n de�il, hepsi, Onundur. Bizim bunlara el uzatmam�z, kar��mam�z, hakikatte zulümdür. Allahü teâlâ, bu dünyan�n düzeni için ve baz� faydalara yol açmas� için, bunlar� bize mülk k�lm�� ise de, hakikatte hepsi Onundur. O halde, bizim bunlar�, as�l sahibinin mubah etti�i, izin verdi�i kadar kullanmam�z yerinde olur. (266. mektub)

[Bugün bile, Allahü teâlây� inkâr eden, �slamiyet’i be�enmeyen, cahilli�in verdi�i cesaret ve ta�k�nl�kla ö�ünen cemiyetlerin, Allahü teâlân�n emirlerinden ço�unu benimsedikleri göze çarp�yor. Bütün insanlar�n, din ahlak�ndan uzakla�t�kça, geçimsizlik, sefalet, i�kence, s�k�nt� ile k�vrand�klar� görülüyor. Fen aletleri, medeni vas�talar, ak�llara hayret verecek �ekilde, ilerledi�i halde, dünyadaki huzursuzlu�un, insanl�ktaki s�k�nt�n�n azalmad��, artt��, ibretle görülüyor.]

“Sizi bo� yere mi yaratt�k?”
Sual: Bir arkada� “ Hiçbir �ey kendili�inden olamayaca�� için Allah’a inan�yorum, ama dinlere, Peygamberlere, ahirete inanm�yorum” diyor. Buna ahiretin varl��n� nas�l inand�rabilirim?
CEVAP
Arkada� sözünde samimi de�ildir. Çünkü Nasreddin Hocan�n, do�du�una inan�yorsun da öldü�üne niye inanm�yorsun dedi�i gibi, “Ben ö�renciyim ama, ö�retmene, derse, imtihana inanmam denir mi? Ben kanuna inan�r�m ama, savc�ya, mahkemeye inanmam denir mi?

�stisnalar hariç, bütün fen adamlar�, bu kâinat�n kendili�inden var olmad��n�, bir yarat�c�s�n�n bulundu�unu ittifakla bildirmi�lerdir. Fen ne kadar ilerlerse ilerlesin, insanlar, bir kar�ncay�, bir ku�u, bir arpa tanesini yaratamaz. Ak�ll� ve bilgili bir kimse, kâinata bak�nca, çok intizaml� yarat�ld��n� görür. Bunun kendili�inden olmad��n� anlar.

Ba��bo� yarat�lmayan insan�n, ne yapmas� gerekti�ini Peygamberleri vas�tas� ile, kitaplar göndererek bildirmi�tir. Son Peygamber olan Muhammed aleyhisselama gönderilen kitab� ise Kur'an-� kerimdir. Kur'an-� kerim çok veciz oldu�u için, Peygamber efendimiz bunu hadis-i �erifleri ile aç�klam��t�r.

Hadis-i �erifler de, di�er insanlar�n sözlerine göre veciz oldu�u için, bizlerin kolayca anlayabilmesi için âlimler bunlar� aç�klam��t�r. Bu, doktor ve eczac�n�n ilac� hastaya verirken, aç karn�na-tok karn�na, sabah ak�am birer tane, suyla iç, sütle içme gibi tarifine benzetilebilir. Kur'an-� kerimde insan�n niçin yarat�ld�� bildirilmi�tir:
(Cinleri ve insanlar�, ancak bana kulluk etsinler diye yaratt�m.) [Zariyat 56]

Allahü teâlâ, “Emrime uyan Cennete, uymayan ise Cehenneme gidecektir” buyurmu�tur. �badetlerin faydas� Allahü teâlâya de�il, herkesin kendinedir. Maa�la çal��an bir doktor, bir hastaya ilaç verse, ilac�n doktora faydas� yok diye o ilac� kullanmamak akla uygun de�ildir. Zehir içsem doktora ne zarar� olur diyerek zehir içmesi de ahmakl�kt�r. ��te, günahlar�m�n Allah’a bir zarar� yok diyerek, her çe�it günah� i�lemek ak�ll� insan�n yapaca�� i� de�ildir. Hadis-i �erifte buyuruluyor ki:
(Ak�ll� kimse, Allah’a ve Peygamberine inanan ve ibadetlerini yapand�r.) [�.Muhber]

Öldükten sonra ba��na gelecekleri dü�ünmeyene, kendisini ebedi tehlikeye atana ak�ll� denebilir mi? Kur'an-� kerimin çok yerinde, (Dü�ünmüyor musunuz?) diye ikaz edilmektedir. Hadis-i �erifte, (Akl� olmayan�n dini de yoktur) buyurulmu�tur. (Tirmizi)

Her insan�n yapt�� ibadetin faydas� kendisinedir. Kur'an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Kim, [ibadetlerini yapar ve günahlar�ndan] temizlenirse, faydas� kendisinedir.) [Fat�r 18]

(Benim ibadetime Allah’�n ihtiyac� yok) diye, yanl�� dü�ünen kimse, perhiz yapmayan hastaya benzer. Bu hastas�na doktor, perhiz tavsiye ediyor. Bu ise, “Perhiz yapmazsam doktora hiç zarar� olmaz” diyerek, perhiz yapm�yor. Evet doktora zarar� olmaz, ama kendine zarar vermektedir. Doktor, kendine faydas� oldu�u için de�il, onun hastal�ktan kurtulmas� için, perhiz yapmas�n� tavsiye etmi�tir. Doktorun tavsiyesine uyarsa, �ifa bulur. Uymazsa ölür gider. Tabibin bundan hiç zarar� olmaz. Bunun gibi, (Allah’�n benim ibadetime ihtiyac� yok) diyerek ibadetten kaçanlar da, Cehenneme gider.

Muhammed Masum hazretleri buyurdu ki:
(Allahü teâlâ, insanlar� ba��bo� b�rakmad�. Her istediklerini yapmaya izin vermedi. Nefslerinin arzular�na tabi olmalar�n�, böylece felaketlere sürüklenmelerini dilemedi. Rahat ve huzur içinde ya�amalar� ve sonsuz saadete kavu�malar� için gereken faydal� �eyleri yapmalar�n� emretti. Zararl� �eyleri yapmalar�n� yasak etti. Saadete kavu�mak isteyen, dine uymaya mecburdur. Nefsinin ve tabiat�n�n, dine uymayan arzular�n� terk etmesi gerekir. Dine uymazsa, sahibinin, yaradan�n�n gadab�na, azab�na düçar olur. Dine uyan kul, mesut, rahat olur. Sahibi onu sever.

Dünya ziraat yeridir. Tarlay� ekmeyip, tohumlar� yiyerek zevk ve safa süren, mahsul almaktan mahrum kalaca�� gibi, dünya hayat�n�, geçici zevklerle, nefsin arzular�n� yapmakla geçiren de, ebedi nimetlerden, sonsuz zevklerden mahrum olur. Bu hâl, akl� ba��nda olan�n kabul edece�i bir �ey de�ildir. Sonsuz lezzetleri kaç�rmaya sebep olan geçici ve zararl� lezzetleri tercih etmez. Dine uymak için, önce Ehl-i sünnet âlimlerinin, Kur'an-� kerimden ve hadis-i �eriflerden anlay�p bildirdikleri Akaide uygun iman etmek, sonra haram, yasak edilmi� olanlar� ö�renip bunlardan sak�nmak, daha sonra, yapmas� emr olunan farzlar� ö�renip yapmak gerekir. Bunlar� yapmaya �badet etmek denir. Haramlardan sak�nmaya Takva denir.) [c.2, m.11]

Yarat�l�� gayesi
Sual: Allah, dünyay� ve insanlar� niye yaratt�? Niye bir k�sm�n� Cennete, bir k�sm�n� da Cehenneme koyacak?
CEVAP
Allahü teâlâ dünyay� ve kâinat�n tamam�n� insan için yaratt�. Bitkileri, hayvanlar�, su, ta�, toprak, maden gibi her �eyi insan�n faydalanmas� için yaratt�. �nsanlar� da, kendisini tan�malar� ve kendisine ibadet etmeleri için yaratt�. Bu tan�man�n ve ibadetin faydas� da, yine insanlarad�r. �mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
Allahü teâlâ, hiçbir �ey için, hiçbir �eye muhtaç de�ildir. Yarat�lmakla, biz k�ymetlendik, �ereflendik. Zâriyat suresinin, (�nsanlar� ve cinleri, bana ibadet etmeleri için yaratt�m) mealindeki 56. âyet-i kerimesindeki (ibadet etmeleri için) ifadesi, (beni tan�malar� için) demektir. Yani, Allahü teâlây� tan�mak, inanmak için yarat�ld�k. Hadis-i kudside, (Tan�nmak için, her �eyi yaratt�m) buyurmas�, (Beni tan�makla �ereflenmeleri için) demektir. (1/266)

Cennet ve Cehennem de, insanlar�n amellerine göre yarat�ld�. �man edip iyi i�ler yapanlar Cennete, iman etmeyenler Cehenneme gidecek ve hepsi orada sonsuz kalacakt�r. Hiç kimseye zulmedilmeyecek, orada herkes yapt��n�n kar��l��n� görecektir.

Yarat�l�� sebebi
Sual: Allah’�n (�nsanlar�, beni tan�makla �ereflenmeleri için yaratt�m) dedi�i bildiriliyor. Kâfirler, Allah’a inanmad�klar� için tan�m�� olmuyorlar. Tan�may�nca yarat�lmalar�n�n sebebi nedir?
CEVAP
Kur’an-� kerimde, (�nsanlar� bana kulluk etmeleri için yaratt�m) buyuruluyor. �nananlar kulluk edip �erefleniyorlar. Kâfirler inanmad�klar� için bu �ereften mahrum kal�yorlar. Böylece imtihan� kaybetmi� oluyorlar. Kâfir de ahirette tan�yacak; ama bu tan�mas�, müminin tan�mas�ndan çok farkl� olacakt�r. Mümin Allahü teâlây� görmekle �ereflerin, nimetlerin, en büyü�üne kavu�acak, kâfir ise, görünce azaplar�n en büyü�üne maruz kalacakt�r. Kâfirlerin, k�yamette Allahü teâlây� görmesi, Cehennem azab�ndan çok daha �iddetli olacakt�r.

Sual: �nsan için hayat denilince, sadece dünya hayat� m� anla��l�r?
Cevap: Din kitaplar�nda, insan için hayat, dünya ve ahiret hayat� olmak üzere iki k�s�md�r deniyor. �nsan ölünce, dünya hayat� biter, ahiret hayat� ba�lar. Ahiret hayat� da üç k�s�md�r. Tekrar dirilinceye kadar kabir hayat�, sonra k�yamet hayat� ve bundan sonra da, Cennet ve Cehennem hayat�d�r. Bu üçüncü hayat ise, sonsuzdur.

H�kd (Kin beslemek)

Thu, 09 Jul 2026 21:09:33 +0300

Sual: H�kd nedir?
CEVAP
H�kd, ba�kas�ndan nefret etmek, ona kar�� kin beslemektir. Kendine nasihat verene kin beslemek haramd�r. Onu sevmek, ona hürmet etmek gerekir. Halbuki o, kendisi ile ayn� derecede veya daha üstün olana k�zar. Bir �ey yapmak elinden gelmedi�i için, ona kar�� kibirlenir. Tevazu gösterilmesi gerekene tevazu edemez. Onun hakl� sözlerini, tavsiyelerini kabul etmez. Herkese kar�� ondan daha üstün oldu�unu göstermek ister. Ona eziyet verse de, özür dilemez.

Zulüm edene kar�� h�kd haram de�ildir. Bir alacakl� ölse, bunun hakk� vârislerine ödenmese, k�yamette ödetilir. Zalimi af etmek efdaldir. Uhud gazas�nda Resulullah efendimizin mübarek yüzü yaralan�p, mübarek di�i k�r�l�nca, Eshab-� kiram çok üzüldüler. Dua et, Allahü teâlâ, cezalar�n� versin dediler. (Lanet etmek için gönderilmedim. Hay�r dua etmek için, her mahluka merhamet etmek için gönderildim) ve (Ya Rabbi, bunlara hidayet et, tan�m�yorlar, bilmiyorlar) buyurdu. Dü�manlar�n� af etti. Lanet etmedi.

Zulüm edeni af etmek, hilmin, merhametin ve �ecaatin en üstün derecesidir. Kendisine iyilik etmeyene hediye vermek de, ihsan�n en üstün derecesidir. Kötülük edene ihsanda bulunmak, insanl��n en yüksek derecesidir. Bu s�fatlar, dü�man� dost yapar.

�eyh �bn-ül Arabi diyor ki:
(Kötülük edene iyilik yapan kimse, nimetlerin �ükrünü yapm�� olur. �yilik edene kötülük yapan kimse, küfran-� nimet etmi� olur.)

Hakk�n� alandan, yaln�z hakk�n� geri almak, fazlas�n� almamak, (�ntisar) olur. Af etmek, adaletin yüksek derecesi, intisar ise, a�a�� derecesidir. Adalet, salihlerin en yüksek derecesidir.

Af etmek, bazen zalimlere kar�� aczi gösterebilir. Zulmün artmas�na sebep olabilir. �ntisar, her zaman zulmün azalmas�na, hatta yok olmas�na sebep olur. Böyle zamanlarda, intisar etmek, af etmekten daha efdal, daha sevap olur.

Hakk�ndan fazlas�n� geri almak zulüm olur. Zulmedenlere azap yap�laca�� bildirilmi�tir. Zalimi af eden, Allahü teâlân�n sevgisine kavu�ur. Zalimden hakk� kadar geri almak, adalet olur. Kâfirlere kar�� adalet yap�l�r. Fakat gücü yetti�i halde af etmek, güzel ahlakt�r.

Resulullah efendimiz, bir kimsenin zalime beddua etti�ini görünce, (�ntisar eyledin!) buyurdu. Af eyleseydi, daha iyi olurdu. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Üç �ey kendisinde bulunan kimse, Cennete diledi�i kap�dan girecektir: Kul hakk�n� ödeyen, her namazdan sonra onbir defa ihlas suresini okuyan, katilini af ederek ölen.) [Berika]
Zulmün çoklu�u kadar aff�n sevab� çok olur.

H�kddan has�l olan kötülükler çoktur. H�kd eden kimse, iftira, yalan ve yalanc� �ahitlik ve g�ybet ve s�r if�a etmek ve alay etmek ve haks�z olarak incitmek ve hakk�n� yemek ve ziyareti kesmek günahlar�na yakalan�r.

Sual: K�skanç, hasetçi kimseler, k�skançl�klar� sebebiyle, kendilerini rahat, huzurlu mu zannediyorlar?
Cevap: Ba�kas�n�n, kendinden üstün olan her �eyini k�skanan, yani ondaki üstünlü�ün, yaln�z kendinde olmas�n� isteyen insana, k�skanç denir. Bu hâl, insanl��n en kötü huylar�ndan biridir. K�skanç insan, ömrü boyunca rahats�z insand�r. Böyle insanlar, kendinden a�a�� olan insan� görmez de, kendinden yüksek ve varl�kl� insan�n her �eyini görür ve onu k�skan�r. K�skanç insan, Allahü teâlân�n kendisine verdi�i �eylere raz� olmayan insan demektir. Allahü teâlân�n verdi�ine raz� olmayan insandan Allahü teâlâ da raz� olmaz. Allahü teâlân�n bir insandan raz� olmamas� ise, felaketlerin en büyü�üdür. Art�k o insan, dünyada da, ahirette de hüsran içindedir, yani zarardad�r. Bunun için, kendisinde k�skançl�k ve haset duygusu oldu�unu görenler yava� yava� bu huylar�ndan s�yr�lmal�d�r.

�nsanlar, kendilerini istedikleri kadar �slah edebilir. K�skançl�ktan kurtulanlar rahat ve huzura kavu�ur. Bu i�, zenginlik ve fakirlik i�i de�ildir. Bu i�, kalbin zenginli�i ve fakirli�i i�idir. Nice fakirler vard�r ki, bir lokma ekme�i kazand�� zaman, Allahü teâlâya �ükreder ve zenginlerin hâlini dü�ünmez bile. Nice zenginler de vard�r ki, milyonlar�na daha birkaç milyon ekleyemedi�i için üzüntü içindedir.

K�skanç insan, ba�ka bir insan�n kendinden iyi giyinmesini, iyi ya�amas�n� hazmedemez. Yani onun boyunu posunu, güzelli�ini, çal��kanl��n�, ba�ar�s�n� k�skan�r. Daha kötüsü, onun ba��na gelen fenal�klara sevinir. ��te bu hâl, k�skançl��n en kötü derecesidir. Böyle insandan Allahü teâlân�n yard�m� kesilebilir. Daha da mahrum olurlar. �yi kalpli ve herkesin iyili�ini isteyen insan, Allahü teâlân�n himayesinde demektir. Peygamber Efendimiz;
(Bir Müslüman, kendisine istedi�i bir iyili�i, ba�ka bir Müslüman için istemezse ve bir Müslüman, kendisine gelecek bir kötülü�ü, istemedi�i hâlde, o kötülü�ü ba�ka bir Müslüman için isterse, onun iman� tam de�ildir) buyurmu�tur. Yani Peygamber Efendimiz, yaln�z kendisini dü�ünenleri be�enmiyor. Ba�ka Müslümanlar� dü�ünenleri be�eniyor ve öyle yapmalar�n� istiyor. Bütün dünya, Peygamber Efendimizin bu emirlerini yapm�� olsa, dünyada kavga, gürültü kal�r m�?

Sual: Birisinde iyi bir �ey görünce, bundan bende de olsun demenin dinen mahzuru olur mu?
Cevap: �nsan bir kimsede bulunan nimetin ondan gitmesini istemeyip, kendisinde de bulunmas�n� isterse, bu haset olmaz. Buna g�pta etmek, imrenmek denir. G�pta etmek, güzel bir huydur. �slâmiyetin ahkam�na, yani farzlar� yapmaya ve haramlardan sak�nmaya riayet eden, gözeten salih kimseye g�pta edilmesi vaciptir. Dünya nimetleri için g�pta etmek tenzihen mekruh olur.

Huzura Do�ru - Apple / iOS

Wed, 08 Jul 2026 18:32:13 +0300


	Huzura Do�ru - Apple / iOS

TGRT Belgesel taraf�ndan yap�lan ve TGRT FM, TGRT EU ve TGRT HABER'de de yay�nlanan huzuru do�ru programn�n mobil uygulamas�d�r. 01.01.2016'dan itibaren yay�nlanan ar�iv kay�tlar�na an�nda bu uygulama üzerinden ula��labilir.

iOS 8.0 veya üst sürümünü gerektirir.
iPhone, iPad ve iPod touch ile uyumlu.

https://apps.apple.com/tr/app/huzura-do�ru/id1476138196?l=tr

D�ni S�zl�k - Apple / iOS

Wed, 08 Jul 2026 18:31:12 +0300


	Dini Sözlük - Apple / iOS

Dini Sözlük, �hlas Holding A.�. taraf�ndan haz�rlanan 3500 kelimelik sözlü�ün iOS uygulamas�d�r. �nternet gerektirmeden kullanabilir, s�k kar��la�t��n�z kelimeleri daha kolay eri�mek için favorilere ekleyebilirsiniz.

iOS 14.0 veya üst sürümünü gerektirir.
iPhone, iPad ve iPod touch ile uyumlu.

https://apps.apple.com/tr/app/dîni-sözlük/id1091419120?l=tr

Dini S�zl�k�- Android Web Uygulama

Wed, 08 Jul 2026 18:30:11 +0300


	Dini Sözlük

Mobil cihaz�n�zdaki internet taray�c�s�n�n adres k�sm�na https://dinisozluk.com.tr yaz�n ve Dini Sözlük'e istedi�iniz yerden ula��n.

Huzura Do�ru�- Android

Wed, 08 Jul 2026 18:29:59 +0300


	Huzura Do�ru - Android

TGRT Belgesel, TGRT Haber, TGRT FM ve TGRT EU da yay�nlanan Huzura Do�ru program�n�n 01.01.2016'dan itibaren yay�nlanan ar�iv görüntülerine mobil uygulamadan h�zl�ca ula�mak için....

Gereken Android sürümü
4.4 ve üzeri

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.tuplutelevizyon.huzuradogru&hl=tr

Namaz Vakti Mobil

Wed, 08 Jul 2026 18:29:30 +0300


	Namaz Vakti Mobil Site

1) iPhone de bulunan Safari program�na t�klay�n.

2) Safari'deki adres k�sm�na https://www.namazvakti.com
yazd�ktan sonra (Git) butonuna t�klay�n.

3) Ana ekrana eklemek için ( ) butonuna bas�n.

Huzura Do�ru TV Mobil

Wed, 08 Jul 2026 18:27:52 +0300


	Huzura Do�ru TV Mobil Site

1) iPhone de bulunan Safari program�na t�klay�n.

2) Safari'deki adres k�sm�na http://www.huzuradogru.tv/
yazd�ktan sonra (Git) butonuna t�klay�n.

3) Ana ekrana eklemek için ( ) butonuna bas�n.

Dini Terimler S�zl��

Wed, 08 Jul 2026 18:27:38 +0300


	Dini Sözlük

Mobil cihaz�n�zdaki internet taray�c�s�n�n adres k�sm�na https://dinisozluk.com.tr yaz�n ve Dini Sözlük'e istedi�iniz yerden ula��n.

Sevgili Peygamberim

Wed, 08 Jul 2026 18:27:14 +0300

Sevgili Peygamberim

Mobil cihaz�n�zdaki internet taray�c�n�n adres bölümünden www.sevgilipeygamberim.net adresine girerek, Sevgili Peygamberimizin hayat�n� türkçe ve toplam 18 farkl� dilde mobil cihaz�n�za indirip okuyabilirsiniz.

Android Uygulamalar

Wed, 08 Jul 2026 17:37:19 +0300

Android uygulamalar�m�z� mobil cihaz�n�za "ücretsiz" olarak yükleyebilirsiniz.

Türkiye Takvimi
Android

Dünya Namaz Vakitleri
Android

Namaz Vakitleri
Android

Türkiye Takvimi
Android

Namaz Vakitleri (�nternetsiz)
Android

K�ble Pusulas�
Android

Hesaplama
Android

Türkiye Gazetesi
Android

TGRT Haber
Android

TGRT-FM
Android

Apple Uygulamalar

Wed, 08 Jul 2026 17:36:36 +0300

Apple / iOS uygulamalar�m�z� mobil cihaz�n�za "ücretsiz" olarak yükleyebilirsiniz.

Türkiye Takvimi
Apple / iOS

Dünya Namaz Vakitleri
Apple / iOS

NamazVakti
Apple / iOS

Hesaplama
Apple / iOS

Türkiye Gazetesi
Apple / iOS

TGRT Haber TV
Apple / iOS

TGRT FM
Apple / iOS

Mobil Web Siteler

Wed, 08 Jul 2026 17:34:16 +0300

Mobil cihaz�n�zdan a�a��daki mobil sitelerimize istedi�iniz anda ula�abilirsiniz.

Hakikat Kitabevi
Mobil Site

Türkiye Takvimi
Mobil Site

NamazVakti.com
Mobil Site

Dinimiz �slam
Mobil Site

Dinimiz �slam Hesaplama
Mobil Site

TGRT FM
Mobil Site

Dinimiz �slam Mobil Radyo

Wed, 08 Jul 2026 17:33:04 +0300


	Dinimiz �slam Mobil Radyo

Mobil cihaz�n�zdaki internet taray�c�s�n�n adres k�sm�na https://m.dinimizislam.com/radyo.asp yaz�n ve Dinimiz �slam Radyosunu diledi�iniz yerden canl� olarak dinleyin.

�slam �limi kime denir

Mon, 06 Jul 2026 15:41:58 +0300

Sual: Günümüzdeki yazarlara ve profesörlere, âlim denir mi?
CEVAP
Âlim, çok kitap okuyana, çok bilene, diploma sahibi olana de�il; dinini do�ru bilene, hakk� bât�ldan ay�rabilene denir. K�yamet yakla�t�kça ilim azal�r, din adamlar�na güvenilemez. �ki hadis-i �erif meali:
(K�yamete yak�n ilim azal�r, cehalet artar.) [�bni Mace]

(Her as�r, önceki as�rdan daha bozuk olur. Böylece k�yamete kadar hep bozulur.) [Hadika]

Din âlimi olmak için, Kur’an-� kerimi ve manalar�n� ezbere bilmek, binlerle hadis-i �erifi ve manalar�n� ezbere bilmek, �slam’�n 20 ana ilminde mütehass�s olmak ve bunlar�n kollar� olan 80 ilmi iyi bilmek, dört mezhebin inceliklerine vak�f olmak, bu ilimlerde ictihad derecesine yükselmek, tasavvufun en yüksek derecesinde olmak laz�md�r. (Seadet-i Ebediyye)

Sultan ikinci Abdülhamid han�n tahttan indirilmesiyle din i�lerine de fesat kar��t�. �ttihat ve terakki f�rkas�na kay�tl� olan cahiller, hatta masonlar, din i�lerinde yüksek mevkilere getirildi. �lk i� olarak, sultan Abdülhamid han�n son �eyhülislam� Muhammed Ziyaüddin efendi, görevinden al�nd�. Bu yüksek makama 1910’da Musa Kaz�m getirildi. Bu zat, koyu ittihatç� ve masondu. �slamiyet’e uymayan hareketlerinden ve sap�k yaz�lar�ndan dolay�, ikinci Abdülhamid han taraf�ndan Irak’a ve Fizan’a sürülmü� olan bölücü kimseler, �stanbul’a getirilip, kendilerine din i�lerinde vazifeler verildi. Bu cahil ve partizan kimseler, bozuk, sap�k din kitaplar�n�n yaz�lmas�na, yay�lmas�na, önayak oldular. �kinci Abdülhamid han zaman�nda yaz�lan din kitaplar�, bir ilim heyeti taraf�ndan kontrol edilirdi. Tasdik edilip, izin verilenler bast�r�l�rd�. Böylece, o tarihlerde bas�lan din kitaplar�na güvenilir. 1909’dan sonra, din kitaplar� yetkili âlimler taraf�ndan kontrol edilmez oldu. Bu kitaplardan, ancak önceki muteber kitaplardan vesikalar vererek yaz�lanlara güvenilir. (Eshab-� Kiram)

Görüldü�ü gibi 1909 y�l�ndan sonra yaz�lan din kitaplar�ndan, ancak nakli esas alanlar muteberdir. Âyet ve hadisleri, yazar�n�n kendi görü�lerine göre aç�klananlar veya ilhamla yaz�lanlar muteber de�ildir.

Müctehid olmak için
Sual: Müctehid olmak için hangi kitaplar� okumak laz�md�r?
CEVAP
Eshab-� kiram kitab�nda buyuruluyor ki:
Müctehid olmak için Arabi ilimleri ve Kur’an-� kerimi ezbere bilmek, her âyet-i kerimenin manay-� müradisini, manay-� z�mni ve iltizamisini bilmek ve âyet-i kerimelerin geldikleri zamanlar� ve gelme sebeplerini ve ne hakk�nda geldiklerini, külli ve cüzi olduklar�n�, nasih veya mensuh olduklar�n�, mukayyed veya mutlak olduklar�n� ve k�raet-i seba ve a�ereden ve k�raet-i �azzeden nas�l ç�kar�ld�klar�n� bilmek, hadis kitaplar�ndaki, yüz binlerce hadisi ezberden bilmek ve her hadisin ne zaman ve ne için irad buyuruldu�unu ve manas�n�n ne kadar geni�ledi�ini ve hangi hadisin di�erinden önce veya sonra oldu�unu ve ba�l� bulundu�u olaylar� ve hangi vaka üzerine buyuruldu�unu ve kimler taraf�ndan nakil ve rivayet olundu�unu ve nakledenlerin ne halde ve ne ahlakta olduklar�n� bilmek, f�k�h ilminin üsul ve kaidelerini tan�mak, 12 ilmi ve Kur’an-� kerimin ve hadis-i �eriflerin i�aretlerini, rumuzlar�n� ve aç�k ve kapal� manalar�n� kavramak ve bu manalar kalbinde yer etmi� olmak, kuvvetli iman sahibi olmak ve itminan ile dolu, nurlu ve saf bir kalbe ve vicdana malik olmak gerekir.

Bütün bu üstünlükler, ancak Eshab-� kiramda ve sonra, 200 y�l içinde yeti�en, baz� büyüklerde bulunabildi. Daha sonralar�, fikirler, reyler da��l�p, bid’atler ç�k�p yay�ld�. Böyle üstün zatlar azala azala, 400 y�l sonra, bu �artlara haiz olan, yani mutlak müctehid olarak me�hur olan görülmedi.

Yüksek din bilgileri, tefsir, usul-i kelam, kelam, usul-i hadis, ilm-i hadis, usul-i f�k�h, f�k�h, ilm-i tasavvuftur. Bu 8 ilmi ö�renebilmek için gerekli alet ilimleri ise 12 dir. Bunlar, sarf, i�tikak, nahv, kitabet, i�tikak-� kebir, lügat, metni lügat, beyan, meani, bedi, belagat, in�a ilimleridir. (Hadika)

Mevduat-ül ilim kitab�n�n (Tefsir �lminin Dallar�) bölümünde, Kur’an-� kerim ilmi, içinde �a��lacak, ak�llara durgunluk verecek say�s�z acayip haller bulunan engin bir denizdir. Öyle yüksek ve metin bir da�d�r ki, ondaki hayret veren �eyleri ö�renmek, her s�rr�na eri�mek imkans�zd�r. Bu ilmin say�lmayacak kadar dal� vard�r, denilerek altm��n üstünde tefsir ilminin kollar� bildirilmi�tir.

Sual: Kur'anda vesileden bahsediliyor. Vesile nedir?
CEVAP
Allahü teâlâ mealen, (Bana yakla�mak için, vesile aray�n�z) buyuruyor. (Maide 35) Mezhepsizler, (Vesile, ibadetlerdir. Bir mür�ide tâbi olmak, ölülere, dirilere yalvarmak, insan� Allah’a yakla�t�rmaz. Aksine uzakla�t�r�r) diyor.

Ehl-i sünnet âlimleri ise buyuruyor ki:
�badetler içinde, sahih, do�ru, halis olan ibadetler vesile olur. �badetlerin sahih olmas� için, do�ru iman, temiz ahlak sahibi olmak ve �artlar�na uygun yapmak laz�md�r. Mesela, namaz�n sahih olmas� için, abdest almak, kullan�lan suyun temiz olmas�, namaz� vaktinde k�lmak ve k�bleye kar�� k�lmak, namazdaki âyetleri, tesbihleri ve dualar� do�ru okumak ve di�er �artlar�, vesileleri bilmek ve yapmak laz�md�r. Her ibadetin de böyle �artlar�, vesileleri vard�r. Bunlar, senelerce çal��arak ö�renilir. Bunlar dü�ünmekle ö�renilemez. Bunlar� bilen ve yapan âlimlerden i�iterek veya kitaplar�n� okuyarak ö�renilir.

Fen bilgileri de, bilenlerden uzun zamanda ö�renilmektedir. Böyle, iman�, kalbi temiz, do�ru din âlimlerine müderris, muallim ve mür�id denir. Mür�id demek, su üstünde yürüyen, havada uçan, kaybolan �eyleri bilen, okuyup, üfleyerek hastalara �ifa da��tan kimse demek de�ildir. Ahkâm-� islamiyeyi, yani kalb, ruh ve beden ile yap�lan ibadetleri bilen, yapan ve ba�kalar�na da ö�reten Ehl-i sünnet âlimi demektir. Her müslüman, Maide suresindeki emre uymak için, böyle bir âlimden veya kitaplar�ndan farz ve nafile ibadetleri ö�renmelidir! (Faideli Bilgiler)

Her ilim sahibine âlim denir mi?
Her ilim sahibine âlim denmez. Mal ve mevki sahibi olmak için ilim ö�renen ve ilmi ile amel etmeyen, �slam âlimi de�ildir. Buyuruluyor ki:
Âlimler hariç, insanlar helak olmu�tur. �lmiyle amel edenler hariç, âlimler de helak olmu�tur. �hlasl� olanlar hariç, amel eden âlimler de aldanm��t�r. O halde gerçek âlim, ilim, amel ve ihlas sahibi salih kimsedir.

Hadis-i �eriflerde buyuruluyor ki:
(Cahiller ile mücadele etmek ve me�hur olmak için ilim ö�renen Cehenneme gider.) [�bni Mace]

(Allah r�zas�ndan ba�ka maksatla ilim ö�renen Cehennemdeki yerine haz�rlans�n.) [Tirmizi]

(Dünya için ilim ö�renen, mala, mevkiye kavu�ursa, kazanc� Cehennem ate�i olur.) [R.Nas�hin]

(Âlim, ilmi az da olsa, ilmi ile amel eden kimsedir.) [Ebu��eyh]

Mür�idi tan�mak
Sual: Herkes birine mür�id-i kâmil diyor. Bir kimsenin mür�id-i kâmil oldu�u nas�l anla��l�r?
CEVAP
Ehl-i sünnet itikad�n� ve �lmihal bilgilerini iyi bilen hemen anlar. Yani dört hak mezhebi bilip birine uyan kimse, hakk� bât�ldan ay�r�r. Bilmeyen ay�ramaz. �stidracla kerameti kar��t�r�r. Bid'at ehli bir kimse, deniz üstünde yürüse, havada uçsa da evliya olamaz. �stidrac ile kerameti ay�ramayan bunu anlayamaz.

�lmihal okuyan bilir ki, mür�id kendi kendine olmaz, yerden ot biter gibi bitmez. Bir müslüman kendi kendine evliya olabilir, ama asla mür�id olamaz. Mür�idin, icazetli bir hocadan icazet almas� �artt�r. Hocas�n�n da icazetli olmas� �artt�r. Bu silsilenin Peygamber efendimize kadar dayanmas� da �artt�r.

Din âlimi olmak için
Sual: Dinî konularda söz sahibi, âlim olabilmek için ne gibi �artlar�n, özelliklerin bulunmas� gerekir?
Cevap: Din âlimi olmak için, zaman�n fen bilgilerini iyi bilmek, Kur'an-� kerimi ve manalar�n� ezberden bilmek, binlerce hadis-i �erifi ve manalar�n� ezbere bilmek, �slâm�n yirmi ana ilminde mütehass�s olmak ve bunlar�n kollar� olan seksen ilmi iyi bilmek, bu ilimlerde ictihad derecesine yükselmek, dört mezhebin inceliklerini kavram�� olmak, tasavvufun en yüksek derecesi olan Vilâyet-i hassa-i Muhammediyye denilen olgunlu�a eri�mi� olmak laz�md�r.

Sual: Ehl-i sünnet âlimi diye kimlere denmektedir?
Cevap: Dört mezhepte ictihad derecesine yükselmi� olan müctehidlere ve bunlar�n yeti�tirmi� olduklar� büyük âlimlere Ehl-i sünnet âlimleri denir.

Sual: �mâm-� a’zam hazretleri ilmi kimden ö�renmi�, hocalar� silsile olarak Peygamber efendimize ula��yor mu?
Cevap: �mâm-� a'zam hazretlerinin hocas�n�n ismi, Hammâdd�r ve Hammâd�n hocas�n�n ismi, �brâhîm-i Neha'îdir ve onun hocas�n�n ismi Alkama bin Kaysd�r ve day�s�d�r. Onun hocas�n�n ismi, eshâb-� kiramdan Abdullah ibni Mes'ûd hazretleridir. Abdullah ibni Mes'ûd hazretleri de, ilmini, Resûlullah efendimizden alm��, Ondan ö�renmi�tir.

�lmi ile amil olmayan din adamlar�
Sual: Din ilimlerini ö�renip amel etmeyenlerin sonu, çok mu kötü olur?
Cevap: �lim sahibi, yani din bilgilerini ö�renen kimse, ya sonsuz saadete kavu�ur, yahut nihayetsiz felakete düçar olur. Hadîs-i �erifte;
(Cehennemde azap çekenlerden baz�lar�, kötü kokular yayar. Bu koku di�erlerine ate�ten daha fazla azap verir. Sen ne günah i�ledin ki, böyle pis koku ç�kar�yorsun denildikte, ben din adam� idim. Bildiklerimi yapmazd�m der) buyuruldu. Eshâb-� kiramdan Ebüdderdâ hazretleri buyuruyor ki:
“�lmi ile amil olmayan din adam�na âlim denilmez.”

�blis yani �eytan, bütün dinleri biliyordu. Fakat ilmi ile amel etmedi. Çölde kalan kimsenin yan�nda k�l�ç ve çe�itli silahlar bulunsa, bunlar� kullanmas�n� iyi bilse ve çok cesur olsa, kendisine hücum eden aslana kar�� kullanmad�kça, bu silahlar�n faydas� olur mu? Elbette olmaz. Bunun gibi bir kimse de, din bilgilerinden yüz bin mesele ö�rense, bunlar� kullanmad�kça, faydalar�n� görmez. Hasta olan bir kimse de, derdinin en faydal� ilac� bulunsa, onu kullanmad�kça, faydas�n� görmez.

(Ahir zamanda ibadet edenlerin ço�u din cahili olacakt�r. Din adamlar�n�n ço�u da fas�k olacakt�r) hadîs-i �erifinde bildirilen fas�k din adamlar�, dünyal�k ele geçirmek için, devlet adamlar� aras�na kar��acaklard�r. Süfyân-� Sevrî hazretleri buyuruyor ki:
“Cehennemde ate�ten bir vadi vard�r. Bu vadide, devlet adamlar� aras�na kar��an riyakâr haf�zlar azab göreceklerdir.” Muhammed bin Seleme hazretleri de buyuruyor ki:
“Dünya menfaati için devlet adamlar�n�n kap�s�nda bekleyen bir haf�z�n hâli, pislik üzerine konmu� olan sine�in hâlinden daha kötüdür.” Hadîs-i �erifte;
(Allahü teâlân�n ihsan etti�i ilmi, insanlara ö�retmeyen kimseye, k�yamet günü ate�ten yular ba�lanacakt�r) buyuruldu. �lmi, ehlinden saklayan din adamlar� böyle olacakt�r.

(�slâmiyet her tarafa yay�lacakt�r. Hatta, �slâm tacirleri, ticaret için büyük denizlerde serbest yolculuk yapacaklar ve gazilerin atlar� ba�ka memleketlere yay�lacaklard�r. Sonra, haf�zlar türeyecek, benden daha iyi okuyan var m�? Benden daha çok bilen var m�? diyeceklerdir. Cehennemin odunlar� bunlard�r) hadîs-i �erifinden anla��l�yor ki, riya ile okumalar� ve tekebbür etmeleri kendilerini Cehenneme sürükleyecektir.

Sual: Baz� kimseler, hangi konudan söz aç�lsa hemen söze ba�lay�p bir �eyler anlat�yorlar. Bir kimse her �eyi bilebilir mi ve böyle her konuda öne at�lmak, bilgiçlik taslamak dinen uygun mudur?
Cevap: Peygamber Efendimiz bir hadîs-i �eriflerinde;
(Âlim oldu�unu söyleyen kimse, cahildir) buyurmu�lard�r.

Her sorulana cevap veren, her gördü�ünden mana ç�karan ve her yerde bilgi satan kimse, cahilli�ini ortaya koyar. Bilmiyorum, ö�renip de söylerim diyenin, âlim oldu�u anla��l�r. Resûlullah Efendimize; en k�ymetli yer neresidir, denildikte;
(Bilmiyorum, Rabbim bildirirse söylerim) demi�tir. Bunu Cebrail aleyhisselama sormu�, ondan da, ayn� cevab� alm��t�r. O da, Allahü teâlâya sormu�;
(Mescitler)dir cevab�n� alm��t�r. A'râf sûresinin; (Affet ve ma'rûfu emr et) mealindeki 198. âyet-i kerimesi gelince, Cebrail aleyhisselâmdan bunu aç�klamas�n� istemi�, o da, Rabbimden ö�reneyim, diyerek gitmi�tir. Tekrar geldi�inde, Allahü teâlâ;
(Senden uzakla�ana yakla�! Senden esirgeyene ihsan et! Sana zulmedenleri affet!) emrini verdi dedi. �a'bî hazretleri, kendisine sorulanlardan birine bilmiyorum deyince;
-Sen Irak memleketinin müftüsüsün, bilmiyorum demek, sana yak��r m�? dediklerinde;
-Meleklerin üstünleri bilmiyoruz dediler, benim söylememden ne ç�kar, buyurdu. �mâm-� Ebû Yusuf hazretleri, bir suale bilmiyorum deyince;
-Hem Beyt-ül-mâldan maa� al�yorsun, hem de cevap vermiyorsun, dediler.
-Beyt-ül-mâldan, bildiklerim kadar ücret al�yorum. Bilmediklerim için alsayd�m, Beyt-ül-mâlda bulunanlar�n hepsi yeti�mezdi dedi.

Nefsine uymayan cahil ile arkada�l�k etmek, nefsinin esiri olan din adam� ile arkada�l�k etmekten iyidir. Din adam� oldu�u için tekebbür etmek, cahil olman�n alametidir. Çünkü, ilim, tevazua sebep olur, kibirden meneder.

Sual: Her �eyin iyisi kötüsü oldu�u gibi, din adam� olarak bilinenlerin içinde de kötüsü olabilir mi?
Cevap: Bir din adam�, hangi as�rda bulunursa bulunsun, Peygamberin ve Eshâb�n�n bildirdiklerine uymazsa, sözleri, i�leri, itikad�, inan�� bunlar�n bildirdiklerine uygun olmazsa, nefsine, dü�üncelerine uyarak �slâmiyetin d��na ta�arsa, akl�na uyarak �slâmiyetin inceliklerine kar�� gelir, anlayamad�� bilgilerde dört mezhebin d��na ta�arsa, bu kimsenin kötü din adam� oldu�u anla��l�r. Allahü teâlâ bunun kalbini mühürlemi�tir. Gözleri hak yolu göremez. Kulaklar� do�ru sözü i�itemez. Buna, k�yamette büyük azap vard�r. Allahü teâlâ, bunu sevmez. Bunun gibi olanlar, Peygamberlerin dü�man�d�rlar. Bunlar, kendilerini do�ru yolda san�r. Yapt�klar�n� be�enirler. Hâlbuki, bunlar �eytan�n yolundad�rlar. Bunlardan akl�n� toparlay�p do�ruya dönebilen çok azd�r. Bunlar�n her sözü tatl� olur. Yald�zl� olur. Faydal� görünür. Hâlbuki, dü�ündükleri, be�endikleri �eyler hep kötüdür. Ahmaklar� aldatarak kötü yola, felakete sürüklerler. Sözleri, kar y��nlar� gibi parlak, lekesiz görünür. Fakat, hakikat güne�i kar��s�nda eriyip giderler. Allahü teâlân�n kalplerini karartt�� ve mühürledi�i bu kötü din adamlar�na Bidat ehli, yani mezhepsiz din adam� denir. Bunlar, itikatlar� ve amelleri, Kur’ân-� kerime ve hadîs-i �eriflere ve icma-� ümmete uymayan kimselerdir. Bunlar do�ru yoldan sapm�� olup, Müslümanlar� da felakete sürüklemektedirler. Bunlara uyanlar, Cehenneme gideceklerdir. Selef-i salihin zaman�nda ve sonra gelen din adamlar� aras�nda böyle bozuk olanlar çok vard�. Müslümanlar aras�nda bunlar�n bulunmas�, insan�n bir uzvunun kangren olmas�na benzer. Bu yaray� yok etmedikçe, sa�lam k�s�mlar felaketten kurtulamaz. Bunlar, bula��c� hastal�k mikrobu ta��yan hastalar gibidir. Bunlara yakla�anlar zarar görür. Bunlar�n zarar�na yakalanmamak için yanlar�na yakla�mamak laz�md�r. Peygamber efendimiz;
(Âlimlerin iyisi, insanlar�n en iyisidir. Âlimlerin kötüsü insanlar�n en kötüsüdür) buyurdu.

Bu hadîs-i �erif gösteriyor ki, Ehl-i sünnet âlimi, insanlar�n en iyisi, mezhepsizler de en kötüsüdür. Birinciler, insanlar� Resûlullaha uymaya, ikincileri, kendi sap�k dü�üncelerine uymaya sürüklerler.

Sual: �nsanlar�n kötüsü, dini bozmaya çal��an, do�rular� söylemeyen kötü din adamlar� m�d�r?
Cevap: Emanetçinin kendisine b�rak�lan mallar� muhafaza etmekte emin olmas� laz�m geldi�i gibi, din aliminin de, �slâm bilgilerini bozulmaktan muhafaza etmekte emin olmas� laz�md�r. Resûlullah efendimiz, Kâbe’yi tavaf ederken, hangi insan daha kötüdür? diye soruldu.

(Kötü olan� sorma! �yi olanlar� sor. Alimlerin kötüsü, insanlar�n en kötüsüdür) buyurdu. Çünkü alimler, bilerek günah i�lemektedir. �sa aleyhisselâm;
(Kötü alimler, su yolunu kapayan kaya gibidir. Su, kayadan s�z�p geçemez. Akmas�na da mani olur) buyurdu.

Kötü din adam�, kanalizasyona benzer. Görünü�te, sa�lam, sanat eseridir. �çi ise, pislik doludur. Hadîs-i �erifte;
(K�yamet günü azaplar�n en �iddetlisi, ilmi kendisine faydal� olmayan din adam�nad�r) buyuruldu.

Bunun için, münaf�klar, yani Müslüman görünen kâfirler, Cehennemin dibine gideceklerdir. Çünkü, bunlar i�ittikleri, bildikleri halde, inat ederek, kâfir olmu�lard�r.

Din nereden ��renilir?

Mon, 06 Jul 2026 15:25:35 +0300

Sual: �slam’a ve Kur’ana uymak ve dinimizi ö�renmek için, meal ve tefsir mi okumak gerekir?
CEVAP
�slam’a, Kur’ana uymak, dini ö�renmek, meal ve tefsir okumakla de�il, ancak hak olan bir mezhebe uymak ve bu mezhebe ait hükümleri ö�renmekle olur. Bir kimse, Kur’an-� kerimden, tefsirden anlad��na uyarsa, �slam’a uymu� olmaz. Kur’an-� kerimde her hüküm var ise de, bunlar� do�ru olarak Resulullah efendimiz aç�klam��t�r. Resulullaha uymak farzd�r. Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(De ki, “E�er Allah’� seviyorsan�z, bana tâbi olun!”) [Al-i �mran 31]

(Ona tâbi olun ki, do�ru yolu bulas�n�z.) [Araf 158]

(Resule itaat eden Allah’a itaat etmi� olur.) [Nisa 80]

�mam-� Rabbani hazretleri buyurdu ki:
Cenab-� Hak, Kur’an-� kerimde, Muhammed aleyhisselama itaat etmenin, kendisine itaat etmek oldu�unu bildiriyor. O halde, Onun Resulüne itaat edilmedikçe, Ona itaat edilmi� olmaz. Bunun pek kati ve kuvvetli oldu�unu bildirmek için, (Elbette muhakkak böyledir) buyurup, do�ru dü�ünmeyenlerin, bu iki itaati birbirinden ayr� görmelerine meydan b�rakmad�. Yine Allahü teâlâ, (Kâfirler, Allahü teâlân�n emirleri ile peygamberlerinin emirlerini birbirinden ay�rmak istiyorlar. Bir k�sm�na inan�r�z, bir k�sm�na inanmay�z diyorlar. �man ile küfür aras�nda bir yol açmak istiyorlar. Onlar�n hepsi kâfirdir. Kâfirlerin hepsine Cehennem azab�n�, çok ac� azaplar� haz�rlad�k) buyuruyor. [152. mektup]

Hadis-i �eriflerin önemi
Peygamber efendimize uyman�n önemi anla��l�nca, Kur’an-� kerimin aç�klamas� olan hadis-i �eriflere de uyman�n gere�i anla��l�r. Sünnet, yani hadis-i �erifler olmasayd�, namazlar�n kaç rekat oldu�u ve nas�l k�l�naca��, zekât nisab�, orucun, hacc�n farzlar�, hukuk bilgileri bilinemezdi. Yani hiçbir kimse, bunlar� Kur’an-� kerimden ç�karamazd�. �u halde Kur’an-� kerimi anlamak için, onun aç�klamas� olan hadis-i �eriflere ihtiyaç vard�r. Hadis-i �erifleri de anlamak için âlimlere ihtiyaç vard�r. Bu bak�mdan Peygamber efendimiz, �slam’a, Kur’ana tâbi olmak isteyenin bir âlime, bir mezhebe ba�lanmas�n� emrediyor. (Âlimlere tâbi olun!) buyuruyor. (Deylemi)

Allahü teâlâ da, âlimlere uymay� emrediyor, (Âlimlere sorun!) ve (Peygamberin emretti�ini yap�n, yasaklad��ndan sak�n�n!) buyuruyor. (Nahl 43, Ha�r 7)

Ahmed Tahtavi hazretleri, (Kur’an-� kerimdeki, (Allah’�n ipine sar�l�n!) emri, (F�k�h âlimlerinin, bildirdiklerine uyun!) demektir) buyurdu. (Dürr-ül-Muhtar ha�iyesi)

Kendi hastal��n� ve kalbindeki hastal��n ilac�n� bilmeyen cahillerin hadis-i �eriflerden kendine uygun olanlar� seçip almas� imkans�z gibidir. �slam âlimleri, kalb, ruh mütehass�slar� olup, herkesin bünyesine uygun ruh ilaçlar�n�, hadis-i �eriflerden seçerek bildirmi�lerdir. Peygamber efendimiz dünya eczanesine yüzbinlerce ilaç haz�rlayan ba� tabib olup, evliya ve âlimler de, bu haz�r ilaçlar�, hastalar�n dertlerine göre da��tan, yard�mc� tabibler gibidir. Hastal��m�z� bilmedi�imiz, ilaçlar� tan�mad��m�z için, yüzbinlerce hadis-i �erif içinden, kendimize ilaç aramaya kalkarsak alerji has�l olarak, cahilli�imizin cezas�n� çeker, fayda yerine zarar görürüz. Bunun için âlimlere uymam�z gerekir. Âlimlere uymak, 4 mezhepten birine uymak demektir. As�rlardan beri bütün �slam âlimleri, dört mezhepten birine uymu�lar ve müslümanlar�n da uymalar�n�n gerekti�ini bildirmi�lerdir. Bunlara uymakta icma has�l olmu�tur. �cmadan, cemaatten, topluluktan ayr�lan helak olur. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�ki ki�i, bir ki�iden, üç ki�i, iki ki�iden iyidir. O halde cemaatle birlikte olun! Allah’�n r�zas�, rahmeti, yard�m� cemaattedir. Cemaatten ayr�lan Cehenneme dü�er.) [�bni Asakir]

(Ümmetimin âlimleri, hiçbir zaman dalalette birle�mezler.) [�bni Mace]

Hadis-i �erifleri de, sahih veya bozuk oldu�unu bilmeden söylemek, sahih olsa bile, günah olur. Böyle kimsenin hadis-i �erif okumas� caiz olmaz. Hadis kitaplar�ndan, hadis nakletmek için, hadis âlimlerinden icazet alm�� olmak gerekir. Hadis-i �eriflerin de sahih olup olmad��n� bilmeden, sahih bir hadis-i �erifi bile söylemek günah olur. Hadis-i �erifte, (Bilmedi�i sözü hadis olarak söyleyen, Cehennemde azap görür) buyuruldu. Onun için âlim olmayan kimsenin, hadis okuyup anlad�� ile amel etmesi caiz olmaz. (Berika)

Kur’an-� kerimi ancak Resulullah efendimiz anlam��, hadis-i �eriflerle aç�klam��t�r. Bu hadis-i �erifleri de, ancak Eshab-� kiram ve müctehid imamlar anlayabilmi�, müslümanlar da bu âlimlerin anlad�klar�na tâbi olmu�lard�r.

�u halde, Kur’andan, hadisten ve bunlar�n tercümelerinden din ö�renmek mümkün olmaz. Her müslüman dinini Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�ndan haz�rlanan ilmihallerden ö�renmelidir!

F�k�h kitaplar� varken
Sual: Dinimizi hangi tefsir ve hadis kitab�ndan ö�renmem daha kolay olur?
CEVAP
En k�ymetli tefsir, Beydavi tefsiridir. En k�ymetli hadis kitaplar� Kütüb-i sitte denilen alt� hadis kitab�d�r. Fakat bizim gibilerin dinimizi bu kitaplardan ö�renmesi mümkün de�ildir. Muhammed Hadimi hazretleri buyuruyor ki:
Tefsir, kelam-� ilahiden murad-� ilahiyi anlamak demektir. Kendi görü�ü ile tefsir caiz de�ildir. Hadis-i �erifte, (Kur’an-� kerimi, kendi görü�ü ile aç�klayan, do�ru olsa dahi, hata etmi�tir) buyuruldu. Hadisleri de, hadis kitaplar�ndan de�il, �slam âlimlerinin f�k�h, ahlak kitaplar�ndan naklederek söylemek veya yazmak gerekir. (Berika)

�mam-� �arani hazretleri buyuruyor ki:
Hadis-i �erifler Kur’an-� kerimi aç�klar. Mezhep imamlar� hadis-i �erifleri aç�klam��t�r. Din âlimleri de, mezhep imamlar�n�n sözlerini aç�klam��lard�r. Tahareti, namazlar�n kaç rekat olduklar�n�, rüku ve secdelerde okunacak tesbihleri, bayram ve cenaze namazlar�n�n nas�l k�l�naca��n�, zekât nisab�n�, orucun ve hacc�n farzlar�n� Kur’an-� kerimden ç�karmak mümkün de�ildir.

�mran bin Husayn hazretleri, (bize yaln�z Kur’andan söyle) diyene, (Ey ahmak, Kur’an-� kerimde, namazlar�n kaç rekat oldu�unu bulabilir misin) buyurdu. Hazret-i Ömer’e de, farzlar�n seferde kaç rekat k�l�naca��n� Kur’an-� kerimde bulamad�k, dediklerinde buyurdu ki:
Allahü teâlâ, bize, Muhammed aleyhisselam� gönderdi. Biz, Kur’an-� kerimde bulamad�klar�m�z�, Resulullahtan gördü�ümüz gibi yap�yoruz. O, seferde dört rekatl�k farzlar� iki rekat olarak k�lard�. Biz de öyle yapar�z. (Mizan-ül-kübra)

Abdülgani Nablüsi hazretleri buyuruyor ki:
F�k�h bilgilerini derin âlimler, âyet-i kerimlerden ve hadis-i �eriflerden ç�karm��lard�r. Bunlar ancak f�k�h kitaplar�ndan ö�renilir. F�k�h kitaplar� varken, din bilgilerini tefsirlerden ö�renmeye kalk��mak, nafile ibadet olur. Farz-� ayn olan f�k�h kitaplar�n� okumay� b�rak�p, nafile olan tefsir okumak caiz de�ildir. Zaten müctehid olmayanlar�n tefsirden f�k�h bilgisi ö�renmesi imkans�zd�r.

Cehenneme gidecekleri bildirilen yetmi� iki f�rkan�n âlimleri tefsirlerden yanl�� mana anlad�klar� için sap�tt�lar. Âlimler sap�t�nca âlim olmayanlar�n tefsir okumas� felaket olur. Tefsir kitaplar�n� anlayabilmek için, kollar� olan seksen ilimle birlikte yirmi ana ilmi ö�renmek gerekir.

Kur’an-� kerimin hakiki manas�n� ö�renmek isteyen bir kimse, din âlimlerinin kelam, f�k�h ve ahlak kitaplar�n� okumas� gerekir. (Hadika)

Nahl suresinin 44. âyetinde mealen, (�nsanlara indirdi�imi onlara beyan edesin) buyuruldu. Beyan etmek, Allahü teâlâdan gelen âyetleri, ba�ka kelimelerle ve ba�ka suretle anlatmak demektir. Ümmetin âlimleri de, âyetleri beyan edebilselerdi ve kapal� olanlar� aç�klayabilselerdi, Allahü teâlâ Peygamberine, sana vahy olunanlar� tebli� et der, beyan etmesini emretmezdi.

Resulullah, Kur’an-� kerimde mücmel olarak bildirilenleri aç�klamasayd� ve mezhep imamlar� da kapal� olarak bildirilenleri aç�klamasalard�, bunlar� hiçbirimiz anlayamazd�k. Çok büyük âlim olan mezhep imamlar� da hadis-i �erifleri aç�klam��t�r. Bu âlimler, Resulullah�n vârisleridir.

Resulullah�n getirdiklerinin hepsine, hikmetlerini, delillerini anlamasak bile, iman ve tasdik etmemiz gerekti�i gibi, mezhep imamlar�m�zdan gelen bilgilere de, delillerini anlamasak bile, iman ve tasdik etmemiz gerekir.

Peygamberlerin hepsinin dinlerinde amele ait birbirlerine z�t hükümler bulundu�u halde hepsine iman ve tasdik etmemiz gerekir. Mezhepler de, bunun gibidir.

Müctehid olmayan�n, mezhepler aras�nda ayr�l�klar bulundu�unu görse de, hepsine iman ve tasdik etmesi gerekir. Müctehid olmayan birinin, bir mezhebi hatal� görmesi, o mezhebin hatal� oldu�unu göstermez. O kimsenin, kendisinin hatal� oldu�unu, anlay��n�n k�t oldu�unu gösterir. (Mizan-ül-kübra)

Sual: Bir kimse, dinî konularda bilmediklerini, hadis-i �eriflere bakarak ö�renebilir mi?
Cevap: �ctihad derecesine yükselmemi� olan�n, ibadetlerini, i�lerini hadis-i �eriflere uyarak yapmas� ve dört mezhepten birine uymamas�, dalalettir, sap�kl�kt�r. Müminlerin yolundan ayr�lmakt�r. Nahl suresinin 43. âyetinde mealen; (Bilmediklerinizi zikir ehlinden sorunuz!) buyuruldu. Ebû Dâvud'un Câbir bin Abdullah'tan haber verdi�i hadis-i �erifte; (Bilmediklerinizi sorunuz. Cehaletin ilac� sualdir) buyuruldu. Bu âyet-i kerime ve hadis-i �erif, bilmeyenlerin bilenlerden sorup ö�renmelerini emretmektedirler.

Din, Ehl-i sünnet âlimlerinden ö�renilir
Sual: Dinimizi do�ru olarak kimden, nerelerden ve hangi kitaplardan ö�renmeliyiz?
CEVAP
�slam dininin inançlar�n�, emirlerini ve yasaklar�n� do�ru olarak bildiren binlerle k�ymetli kitap yaz�lm��, bunlar�n ço�u yabanc� dillere çevrilerek, her memlekete yay�lm��t�r. Bu do�ru kitaplar� yazan �slâm âlimlerine Ehl-i sünnet âlimi denir. Buna kar��l�k, yaln�z kendi zevklerini dü�ünen, k�sa görü�lü ve mevki, para ile sat�lm�� olanlar, her zaman, �slâm�n faydal�, feyizli ve ��kl� yoluna sald�rm��, Ehl-i sünnet âlimlerini lekelemeye, �slâm dinini de�i�tirmeye, Müslümanlar� aldatmaya u�ra�m��lard�r. �nananlarla inkâr edenler aras�ndaki bu mücadele her as�rda olmu� ve k�yamete kadar da olacakt�r.

Ehl-i sünnet âlimleri, bütün bilgilerini Eshab-� kiramdan ö�rendiler. Onlar da, Resulullah efendimizden ald�lar. Eshab-� kiram, �slâmiyeti bildirmek için, uzak memleketlere da��ld�lar. Bunun için, kitap yazmaya vakit bulamad�lar. �kiyüz seneden sonra gelen âlimler aras�nda, din bilgilerine kendi görü�lerini, zamanlar�ndaki fen bilgilerini ve eski filozoflar�n sözlerini kar��t�ranlar oldu. Böylece, yetmi�iki bozuk Bid'at f�rkas� meydana geldi.

Hangi f�rkadan olursa olsun, nefsine uyan ve kalbi bozuk olan Cehenneme gidecektir. Her mümin, nefsini tezkiye yani nefsin yarat�l��ndaki küfrü ve günahlar� temizlemek için, her zaman çokça Lâ ilâhe illallah ve kalbini tasfiye yani nefisten, �eytandan, kötü arkada�lardan ve zararl� bozuk kitaplardan gelmi� olan küfürden ve günahlardan kurtulmak için Esta�firullah okumal�d�r. �slâmiyete uyan�n dualar� muhakkak kabul olur. Namaz k�lmayan�n, günah i�leyenin ve haram yiyip içenin �slâmiyete uymad�� anla��l�r. Bunlar�n duas� kabul olmaz ve böylelerinden din de ö�renilmez.

Tefsirden din bilgisi ö�renmek
Sual: Zaman�m�zda çok kimse, dinini Kur’ândan ö�ren diye yaz�yor ve anlat�yor. Gerçekten bir kimse, �slâmiyetin emir ve yasaklar�n� Kur’ân tefsirlerinden ö�renip bulmas�, hükümleri ç�karmas� mümkün müdür?
CEVAP
Konu ile alakal� olarak Hadîkada buyuruluyor ki:
“Ehl-i sünnet itikad�n� ve farzlar�, haramlar� ö�renmek farzd�r. Bunlar� ö�retmek ve kendine laz�m olandan ba�ka f�k�h bilgilerini ö�renmek ve Kur’ân-� kerimin tefsirini, hadîs ilmini ö�renmek farz-� kifayedir. F�k�h bilgileri, Kur’ân-� kerimden ve hadîs-i �eriflerden ö�renilmesi farz olan bilgilerdir. F�k�h kitab� okuyan mukallitler, âyetten ve hadîsten hüküm ç�karmak ihtiyac�ndan kurtulur. Farz-� kifaye olanlar� bilen, yapan var iken, bunlar� ö�renmek müstehab olur. Bunlar� yapmak nafile ibadet olur. Yaln�z, cenaze namaz� böyle de�ildir. Velisi k�l�nca, ba�kalar�n�n tekrar k�lmas� caiz olmaz. Namaz k�lacak kadar Kur’ân-� kerim ezberleyen kimsenin, bo� zamanlar�nda daha çok ezberlemesi, nafile namaz k�lmas�ndan daha çok sevap olur. �badetlerinde ve günlük i�lerinde laz�m olan f�k�h bilgilerini ö�renmesi ise, bundan daha çok sevap olur. Lüzumundan fazla f�k�h bilgilerini ö�renmek de, nafile ibadetlerden daha sevapt�r. Lüzumundan fazla f�k�h bilgisi ö�renirken, tasavvuf bilgilerini ve Allahü teâlâya arif olanlar�n sözlerini ve hâl tercümelerini ö�renmesi de müstehab olur. Bunlar� okumak, kalpte ihlas� artt�r�r. F�k�h bilgilerini, derin âlimler, âyet-i kerimelerden ve hadîs-i �eriflerden ç�karm��lard�r. Bunlar, ancak f�k�h kitaplar�ndan ve f�k�h âlimlerinden ö�renilir.”

Görülüyor ki, tefsir okumak farz-� kifayedir. F�k�h kitaplar� varken, din bilgilerini tefsirlerden ö�renmeye kalk��mak, nafile ibadet olur. Farz-� ay�n olan f�k�h kitaplar�n� okumay� b�rak�p, nafile olan tefsir okumak, caiz de�ildir. Zaten, bizim gibi mukallitlerin, tefsirden f�k�h bilgisi ö�renmesi imkâns�zd�r. Cehenneme gidecekleri bildirilen yetmi�iki f�rkan�n âlimleri, tefsirlerden yanl�� mana anlad�klar� için, sap�tt�lar. Âlimler sap�t�nca, bizim gibi cahillerin tefsirden ne anlayabilece�ini dü�ünmelidir! Do�ru yaz�lm�� tefsirleri okuyan cahiller, böyle felakete dü�erse, dinde reformcular�n tefsir ad�ndaki kitaplar�n� okuyan acaba ne olur?

Dinimizi, Kur’an ve hadisten ö�renmek
Sual: Dinimizi do�rudan âyet ve hadislerden ö�renmek mümkün olabilir mi?
CEVAP
Kendi hastal��n� ve kalbindeki hastal��n ilac�n� bilmeyen cahil bir kimsenin, hadis-i �eriflerden kendine uygun olanlar� seçip almas� imkâns�z gibidir. �slâm âlimleri, kalp, ruh mütehass�slar� olup, herkesin bünyesine uygun ruh ilaçlar�n�, hadis-i �eriflerden seçerek söylemi� ve yazm��lard�r. Peygamber efendimiz, dünya eczahanesine yüzbinlerce ilaç haz�rlayan ba� tabip olup, Evliya ve alimler de, bu haz�r ilaçlar�, hastalar�n dertlerine göre da��tan, emrindeki yard�mc� tabipler gibidir. Hastal��m�z� bilmedi�imiz, ilaçlar� tan�mad��m�z için, yüzbinlerce hadîs-i �erif içinden, kendimize ilaç aramaya kalkarsak allergie, aksi tesir has�l olarak, cahilli�imizin cezas�n� çeker, fayda yerine zarar görürüz.

Bunun için hadîs-i �erifte;
(Kur'ân-� kerimden kendi akl� ile kendi dü�üncesi ve bilgisi ile mana ç�karan [din büyüklerinin, Peygamber efendimizden ve Eshâb-� kiramdan alarak yapt�klar� tefsirlere ayk�r� uydurma tefsir yazan] kafir olur) buyuruldu.

Bunun için din büyüklerinin, Peygamber efendimizden ve Eshâb-� kiramdan alarak yapt�klar� tefsirlere ayk�r� tefsir yazanlar ve bunlar� okuyanlar, çok büyük tehlike içindedirler. Mezhepsizler, bu inceli�i anlayamad�klar� için;

“Herkes Kur'an ve hadis okumal�, dinini bunlardan kendi anlamal�, mezhep kitaplar�n� okumamal�d�r” diyerek, Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�n�n okunmas�n� yasak ediyorlar. Böylece insanlar�n �slâm dinini do�ru olarak ö�renmelerine mani oluyor ve fayda yerine zarar veriyorlar.

Allahü teâlân�n gönderdi�i kitaba Kur'ân-� kerim, Muhammed aleyhisselam�n sözlerine Hadis-i �erif denir. Kur'ân-� kerim ve hadis-i �erifleri bize aç�klayan büyük din âlimleri de vard�r.

“Böyle âlimlere lüzum var m�? �nsan iyi bir Müslüman olmak için �slâm dininin kitab� olan Kur'ân-� kerimi okuyarak ve hadis-i �erifleri inceleyerek do�ru yolu bulamaz m�?” diyenler ve bu din rehberlerine k�ymet, ehemmiyet vermeyenler de vard�r. Halbuki bu, çok yanl��t�r. Zira, din esaslar� hakk�nda hiçbir bilgisi olmayan kimse, bir rehber olmadan Kur'ân-� kerimin ve hadis-i �eriflerin derin manas�n� anlayamaz. Bu sebeple, din ve iman i�lerinde, Kur'ân-� kerimin ve hadis-i �eriflerin manalar�n� anlayabilmek için, büyük din âlimlerinin eserlerinden faydalanmak gerekmektedir.

Dinimizi do�ru ö�renmek için
Sual: Bir kimse, dinini do�ru olarak ö�renmek için kime veya nereye müracaat etmesi gerekir?
CEVAP
Hasta olan bir kimse, polise, avukata, ö�retmene de�il, o hastal��n mütehass�s� olan bir doktora ba�vurur. Dinini, iman�n� kurtarmak için çare arayan�n da, avukata, ö�retmene de�il, din mütehass�s� olan ehl-i sünnet alimlerine ba�vurmas� laz�md�r.

Din alimi olmak için de, zaman�n fen bilgilerini iyi bilmek, ayr�ca ihtisas� olmak, Kur'ân-� kerimi ve manalar�n� ezberden bilmek, binlerce hadîs-i �erifi ve manalar�n� ezbere bilmek, �slâm�n yirmi ana ilminde mütehass�s olmak ve bunlar�n kollar� olan seksen ilmi iyi bilmek, bu ilimlerde ictihad derecesine yükselmek, dört mezhebin inceliklerini kavram�� olmak, tasavvufun en yüksek derecesi olan Vilâyet-i hassa-i Muhammediyye denilen olgunlu�a eri�mi� olmak laz�md�r.

Sual: �slam âlimlerinden �mam-� Gazâlî hazretleri, kitaplar�nda felsefecilere cevap olarak imani konular� anlatt�� gibi ibadet ve tasavvuf konular�na da yer vermi�tir, bunun hikmeti ne olabilir?
CEVAP
Bu konuda �mâm� Rabbâni hazretleri buyuruyor ki:
“Eski felsefecilerden baz�lar�, kendi görü� ve hayalleri ile haz�rlad�klar� kitaplar�n sürümlerini artt�rmak için, Peygambere inen kitaplarda okuduklar� ve bunlara inananlardan i�ittikleri, ahlak� güzelle�tirmek ve faydal� i�ler yapmak yollar�n� bunlara kar��t�rd�lar. �mâm-� Muhammed Gazâlî hazretlerinin, kitab�nda ibadetlere de yer vermesine gelince, f�k�h âlimleri ibadetlerin nas�l yap�lacaklar�n� bildirdiler. �nceliklerini anlatmad�lar. Çünkü, onlar�n maksad�, ibadetlerin do�ru yap�lmas�n�n �artlar�n� ve �ekillerini bildirmekti. �nsanlar�n içlerine, kalblerine bakmad�lar. Bunlar� bildirmek, tasavvuf âlimlerinin vazifesi idi. �mâm-� Gazâlî hazretleri, bedenlerin ve görünen i�lerin iyile�mesini sa�layan din ile, iç âlemin temizli�ine kavu�turan tasavvuf bilgilerini birle�tirdi. Kitab�nda bu ikisine de yer verdi. �kincisine Münciyyât, yani felaketten kurtar�c� bilgiler ismini verdi ise de, ibadetlerin de müncî olduklar�n� bildirdi. �badetlerin kurtar�c� olmalar�n� sa�lamak, f�k�h kitaplar�ndan ö�renilir. Kurtar�c� olan kalb bilgileri, f�k�h kitaplar�ndan ö�renilmez.”

Sual: Her Müslüman�n, kendine laz�m olan din bilgilerini temel f�k�h kitaplar�ndan m� ö�renmesi gerekir?
CEVAP
Kitaplarda Müslümanlar�n iki k�s�m oldu�u bildirilmektedir ki bunlar; Havâs, âlimler ve avâm, câhillerdir. Dürr-i Yektâ kitab�nda buyuruluyor ki:

“Avâm, sarf, nahiv ve edebiyat ilimlerinin usullerini, kaidelerini bilmeyen kimselerdir. Bunlar, f�k�h ve fetva kitaplar�n� anlayamaz. Bunlar�n, iman ve ibadet bilgilerini Ehl-i sünnet âlimlerinden sorup, ö�renmeleri farzd�r. Âlimlerin de, sözleri, vaazlar� ve yaz�lar� ile, önce iman, sonra temel olan ibadetleri ö�retmeleri farzd�r. Zahîre ve Tâtârhâniyye kitaplar�nda, iman�n �artlar�n� ve Ehl-i sünnet itikâd�n� ö�retmenin her �eyden evvel laz�m oldu�u bildirilmektedir.”

Bunun içindir ki, Seyyid Abdülhakîm Efendi (Arvasî) rahmetullahi aleyh, vefat�na yak�n;

“�stanbul camilerinde, otuz seneye yak�n, yaln�z iman� ve Ehl-i sünnet itikâd�n� ve �slam�n güzel ahlak�n� anlatmaya çal��t�m” buyurmu�tur.

Sual: Din âlimi olmak için ne gibi özelliklerin olmas� gerekir?
Cevap: Din adamlar� üç k�s�md�r: Ak�l sahibi, ilim sahibi, din sahibi. Bu üç s�fat� birlikte ta��yan din adam�na Din âlimi denir. Bir s�fat� noksan olursa, ona güvenilmez. �lim sahibi olmak için, ak�l ve nakil ilimlerinde mütehass�s olmak laz�md�r. �mâm-� Rabbânî hazretleri, Mektûbât kitab�nda buyuruyor ki:
“Dünyaya gönül kapt�rmayan, mal, mevki, �öhret kazanmak, ba�a geçmek sevdas�nda olmayan din âlimleri, ahiret adamlar�d�r. Peygamberlerin (aleyhimüsselâm) vârisleri, vekilleridir. �nsanlar�n en iyisi bunlard�r. K�yamet günü, bunlar�n mürekkebi, Allahü teâlâ için can�n� veren �ehitlerin kan� ile tart�lacak ve mürekkep, daha a��r gelecektir. (Âlimlerin uykusu ibadettir) hadîs-i �erifinde methedilen, övülen bunlard�r. Ahiretteki sonsuz nimetlerin güzelli�ini anlayan, dünyan�n çirkinli�ini ve kötülü�ünü gören, ahiretin ebedî, dünyan�n ise fani geçip tükenici oldu�unu bilen onlard�r. Bunun için kal�c� olmayan, çabuk de�i�en ve biten �eylere bakmay�p, bâki olana, hiç bozulmayan ve bitmeyen güzelliklere sar�lm��lard�r. Ahiretin büyüklü�ünü anlayabilmek, Allahü teâlân�n sonsuz büyüklü�ünü görebilmekle olur. Ahiretin büyüklü�ünü anlayan da, dünyaya hiç k�ymet vermez. Çünkü, dünya ile ahiret birbirinin z�dd�d�r. Birini sevindirirsen öteki incinir. Dünyaya k�ymet veren ahireti gücendirir. Dünyay� be�enmeyen, ahirete k�ymet vermi� olur. Her ikisine birden k�ymet vermek veya her ikisini a�a��lamak olamaz. �ki z�t �ey bir araya getirilemez. Ate� ile su bir arada bulundurulamaz.

Tasavvuf büyüklerinden baz�s�, kendilerini ve dünyay� tamamen unuttuktan sonra, birçok sebepler için, dünya adam� �eklinde görünürler. Dünyay� seviyor, istiyorlar san�l�r. Halbuki, içlerinde hiç dünya sevgisi, arzusu yoktur. Sûre-i Nûrda; (Bunlar�n ticaretleri, al��veri�leri, Allahü teâlây� hat�rlamalar�na hiç mâni olmaz) mealindeki âyet-i kerime bunlar içindir. Dünyaya ba�l� görünürler. Halbuki, hiç ba�l�l�klar� yoktur. Hâce Behâeddîn-i Nak�ibend Buhârî kuddise sirruh buyuruyor ki; “Mekke-i mükerremede Mina pazar�nda, genç bir tacir, a�a�� yukar�, ellibin alt�n de�erinde al��veri� yap�yordu. O esnada, kalbi, Allahü teâlây� bir an unutmuyordu.”

Sual: Din tahsili, din e�itimi yap�p da, insanlara fayda yerine zarar verenler olur mu?
Cevap: Bu konuda, �mâm-� Rabbânî hazretleri Mektûbât kitab�nda buyuruyor ki:
“Alimlerin dünyaya dü�kün olmas�, güzel yüzlerine siyah leke gibidir. Böyle olan ilim adamlar�n�n, insanlara faydas� olur ise de, kendilerine olmaz. Dini kuvvetlendirmek, �slâmiyeti yaymak �erefi, bunlara ait ise de, bazen kâfir ve fas�k da, bu i�i yapar. Nitekim, Peygamber Efendimiz kötü kimselerin de, dini kuvvetlendirece�ini haber vermi� ve (Allahü teâlâ bu dini, facir kimselerle de, elbette kuvvetlendirir) buyurmu�tur. Bunlar, çakmak ta��na benzer. Çakmak ta��nda enerji vard�r. �nsanlar bu ta�taki kudretten ate� yapar, istifade eder. Ta��n ise, hiç istifadesi olmaz. Bunlar�n da ilimlerinden kendilerine fayda olmaz. Hatta, bu ilimleri, kendilerine zararl�d�r. Çünkü, k�yamet günü, bilmiyorduk, günah oldu�unu bilseydik yapmazd�k diyemezler. Hadîs-i �erifte buyuruldu ki:
(K�yamet gününde, en �iddetli azap görecek kimse, Allahü teâlân�n kendi ilminden, kendisini faydaland�rmad�� âlimdir.)

Allahü teâlân�n k�ymet verdi�i ve her �eyin en �ereflisi olan ilmi, mal, mevki kapmaya ve ba�a geçmeye vesile edenlere, bu ilim zararl� olmaz m�? Allahü teâlân�n k�ymet verdi�i ilmi, Onun sevmedi�i yolda kullanmak, çok çirkin bir i�tir. Ders vermek, vaaz etmek, dinî yaz�, kitap, dergi ç�karmak, ancak, Allah r�zas� için oldu�u, mevki, mal, �öhret kazanmak için olmad�� zaman faydal� olur. Böyle temiz dü�ünmenin alameti de, dünyaya dü�kün olmamakt�r. Bu belaya dü�mü� din adamlar�, hakikatte dünya adamlar�d�r. Kötü âlimler bunlard�r. Din, iman h�rs�zlar� bunlard�r. Halbuki bunlar, kendilerini din adam�, ahiret adam� ve insanlar�n en iyisi san�r ve tan�t�r.

Büyüklerden biri �eytan� bo� oturuyor, insanlar� aldatmakla u�ra�m�yor görüp, sebebini sorar. �eytan cevap olarak; “Zaman�n din adam� geçinen, kötü âlimleri, insanlar� yoldan ç�karmakta, bana o kadar yard�m ediyor ki, bu mühim i�i yapmama lüzum kalm�yor” demi�tir.

Do�rusu, zaman�m�zda �slâmiyetin emirlerini yapmaktaki gev�eklikler ve insanlar�n dinden yüz çevirmesi, hep din adam� perdesi alt�nda söylenen sözlerden, yaz�lardan ve bu adamlar�n bozuk niyetlerinden dolay�d�r.”

Tefsir nedir, m�fessir kime denir?

Mon, 06 Jul 2026 15:08:08 +0300

Sual: F�k�h ilmi mi yoksa tefsir ilmi mi önemli? Camideki kursa gidiyorum. Hocam�z, lüzumlu iman ve f�k�h bilgisini ö�retmeden, (Tefsir dersleri yapaca��z) diyor. Bir Müslüman�n, önce tefsir mi ö�renmesi laz�m?
CEVAP
F�kh� bilmeden dine uymak mümkün olmaz. Çünkü dinin temeli f�k�ht�r. �bni Âbidin hazretleri, (F�kh� ö�renmek her Müslümana farz-� aynd�r) buyuruyor. (Redd-ül Muhtar)

Bu konudaki birkaç hadis-i �erif:
(Dinin temel dire�i, f�k�ht�r.) [Beyhekî]

(�badetlerin en k�ymetlisi, f�kh� ö�renmek ve ö�retmektir.) [�bni Abdilberr]

(F�k�h bilmeden ibadet eden, karanl�k gecede eksik bina yap�p, düzeltmek için gündüz y�kana benzer.) [Deylemî]

(Âlimlerin en hay�rl�s� da fakihlerdir.) [�. Maverdî]

(Allah, iyilik etmek istedi�i kulunu fakih yapar.) [Buhârî]

Kur'an-� kerimin mânâs�n�, yaln�z Muhammed aleyhisselam anlam�� ve bildirmi�tir. Tefsir, Resulullah efendimizin mübarek lisan�ndan Sahabe-i kirama ve onlardan Tâbiîne, Tebe-i tâbiîne ve böylece bize kadar sa�lam kaynaklarla gelen bilgilerdir.

Müfessir, kelam-� ilahiden, murad-� ilahiyi anlayan derin âlim demektir. �mam-� Beydâvî hazretleri bunlardan biridir. Bu tefsir kitaplar�n� da anlayabilmek için, yirmi ana ilmi, iyi ö�renmek gerekir. Ana ilimlerden biri, tefsir ilmidir. Bu yirmi ana ilmin kollar�, seksen ilimdir. Türkiye’de ilk defa Kur'an tercümesini, Cihan Kitabevi sahibi Misak isimli Hristiyan bir Ermeni ba�latm��t�r. Maksat dinimizi bozmakt�r. �mam-� Gazâlî hazretleri, (Fâs�k ve bid'at ehli, Kur’an’�n mânâs�n� anlayamaz) buyuruyor. (�hya) [Bid’at ehli, Ehl-i sünnet itikad�nda olmayan, mezhepsiz olan demektir.]

Tefsir, akla de�il, nakle dayan�r. Ehl-i sünnet âlimlerinin, Peygamber efendimizden ve Eshab-� kiramdan alarak yapt�klar� tefsirlere ayk�r� tefsir yazan, küfre dü�er. Hadis-i �erifte, (Kur'an-� kerimi kendi görü�üne göre tefsir eden kâfir olur) buyuruldu. (Deylemî, Mektubat-� Rabbânî 1/234)

Tefsir, murad-i ilahiyi anlamak demektir. Kendili�inden verdi�i mânâ do�ru olsa bile, me�ru yoldan ç�karmad�� için, hata olur. Verdi�i mânâ yanl��sa kâfir olur. (Berika)

Bir kimse, bir âyet-i kerimeyi tefsir ederken, yaln�z kendi görü�üne, kendi akl�na göre aç�klama yaparsa kâfir olur. ��te bu sebepten dolay�, peygamberler hariç, insanlar�n en üstünü olmas�na ra�men, Hazret-i Ebu Bekir S�dd�k, (Kur'an-� kerimi kendi reyimle, kendi görü�ümle tefsire kalkarsam, beni hangi yer ta��r, hangi gök gölgeler?) buyurmu�tur. (�ir’a �erhi)

Namaz k�lacak kadar sûre ezberledikten sonra, f�k�h bilgilerinden farz-� ayn olanlar� ö�renmeli. Çünkü lüzumlu f�k�h bilgisini ö�renmek farz-� aynd�r. Herkese, i�ine göre, lüzumlu olan farz-� ayn olur. Fakat hepsini ö�renmek, Kur’an’� ezberlemekten daha iyidir. (Redd-ül muhtar)

Ehl-i sünnet itikad�, farzlar ve haramlar, f�k�h kitaplar�ndan ö�renilir. Âlimler, bu f�khî hükümleri âyet ve hadislerden ç�karm��lard�r. (Hadika s. 324)

�mam-� �a’ranî hazretleri de buyuruyor ki:
Namazlar�n kaç rekât oldu�unu, rükû ve secdede okunacak tesbihleri, bayram ve cenaze namazlar�n�n nas�l k�l�naca��n�, zekât nisab�n�, orucun ve hacc�n farzlar�n�, hukuk bilgilerini, Peygamber efendimizin aç�klamalar� olmadan Kur'an-� kerimden anlamak mümkün de�ildir. �mran bin Hasin hazretleri, (Bize yaln�z Kur'andan söyle!) diyen birine, (Ey ahmak, Kur'an-� kerimden her �eyi anlamak mümkün mü? Mesela namazlar�n kaç rekât oldu�unu bulabilir miyiz?) buyurdu. Hazret-i Ömer de, (Farzlar seferde kaç rekât k�l�n�r? Kur’an’da bulamad�k) diyenlere, (Allahü teâlâ bize Muhammed aleyhisselam� gönderdi. Biz, Kur'an-� kerimde bulamad�klar�m�z�, Resulullah’tan gördü�ümüz gibi yap�yoruz. O, seferde dört rekâtl�k farzlar�, iki rekât olarak k�lard�. Biz de öyle yapar�z) buyurdu. (Mizan)

�slam’a, Kur'ana uymak, tefsir okumakla de�il, ancak hak olan bir mezhebe uymakla olur. Mezhebe uymak da, o mezhebin do�ru yaz�lm�� bir ilmihâl kitab�na uymakla olur. Bir kimse, Kur’andan, tefsirden anlad��na uyarsa, �slam’a uymu� olmaz. Kur'an-� kerimde her hüküm varsa da, bunlar� do�ru olarak, ancak Resulullah efendimiz anlay�p aç�klam��t�r. Resulullah'a uymak farzd�r. Kur'an-� kerimde buyuruluyor ki:
(De ki: “E�er Allah'� seviyorsan�z, bana tâbi olun!”) [Âl-i �mran 31]

(Ona tâbi olun ki, do�ru yolu bulas�n�z.) [Araf 158]

Her Müslüman�n dört hak mezhepten birine uymas� gerekir. Uymayan�n mülhid olaca��n� �mam-� Rabbânî hazretleri Mebde ve Mead kitab�nda bildiriyor.

Dört mezhepten birine uymayan Ehl-i sünnetten ayr�l�r. Ehl-i sünnetten ayr�lan�n da sap�k veya kâfir olaca�� S. Ahmed Tahtavî hazretlerinin Dürr-ül-muhtar ha�iyesinde yaz�l�d�r.

Abdülgani Nablusî hazretleri de, (Bugün dört mezhepten ba�kas�na uymak caiz de�ildir. Kur'an-� kerimin mânâs�n� ö�renmek isteyen, Ehl-i sünnet âlimlerinin kelam, f�k�h ve ahlâk, kitaplar�n� okumal�d�r) buyuruyor. (Hadika)

Do�ru yaz�lm�� bir ilmihâl okuyan, lüzumlu kelam, f�k�h ve ahlak bilgisini ö�renmi� olur. Farz-� ayn olan bu bilgileri ö�renmeyip tefsir okumak, caiz de�ildir. Zaten tefsirden f�k�h bilgisi ö�renmek imkâns�zd�r. Cehenneme gidecekleri bildirilen 72 f�rkan�n âlimleri, tefsirlerden yanl�� mânâ anlad�klar� için, sap�tt�lar. Âlimler sap�t�nca, bizim gibi cahillerin tefsirden ne anlayabilece�imizi dü�ünmeliyiz!

Do�ru yaz�lm�� tefsirleri okuyanlar böyle felakete dü�erse, dinde reformcular�n, mezhepsizlerin, bid’at ehlinin tefsirlerini okuyan�n hâlinin çok daha kötü olaca�� a�ikârd�r.

O hâlde dinimizi do�ru olarak yaz�lm�� ilmihâllerden ö�renmek gerekir.

Sual: Zaman�m�zda kendisini, âyetlerden hüküm ç�karabilecek müctehid zannedenler var. Gerçekten zaman�m�zda, âyetlerden hüküm ç�karacak müctehid âlim var m�d�r ve bunlardan din bilgisi ö�renilebilir mi?
Cevap: Bugün ictihad edebilecek kadar derin âlim hiç yoktur. Her Müslüman�n dört mezhepten birinin ilmihâl kitab�n� okuyup ö�renmesi, iman�n� ve bütün i�lerini buna uydurmas� laz�md�r. Böylece, bu mezhebe girmi� olur. Dört mezhepten birine girmeyen kimse, Ehl-i sünnet olmaz, mezhepsiz olur. Mezhepsiz olan da, ya yetmi�iki bozuk f�rkadan birindedir, yahut kâfir olmu�tur. Es-Sâvî tefsirinde, Kehf sûresinin 24. âyetinin tefsiri ha�iyesinde buyuruyor ki:
“Dört mezhepten olmayan kimsenin sözü, Sahabinin sözüne veya sahih olan hadîs-i �erife, yahut âyet-i kerimeye uygun olsa da, buna uymak caiz de�ildir. Dört mezhepten birinde olmayan kimse sap�kt�r. Ba�kalar�n� da, hak yoldan ay�rmaktad�r. Dört mezhepten ayr�lmak küfre kadar gider. Müte�âbih âyetlere zahirleri gibi mana vermek, kâfirlerin âdetleridir.”

Bir din adam�, Ehl-i sünnet mezhebinde oldu�unu bildiriyorsa ve mezhebinin bilgilerini yay�yorsa, Onun sözleri ve kitab� k�ymetli olur. Okuyanlar faydalan�r. Mezhepsizlerin din kitaplar� zararl�d�r. Okuyanlar�n dinini, iman�n� bozar. Bu sebeple her Müslüman, Ehl-i sünnet mezhebini ö�renmeye ve çocuklar�na ö�retmeye çal��mal�d�r. Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�ndan tercüme edilmi�, nakli esas alan kitaplar tercih edilmelidir. Böyle olan kitaplardan almal�, okumal�, ö�renmeli ve tan�d�klara ve hatta bütün Müslümanlara da yaymaya, da��tmaya u�ra�mal�d�r. Böylece sevap da kazan�lm�� olur.

Sual: Müctehid alimlerin, Kur’an-� kerim ve hadîs-i �eriflerden hüküm ç�kar�rken tuttuklar� yol ayn� m� idi?
Cevap: Müctehid alimlerin ictihad yolu ikidir:
Biri, �mam-� a’zam hazretlerinin zaman�ndaki Irak alimlerinin yolu olup, buna Re'y yolu yani k�yas yoludur. Bir i�in nas�l yap�laca��, Kur'ân-� kerimde ve hadîs-i �eriflerde aç�kça bildirilmemi� ise, buna benzeyen ba�ka bir i�in nas�l yap�ld�� aran�r, bulunur. Bu i� de, onun gibi yap�l�r. Eshâb-� kiramdan sonra bu yolda olan müctehidlerin reisi, imam-� a'zam Ebu Hanife hazretleridir.

�kinci yol, Tabiin ve Tebe-i tabiin döneminde ya�am�� Hicaz âlimlerinin yolu olup, buna Rivayet yolu denir. Bu yolda olanlar, Medine-i münevverenin o zamanki ahalisinin adetlerini, k�yastan üstün tutar. Bu yolda olan müctehidlerin büyü�ü, imam-� Malik hazretleridir ki, Medine-i münevverede oturuyordu. �mam-� �afii ile Ahmed ibni Hanbel hazretleri de, imam-� Malik hazretlerinin sohbetlerinde bulunmu�lard�r. �mam-� �afii hazretleri, imam-� Malik hazretlerinin yolunu ö�rendikten sonra, Ba�dat taraf�na gelerek, �mam-� a'zam hazretlerinin talebesinden okuyup, bu iki yolu birle�tirdi. Ayr� bir ictihad yolu kurdu. Kendisi çok beli�, edip oldu�undan, âyet-i kerimelerin ve hadîs-i �eriflerin ifade tarz�na bak�p, kuvvetli buldu�u tarafa göre i� görürdü. �ki tarafta da kuvvet bulamazsa, o zaman, k�yas yolu ile ictihad ederdi. Ahmed ibni Hanbel hazretleri de, imam-� Malik hazretlerinin yolunu ö�rendikten sonra Ba�dat taraflar�na gidip, �mam-� a'zam hazretlerinin talebesinden k�yas yolunu alm�� ise de, pek çok hadîs-i �erif ezberlemi� oldu�undan, önce, hadîs-i �eriflerin birbirini kuvvetlendirmesine bakarak, ictihad etmi�tir. Böylece, ahkâm-� islâmiyyenin, �slâmiyetin bildirdi�i hükümlerin ço�unda, di�er üç mezhepten farkl� ictihad etmi�tir.

Cennet ve Cehennem �imdi vard�r

Mon, 06 Jul 2026 03:01:02 +0300

Sual: Bir tek Cehennem mi var yoksa birkaç tane mi? �imdi bunlar mevcut mu?
CEVAP
Cehennem yedi tabakad�r, kâfirler durumuna göre tabakalar�n birinde azap görecektir.

Feraid-ül fevaid kitab�nda buyuruluyor ki:
Cehennem yedi tabakad�r. Birbirinin alt�ndad�rlar. Her tabakan�n ate�i, üstündekinden daha �iddetlidir. Günah� affedilmemi� olan müminler; birinci tabakada günahlar� miktar� yan�p, sonra Cehennemden ç�kar�larak Cennete götürüleceklerdir.

Di�er alt� tabakada çe�itli kâfirler sonsuz yanacaklard�r.

Cennet ve Cehennem �imdi mevcuttur. Baz� âlimlere göre, Cehennemin nerede oldu�u kesin bilinmemektedir. Baz�lar�na göre, yedi kat yerin alt�ndad�r. Arz küresi, güne� ve bütün y�ld�zlar birinci sema [gök] içinde olduklar�na göre, yeryüzünün neresinde olursak olal�m, yedi kat yerin alt�nda sema vard�r. Cehennemin yedi kat semadan birinde bulundu�u anla��lmaktad�r.

Her Müslüman bilir ki…
Sual: Bugün Cennet ve Cehennem var m�d�r?
CEVAP
Her Müslüman bilir ki, ilk insan ve bütün insanlar�n babas� olan Hazret-i Âdem, y�llarca Cennette ya�ad�. Yasak a�açtan yiyince, dünyaya indirildi. Bu hususta Kur'an-� kerimde birçok âyet-i kerime vard�r. Mesela Bekara suresinin 35 ve 36, Araf suresinin 17. âyet-i kerimesinden 27. âyet-i kerimesine kadar. Taha suresinin 117-119. âyet-i kerimeleri bu hususlardan bahsetmektedir. Kur'an-� kerimde ayr�ca müminler için Cennetin, kâfirler için de Cehennemin haz�r vaziyette bekledi�i bildiriliyor:

(Takva sahipleri için haz�rlanm�� olup geni�li�i gökler ve yer kadar olan Cennete ko�un.) [Al-i �mran 133]

(Kâfirler için haz�rlanm�� olan Cehennem ate�inden sak�n�n!) [Al-i �mran 131]

Peygamber efendimiz de, Miraca gidince, Cennet ve Cehennemi de gezdi. Gördü�ü �eyleri anlatt�. Bunlardan birkaç� �öyle:

(Cennete girdim. �nciden kubbeler gördüm.) [Müslim]

(Miraca ç�kt��m zaman Cennetin kap�s� üzerinde "Sadakan�n sevab� on, ödünç vereninki ise on sekiz mislidir" yaz�l� oldu�unu gördüm.) [�bni Mace]

(Miracda Cehenneme bakt�m. Kokmu� le�ler yiyenler gördüm. Bunlar�n kim oldu�unu sordum. Cebrail aleyhisselam, "Bunlar, g�ybet etmek suretiyle insanlar�n etlerini yiyenlerdir" dedi.) [�. Ahmed]

Cennet nerede?
Sual: Cennetin bildi�imiz gezegenlerden birinde olaca�� mümkün müdür?
CEVAP
Bugün bildi�imiz bütün y�ld�zlar ve gezegenler birinci kat semadad�r. Semalar ise yedi katt�r. Di�er katlar�n ise bilinen bu semadan çok büyük oldu�u bildirilmi�tir. Cennet hakk�nda Kur'an-� kerimde ve hadis-i �eriflerde bilgi vard�r. Cennetin geni�li�inin yer ile gö�ün geni�li�i kadar oldu�u Kur'an-� kerimde bildirilmi�tir. (Hadid 21)

Bu durumda Cennetin gezegenlerde olmas� mümkün de�ildir. Cennet daha yukar� semalardad�r. (Deylemi)

Sekiz Cennet
Sual: Sekiz Cennetin isimleri nelerdir?
CEVAP
1- Dâr-i celal,
2- Dâr-i karar,
3- Dâr-i selam,
4- Huld,
5- Meva,
6- Adn,
7- Firdevs,
8- Naim.

Sual: Bir kimsenin Cehennemden kurtulmas� için ne yapmas�, nas�l hareket etmesi gerekir?
CEVAP
Bu konuda �mâm-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki:

“Cehennemden kurtulmak isteyen, helal ve haramlar� iyi ö�renmeli, helal kazan�p, haramdan kaç�nmal�d�r. �slamiyetin sahibinin yasak etti�i �eylerden sak�nmal�d�r. �slamiyetin hududunu a�mamal�d�r. Gaflet uykusu ne zamana kadar sürecek, kulaklardan pamuk ne vakit at�lacak? Ecel gelince, insan� uyand�racaklar, gözleri kulaklar� açacaklar. Fakat, o zaman pi�manl�k i�e yaramayacak. Rezil olmaktan ba�ka, ele bir �ey geçmeyecektir. Hepimize ölüm yakla��yor. Ah�retin çe�it çe�it azaplar�, insanlar� bekliyor. �nsan öldü�ü zaman, k�yameti kopmu� demektir. Ölüm uyand�rmadan ve i� i�ten geçmeden önce uyanal�m! Allahü teâlân�n emirlerini ve yasaklar�n� ö�renip, �u birkaç günlük ömrümüzü, bunlara uygun geçirelim. Kendimizi ah�retin çe�itli azaplar�ndan kurtaral�m! Tahrîm suresi alt�nc� âyetinde meâlen;

(Ey iman edenler, kendinizi ve çoluk çocu�unuzu öyle bir ate�ten koruyun ki, onun tutu�turucusu insanlarla ta�lard�r) buyuruldu.

�man�, itikad� düzelttikten ve �slamiyete uygun ibadetleri yapt�ktan sonra, vakitleri, kalbi temizlemek ile mamûr etmek laz�md�r. Allahü teâlây� hat�rlamadan, bir an geçirmemelidir. Vücut, eller, ayaklar dünya i�leri ile u�ra��rken, kalb hep Allahü teâlâ ile olmal�, Onu hat�rlamakla lezzet duymal�d�r. �ükretmeyi elden b�rakmamal�d�r. Hem �ükretmeli, hem de daha artmas�n� istemelidir. Kalbin temiz olmas�ndan maksat, Allahü teâlâdan ba�kas�n�n sevgisini kalbden ç�karmakt�r. Kalbin hasta olmas� ise, i�te bu çe�itli ba�l�l�klard�r. Bu ba�l�l�klar kesilip at�lmad�kça, hakiki iman nasip olmaz. �slamiyetin emirlerini ve yasaklar�n� yerine getirmek kolay ve rahat olmaz.

Zikredince, kalp temizlenir. Yani kalpten dünya sevgisi ç�kar. Allah sevgisi yerle�ir. Birçok kimselerin, bir araya toplanarak hayhuy etmesi, oynamas�, dönmesi, zikir de�ildir.”

Sual: Cennet de Allahü teâlân�n yaratt�klar�ndan bir yerdir deniyor. Cennetin di�er yarat�lanlardan fark� nedir?
Cevap: Cennet de, her �ey gibi, Allahü teâlân�n mahlukudur. Allahü teâlâ, mahluklar�n�n, yaratt�klar�n�n hiçbirisine girmez, birinde bulunmaz. Fakat mahluklar�n�n baz�s�nda Onun nurlar� zuhur eder, görünür. Baz�s�nda ise, o kabiliyet yoktur. Aynada, kar��s�ndaki cisimlerin görünü�leri, zuhur ediyor, görünüyor. Ta�ta, toprakta ise zuhur etmiyor, görünmüyor. Allahü teâlâ, her mahlukuna ayn� nispette ise de, mahluklar, yarat�lanlar, birbirlerinin ayn� de�ildir. Allahü teâlâ, dünyada görülemez. Bu alem, Onu görmek nimetine kavu�maya elveri�li de�ildir. Dünyada görülür diyen, yalanc�d�r, iftirac�d�r. Do�ruyu anlayamam��t�r. Bu dünyada, bu nimet nasip olsayd�, herkesten önce, Musa aleyhisselam görürdü. Peygamber efendimiz mi'racda, bu devletle yani görmekle �ereflendi ise de, bu dünyada de�ildi. Ahirette görmü� oldu. Dünyada görmedi. Dünyada iken, dünyadan ç�kt�, ahirete kar��t� ve gördü.

En b�y�k iki g�nah

Mon, 06 Jul 2026 02:52:13 +0300

Sual: Peygamber efendimiz, (Zerre kadar kibri olan Cennete girmez) ve (Bid’at ehli benden de�ildir, onlarla cihad kâfirlerle cihad gibidir) buyuruyor. Kibir ve bid’at, niye bu kadar çok büyük günaht�r?
CEVAP
�mam-� Gazali hazretleri buyurdu ki: Büyüklük ancak Allahü teâlâya mahsustur. Kulun kibirlenmesi, bir kölenin, hükümdar�n tac�n� ba��na koyarak, onun taht�na geçip hükmetmesine benzer. Hükümdar�n bir emrini yapmayarak suç i�lemekle, hükümdarl��na sahip ç�kmak, onun taht�na oturup emirler vermek aras�nda elbette büyük fark vard�r. ��te kibirlenmek, Allah’�n emrini yapmamak gibi bir suç de�il, bizzat ilahl�k yapmaya kalk��mak gibi büyük suç oluyor.

Allahü teâlâ ilim gibi, kudret gibi s�fatlar�ndan kullar�na az da olsa, vermi�tir. Fakat üç s�fat� yaln�z kendine mahsustur. Bunlar, kibriya, gani ve yaratmak s�fatlar�d�r. Bu üç s�fat� hiç kimseye vermemi�tir. Kibriya, büyüklük, üstünlük demektir. Bunun için kibirlenmek, Rabbimizin hakk�na tecavüz etmek olur. Allahü teâlâ, bütün günahlara s�fatlar�yla dü�manken, kibre zat� ile dü�mand�r.

Bid’at niye büyük günaht�r? Günah i�leyen, Allah’�n emrine kar�� gelmi� olur. Fakat bid’at ehli, niyeti ne kadar iyi olursa olsun, Allah’�n bildirdi�i hükümleri be�enmemi�, yeni hükümler koymaya, bizzat dinin sahibi olmaya çal��m�� olur.. Bu da bizzat ilah olmak anlam�na gelir. Bid’atin ne kadar kötü bir �ey, ne kadar büyük bir günah oldu�u buradan da anla��lmal�. Bundan dolay� Peygamber efendimiz, (Bid’at ehli benden de�ildir. Onlara kar�� cihad, kâfirlerle cihad gibi önemlidir) buyuruyor. (Deylemi)

�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki: Yapacaklar� de�i�iklikle [bid’atlerle], dinin noksanl��n� tamamlad��n� söyleyenler ç�k�yor. Hâlbuki din noksan de�ildir. Noksan san�p, [bid’atle] tamamlamaya çal��mak, (Dininizi tamamlad�m) âyetini inkâr olur.(1/260)

�badetlere bir �ey eklemek, (Ya Rabbi, Senin eksik b�rakt��n dini biz tamamlamaya çal��yoruz) demek gibi çok tehlikeli bir �ey olur. Bu bak�mdan namaz, ezan gibi ibadetlere bid’at kar��t�rmamal�, mesela hoparlör bid’atini sokmamal�d�r. Âdetlerde bid’at günah de�il, ibadetlerdeki büyük günaht�r. �badetlerin nas�l yap�laca��n� dinimiz bildirmi�tir, onu de�i�tirmek çok tehlikelidir.

Sual: Cennet ve Cehennem her ikisi de sonsuz mudur, Cehennemdekilerin kurtulma ihtimali hiç yok mudur?
Cevap: Konu ile alakal� olarak �mâm-� Rabbânî hazretleri Mektûbât kitab�nda buyuruyor ki:
“Müminlere mükafat ve nimet için haz�rlanm�� olan Cennet ve kâfirlere azap için haz�rlanm�� olan Cehennem �imdi vard�r. Her ikisini de, Allahü teâlâ, yoktan var etmi�tir. K�yamette her �ey yok edilip, tekrar yarat�ld�ktan sonra ebedi, sonsuz olarak varl�kta kalacaklar, hiç yok olmayacaklard�r. Sual ve hesaptan sonra, müminler Cennete girince, burada sonsuz kalacaklar, Cennetten hiç ç�kmayacaklard�r. Bunun gibi, kâfirler de, Cehenneme girince, Cehennemde sonsuz kalacaklar, ebedi, sonsuz olarak azap çekeceklerdir. Bunlar�n azaplar�n�n azalt�lmas� caiz de�ildir. �bni Teymiyye, kâfirlerin Cehennemde sonsuz kalacaklar�n� inkâr etmektedir. Halbuki; (Onlar�n azaplar� hafifletilmeyecek, onlara hiç yard�m olunmayacakt�r) mealindeki âyet-i kerime me�hurdur. Kalbinde zerre kadar iman� bulunan�, günahlar�n�n çoklu�u sebebi ile Cehenneme soksalar da, günahlar� kadar azap edip, sonunda, Cehennemden ç�kar�l�r ve onun yüzünü siyah yapmazlar. Kâfirlerin yüzleri ise, siyah yap�l�r. Müminleri Cehennemde zincirlere ba�lamazlar. Boyunlar�na tasma takmazlar. Böylece kalplerindeki zerre iman�n hürmeti, k�ymeti belli olur. Kâfirleri ise, kelepçe ve zincirlere ba�larlar.”

Sual: Cehennemin sonsuz azab�ndan kurtulmak için ak�ll� bir kimsenin, bundan kurtulma çaresini dü�ünmesi gerekmez mi?
Cevap: �man� olmayan kimsenin, sonsuz olarak Cehennemde kalaca��n�, âyet-i kerimeler ve Peygamber efendimiz haber vermi�tir. Bu haber elbette do�rudur. Buna inanmak, Allahü teâlân�n var ve bir oldu�una inanmak gibi laz�md�r. Herhangi bir insan, sonsuz olarak ate�te yanmak felaketini dü�ünürse, korkudan akl�n� kaç�rmas� laz�m gelir. Bu korkunç felaketten kurtulman�n çaresini arar. Bunun çaresi ise; Allahü teâlân�n var ve bir oldu�una, Muhammed aleyhisselam�n Onun son Peygamberi oldu�una, Onun haber verdi�i �eylerin hepsinin do�ru oldu�una inanmakt�r ki, insan� bu sonsuz felaketten kurtarmaktad�r. Bir kimse, ben sonsuz azaba inanm�yorum, bunun için böyle bir felaketten korkmuyorum, bu felaketten kurtulmak çaresini aram�yorum derse, buna denir ki; inanmamak için elinde senedin vesikan var m�? Hangi ilim, hangi fen inanmana mani oluyor? Elbette vesika gösteremeyecektir. Senedi, vesikas� olmayan söze ilim, fen denir mi? Buna zan ve ihtimal denir. Milyonda, milyarda bir ihtimali olsa da, sonsuz olarak ate�te yanmak korkunç felaketinden sak�nmak laz�m olmaz m�? Az bir akl� olan kimse bile, böyle felaketten sak�nmaz m�? Sonsuz ate�te yanmak ihtimalinden kurtulman�n çaresini aramaz m�?

Görülüyor ki, her ak�l sahibinin iman etmesi laz�md�r. �man etmek için vergi vermek, mal ödemek, yük ta��mak, ibadet zahmeti çekmek, zevkli, tatl� �eylerden kaç�nmak gibi s�k�nt�lara katlanmak laz�m de�ildir. Yaln�z kalp ile, ihlas ile, samimi olarak inanmak kâfidir. Bu inanc�n� inanmayanlara bildirmek de �art de�ildir. Sonsuz ate�te yanmaya inanmayan�n buna çok az da bir ihtimal vermesi, zan etmesi ak�l ve insanl�k icab�d�r. Sonsuz olarak ate�te yanmak ihtimali kar��s�nda, bunun yegane ve kati çaresi olan iman nimetinden kaç�nmak, ahmakl�k, hem de çok büyük �a�k�nl�k olmaz m�?

Senâüllah Pânî-pütî hazretleri buyuruyor ki:
“Allahü teâlân�n varl��, s�fatlar�, raz� oldu�u ve be�endi�i �eyler, ancak Peygamberlerin bildirmesi ile anla��l�r. Ak�l ile anla��lamaz. Bunlar� bize Muhammed aleyhisselam bildirdi. Hulefâ-i râ�idînin, eshâb-� kiram�n çal��malar� ile de, her tarafa yay�ld�.”

Nefsi terbiye etmek

Fri, 03 Jul 2026 12:48:04 +0300

Sual: �nsanlarda nefs olmasayd� ne olurdu?
CEVAP
Nefse uyan kimse, hep �slamiyet’in d��na ç�kar. Hayvanlarda ak�l ve nefs olmad�� için, ihtiyaçlar�n� bulunca kullan�rlar. Yaln�z bedenlerine zarar veren, kendilerini inciten �eylerden kaçarlar.

�slam dini, rahat ve huzur içinde ya�amak için gereken �eylerden ve dünya lezzetlerinden faydal� olanlar� yasak etmiyor. Bunlar�n elde edilmesinde ve kullan�lmas�nda, akla ve dine uymay� emrediyor.
�slam dini, insanlar�n dünyada da, ahirette de rahat ve huzur içinde ya�amas�n� istiyor. Bunun için, akla uymay� emrediyor. Nefse uymay� yasak ediyor. Ak�l yarat�lmasayd�, insan hep nefsine uyar, felaketlere sürüklenirdi. Nefs olmasayd�, insan, ya�amas� ve medeni hayat için çal��mas�nda kusur ederdi. Nefs ile cihad sevab�ndan mahrum kal�rd�. Meleklerden daha üstün olma yolu kapal� kal�rd�. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Ahirette olacaklardan, sizin bildiklerinizi hayvanlar bilselerdi, yemek için et bulamazd�n�z!) [Beyheki]

Yani hayvanlar ahiretteki azaplar�n korkusundan dolay�, yemekten, içmekten kesilirlerdi. Bir deri, bir kemik kal�rlard�. �nsanlarda nefs olmasayd�, hayvanlar gibi, korkudan, yiyemez, içemez, ya�ayamazlard�. �nsanlar�n ya�ayabilmeleri, nefslerinin gafleti ve dünya lezzetlerine dü�kün olmas� iledir. Nefs, iki taraf� keskin b�çak gibidir. Hem de, zehirli ilaç gibidir. Tabibin tavsiyesine göre kullanan, bundan fayda kazan�r. A��r� kullanan helak olur. �slamiyet, nefsin helak edilmesini, yok edilmesini de�il, terbiye edilmesini, ondan istifade edilmesini emretmektedir.

�nsanlarda nefs olmasayd�, insanl�k kalmaz, meleklik has�l olurdu. Halbuki, beden birçok �eylere muhtaçt�r. Yemek, içmek, uyumak, istirahat etmek gerekir. Süvariye hayvan gerekti�i gibi, insana da beden gerekir. Hayvana bakmak gerekti�i gibi, bedene hizmet etmek de gerekir. �badetler beden ile yap�lmaktad�r.

Nefsin arzular�
�mam-� Gazali hazretleri buyuruyor ki:
Allahü teâlâ, (�ehvetlerinizi, [yani nefsin arzular�n�] haramlardan almamaya u�ra��n ve bu cihadda sebat edin, dayan�n) buyuruyor. Bunun içindir ki, akl� olanlar, din büyükleri, bu dünyan�n bir pazar yeri gibi oldu�unu ve burada, nefs ile al��veri�te olduklar�n� anlam��lard�r. Bu ticarette kâr Cennet, zarar da Cehennemdir. Yani kâr�, ebedi saadet, ziyan� da, sonsuz felakettir.

Ak�ll�lar, nefslerini, ticaretteki ortak yerine koyup, gerekli nasihati yapm��lard�r. Bunlardan alt�s� �öyle:
1- Ticaret orta��, insan�n para kazanmakta orta�� oldu�u gibi, bazen de, h�yanet yap�nca, dü�man� olur. Halbuki dünyada kazan�lan �eyler geçicidir. Akl� olan, buna k�ymet vermez.
Her nefes, k�ymetli bir cevher gibidir ki, bunlardan bir hazine yap�labilir.

Ak�ll� ki�i, her gün, nefsine demeli ki:
(Benim sermayem, yaln�z ömrümdür. Bu sermaye, o kadar k�ymetlidir ki, her ç�kan nefes, hiçbir �eyle tekrar ele geçemez ve nefesler say�l�d�r, azalmaktad�r. Ömür bitince, ticaret sona erer. Ticarete sar�lal�m ki, vaktimiz azd�r. Günlerimiz, o kadar k�ymetlidir ki, ecel gelince, bir gün izin istense de ele geçemez. Bugün, bu nimet elimizdedir. Aman nefsim, çok dikkat et de, bu büyük sermayeyi elden kaç�rma! Sonra a�lamak fayda vermez. Bugün, ecelin geldi�ini, �imdi, o günde bulundu�unu, farz et! O halde, bugünü elden kaç�rmaktan, bununla, saadete kavu�mamaktan daha büyük ziyan olur mu? Yar�n ölecekmi� gibi haramdan kaç!)

Asi nefsimiz, emirleri yapmak istemez ise de, riyazet yapmak, istediklerini vermemek, ona tesir eder. ��te nefs muhasebesi böyle olur. Resulullah efendimiz, (Ak�ll�, ölmeden önce hesab�n� gören, ölümden sonra kendine yarayacak �eyleri yapan kimsedir) ve (Yapaca��n her i�i, önce dü�ün, Allahü teâlân�n raz� oldu�u, izin verdi�i bir i� ise, onu yap! Böyle de�ilse, o i�ten kaç!) buyurdu.

2- Nefsi kontrol edip ondan gafil olmamal�! Ondan gafil olursa, kendi �ehvetine ve tembelli�ine döner. Allahü teâlân�n, her yapt��m�z, her dü�ündü�ümüz �eyi bildi�ini unutmamal�y�z. Bunu bilenin, i�leri ve dü�ünceleri edepli olur. Zaten buna inanmayan kâfirdir. �nan�p da, yapmamak ise, büyük felakettir.

3- Her gün yatarken, o gün yapt�� i�ler için nefsi hesaba çekmeli, sermayeyi, kâr ve zarardan ay�rmal�d�r. Sermaye farzlar, kâr da, nafilelerdir. Ziyan ise, günahlard�r.

4- Nefsin kusurlar� görülüp, ona ceza verilmez ise, cesaret bulur, ��mar�r. Kendisi ile ba�a ç�k�lamaz. �üpheli �ey yemi� ise, ceza olarak, aç b�rakmal�, yabanc� kad�nlara bakm�� ise, iyi mubahlara bakt�rmamal�. Hep böyle ceza vermelidir!

5- Büyükler, nefsleri kabahat yap�nca, ceza olarak çok ibadet ederlerdi. Mesela baz�s�, bir namazda, cemaate yeti�meseydi, bir gece uyumazd�. �badetleri seve seve yapamayan kimseye en iyi ilaç, salih bir zat�n yan�nda bulunmakt�r.

6- Nefsi azarlamal�. Nefs yarat�l��ta iyi i�lerden kaç�c�, kötülüklere ko�ucudur, tembeldir ve �ehvetlerine kavu�mak ister. Dinimiz, nefsimizi, bu huyundan vazgeçirmeyi emrediyor. Bu vazifeyi ba�armak için, onu bazen ok�amak, bazen zorlamak ve bazen söz ile, i� ile, idare etmek gerekir. Çünkü nefs, öyle yarat�lm��t�r ki, kendine iyi gelen �eylere ko�arken, rastlayaca�� güçlüklere sabreder. Nefsin, saadete kavu�maya mani olan en büyük perdesi, gafleti ve cehaletidir. Gafletten uyand�r�l�p, saadetinin nelerde oldu�u gösterilirse, kabul eder. Zira Allahü teâlâ (Onlara nasihat et! Nasihat, müminlere elbette fayda verir) buyurdu. (Zariyat 55)

Kalb, ruh ile nefs aras�ndaki bir köprü gibidir. Marifetler, feyzler kalbe ruh vas�tas� ile gelir. Kalb, his organlar�na da ba�l�d�r. His organlar�, ne ile me�gul olursa, kalb ona ba�lan�r. �nsan güzel bir �ey görünce, güzel bir ses duyunca, kalb bunlara ba�lan�r. Ruha veya nefse tatl� gelenleri sever. Bu sevgi insan�n elinde olmaz. Güzel, tatl� demek, kalbe güzel, tatl� gelen �ey demektir. �nsan, çok defa hakiki güzelli�i anlayamaz. Nefse güzel gelen ile, ruha güzel geleni kar��t�r�r. Ruh kuvvetli ise, gerçek güzelli�i anlay�p, onu sever, ba�lan�r. Âyet-i kerimeler, hadis-i �erifler, evliyan�n sözleri gibi k�ymetli �eyler, asl�nda güzeldir. Çok tatl�d�r. Kalbin nefse ba�l�l�� azal�p nefsin elinden kurtulunca, bunlar� okudu�u, duydu�u zaman, bunlar�n güzelli�ini anlar ve ba�lan�r da, insan�n haberi olmaz. �badetleri yap�nca, Allahü teâlây� sever.

Kalbi, nefsin elinden kurtarmak için, nefsi ezmek, kalbi kuvvetlendirmek gerekir. Bu da, Resulullah efendimize uymakla olur. Kalbini, nefsinin pençesinden kurtaran kimse, bir evliyan�n Resulullah�n vârisi, Allah’�n sevgili kulu oldu�unu anlar. Allahü teâlây� çok sevdi�i için, Allahü teâlân�n sevdi�ini de çok sever.

Sual: �badetlerde a��r� davrananlar oluyor ve ba�kalar�n� da böyle olmaya zorluyorlar. �nsan�n, ibadetleri yaparken, kendi gücünün üstünde hareket etmesi veya böyle yaparak kendini zorlamas� do�ru mudur?
Cevap: Abdülganî Nablüsî hazretleri Hadîka kitab�nda, konu ile alakal� olarak buyuruyor ki:
“�badetleri ne az, ne de pek a��r� olmayarak, orta miktarda yapmak lâz�md�r. Bakara suresinin 185. âyetinde mealen; (Allahü teâlâ, sizin için kolayl�k istiyor. Güç i�leri yapman�z� istemiyor) buyuruldu. Bunun için, hastan�n ve yolcunun oruç tutmamas�na izin verdi. Bize a��r ve s�k�nt�l� i�ler yapmay� emretmedi. �nsan iki i�ten birini yapaca��nda, bunlardan hafif ve kolay olan�n� yapmas� daha do�rudur. Peygamber efendimiz, birinin mescidde saatlerce namaz k�ld��n� i�itti. Mescide gelip, bunu omuzlar�ndan tutarak; (Allahü teâlâ, bu ümmetten kolay i�ler yapmas�n� istiyor. Güç i�leri be�enmiyor) buyurdu. Allahü teâlâ, bu ümmete kolay �eyleri emretti. Hadis-i �erifte; (Allahü teâlâ, emretti�i �eyleri yapman�z� sevdi�i gibi, izin verdi�i �eyleri yapman�z� da sever) buyuruldu. Zaruret oldu�u zaman, haram i�lemeye ve farz� terk etmeye ruhsat, izin verilmi�tir yani azap yap�lmaz. Zaruret zaman�nda da, dinin emirlerini yapmaya azimet denir. Bazen, azimet olan� yapmak daha iyidir. Mesela ölüm ile korkutulan kimsenin, iman�n� gizlememesi böyledir. Öldürülürse, �ehit olur. Bazen ruhsat olan� yapmak, daha iyi olur. Yolcunun oruç tutmamas� böyledir. Yolcu, orucu tutarak hastalan�r, ölürse günaha girer.”

Not: Nefs hakk�nda geni� bilgi için, Merak Edilen Konular içindeki (Nefs Nedir) maddesine bak�n�z.

Peygamberli�i

Wed, 01 Jul 2026 14:15:09 +0300

Muhammed aleyhisselâm daha otuz yedi ya��nda iken gâibden “Yâ Muhammed” diye nidâ olundu�unu duyard�. Otuz sekiz ya��nda iken de bir tak�m nûrlar görmeye ba�lad�. Bu hâlini sâdece hazret-i Hadîce’ye anlat�rd�. Muhammed aleyhisselâma peygamberli�in verilmesinin yakla�t�� bu s�rada, o zamân�n me�hur ediblerinden Kus bin Sâide, Ukaz Panay�r�nda deve üzerinde büyük bir kalabal��a kar�� okudu�u hutbede O’nun gelece�ini müjdelemi�ti. Bu hutbeyi dinleyenler aras�nda Muhammed aleyhisselâm da bulunmu�tu. Kus bin Sâide bu me�hur hutbesinin bir bölümünde �öyle demi�tir: “Ey insanlar! Geliniz, dinleyiniz, belleyiniz, ibret al�n�z, ya�ayan ölür, ölen fenâ bulur, olacak olur... Kulak veriniz iyi dinleyiniz? Gökte haber var, yerde ibret alacak �eyler var... Allah’�n indinde bir din... Ve Allah’�n gelecek olan bir peygamberi vard�r ki, gelmesi pek yak�n oldu. Gölgesi ba��n�z�n üstüne dü�tü. Ne mutlu o kimseye ki, O’na îmân edip de O dahi ona hidâyet eyleye. Vay O’na isyân ve muhâlefet eden bedbahta! Yaz�klar olsun ömürleri gafletle geçen ümmetlere!..”

Muhammed aleyhisselâm otuz dokuz ya��nda iken sâd�k rüyalar görmeye ba�lad�. Rüyâs�nda ne görürse aynen ç�kard�. Bu hal alt� ay devam etti. Bundan sonra yaln�zl�� sevip insanlardan uzakla�arak Hira Da��nda bir ma�arada tefekküre dalard�. Bâzan Mekke’ye gelir Kâbe’yi tavâf ettikten sonra evine giderdi. Evinde bir müddet kal�p yan�na biraz yiyecek alarak yine Hira Da��ndaki ma�araya gidip tefekkür ve ibâdetle me�gul olurdu. Bu hâlini gören Mekkeliler; “Muhammed Rabbine â��k oldu.” demi�lerdi.

Muhammed aleyhisselâm k�rk ya��nda iken yine bir Ramazan ay�nda Hira Da��ndaki ma�araya çekilmi� ve tefekküre dalm��t�. Ramazan�n 17. Pazartesi gecesi, gece yar�s�ndan sonra kendisini ad�yla ça��ran bir ses i�itti. Ba��n� kald�r�p etrafa bakt�� s�rada ikinci defâ bir ses i�itti ve her taraf� birden bire bir nûr kaplad��n� gördü. Sonra Cebrâil aleyhisselâm kar��s�na geldi. “Oku!” dedi. “Ben okumu� de�ilim.” dedi. O zaman melek Muhammed aleyhisselâm� tutup tâkat� kesilinceye kadar s�kt� ve; “Oku!” dedi. Yine; “Ben okuma bilmem.” cevâb�n� verdi. �kinci defâ s�kt� ve; “Oku!” dedi. “Ben okuma bilmem.” dedi. Cebrâil aleyhisselâm üçüncü defâ tutup s�kt� ve sonra b�rakt� ve; “Oku! Her �eyi yaratan Rabbinin ismiyle ki O, insan� p�ht�la�m�� kandan yaratt�! Oku, Allahü teâlâ büyük kerem sâhibidir. O, kalemle ö�retir, bilmediklerini ö�retir.” meâlindeki Alak sûresinin ilk be� âyetini getirdi. Muhammed aleyhisselâm da onunla berâber okudu. �lk vahiy bu sûretle ba�lad� ve bütün cihân� ayd�nlatan �slâm güne�i do�du.

Muhammed aleyhisselâm Peygamberlik vazîfesinin mesuliyetini dü�ünerek büyük bir ürperti ve heyecanla Hira Da��ndaki ma�aradan ç�k�p a�a��ya inmeye ba�lad�. Da��n ortas�na geldi�i s�rada bir ses duydu. Cebrâil aleyhisselâm; “Yâ Muhammed, Sen Allah’�n resûlüsün; ben de Cibril’im.” diyordu. Cebrâil’in sesini duydu�u gibi kendisini de gördü. Cebrâil aleyhisselâm burada Peygamberimize abdest almas�n� gösterdi. Peygamber efendimiz evine dönünceye kadar yan�ndan geçti�i her ta��n, her a�ac�n «Esselâmü Aleyke Yâ Resûlallah» dedi�ini i�itiyordu. Bundan sonra evine gelip; “Beni örtünüz.” buyurarak ürpermesi geçinceye kadar bir miktar yatt�. Biraz istirâhat ettikten sonra gördüklerini hazret-i Hadîce’ye anlatt�. O da; “Biliyorum ki sen do�ru sözlüsün... Emânete riâyet edersin... Güzel huylu ve iyi ahlâkl�s�n... Senin bu ümmetin peygamberi olaca��n� umar�m...” dedi. Sonra bu durumu sormak üzere Varaka bin Nevfel’e gittiler. �braniceyi bilen, çok kitap okumu� ve dinler hakk�nda bilgi sâhibi olan Varaka bin Nevfel’e durumu anlatt�lar. Varaka Muhammed aleyhisselâm�n anlatt�klar�n� dinledikten sonra; «Müjde yâ Muhammed! Allah’a yemin ederim ki sen Îsâ’n�n (aleyhisselâm) haber verdi�i son peygambersin!Sana görünen melek, senden evvel Mûsâ’ya (aleyhisselâm) gelen Cebrail’dir. Ah! ne olurdu!Genç olayd�m. Seni Mekke’den ç�kard�klar� zamâna yeti�eydim de sana yard�m etseydim.» dedi.

Muhammed aleyhisselâma ilk vahiy geldikten sonra üç sene vahiy gelmedi. Bu arada �srâfîl aleyhisselâm ad�ndaki melek gelip bâz� �eyler ö�retti. Fakat vahiy getirmedi. Bu s�rada Peygamber efendimiz üzüldükçe Cebrâil aleyhisselâm gözüküp; “Ey Muhammed! Sen Allah’�n peygamberisin!” der, üzüntüsünü giderirdi.

�lk vahyin gelmesiyle peygamberli�i duyulmaya ba�layan Muhammed aleyhisselâm�n tebli�inin 13 senesi Mekke, 10 senesi de Medîne’de geçti.

Sual: Hintli Hamidullah ve onun yolunda olanlar, Peygamber efendimizin, çe�itli yerlere seyahat ederek bu bilgileri ö�rendi�ini söyledikleri do�ru mudur?
Cevap: Hintli Hamidullah, Fransa’da �slâm bilgileri profesörü etiketini ald�� için, �slâm âlimi san�lmaktad�r. "�slâm Peygamberi" kitab�nda, Peygamber efendimiz için;
“Onu gene tüccar s�fat� ile Yemen'de, Bahreyn ve Umman’da görüyoruz. Belki de deniz yolu ile, Habe�istan’a gitti�i dahi hat�ra gelebilir. Bütün bu seyahatler, onun Bizans, Acem, Yemen ve Habe�istan’�n ticari, idari gelenek ve kanunlar�n� ö�renmesine yol açt�. Olgunluk ya��nda, k�rk�nda bu tecrübeli adam, kavmini �slaha te�ebbüs etti” demektedir. Halbuki, �slâm tarihleri, söz birli�i ile diyorlar ki:
“Resulullah efendimizi, üç gün validesi, sonra Ebu Leheb'in cariyesi Süveybe birkaç gün emzirdi, daha sonra, iki sene Halime Hatun emzirdi. Alt� ya��nda iken, validesi Âmine Hatun, o�lunu Medine’ye day�lar�n� görmeye götürdü. Bir ay kal�p, dönü�te, Ebvâ denilen yerde vefat etti. Hizmetçileri Ümm-i Eymen ile Mekke’ye gelip, dedesi Abdülmuttalib'in yan�nda kald�. Sekiz ya��na gelince, dedesi vefat edip, amcas� Ebû Talib'in yan�nda kald�.

Dokuz veya oniki ya��nda iken Ebû Talib, yirmi ya��nda hazret-i Ebû Bekir ve yirmibe� ya��nda iken, hazret-i Hatice'nin kervan� ile �am'a gidenler aras�nda bulundu. Bu yolculuklar�n üçünde de, Busrâ denilen yere var�ld�kta, orada bulunan kilisenin papazlar�, Bahîra ve sonra Nestûra, �ncilde okuduklar� son Peygamberin alametlerini kendisinde görerek;
“�am'a gitmeyiniz! �am’da Yahudiler bu çocu�u tan�r, öldürür” dediler. Bunlar da, ticaretlerini orada yap�p geri döndüler.

Ondört veya onyedi ya��nda iken, Yemen’e giden amcas� Zübeyr, ticareti bereketli olmas� için, Resulullah efendimizi de beraber götürdü. Bahreyn’e gitti�ini bildiren güvenilir haber olmad�� gibi, Habe�istan’a seyahat etti�ini de, Peygamberli�ine inanmayanlardan ba�ka, kimse dü�ünmü� de�ildir. Di�er seyahatlere de, kendisi ile bereketlenmek için götürülmü�tü.”

Bizans'a, Acem'e, Habe�’e ve Yemen’e gidip, oralarda ö�rendiklerini ortaya koyarak, kavmini �slaha kalk��t� demek ve Resulullah efendimiz için tecrübeli adam diyerek edepsizce davranmak, bir Müslüman�n yapaca�� ey de�ildir.

Sual: Peygamber efendimizin, peygamber oldu�u, sözleri ve bütün hayat� ile aç�kça belli de�il midir?
Cevap: Resûlullah efendimizin kendi sözlerine Hadis-i �erif denir. Hadis-i �erifleri de ö�renmek ve muhafaza etmek için, �a��lacak bir dikkatle çal��lm��t�r. Peygamber efendimizin her sözü, huzurunda bulunan Eshâb taraf�ndan ezberlenmi�, i�itmeyenlere ve sonra gelenlere söylenmi�tir. Böylece, sonsuz bir denize benzeyen �lm-i hadis meydana gelmi�tir. Kur'ân-� kerimin e�siz bir mucize oldu�u meydanda olmakla beraber, hazret-i Musa’n�n ve hazret-i �sa’n�n kar��k ve karanl�k tarihlere dayanarak Peygamber olduklar�na inan�yorlar da, bütün hayat� ve sözleri inceden inceye meydanda olan ve her hâli Peygamberli�ine �ahit olan Muhammed aleyhisselam�n Peygamber oldu�una niçin inanm�yorlar? Yahudilerle Hristiyanlar�n bu inkârlar�na ve inatlar�na hem �a��l�r, hem de teessüf olunur.

Namaz Nas�l K�l�n�r? (Videolar)

Wed, 01 Jul 2026 10:39:15 +0300

2 Rekat Namaz Nas�l K�l�n�r?

Namaz Nedir? Namaz Nas�l K�l�n�r? 2 Rekat Namaz

Namaz�n Farzlar�

Cemaatle Namaz

Namazda ve Sonras�nda Okunacak Süre - Dua - Tesbihat

Namaz Nas�l K�l�n�r? Farzlar� | Süre | Dua | Tesbihat

Sureler ve Namaz Dualar� (Video)

Ahirette rahmet M�sl�manad�r

Sun, 28 Jun 2026 13:27:07 +0300

Sual: �tikad� düzgün Müslümanlar, Cehenneme hiç girmez diyorlar do�ru mudur?
CEVAP
Evet do�rudur. Cehenneme hiç girmez demek, girse de azap görmez demektir. Müminin nuru, nar� [ate�i] söndürecektir. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Ümmetime Cehennemin s�cakl��, hamam s�ca�� gibi olacakt�r.) [Ebu Nuaym]

Dünyadan imanla yani Müslüman olarak ayr�lan herkes Cennete gidecektir. Allahü teâlân�n rahmeti gazab�n� a�t�. Üç âyet meali:
(De ki, ey çok günah i�lemekle haddi a�an kullar�m, Allah’�n rahmetinden [bizi affetmez diye] ümidinizi kesmeyin! Çünkü Allah, [iman ehlinin] bütün günahlar�n� hiç �üphesiz affeder. Elbette O, sonsuz ma�firet ve nihayetsiz merhamet sahibidir.) [Zümer 53]

(Kötülük eden, nefsine zulmeden, af dilerse, Allah’� çok affedici, çok merhametli bulur.) [Nisa 110]

(Allah �irk hariç, bütün günahlar�, istedi�i kimselerden affeder.) [Nisa 48]

Hadis-i �eriflerde de buyuruluyor ki:
(��ledi�i günah�, Allah’�n bildi�ine inanan, tevbe etmese bile, Allah onu affeder.) [Taberani]

(Allah’�n rahmetinin çoklu�unu kâfir bilseydi, Cennetten ümit kesmezdi.) [Buhari, Müslim]

(E�er Allahü teâlân�n aff�n�n çok oldu�u bilinseydi, hiç kimse günahtan çekinmezdi.) [Nesefi]

(Allahü teâlâ, kullar�na bu kad�n�n çocu�una olan merhametinden daha merhametlidir.) [Buhari]

(Günah i�lemeyen olsayd�, Allahü teâlâ günah i�leyecek kimseler yarat�r, sonra onlar� affederdi. Çünkü Allahü teâlâ, çok affedici, çok merhametlidir.) [Taberani]

(Allahü teâlâ, hiç kimsenin hat�r�na gelmeyecek �ekilde, günahkârlar� affeder.) [Beyheki]

(Ümmetim hariç, her ümmetin bir k�sm� Cennette, bir k�sm� Cehennemdedir.) [Deylemi]

(Allah’� Rab, beni de Peygamber bilene, Cehennem haram olur.) [Hakim]

(Ümmetim, ümmeti merhumedir, mukaddestir, mübarektir, k�yamette onlara azap yoktur. Azaplar� ancak dünyada aralar�ndaki fitnelerledir.) [Taberani, �bni Asakir]

Bu vesikalar gösteriyor ki, küfür hariç, mümin ne kadar büyük günah i�lerse i�lesin, affa ve �efaate kavu�arak Cehenneme girmez, girse bile ona hamam s�cakl�� gibi olur.

�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
Kelime-i tevhidi söyleyip, bunun manas�n� kabul eden Müslüman, Muhammed aleyhisselam, Allahü teâlân�n Peygamberidir, her sözü do�rudur, ona uygun olmayanlar yanl��t�r, kötüdür diye inan�rsa ve son nefesinde de böyle ölüp, ahirete, bu iman ile giderse, küfür pislikleri varsa, onlar�n cezas�n� çektikten sonra Cennete gider. Yani kâfirlere mahsus olan âdetlere ve bayramlara kat�l�r, kâfirlerin mukaddes bildikleri günlerinde ve gecelerinde, onlar�n yapt�klar�n� yaparsa muhakkak Cehenneme girer; ama kalbinde zerre kadar iman� oldu�u için, Cehennemde sonsuz kalmaz. Küfür pislikleri temizleninceye kadar azap çekip sonunda Cehennemden ç�kar.

�manla ölen ve küfür pisli�i olmayan her günahkâr Müslüman�n yerine bir kâfir yanacakt�r. Bu husustaki hadis-i �eriflerden baz�lar� �öyledir:(Bu ümmet rahmete kavu�mu�tur. Azaplar� dünyada ve birbirlerindendir. K�yamette her Müslüman için bir mü�rik ayr�l�r, “Bu senin Cehennemden fidyendir” denir.) [�bni Mace]

(Ümmetim, ma�firet olunmu�tur. Dünyadaki s�k�nt�lar� onlara kefarettir. K�yamette her Müslümana bir Yahudi veya Hristiyan verilir, “Bu ate�ten senin fidyendir” denir.) [Taberani]

(K�yamette, her Müslümana bir kâfir verilir, “Bu senin ate�ten fidyendir” denir.) [Müslim]

(K�yamette bütün Müslümanlar secde halinde iken, onlara denir ki: “Ba��n�z� kald�r�n, küfür ehlinden say�n�z kadar size kar��l�k fidye k�ld�k.”) [�bni Mace]

(K�yamette bir melek, bir kâfirle gelir. Mümine ”�u kâfir, ate�e kar�� fidyendir” der.) [Hakim]

(Ümmetime ahirette azap yoktur. K�yamette onlar yerine bedel olarak bât�l din ehlinden bir kâfir verilir. Bu onlar�n Cehennemden fidyesidir.) [Hatib, �bni Neccar]

Bir hasta ziyaretine gitmi�tim. Ölüm halinde idi. Kalbine teveccüh ettim. Kalbi kararm�� idi. U�ra�mama ra�men o zulmet temizlenmedi. Nihayet, o siyahl�klar�n, kâfirlik bula��kl�klar� ve s�fatlar� oldu�u ve küfür ile olan ba�l�l��ndan oldu�u anla��ld�. O zulmetlerin ancak, küfrün cezas� olan, Cehennem ate�i ile temizlenece�i anla��ld�; fakat kalbinde zerre kadar iman nuru da görüldü�ünden, bunun sayesinde cezas�n� çektikten sonra Cehennemden ç�kar�lacakt�r. Cehennem azab� küfür için ve küfür s�fatlar� ve bula��kl�klar� içindir.

Küfürden kaç�nan, iman sahiplerinin yapt�klar� büyük günahlar, ya imanlar� hürmetine, Cenab-� Hakk�n merhameti ile veya kalb ile tevbe ve dil ile istigfar ederek ve beden ile hay�rl� bir i� yaparak veya �efaate kavu�malar� ile af olunur. Günahta kul hakk� varsa, hak sahibi ile helalle�mek laz�md�r. Böyle af olmayanlar, dünya s�k�nt�lar� ve dertleri ile veya son nefeste can verirken, çekecekleri zahmetler ile temizlenir. Bunlarla da temizlenmezse, baz�lar� kabir azab� çekmekle affa kavu�ur. Baz�lar� ise, kabir azab� ve s�k�nt�lar� ve k�yamet gününün �iddetleri ile af olunup, günahlar� biter ve Cehennem azab� ile temizlenmeye lüzum kalmaz. Küfürden ba�ka günahlara Cehennemde azap olunaca��n� bildiren haberler, hep bu günahlarda küfür bula��kl�� oldu�u içindir. Mesela, günah� hafif görerek, önem vermeyerek i�lemek, �slam dininin emirlerini a�a�� görerek, namaz k�lmamak ve günah yapmak gibi küfür bula�an günahlard�r. (1/266)

Cennete gitmek için Müslüman olarak ölmek laz�md�r. Müslümanlar� Müslüman olduklar� için sevmek, kâfirleri kâfir oldu�u için sevmemek laz�md�r. Bir âyet-i kerime meali �öyledir:
(�slam’dan ba�ka din arayan, bilsin ki, o din asla kabul edilmez.) [Al-i �mran 85]

Hamam s�cakl��
Sual: (Ümmetimin müminlerine, Cehennemin s�cakl�� hamam s�ca�� gibi olacakt�r) hadis-i �erifi, günahkâr olan her mümin için mi bildirilmi�tir? �stisnas� var m�d�r?
CEVAP
�stisnas�z her mümin içindir. Cehennemin �iddetine göre, hamam s�cakl�� gibidir.

�mam-� Rabbani hazretleri, itikad� do�ru olan yani küfür pisli�i olmayan müminlerin, günahkâr olsa da, Cehenneme hiç girmeyece�ini bildirmektedir. (1/266)

Sual: �man edip emirleri yap�p, yasaklardan sak�nanlara, ahirette azap olacak m�d�r?
Cevap: �yilik yapana te�ekkür edilece�ini, herkes bilir. Bu, insanl�k icab�d�r. �yilik edenlere hürmet edilir, nimet sahipleri, büyük bilinir. Bunun için, her nimetin hakiki sahibi olan Allahü teâlâya �ükretmek, insanl�k icab�d�r. Nisâ sûresinin 147. âyetinde mealen;
(Allah�n nimetlerine �ükreder ve iman ederseniz, Allah size niçin azap etsin?) buyurulmaktad�r.

Allahü teâlâ, kerim, rahim oldu�u gibi, azab� da �iddetlidir. Bu dünyada, çoklar�n� fakirlik ve s�k�nt�lar içinde ya�att�� görülmektedir. Nice kullar�n�, hiç çekinmeden azaplar içinde ya�at�yor. Çok kerim ve rezzâk oldu�u halde, çiftçilik s�k�nt�lar� çekilmezse, bir lokma ekmek vermiyor. Herkesi ya�atan O oldu�u halde, yemeyen, içmeyen insan� ya�atm�yor, ilaç kullanmayan hastaya �ifa vermiyor. Ya�amak, hasta olmamak ve mal sahibi olabilmek gibi, dünya nimetlerinin hepsi için sebepler yaratm��, sebebine yap��mayanlara hiç ac�may�p, dünya nimetlerinden mahrum b�rakm��t�r. Ahiret nimetlerine kavu�mak da böyledir. �nkar etmeyi, kalbi ve ruhu öldüren zehir yapm��t�r. Tembellik de, ruhu hasta yapar. Bunlara ilaç yap�lmazsa, ruh hastalan�r, ölür. �nkar�n ve cahilli�in biricik ilac� ise, ilimdir. Tembelli�in ilac� da, her ibadeti yapmakt�r. Bir kimse, dünyada zehir içer ve Allah rahimdir, zehrin zarar�ndan beni korur derse, hastalan�r, ölür. �eker hastas� da, tatl� ve hamur i�i yerse, hastal�� artar. Mâ'ûn sûresinde mealen;
(Ey Resûlüm, k�yamet gününü inkar eden, yetimi sertlik ve sitemle defedip hakk�n� gasbeden, fakiri doyurmayan ve ba�kalar�n� da fakire iyilik yapmaya te�vik etmeyen o kimseyi gördün mü? Namazlar�n� gaflet ile k�lanlara ve riya, gösteri� yapanlara ve zekat� vermeyenlere �iddetli azap vard�r) buyurulmaktad�r.

Allahü teâlân�n bildirdiklerine iman edenler, emirleri yap�p, yasak ettiklerinden sak�nanlar, dünyada da, ahirette de, rahat edecekler, inkar ve isyan edenler ise, azap göreceklerdir. Nahl sûresinin 33. âyetinde mealen buyuruluyor ki:
(Allahü teâlâ, kullar�na zulmetmez, haks�zl�k etmez. Onlar, kendilerini azaba, ac�lara sürükleyen bozuk dü�ünceleri, çirkin i�leri ile kendilerine zulüm ve i�kence ediyorlar.)

Sevmenin �art�

Sun, 28 Jun 2026 01:16:24 +0300

Sual: Muhabbetin yani sevginin do�ru olup olmad�� nas�l anla��l�r?
CEVAP
Bunun iki alameti var:
Birincisi, hubb-i fillah ve bu�d-� fillah: Ben Allah’� çok seviyorum diyor, Ona isyan edenlerle dost oluyor, muhabbet besliyor. Bu kimsenin, Allah’� seviyorum demesi yaland�r. Ben Resulullah’� çok seviyorum diyor, ama Resulullah efendimizi inkâr eden, hattâ Peygamberli�ini kabul etmeyenle, münasebet kuran�n, onunla dost olan�n, Resulullah� seviyorum demesi yaland�r. �nsan, sevdi�ini sevenleri sever, onu sevmeyenleri sevmez, onun sevdiklerini sever, onun sevmediklerini sevmez. ��te sevgide samimiyetin ölçüsü budur.

Yol ikidir. Allah var, bir de dü�man� var. Allah’�n dostuysak, dostlarla beraber olal�m. �kiyüzlülük yapmayal�m! Hem dü�manla beraber olup, hem de a�k ilan etmek kadar yanl�� ey olmaz.

�kincisi, sevgide itaat: �nsan sevdi�ine itaat eder. Allah ve Resulünü seviyorum diyen kimse, sözünde samimiyse, bunun, Allah ve Resulüne itaat etmesi gerekir. Demek ki, muhabbet, ince bir yoldur. Böyle gözü kapal� gidecek bir yer de�ildir.

Muhammed aleyhisselama zerre kadar tâbi olmak, bütün dünya nimetlerinden ve bütün ahiret lezzetlerinden daha makbuldür. Bütün dünya nimetleri bir tarafa, Ona tâbi olman�n zerresi bir tarafa! Bütün Cennet nimetleri bir tarafa Ona ba�l�l��n, Ona muhabbetin zerresi bir tarafa! Yani bu daha a��r gelir. ��te Resulullah’�n Allah indinde makbuliyet derecesi böyledir.

Resulullah� sevdi�ini söyleyen elinden geldi�i kadar onun getirdi�i dinin emirlerine uymas� gerekir. Ne kadar çok uyarsa, o kadar sevdi�i anla��l�r.

Sual: Bir hadis-i �erifte, (K�yamette herkes sevdikleriyle beraber olur) buyuruluyor. Evliyay�, âlimleri sevdi�i halde, onlara uymayan, onlar gibi ya�ayamayan, ahirette onlarla beraber olabilir mi?
CEVAP
Sevmenin �art� vard�r. Sadece seviyorum demek yetmez. Sevgi itaat etmektir. Onlara tabi olmak, onlar�n yolundan gitmektir. Mesela içki içen, namaz k�lmayan, her günah� i�leyen kimse, (Ben Hazret-i Ömer’i, Hazret-i Ali’yi seviyorum, yar�n onlarla beraber Cennette olurum) derse, sözünün bir de�eri olmaz. Allahü teâlây� sevmek de böyledir. Hiç ibadet etmeden, günahlardan sak�nmadan, (Ben Allah’� çok seviyorum) demek yalan olur.

Resulullah�n yolunda olan bir kimse, k�yametin ne zaman kopaca��n� sorunca ona, (K�yamet için ne haz�rl�k yapt�n?) buyurdu. (Allah’�n ve Resulünün sevgisini haz�rlad�m) diye cevap verince ona, (Ahirette sevdiklerinle beraber olursun) buyurdu. (Müslim)

Hasan-� Basri hazretleri buyuruyor ki:
(Ki�i sevdi�iyle beraber olur) hadis-i �erifi seni yan�ltmas�n! Sen iyilere, ancak onlar�n iyi amellerini yapmakla kavu�abilirsin. Yahudiler ve Hristiyanlar, Peygamberlerini sevdiklerini söylüyorlarsa da, onlar gibi olmad�klar� için, onlar�n yan�na gidemeyeceklerdir.

Sevmek, üç çe�it olabilir:
1- Sevdiklerinin bütün amellerini ve ahlak�n� edinmi�tir. Hepsini yapabilen, onlardan olur. Onlara olan sevgisi, onu da tam onlar gibi yapm��t�r. Sevginin zirvesine eri�mi� olur.

2- Ameli de, ahlak� da onlar gibi de�ildir. Sevdiklerine hiç uymayan, onlara hiç benzemeyen kimse, onlardan hiç olamaz. Sevgisi, sözde kal�r. Kalbine girmez. Sevginin yeri ise kalb, yani gönüldür.

3- Birkaç�n� yapar. Ba�kalar�n� yapmay�p, bunlar�n tersini yapar. Bunlar da ikiye ayr�l�r:

a) �manda onlara uymam��sa, onlardan olamaz. Onlar� seviyorum demesi yanl��t�r. Onun kalbinde, onlara sevgi de�il, dü�manl�k vard�r. Yahudilerin ve Hristiyanlar�n, Peygamberleri seviyoruz demeleri böyledir. Ki�i, sevdikleri gibi inan�p, taat ve ibadetlerde, onlara tam uymazsa, be�enmedi�i için uymam��sa, seviyorum demesinin yine faydas� olmaz. Onlarla birlikte olamaz.

b) Gücü yetmedi�i, nefsine hâkim olmad�� için, hepsine uyamam��sa, onlarla birlikte olmas�na mani olmaz. Hazret-i Ebu Zer, Resulullaha, (Bir kimse, bir cemaati sevse; fakat onlar�n yapt�klar�n� tam yapamasa, ak�beti ne olur?) diye sorunca Peygamber efendimiz, (Herkes sevdikleriyle beraber olur) buyurdu. Bu hadis-i �erif, bu ikinci k�s�mda olanlar� bildirmekte ve Ehl-i sünnet itikad�nda olan Müslümanlara müjde vermektedir. (Hadika)

Muhyiddin-i Arabî hazretleri buyuruyor ki:
Resulullah� rüyada gördüm. (Allahü teâlân�n bu nimetine nas�l kavu�tu�unu biliyor musun?) buyurdu. Hay�r, bilmiyorum dedim. (Ehlullaha sayg� gösterdi�in için kavu�tun!) buyurdu.

Bir f�k�h âlimi de, rüyada Resulullah� gördü. Hangi amelin en iyi oldu�unu sordu. (Evliyadan olan bir Velinin yan�nda bulunmakt�r) buyurdu. Diri iken bulamazsak diye sorunca, (Diri iken de, ölü iken de onu sevmek, dü�ünmek böyledir) buyurdu. (Hadika)

Do�ru zat
Sual: �imdi herkes (Benim hocam do�ru yolda) diyor. Bunlar�n hangisinin do�ru yolda oldu�u nas�l anla��l�r?
CEVAP
O zat�n sohbetinde, Allahü teâlâ ve âhiret hat�rlan�yorsa makbuldür. Dünya hat�rlan�yorsa, dünya sevgisi kalbimizden ç�km�yorsa, o kimse makbul de�ildir. Elinde bir ölçüsü olmayan kimseyi, �eytan aldat�p, yanl�� yolda oldu�u hâlde, kendisini Allah’�, âhireti hat�rl�yor zannedebilir. �tikad� do�ru de�ilse veya �slamiyet’e uymuyorsa, hiç k�ymeti yoktur.

Tasavvuf yolu
Sual: Tasavvuf yolunun esas� nedir?
CEVAP
Peygamber efendimize kadar hocalar�, silsilesi belli, mür�id-i kâmil olan bir zat�n, büyüklü�üne inanmak, onu sevmek ve ona itaat etmektir.

Büyükleri sevmek
Sual: (Ki�i sevdi�iyle beraber olur. Allah'� ve Resulünü seven Cennete girdi�i gibi, büyük zatlar� seven de Cennete gider) deniyor. Sadece sevmi� olmak yeter mi?
CEVAP
Evet, yeter. Ama sevmek ne demek? Sevmek, itaat etmek, onun yolunda olmak demektir. Allah'� sevenin, Allah'�n emir ve yasaklar�na uymas� gerekir. Uymuyorsa sevmiyor demektir. Resulullah'� sevmek de böyledir. Büyük zatlar da, Allah ve Resulünün bildirdiklerini bildiriyorlar. Onlar� seven, onlar�n evlatlar�n�, torunlar�n�, kendi evlatlar�ndan üstün tutar. O zatlar�n talebelerini de çok sever. Bunlar� yapam�yorsa, sevgisinde noksanl�k var demektir. Sevgisinde noksanl�k da olsa, büyükleri seven yine mahrum kalmaz. �slamiyet’i ö�renip, tatbik eden, dinini ö�rendi�i zat� seven kurtulur. ��in esas� budur. Sevgi varsa, her �ey vard�r. Sevgi yoksa dünya dard�r.

Keramet ve istikamet
Sual: (�stikamet, kerametten üstündür) sözü ne anlama geliyor?
CEVAP
�mam-� Muhammed Masum-i Faruki hazretleri gibi büyük zatlar, (El-istikametü fevkal kerameti = �stikamet, kerametten üstündür) buyuruyorlar. Keramet, su üstünde yürümek gibi harika [ola�anüstü] bir olay demektir. Harika olaylar, peygamber ve evliya zatlardan meydana geldi�i gibi fâs�k ve kâfirlerden de meydana gelebilir. Kâfirden meydana gelen harikaya, sihir, büyü deniyor. Fâs�ktan meydana gelene ise, istidraç deniyor. Bu durum bilinmedi�i için sap�k �eyhlerde görülen istidraçlar, keramet san�l�yor.

Burada istikamet, do�ru itikat ve do�ru amel üzere olmak demektir. ��te ancak istikamet sahibi bir kimseden meydana gelen harika bir olaya keramet denir. Bu bilinmeyince, kerametle istidraç kar��t�r�l�r. Sap�k kimseler evliya zannedilir. �stikamet üzere olan Müslüman, çok k�ymetlidir, evliyad�r. Bunun için, (Büyük zatlar� tan�mak, onlar� sevmek ve onlar�n yolunda gitmek, en büyük keramettir) buyuruluyor. Ehl-i Sünnet itikad�nda olup da, bu üç �art kendinde bulunan kimse g�pta edilecek büyük bir zatt�r.

Â��k olmak istersen
Sual: �u �iirde ne denmek isteniyor?
Hep a�ktan söz eder say�s�z ki�i,
Sorma onlar bilmez a�k-� Mevla’y�!
Bülbüle de sorma, nas�l a�k i�i?
Pervaneden ö�ren gizli sevday�!
CEVAP
Biz de ne denmek istenildi�ini tam anlayamad�k. Belki �öyle bir �ey olabilir:
Herkes a�ktan bahseder, ama gerçek a�k� kim bilir ki? Onlar Allah a�k�ndan anlamaz. Bülbül gibi ötüp durma! Seviyorum diye herkese ilan etme! Kelebek gibi a�k�ndan kendini ate�e atanlara bak! Yani a�k fedakârl�k ister, â��k, bu u�urda kendini feda etmekten çekinmez. Gece gündüz a�k�n�n gere�ini yapar, ibadetlerini aksatmaz.

Büyük zatlar� sevmekte ölçü
Sual: Allah'�, Resulullah'� ve din büyüklerini sevmekte ölçü nedir?
CEVAP
Sevgide ölçü itaattir. Yani bir kimse, (Allah'� seviyorum) der de namaz k�lmaz, oruç tutmaz ve dinin di�er emirlerini yerine getirmezse, sözünde samimi olmad�� anla��l�r. Allahü teâlây� seven, Onun emrine uyar. Peygamber efendimizi sevmek de öyledir. Resulullah'�n emirlerini yapmayan kimsenin sevgisi de yaland�r. Hocas�n� dinlemeyen, onu üzen kimsenin de, hocas�na olan sevgisinde samimiyet yoktur. Demek ki seven, söz dinler. Sevginin az veya çok olmas�, yani derecesi de, itaatteki sürat ile anla��l�r. Verilen emri bir an önce yapmaya kalkmak, sevgisinin çoklu�unu gösterir. Yar�n yapar�m diyerek ertelemek de, sevgideki azl�� gösterir.

Seven sevilir, unutmayan unutulmaz

Dünyada, kim kimi severse, ahirette onun yan�nda ha�rolacakt�r. Bir kimse, Resûlullah efendimize k�yâmeti sorunca; -K�yâmet için ne haz�rl�k yapt�n? buyurdu.

-Allah�n ve Resûlünün sevgisini haz�rlad�m deyince Peygamber efendimiz; -Sevdiklerinle berâber olursun buyurdu.

Allahü teâlây� ve Onun Peygamberini sevmek demek, emirlerini yapmak, yasaklar�ndan sak�nmak, bunlara kar�� edepli, sayg�l� olmak demektir. Sâlihleri severek onlardan fâidelenmek için, onlar�n yapt�klar�n� yapmak lâz�m de�ildir. Çünkü, onlar�n yapt�klar�n� yaparsa, o da, onlardan olur. Peygamber efendimiz bir gün; -Bir cemâati seven kimse, onlar�n aras�nda ha�rolunur buyurunca Ebû Zer G�fârî hazretleri; -Yâ Resûlallah! Bir kimse, bir cemâati sevse, fakat onlar�n yapt�klar�n� yapmasa, nas�l olur? diye arzetti. Peygamber efendimiz; -Yâ Ebâ Zer! Sevdiklerinle berâber olursun buyurdular. Hasan-� Basrî hazretleri; "Sen iyilere, ancak onlar�n iyi amellerini yapmakla kavu�abilirsin! Yehûdîler ve H�ristiyanlar, Peygamberlerini seviyorlar ise de, onlar gibi olmad�klar� için, onlar�n yan�na gidemiyeceklerdir" buyurmu�tur. �mâm-� Gazâlî hazretleri de; "Salihlerin iyi amellerinden birkaç�n� veyâ hepsini yapmad�kça, yaln�z sevmekle, onlar�n yan�na kavu�ulamaz" buyururuyor.

Abdullah-� Ensârî hazretleri anlat�r: "Birisi, rüyâs�nda Peygamber efendimizi görür. Evliyâdan bir grup ile bir yerde oturuyorlar. Herkes, Resûlullah efendimizi dinliyor. Birden semân�n kap�lar� aç�l�r. Elinde ibrik ve le�en ile bir melek gelir. Melek, ibrik ve le�en ile herkesin önünde durur, orada bulunanlar ellerini y�karlar. Rüyây� gören kimse en sonda bulunur. S�ra ona gelince;

-Le�eni kald�r�n. O, bu tâifeden de�ildir diye bir ses i�itilir. Melek de le�eni al�p götürür. O kimse, Peygamber efendimize dönerek;

-Yâ Resûlallah! Ben bunlardan de�ilim ama, biliyorsunuz ki, sizi ve bunlar� çok seven birisiyim der. Peygamber efendimiz de;

-Bunlara muhabbet eden bunlardand�r buyurur. Bunun üzerine melek, le�enle ibri�i getirir, o kimse de elini y�kar. Peygamber efendimiz o kimseye dönüp tebessüm ederler ve;

-Bize muhabbet ettikçe bizimlesin buyururlar. O kimse bu rüyâdan sonra Allahü teâlân�n sevdiklerinden biri olur."

"Ki�i, sevdi�i ile beraberdir" Do�ru yolda gidenleri sevmek, onlarla tan��mak, görü�mek, onlar gibi olmaya özenmek, o büyüklerin sözlerini i�itmek ve kitaplar�n� okumak, Allahü teâlân�n ni''metlerinin en büyüklerindendir ve O''nun ihsânlar�n�n en k�ymetlilerindendir. Peygamber efendimiz, (Elmer''ü me''a men ehabbe) buyurdu. Yani, ki�i, dünyâda ve âh�rette sevdi�i ile berâber olur. Bunun için din büyüklerini seven kimse, onlarla berâber olur.

Herkes neyi severse onun zikrini çok eder. Allah''� seven Allah''�, Resûlullah''� seven O''nu, evliyây� seven evliyây� çok zikreder, anar. Yâni hiç hat�r�ndan ç�karmaz. Nitekim çocuklar�n�, han�m�n�, tarlas�n�, ba��n�, bahçesini, paras�n� sevenin bunlar� hiç gönlünden ç�karmad�� gibi... Herkes kalbini yoklarsa kimi çok sevdi�ini anlar. Herkes sevdi�i ne emrettiyse onu cân� gibi yerine getirir. Bâz�s�n� yapar, bâz�s�n� yapmazsa sevgisi az, hiç tutmazsa sevmedi�i anla��l�r. Süfyân bin Uyeyne hazretleri: "Allahü teâlây� seven, Allahü teâlân�n sevdiklerini de sever. Allahü teâlân�n sevdiklerini seven, Allahü teâlân�n r�zâs� için sever" buyurmaktad�r. �mam-� Rabbânî hazretleri de buyuruyor ki:

"Sevgi, sevgilinin dostlar�n� sevmeyi, dü�manlar�na dü�manl�k etmeyi gerektirir. Bu sevgi ve dü�manl�k, â��klar�n elinde ve iradesinde de�ildir. Seviyorum diyen bir kimse, sevgilisinin dü�manlar�ndan uzakla�mad�kça sözünün eri say�lmaz. Buna yalanc� denir. Sevgi, sevgilinin her �eyini sevmeyi gerektirir. Büyükler, "Sevdi�in zat� inciten kimseye gücenmez isen, köpek senden daha iyidir" demi�lerdir. Allahü teâlân�n dü�manlar�n� sevmek, insan� Allah''tan uzakla�t�r�r. Onun dü�manlar�ndan uzakla�mad�kça, sevgiliye dost olunmaz." Bir cemâati seven kimse, ya onlar�n bütün amellerini ve ahlâk�n� edinmi�tir veya hiçbirini edinmemi�tir. Yâhut da, birkaç�n� yapm��t�r. Hepsini yapabilen, onlardan olur ve onlarla olur. Onlara olan sevgisi, onu da tam onlar gibi yapm��t�r.

Sevdiklerine hiç uymayan, onlara hiç benzemeyen kimse, onlardan hiç olamaz. Sevgisi, sözde kal�r. Yaln�z sözde kalan sevmeye, sevmek denilmez.

Sevdiklerinin birkaç ameline uyan kimse ise, imânda uymam�� ise, onlardan olamaz. Onlar� seviyorum demesi hiç do�ru olmaz. Onun kalbinde, onlara sevgi de�il, dü�manl�k vard�r.

Muhabbet edene muhabbet edilir Ki�i, sevdikleri gibi inan�p, tâat ve ibâdetlerde, onlara tâm uymazsa, be�enmedi�i için uymam�� ise, seviyorum demesinin yine fâidesi olmaz. Onlarla birlikte olamaz. Gücü yetmedi�i, nefsine hâkim olmad�� için, hepsine uyamam�� ise, onlarla birlikte olmas�na mâni olmaz.

Muhabbet edene muhabbet edilir. Seven sevilir. Unutmayan unutulmaz. Ve Peygamber efendimizin buyurdu�u gibi: (Ki�i, dünyada kimi severse, ahirette onun yan�nda olur.)

Seven, sevdi�ini hiç unutmaz

�nsan, sevdi�ini unutmaz. Muhabbetin, sevginin yeri ise, kalbdir. Zira kalp, muhabbet yeri, sevgi yeridir. A�k, muhabbet bulunm�yan kalp, ölmü� demektir. Kalbde, yâ dünyâ sevgisi, yâhud Allah sevgisi bulunur. Dünyâ, harâm olan �eyler demektir. Emirleri yaparak, haramlardan sak�narak, kalbden dünyâ sevgisi ç�kar�l�nca, kalp temiz olur. Bu temiz kalbe, Allahü teâlân�n sevgisi, kendili�inden dolar. Günâh i�leyince, kalp karar�r, hasta olur. Dünyâ muhabbeti yerle�erek, Allahü teâlân�n sevgisi gider. Kalbin bu hâli, bir �i�eye benzer. Su doldurunca, havas� ç�kar. Suyu bo�alt�nca, hava kendili�inden dolar. Bir kimseyi seviyorum deyince, sevdi�ine kar�� mecâzî muhabbeti, sevgisi oldu�u anla��l�r. Câhil, bidat sâhibi, sâlih ve sâd�k her müslümân, Resûlullah efendimizi böyle sevmektedir. Müslümân olmak için, bu kadar muhabbet, sevgi kâfi görülmü�tür. Feyz getiren yani Peygamber efendimizin mübarek kalbinden gelen nûru alabilmek için, hakiki sevgiye kavu�mak laz�md�r. Hakiki sevginin hâs�l olmas� için de, Resûlullah efendimizin sözlerini, i�lerini, hâllerini ve ahlâk�n� ö�renmek ve bunlar� sevmek lâz�md�r. Sevilene itâat edilir. Her�eyde ona tâbi olunur. Bir kimsede, bu hakiki sevgi ço�al�rsa, o kimse, sevdi�inden ba�ka her�eyi unutur. Fakat sevebilmek kolay bir�ey de�ildir. Nefsin sevdiklerini, kalbin sevdi�i hakîkî güzellikler sanarak aldananlar çok olmu�, felâkete sürüklenmi�lerdir.

Hat�r�ndan ç�karmaz Seven, sevdi�ini çok hat�rlar, onu hiç unutmaz. Allahü teâlây� seven Allahü teâlây�, Resûlullah efendimizi seven Resûlullah efendimizi, evliyây� seven evliyây� çok zikreder, anar. Yâni hiç hat�r�ndan ç�karmaz. Zira hadis-i �erifde; (�nsan, sevdi�ini çok zikreder) buyuruldu.

Çocuklar�n�, han�m�n�, tarlas�n�, ba��n�, bahçesini, paras�n�, makam�n� seven bir kimse, nas�l ki bunlar� hiç gönlünden ç�karmaz ve hep hat�rlarsa, Allahü teâlây� ve Onun sevdiklerini seven bir kimse de, bunlar� kalbinden hiç ç�karmaz, hep hat�rlar. Herkes kalbini yoklarsa kimi çok sevdi�ini anlar ve sevdi�i ne emrettiyse onu yerine getirir. Seven, sevdi�inin isteklerinin bâz�s�n� yapar, bâz�s�n� yapmazsa sevgisinin az oldu�u, hiçbirini yapmazsa sevmedi�i anla��l�r. Abdullah bin Mübârek hazretleri, huzuruna gelen birine; "Allahü teâlâya isyân ederek, O''nu sevdi�ini söylemen acâibdir. E�er sevgin do�ru olsayd �, O''na itâat ederdin; çünkü seven, sevdi�ine itâat eder" buyurmu�tur. �smâil Fakîrullah hazretleri buyurdu ki: "Allahü teâlây� seven, Peygamber efendimizi de sever. Peygamber efendimizi seven O''na salevât� çok okur, sünneti ile amel eder." Bir müslümân, Allahü teâlây� seven ve Allahü teâlân�n da kendilerini sevdi�i kimseleri çok sever. Çünkü bunlar, islâmiyeti do�ru olarak insanlara ö�reten rehberlerdir. Rehberi sevmek, Allahü teâlây� ve Resûlullah efendimizi sevmekden ileri gelmektedir. Bu sevgiye, Hubb-i fillah denir. �bâdetlerin en k� ymetlisinin hubb-i fillah oldu�u hadîs-i �erîfle bildirilmi�tir.

Rehber olabilmek için, ilimde ictihâd derecesine yükselmi� olmak, evliyal�kta vilâyet-i hâssa-i Muhammediyye mertebesinde bulunmak lâz�md�r. Böyle bir Rehberin her hareketi, her duru�u, her sözü, islâmiyete uygundur. Yani, her �eyde Resûlullah efendimize uymaktad�r. Böyle bir Rehberin emirlerini yapmak, islâmiyete uymak demektir. Çünkü, Rehberin her sözü ve her i�i islâmiyeti bildirmektedir.

Peygamberlerin hepsi, insanl��a yol gösteren, onlar� cehalet karanl��ndan kurtaran rehberlerdir. K�yamete kadar gelecek olan insanlara, Rehber olarak Muhammed aleyhisselâm gönderilmi�tir. Dolay�s� ile Muhammed aleyhisselâm� sevmek, herkese farzd�r. Peygamber efendimiz de; (Allahü teâlây� seven, beni sever) buyurmu�tur.

Muhammed aleyhisselâm� sevmenin alâmeti ise, Onun getirdi�i dinine, yoluna, sünnetine ve ahlâk�na uymakt�r. Allahü teâlâ, Peygamber efendimize hitaben, Kur''ân-� kerîmde meâlen; (Bana uyarsan�z, Allahü teâlâ sizi sever) demesini emir buyurmu�tur.

Elinde de�ildir Seven bir kimse, sevdi�inin sevdiklerini de sever. Sevdi�inin dü�manlar�na dü�man olur. Bu sevmek ve dü�manl�k, bu kimsenin elinde de�ildir. Kendili�inden hâs�l olur. Süfyân bin Uyeyne hazretleri; "Allahü teâlây� seven, Allahü teâlân�n sevdiklerini de sever. Allahü teâlân�n sevdiklerini seven, Allahü teâlân�n r�zâs� için sever" buyurmu�tur. Muhammed Pârisâ hazretleri buyuruyor ki:

"�nsan� Allahü teâlâdan uzakla�t�ran perdelerin en zararl�s�, kalbin kararmas�, hasta olmas�, yanî dünyâ sevgisinin kalbe yerle�mesidir. Bu sevgi, kötü arkada�lardan ve lüzûmsuz �eyler seyretmekten hâs�l olur. Çok u�ra�arak, bunlar� kalbden ç�karmal�d�r. Faydas�z kitâb, roman, gazete okumak, lüzûmsuz �eyler konu�mak, dünya sevgisini artt�r�r ve insan� Allahü teâlâdan uzakla�t�r�r. Kalbin hasta olmas�, Allahü teâlây� unutmas�d�r. Allahü teâlâya kavu�mak istiyenlerin, bunlardan sak�nmas�, nefsi kuvvetlendiren, azd�ran her� eyden sak�nmas� lâz�md�r."

Evliyâdan Ali Hâf�z Efendi sohbetlerinde hep: "Muhabbet edene muhabbet edilir. Seven sevilir. Unutmayan unutulmaz" buyururdu.

Din d��manlar�n�n taktikleri

Sat, 27 Jun 2026 02:03:34 +0300

Sual: Din dü�manlar�n�n taktikleri nelerdir? Bunlar� bilirsek daha dikkatli olabiliriz.
CEVAP
Din dü�manlar�n�n [ateist, misyoner vesaire], y�llard�r yapt�� sald�r�lar a�a��da maddeler halinde bildirilmektedir. Bazen mezhepsizler de k�smen ayn� taktikleri uygulamaktad�r. Bunlar�n maksatlar�, Müslümanlar� kendi uydurduklar� hurafelerle u�ra�t�rmak oldu�u gibi, itikadlar�n� sarsmakt�r. As�l gizli maksatlar� ise kendi dinsizliklerini örtbas etmek, gündeme bile getirmemektir. Kendi dinsizlikleri, bozuk itikadlar� hiç gündeme bile gelmemektedir. Müslümanlar, kendilerini ve mukaddes en son din olan �slamiyet’i hesaba çekmeye çal��an bu din dü�manlar�n�n tuza��na dü�memelidir.

Din dü�manlar�n�n baz� taktikleri:
1- Âlemlerin rabbi Allahü teâlâya inanm�yorlar, yarat�c� falan yoktur diyorlar. Evrimle ço�ald�k, ay�dan maymundan geldik diye insanl�� hazmedemiyorlar. Her �eyi cans�z tabiat yap�yor diyorlar.

2- Allahü teâlâya hesap sormaya çal��yorlar. Niye �öyle yaratt�, niye böyle yaratt�, böyle yapmas� adaletli de�il, mant�kl� de�il diye hâ�â Yaratana hesap sormaya çal��yorlar. Yarat�lan, Yarat�c�s�n� nas�l, ne ile, hangi kuvvetle hesaba çekebilir? Bir sivrisine�i veya bir bu�day tanesini bile yapmaktan aciz olan ahmak insan, hâ�â Rabbini nas�l hesaba çekebilir?

3- Dinleri kabul etmiyorlar. Buna ra�men bozuk dinleri �slamiyet’e tercih ediyorlar. Baz� saf Müslümanlar da, madem öyle, gelin birlik olal�m, ortak noktalar bulal�m diye nefes tüketiyorlar.

4- Âlemlere rahmet olarak gönderilen, son peygamber için, hâ�â postac� idi, Kur’an� getirdi, vazifesi bitti diyerek peygambersiz din meydana getirmeye çal��yorlar. “Yaln�z Kur’an, Kur’andaki din, Herkes Kur’andan anlad��na uysun” diyerek dini de�i�tirmeye, yozla�t�rmaya çal��yorlar.

5- Bunlar, i�lerine gelince hadisi delil gösterirler, gelmeyince de hepsi uydurma derler. Bunlar�n en bariz hile ve takti�i, olmu� bir olay� bozarak, Bekta�i gibi bir k�sm�n� al�p di�er k�sm�n� almayarak yar�m anlat�rlar, olay� de�i�tirerek, yar�s�n� al�p yar�s�n� gizleyerek Müslümanlar�n �üpheye dü�mesine çal��rlar. Bunlar� iyi tan�y�p tuzaklar�na dü�memeli.

6- Âlimler köprüsünü y�kmak istiyorlar. Çoban da anlar diyorlar da, �mam-� a’zam�n, �mam-� Malikin, �mam-� Rabbaninin, �mam-� Gazalinin anlad��n� kabul etmiyorlar. Hak mezheplere bölücülük diyerek y�kmaya ve herkesi mezhepsiz yapmaya çal��yorlar.

7- Eshaba olan itimad� sarsarak, hadislerin ve Kur'an�n do�rulu�undan �üphe uyand�r�yorlar.

8- Gerçek halife olmad��n�, onlar�n hilafetinin sahih oldu�unu söyleyen binlerce âlimin de gerçek âlim olmad��n�, dolay�s�yla bu âlimlerin sözlerine itimat edilemeyece�i fikrini yaymaya çal��yorlar.

9- Geri kal��m�z� ictihad yap�lmay��na ba�lamak, Kur'an-� kerimin yalan yanl�� ekilde tevil ederek yeni ictihadlar ç�karmak suretiyle dini bozuyorlar.

10- Resulullah Kur'an-� kerimi aç�klam��, onun hadis-i �eriflerini de âlimler aç�klam��t�r. Din dü�manlar� bunlar� hiçe sayarak herkesin bizzat Kur'an-� kerimden kendi anlay��n�n ölçü al�nmas�n� istiyorlar. Böylece herkese göre farkl� din meydana ç�karmaya çal��yorlar.

Bunlar� uzatmak mümkündür. Müslümanlar, bunlara dikkat etmelidir.

�slâm nimetinin elden ç�kmas�
Sual: �slâmiyet gibi, Allah�n ihsan etti�i en k�ymetli nimetlerin insan�n elinden ç�kmas�n�n sebebi veya sebepleri nedir?
Cevap: �slâm nimetlerinin elden ç�kmas�na sebep olanlar iki k�s�md�r:
Birincileri, dü�manl�klar�n� aç�klayan kâfirler olup, bunlar bütün silahl� kuvvetleri, propaganda vas�talar� ve siyasi oyunlar� ile, �slâmiyeti y�kmaya u�ra��yorlar. Müslümanlar, bunlar� biliyor ve onlardan üstün olmaya çal��yor.

�kinci k�s�m kâfirler, kendilerine Müslüman ismini ve süsünü verip, din adam� tan�tt�r�p, Müslümanl��, kendi ak�llar� ile, keyiflerine uygun bir �ekle çevirmeye u�ra��yor, Müslümanl�k ismi alt�nda, yeni, uydurma bir din kurmak istiyorlar. Müslümanlar�n ço�u bu dü�manlar�, baz� sözlerinden ve �slâmiyeti y�k�c� davran��lar�ndan seziyor ise de, çok kurnaz idare edildikleri için, birçok sözleri revaç bulup, Müslümanlar aras�nda yerle�iyor. Baz�lar� da;
“Bu as�rda ya�ayabilmemiz için, milletçe, topluca garpl�la�mal�, Bat�l�la�mal�y�z” diyor. Bu sözün iki manas� vard�r:
Birincisi, Bat�l�lar�n fende, sanatta, imar ve refah vas�talar�nda bulduklar�n� ö�renmek, yapmak, bunlardan istifadeye çal��makt�r ki, bunu �slâmiyet de, zaten emretmektedir. Fen bilgilerini ö�renmenin farz-� kifaye oldu�u, kitaplarda, vesikalar� ile bildirilmi�tir. Bir hadîs-i �erifte;
(Hikmet yani fen ve sanat, müminin kaybetti�i mal�d�r. Nerede bulursa als�n!) buyuruldu. Fakat bu, Bat�'ya uymak de�il, ilmi, fenni onlarda bile aray�p almak ve onlar�n üstünde olmaya çal��makt�r.

�kinci manada Bat�l�la�mak ise, ecdad�m�z�n do�ru ve mukaddes yolunu b�rak�p, Bat�'n�n bütün âdetlerini, ahlaks�zl�klar�n� ve hepsinden daha ac� olarak, dinsizliklerini al�p, camileri kilise ve eski sanat eseri �ekline sokmak, Müslümanl��a gerilik dini, Kur’ân-� kerime çöl kanunu, puta tapmaya, ibadete müzik kar��t�rmaya modern ve medeni din demek, �slâmiyeti b�rak�p, Hristiyanl��a, musiki aletleri ile ibadete dönmeye, Dinde reform ismini vermektir.

Herkes �unu iyi bilmelidir ki, bu milletin damarlar�nda dola�an asil kan, ne bugün, ne de, onlar�n ümitle bekledikleri günlerde, bu manada asla Bat�l�la�mayacak, dinsiz olmayacak, z�nd�klar�n yalanlar�na aldanmayacakt�r. Ecdad�n�n mukaddesat�n� ayaklar alt�nda çi�netmeyecektir!

Sual: "Bir Müslüman ayn� zamanda komünist de olabilir" diyenlere nas�l cevap vermelidir?
CEVAP
Seadet-i Ebediyye kitab�nda bu konuda deniyor ki:
“Müslüman olan, Müslümanl�� bilen ve benimseyen bir kimse, komünist olamaz. Komünistler, Müslüman� aldatamaz. Müslümanl�kta komünistlik yoktur. Komünist partisi reisi olan Lenin;

“Her millet komünist olabilir. Fakat, Müslüman komünist yap�lamaz. Çünkü, Müslümanda tevekkül, Allaha güvenmek vard�r. Allaha güvenen, Allaha s��nan kimse, komünist yap�lamaz” demi�tir.

Müslümanlar� komünist yapabilmek için, önce, onlar�n dinini, iman�n� almaya, Müslüman çocuklar�n� dinsiz, imans�z yapmaya u�ra��rlar. Din adamlar�n� �ehit, din bilgilerini, i�kence ve ölüm cezas� ile yasak ederler. Din kitaplar�n� yok ederek, �slamiyeti söndürmeye, çocuklar� din bilgisinden habersiz yeti�tirmeye çal��rlar.

Müslüman, can�n� verir, dinini, iman�n�, asla vermez. Bunu 1986 Afganistan facias�nda Ruslar da iyi anlad�. Yüz binlerce k�z�l askerler, füze ve uçaklarla sald�rarak, köylüleri, kad�nlar� öldürdüler. Müslüman çocuklar�n� dinsiz yapmak için Moskova'ya götürdüler. Camileri, mektepleri, evleri, g�da maddelerini yakt�lar. 1979'dan 1986'ya kadar ak�tt�klar� Müslüman kan� bir milyonu geçti. Fakat Müslüman mücâhitler, binlerle �ehit verip, dinsizlere esir olmad�.

Ruslar, bu vah�etlerini saklamak için, Rusya'da din hürriyeti oldu�unu, �slam ilimlerinin ve ibadetlerin serbest oldu�unu anlatan kitaplar haz�rlay�p, �slam memleketlerinde da��tt�lar. Bu kitaplardan, Rusya'daki Müslümanlar�n haberleri bile olmad�. Çünkü bunlar, yaln�z d�� memleketlere gönderildi. Rusya'da da��t�lmas� yasak idi. Komünizme h�yanet etmek olurdu.

Bu kitaplardan 1986'da, Cezayir'de halka da��t�lanlardan bir k�sm� elimize geçti. Devlet taraf�ndan ofsetle bas�lm��, Arabi kitaplar. Üzerlerinde 1400 hicri tarihi ve Ta�kent yaz�l�. �çlerinde, sar�k ve cübbe giydirilmi�, dinsiz birkaç komünistin resimleri, müftü, imam ve din idaresi reisi gibi isimlerle te�hir ediliyor. Afganistan'da, Müslümanlara yap�lan Rus zulmü ile z�t bir komünist propagandas�. �slam dinini ve komünizmin içyüzünü bilmeyen, bu hileye ve yalanlara çabuk aldan�r. �slam dü�man�n� dost sanarak, sonsuz felakete sürüklenir.”

Sual: Bozulan semavi dinlerin mensuplar�, �slam dinini de bozmak için u�ra�m��lar m�d�r?
CEVAP
Endülüs Müslümanlar�ndan fen ilimlerini ö�renen Avrupal� gençler, ak�l ve mant�k d�� olan H�ristiyanl��a kar�� isyan ettiler. H�ristiyanl��a kar�� yap�lm�� olan hücumlar, �slamiyete kar�� yap�lamad�. Çünkü �slam dininin içinde akla, mant��a ve ilme ters dü�ecek hiçbir fikir ve bilgi yoktur.

Ba�ta �ngilizler olmak üzere, Avrupal�lar, H�ristiyanl�k inanc�n� yaymak ve ba�ka milletleri H�ristiyanla�t�rmak için, misyoner te�kilatlar� kurdular. �ktisadi, ekonomik bak�mdan, dünyan�n en kuvvetli te�kilat� hâline gelen, kilise ve misyoner te�kilatlar�, ak�lalmaz bir faaliyetin içerisine girdiler. H�ristiyanl��, �slam memleketlerinde yayabilmek için, korkunç bir �slam dü�manl�� ba�latt�lar. �slam memleketlerinin her yerine H�ristiyanl�� öven binlerce kitap, dergi ve casuslar göndermeye ba�lad�lar. Bugün de, güzel memleketimizde, durmadan, H�ristiyanl�� anlatan kitap, dergi ve bro�ürler da��t�lmakta, posta ile yurt d��ndan adreslere gönderilmektedir.

�slam âlimleri, �slam dinine z�t ne kadar görü�, fikir, felsefi dü�ünce ve inanç varsa, hepsine cevaplar vermi�lerdir. Bozulan Îsevili�in yanl��l�klar�n� da, aç��a ç�karm��lard�r. Dünyada rahat ve huzur içinde ya�amak, ahirette de sonsuz saadete kavu�mak için, Müslüman olman�n laz�m oldu�unu aç�klam��lard�r.

Papazlar, �slam âlimlerinin kitaplar�na cevap verememi�lerdir. �slam âlimlerinin, H�ristiyanlara cevap veren, Arabî ve Türkçe Tuhfet-ül-erîb, �ngiliz Casusunun �tirâflar�, Türkçe D�yâ-ül-kulûb gibi kitaplar� me�hurdur. Harputlu �shak Efendi’nin haz�rlad�� D�yâ-ül-kulûbu, protestan papazlar�n�n �slamiyete kar�� yazm�� olduklar� haks�z yaz�lar�na ve iftiralar�na cevapt�r. Bunun için bu kitaba Cevâb Veremedi ismi verilmi�tir.

Bugün ellerde bulunan Kitâb-� mukaddeste mevcut ilim, ak�l ve ahlak d�� yaz�lar meydandad�r. Buna kar��l�k �slam âlimlerinin akla, ilme, fenne ve medeniyete ��k tutan yaz�lar� da dünya kütüphanelerini doldurmaktad�r. Bu hakikati görmemek, bilmemek, günümüz insan� için özür olamaz. �imdi, Muhammed aleyhisselam�n getirdi�i �slam dininden ba�ka din arayanlar, ahirette sonsuz azaptan kurtulamayacaklard�r.

Sual: Bizden önce ve bizim zaman�m�zda da varl�klar�n� sürdüren bozuk f�rkalar�n, görü�lerin ç�k�� zaman�, Peygamber efendimizin vefat�ndan hemen sonra m�d�r?
CEVAP
Daha Eshab-� kiram zaman�nda, Müslüman oldu�unu söyleyerek, Abdullah bin Sebe ad�n� alan bir Yemen Yahudisi, Müslümanlar aras�na ilk olarak fitne, ikilik soktu. Bozuk bir ç��r açt�. Resulullah efendimizin Eshab�n� kötülemeye kalk��t�. Bu Yahudinin meydana ç�kard�� bu bozuk yola Râfizîlik denildi. Sonralar�, nice nice din dü�manlar�, Müslüman ad� alarak, hatta din adam� �ekline bürünerek, bozuk, sap�k yollar meydana ç�kard�. Milyonlarca Müslüman�n do�ru yoldan ayr�lmas�na sebep oldular. Resulullah efendimiz, ümmetinin ba��na gelecek bu ac�kl� hâli haber vererek;

(Ümmetim yetmi�üç f�rkaya ayr�lacak. Bunlardan, yetmi�ikisi, do�ru yoldan saparak, Cehenneme gidecek. Bir f�rkas�, benim ve Eshab�m�n izinde, do�ru yolda kalacakt�r) buyurdu. Do�ru yolda kalan bu f�rkaya Ehl-i sünnet denildi.

Bu f�rkalardan en eskisi ve kötüsü olan Râfizîlik, zaman zaman, ahmaklar ve bilhassa din cahilleri aras�nda yay�lmakta ve din dü�manlar� taraf�ndan da koz olarak kullan�lmakta, Eshab-� kiramdan baz�lar� körüklenmektedir. Son zamanlarda bast�rd�klar�, eskiden Yahudi düzmesi olan Hüsniyye kitab�na ve ara s�ra cami kap�lar�nda cahil halka da��tt�klar� bro�ürlere ve sözlerine dikkat edilirse, kitab�n sözlerinin ve yaz�lar�n�n hiçbir ilmî temele dayanmad��, vaka, hadise ve olaylar� de�i�tirdikleri, âyet-i kerime ve hadis-i �eriflere yanl��, bozuk mana verdikleri görülür. Saçma sapan sözlerine inand�rmak için, k�ymetli birkaç kitab�n ismini veriyorlar. Bunlarda da böyle yaz�l� diyorlar. Fakat, bu k�ymetli kitaplardan bir sat�r yaz� gösteremiyorlar. Cahiller, bu kitaplar�n ismini duyunca, hepsini do�ru ve hakl� san�yor. Bunlar�n bozuk ve çürük iftiralar� ve Ehl-i sünnet âlimlerinin Kur’ân-� kerim ile ve hadis-i �erifler ile bildirdikleri do�ru inan��lar, Seyyid Abdülhakîm Arvâsî hazretlerinin Eshâb-� kirâm risalesinde çok de�erli vesikalarla aç�klanm��t�r. Bu kitap, Hakikat Kitabevi taraf�ndan bas�l�p yay�nlanm��t�r. Müslümanlar, bu kitab�, dikkat ve insaf ile okurlarsa, i�in do�rusunu anlamalar� ve do�ru yolu bulmalar� nasip olur.

Dü�man�n� tan�mayan dostunu bulamaz

Dünyây� anlayan, ondan sak�n�r. Ondan sak�nan, nefsini tan�r. Nefsini tan�yan, Rabbini bulur. Zira bir hadis-i �erifte; (Nefsini tan�yan Rabbini tan�r) buyurulmu�tur. Dünyâ, insan�, Allahü teâlâdan uzakla�t�ran �eyler demektir. Kad�n, çocuk, mal, rütbe, mevki dü�üncesi, Allahü teâlây� unutturacak kadar a��r� olursa, dünyâ olur. Çalg�lar, oyunlar, fâidesiz, bo� �eylerle vakit geçirmek, hep bunun için dünyâ demektir. Hadis-i �erifte:

(Dünyâ ile âhiret birbirinin z�dd�d�r, birbirine uymaz. Birini râz� edersen, öteki gücenir) buyurulmu�tur.

Her insanda nefs vard�r. Nefs, Allahü teâlân�n dü�man�d�r. Hep kötülük yapmak ister. Emirlere uymak istemez. Bir hadîs-i kudsîde, Allahü teâlâ; (Nefslerinizi, kendinize dü�man biliniz! Çünkü, nefsleriniz, bana dü�mand�rlar!) buyurmaktad�r.

En ahmak yarat�k! Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretleri; "Nefs, yarat�klar�n içinde en ahmak olan�d�r. Hep kendi zarar�n� ister. Onun yakas�n� b�rakmaya gelmez. Çünkü en büyük dü�man nefstir" buyurmu�tur. �nsan için en büyük dü�man, kendi nefsidir. Bunu dü�man bilmedikçe, insan�n kurtulu�u imkans�zd�r. Sehl bin Abdullah-� Tüsterî hazretleri; "Her kim nefsini kendine dost edinirse, Allahü teâlây� kendine dü�man etmi� olur" buyurmu�tur. Bir kalbde, iki sevgi olmaz. Ya Allahü tealan�n sevgisi veya O''nun dü�manlar�n�n sevgisi vard�r. Kalb, hiç bo� kalmaz. Bunun için hikmet ehli; "Kalbini dü�mandan bo�alt! Dostu kalbe ça��rmaya lüzum kalmaz zira dostun muhabbeti, kendili�inden kalbe gelir" demi�lerdir. Seven, sevdi�inin dostlar�n� sever, dü�manlar�na da dü�man olur. Sevgi bunu gerektirir. Abdullah Mürtei� hazretleri; "Kul, Allahü teâlân�n sevgisini, Allahü teâlân�n sevmediklerine dü�man olmakla kazan�r. Allahü teâlân�n sevmedikleri ise, insan� Allahü teâlâdan uzakla�t�ran �eylerin hepsidir" buyurmu�tur. Nefs, �eytan ve kötü arkada�; bu üç dü�mana kar�� çok dikkatli ve uyan�k olmak laz�md�r. Zira bunlar, insan�n iman�n� çalmak, yoketmek için u�ra�maktad�rlar. Din büyükleri; "�mân�n dü�man� dörttür: Sa�da kötü arkada�, solda nefsin hevâs�, istekleri, önde dünyâya dü�kün olmak ve arkada ise �eytân, îmân� almak dilerler. Kötü arkada�, yaln�z insan�n mal�n�, paras�n� çalmak, dünyâs�n� almak için aldatanlar de�ildir. Arkada�lar�n en kötüsü, en zararl�s� insan�n dînini, îmân�n�, edebini, hayâs�n�, ahlâk�n� bozmaya u�ra�anlar, böylece dünyâs�na ve âhiretine, ebedî saâdetine sald�ranlard�r" buyurmaktad�rlar.

�nsan�n gizli dü�manlar�! �slâm âlimlerinden Ahmed Siyâhî hazretleri o�luna nasihat olarak buyuruyor ki: "Ey o�ul! Dünyâya sar�lm��, ona gönül vermi� olanlarla bulunma. Onlarla sohbet ve berâberlik gam, keder ve üzüntü getirir. Bu, tecrübe ile sâbittir. Allahü teâlân�n emir ve yasaklar�na uymayan, nefsinin arzu ve isteklerine uymu� kimselerle berâber olma. Böyle kimseler gizli dü�man olup, insan�n yüzüne kar�� dalkavukluk yaparlar, g�yab�nda, arkadan ise aleyhinde bulunurlar." Nefis ve kötü arkada�tan sonra, insan için en büyük dü�man �eytand�r. Bu konuda Ahmed bin Âs�m Antâkî hazretleri; "En tehlikeli dü�man, sana en yak�n, en gizli ve kalbi devaml� kötü vesveseleriyle me�gûl eden �eytand�r" buyurmaktad�r. Allahü teâlâ, iblîse, Resûlullah efendimize giderek, soraca�� bütün suâllere do�ru cevap vermesini emretti. �blîs ya�l� bir ihtiyâr �eklinde, Resûlullah efendimizin huzûruna geldi. Resûlullah efendimiz ona;

-Sevmedi�in ve dü�mân oldu�un kimseleri söyle buyurunca, iblîs;

-Dünyâda en sevmedi�im kimse sensin ve âdil sultânlar, tevâzu sâhibi zenginler, do�ru sözlü tüccârlar, ihlâs sâhibi ve ilmi ile amel eden âlimler, dîn-i islâm� yaymaya çal��anlar, merhametli olanlar, tövbe edenler, harâmdan kaç�nanlar, dâimâ abdestli bulunanlar, dâimâ hay�r ve hâsenâtta bulunanlar, güzel huylu ve insanlara fâideli olanlar, Kur''ân-� kerîmi tecvîde uygun okuyanlar ve herkes uyurken namâz k�lanlard�r dedi. Resûlullah efendimiz;

-Dünyâda sevdi�in, dost oldu�un kimseleri söyle buyurdu. �blîs; -Zâlim sultânlar, kibirli zenginler, hâin tüccârlar, içki içenler, tegannî edenler, fuhu� yapanlar, yetîm mal� yiyenler, namâza ehemmiyet vermeyenler, uzun dünyâ arzûlar�na sâhip olanlar, hemen öfkelenip, öfkesini yenemeyenler benim dostum, sevdi�im kimselerdir cevâb�n� verdi.

"Kim sevilir, kim sevilmez""

�bn-i Vefâ hazretleri de, kendisinden nasihat isteyen bir kimseye �öyle buyurur: "Dîni dünyâ isteklerine âlet eden, herkesin îmân�n� bozan kötü din adam� iblîsten daha zararl�d�r. Çünkü, �eytan vesvese verdi�i için, mümin bir kimse onun dü�man oldu�unu bilir. �blîse uydu�u takdirde âsî bir kul olaca��n� anlar, günâh�na derhâl tövbe eder. Kötü din adam� ise, hak ile bât�l� kar��t�rarak, nefslerinin arzusuna göre hüküm verirler ve do�ru yoldan ayr�l�rlar. Kötü din adamlar�ndan Allah''a s��n ve onlarla bir arada bulunmaktan sak�n! Sâd�k, iyi ve sa�lam din âlimleriyle birlikte bulun." Hep hocas�ndan nakil yapan bir zâta; "Sen hocandan ne ö�rendin?" diye sual edilince; "Ben hocamdan, kimi sevip, kimi sevmeyece�imi ö�rendim" cevab�n� vermi�tir.

Emr-i marufla ilgili �e�itli sorular

Sat, 27 Jun 2026 01:36:29 +0300

Sual: Yöneticilerin bozuk olmas�nda toplumun rolü var m�d�r? Onlar� protesto için eylemler yapmak uygun mudur?
CEVAP
Elbette toplumun rolü vard�r. Onlar ba�ka yerden gelmedi ki. Yönetici, sütün üzerindeki kaymak gibidir. Süt nas�lsa kayma�� da ona göredir. Yani manda sütünün kayma�� manda kayma��, Deveninki deve kayma�� olur. Domuz sütünün kayma�� da, domuz kayma�� olur. Demek ki, süt ne ise kayma�� da öyle olur.

Tavuktan tavuk yumurtas� ç�kar. Tavuktan deve ku�u yumurtas� beklenmez. Her kaptan içindeki s�zar. Bir hadis-i �erif meali:
(Siz nas�l iseniz, öyle idare edilirsiniz.) [Cami-us-sagir]

Yani insanlar iyi ise, iyi idareciler gelir, kötü ise kötü idareciler gelir. Ortada bir suç varsa toplumda aramal�. Toplum kötü ise, kötü idareciyi de�i�tirmekle i� bitmez. Gelen gideni aratt�rabilir. Onun için dünyadaki kötü liderlerin toplumlar� da kötüdür.

Eylem yapmak anar�i ç�karmak olur. Dua ederek sabretmek gerekir. Bir hadis-i �erif meali:
(Bozuk bir i�i düzeltemezseniz, sabredin! Allahü teâlâ onu düzeltir.) [Beyheki]

Bir âyet meali de �öyle:
(Ey iman edenler, sab�r ve namaz ile Allah’tan yard�m isteyin. Çünkü Allah elbette sabredenlerle beraberdir.) [Bekara 153]

Allahü teâlâya güvenmelidir. Sabreden zafere kavu�ur.

Sual: Bir kimsenin emr-i maruf ve nehy-i münker yapmaya gücü yetse, buna hiçbir mani de bulunmasa, bu kimsenin hakk�, do�ruyu bildirmemesi günah olur mu?
CEVAP
Emr-i maruf farz-� kifayedir. Bir yerde emr-i maruf yap�lmazsa, gücü yeten herkes mesul olur. Emr-i maruf çok mühimdir. Emr-i maruf yapan olmazsa, ilim yok olur. Cehalet ve sap�kl�k yay�l�r. Fitne her taraf� kaplar. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Fitne ve fesat yay�ld��, müslümanlar aldat�ld�� zaman, do�ruyu bilenler, herkese anlats�n! Anlatmazsa, Allahü teâlân�n, meleklerin ve insanlar�n laneti onun üzerine olsun!) [Ebu Nuaym]

(Ortal�k kar��r, yalanlar yaz�l�r, âdetler ibadetlere kar��t�r�l�r ve Eshab�ma dil uzat�l�rsa, do�ruyu bilenler herkese bildirsin! Allahü teâlân�n, meleklerin ve bütün insanlar�n laneti, do�ruyu bilip de, gücü yetti�i halde bildirmeyene olsun! Allah, böyle âlimlerin, ne farzlar�n�, ne de ba�ka ibadetlerini kabul etmez.) [Ebu Nuaym]

(Bid'atler yay�l�p, sonra gelenler, öncekilere lanet etti�i zaman, do�ruyu bilenler herkese söylesin! E�er söylemeyip gizlerse, Allahü teâlân�n Muhammed aleyhisselama indirdi�i Kur'an-� kerimi gizlemi� olur.) [�bni Asakir]

(Bid'atler zuhur edip, Eshab�ma kötü sözler söylendi�i zaman, do�ruyu bilen, herkese söylesin! Söylemezse Allahü teâlâ böyle âlime lanet eder.) [Deylemi]

(Bir yerde bir kötülük zuhur edince, o kötülük men edilmezse, Allahü teâlâ azab�n� o kavmin hepsine birden indirir.) [Hakim]

Sual: Bir hayra, bir iyili�e sebep olan�n onu yapm�� gibi sevap alaca��n� yazd�n�z. Kötülü�e sebep olan da onu i�lemi� gibi günah kazan�r m�?
CEVAP
Evet, iyili�e sebep olan o iyili�i yapm�� gibi sevap kazan�r. Kötülü�e sebep olan da o kötülü�ü yapm�� gibi günah kazan�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Kötülü�e delalet eden (yol gösteren) onu yapan gibidir.) [Deylemi]

�bni Mesud hazretleri, "Bir günah i�lendi�ini duydu�u vakit, o günah�n i�lendi�ine sevinirse, ayn� günah� i�lemi� gibi olur" buyurdu. Hadis-i �erifte de (Do�uda bir adam öldürülür de, bat�da olan buna raz� olursa, onu öldürme günah�na ortak olur) buyuruldu. (�. Gazali]

Sual: Önceleri namaz k�larken, uzun süre namaz� terk eden eski arkada�lar�m�z var. Üzülüyoruz, hiçbir �ekilde mescitte veya ba�ka bir yerde namaz k�larken görmüyoruz. Bu �ekilde dü�ünmek su-i zan olur mu? Bunlarla ili�kilerimiz nas�l olmal�d�r?
CEVAP
Namaz k�lm�yor galiba diye dü�ünmek insan�n elinde de�ildir. Zann�n� tasdik etmek ve o zanna göre karar verip hareket etmek günah olur. Namaz k�lmad�� kesin tespit edilince, di�er insanlar gibi ili�kimiz olur. Ba�ka namaz k�lmayan insanlarla nas�l ili�kimiz oluyorsa bunlarla da öyle olur. Tan�d�k oldu�u için ilgilenmek elbette iyi olur. Onlar� üzmeyecek �ekilde ilgilenmek, nasihat etmek, gazete vermek, kitap vermek, e-mail göndermek, ilgiyi devam ettirmek iyi olur. Laf söylemekle kimse kolay kolay yola gelmez. Bu nasip meselesidir. Ama e-mail falan gönderilir. Güzel bir yaz� ise, ondan etkilenebilir, siz de bu i�e sebep olmu� olursunuz. Mesela namaz�n önemi gönderilebilir, namaz k�lmayanlar için bildirilen tehditler yaz�labilir. Özel göndermek yerine umuma gönderiyormu� gibi yap�l�r. Maksat bir nevi gizlenmi� olur. Sitemizi de tavsiye edebilirsiniz.

Sual: Çevremdekilere örnek te�kil edebilmek için kültürümü art�rmam gerekiyor. Bana bu yolda tavsiye edebilece�iniz müstesna fikirlerinize ihtiyac�m oldu�unu hissediyorum ve ö�rettiklerinizin her kelimesi için ayr� ayr� Allah raz� olsun diyorum.
CEVAP
Tam �lmihal Seadet-i Ebediyye kitab�n� okuman�z� tavsiye ediyoruz. Bu kitab� okursan�z yeterli dini bilgiye sahip olursunuz. Ne din dü�manlar�na aldan�r, ne de din ad�na insanlara kötülük edersiniz. Severek okuman�z� tavsiye ederiz. Ehl-i sünnet âlimlerinin k�ymetli eserlerinden tercüme edilerek haz�rlanm�� bir kitapt�r. Bu kitab� internetten de okuyabilirsiniz: hakikatkitabevi.com

Sual: "Okuldaki arkada�lar�mdan baz�lar� dini konularda bilgi sahibi olmalar�na ra�men yakla��k ayda bir kere içki içiyorlar. Namaz� da uzun zamand�r terk etmi� durumdalar. Ben onlara bazen nasihat ediyor bazen de k�z�p ba��rarak içki içmekten ve namaz k�lmamaktan vazgeçirmeye çal��yorum. �imdi ben bunlarla hiç görü�mezsem onlar� iyice felaketle ba� ba�a b�rakm�� m� olurum? Yoksa onlar� ikaz etmek maksad�yla görü�meye devam etmem mi daha uygun olur? K�saca nas�l hareket edeyim?
CEVAP
Ba��r�p ça��rmakla insanlar yola gelmez. Hele ayn� ya�taki akran kimseler birbirinin sözünü dinlemez. Yap�lacak i�, onlara do�ru kitap, mesela Tam �lmihal Seadet-i Ebediyye kitab�n� vermektir. Bu k�ymetli eser yüzlerce �slam âliminin kitaplar�ndan tercüme edilip derlenerek haz�rlanm��t�r. Ehl-i sünnet âlimlerinin sözleri oldu�u için severek okuyana faydal� olmaktad�r. Evliyan�n sözünde rabbani tesir vard�r. Nasibi olanlar, bu yaz�lar�n etkisiyle kötülüklerden uzak durabilir. Onlar� bu kötülü�e kötü arkada�lar� sürüklemektedir. Kötü arkada�lardan uzak durmak laz�md�r.

Sual: Din hakk�nda konu�mamak m� gerekiyor? Ya siz ne yap�yorsunuz?
CEVAP
Bizim yapt��m�z gibi ehl-i sünnet âlimlerinin yaz�lar�n�, bildirdiklerini nakletmek din hakk�nda konu�mak de�ildir. �u kitapta �öyle diyor demekte mahzur yoktur. Biz sadece ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�ndan naklederiz. Kendi görü�ümüzü din gibi ortaya koymay�z. Bence, bana göre böyle demeyiz. Diyenlere de itibar etmeyiz.

Sual: Dini meselelerde, insanlar�n yanl��lar� oldu�u zaman, onlar� uyarmak istiyorum; fakat bu i�i devaml� yapmak da uygun olmuyor, bunun ölçüsü nedir?
CEVAP
Ölçüsü onlar� üzmeden söyleyebilmektir. Mesela en kolay yolu do�ru kitap vermektir.

Sual: �nsanlara yanl��lar�n� söylemeli mi? Söylemezsek iki yüzlü olur muyuz?
CEVAP
E�er söyledi�imizi kabul edecekse ona yanl��lar�n� söyleriz, kabul etmeyecekse söylemeyiz. Söylemeyince iki yüzlü olmay�z.

Sual: Müslüman iken dinsizlerin etkisinde kalan baz� kimseler, dine dü�man olmu�lard�r. Bunlara dinimizi yeniden izah etmekte fayda var m�d�r?
CEVAP
Bunlara büyük bir sab�r ve sebat ile �slam dininin esaslar�n� onlar�n anlayaca�� bir tarzda telkin etmelidir! Kur'an-� kerimde mealen buyuruldu ki:
(Rabbinin yoluna hikmet ile, güzel ö�ütlerle ça��r! Onlarla en güzel �ekilde tart��! Do�rusu Rabbin, yolundan sapanlar� daha iyi bilir.) [Nahl 125]

Bildi�imiz iyi ve do�ru �eyleri bilmeyenlere en güzel tarzda ö�retmek, üzerimize farzd�r, Allahü teâlân�n kat’i emridir. Bu vazifeye, Emr-i maruf denir. Bu bir ibadettir. �lmin zekat�, bilmeyenlere ilmi ö�retmekle ödenir. Bu, çok hay�rl� bir i�tir. Dinimiz, âlimin mürekkebini, �ehidin kan�ndan efdal tutmakta, hay�rl� i� görmeyi, nafile ibadetten üstün saymaktad�r.

Hak bir söz, güzel bir ö�üt kimden gelirse gelsin, güzel kar��lamal�, böyle güzel bir sözü duyurdu�u için Allahü teâlâya �ükretmeli, söyleyene de�il söyletene bakmal�d�r! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Bir kimse dini hakk�nda bir ö�üt duysa, bu Allahü teâlân�n ona ihsan etti�i bir nimettir. Buna �ükretmesi ne iyidir. �ükretmezse, günah� artar, Allahü teâlân�n gazab�na sebep olur.) [�bni Asakir]

Sual: �slamiyet’in güzel ahlak�n� göstermek için, kâfirlere kar�� da iyi huylu olmak ve onlar� incitmemek gerekmez mi?
CEVAP
Müslümanlar�n kâfirlere kar�� da iyi huylu olmalar�, onlar� incitmemeleri gerekir. Böylece �slam dininin, iyi huylu olmay�, karde�çe ya�amay�, çal��may� emretti�i onlara da gösterilmi� olur. Böylece iyili�i seven insanlar, seve seve müslüman olurlar. Cihad etmek farzd�r. Cihad� devlet topla, silahla yapaca�� gibi, so�uk harp ile, propaganda, ne�riyat ile de yapar. Her müslüman da, iyi huylar� ile, iyilik yapmakla cihad yapar. Çünkü cihad etmek, insanlar� müslüman yapmaya davet etmek demektir. Görülüyor ki, kâfirlere kar�� da, iyi huylu olmak, onlar� incitmemek, cihad etmek oluyor. Cihad ise her müslümana gücü nispetinde farzd�r.

Sual: Bir hadiste, (Sizden her kim kötülük görürse onu eliyle düzeltsin, gücü yetmezse diliyle düzeltsin, buna gücü yetmezse kalbiyle bu�z etsin. Bu iman�n en zay�f derecesidir) deniyor. �man�n en zay�f noktas�na dü�memek için, içki içene, kumar oynayana, insanlara zulmedene ve ba�ka kötülükleri i�leyene mani olmak m� gerekir? Mani olmazsak dil ile hakaret etmek mi gerekir?
CEVAP
Bizim gibi insanlar�n hadis-i �erifi anlamas�, aç�klamas� ve onunla amel etmesi caiz de�ildir. Bunu ancak gerçek �slam âlimleri yapar. Bu hadis-i �erifi aç�klayan Abdulgani Nablüsi hazretleri Hadika isimli kitab�nda buyuruyor ki:
(Söz ve yaz� ile emr-i maruf, âlimlerin vazifesidir. Kalb ile, dua ederek günah i�leyene mani olmaya çal��mak da her müminin vazifesidir. El ile müdahale ise devletin vazifesidir.) [Ayr�ca Hindiyye c.5, s.352, Kad�han c.3, s.429, Bezzaziyye c.6, s.356]

Demek ki bizim vazifemiz, günah i�leyenlere dua ederek mani olmakt�r. Devletin i�ini bizim yapmaya kalkmam�z caiz olmaz.

Sual: Zaman�m�zda en k�ymetli amel nedir?
CEVAP
�slam Ahlak� kitab�nda deniyor ki:
Zaman�m�zda, amellerin en efdali, yaz� ile, medya yolu ile, kâfirlere, mezhepsizlere cevap vermek, Ehl-i sünnet itikad�n� yaymakt�r. Böyle cihad edenlere, para ile, mal ile, beden ile yard�m edenler de bunlar�n kazand�klar� sevaplara ortak olurlar.

Sual: Filmlerde, piyeslerde �slâm büyüklerini temsil etmek caiz midir?
CEVAP
Talim ve islâma hizmet maksad� ile yap�lan filmlerde caiz ise de, sayg�s�zl��a sebep olabilecek hareketler, çok tehlikeli oldu�u için, bunun gibi �eylerden sak�nmak lâz�md�r.

Papaz� temsil etmek
Sual: Piyeslerde, bir papaz� temsil etmek caiz midir?
CEVAP
Zaruretsiz caiz de�ildir.

Günaha raz� olmamal�
Sual: Emrim alt�ndakiler, söz dinlemeyip günah i�liyorlar, günah i�lenen yerlere gidiyorlar. Ben bir kere söyledikten sonra, pe�lerini b�rakmak uygun olur mu?
CEVAP
Pe�lerini b�rakmak, izin vermek demektir. Devaml� emr-i maruf ve nehy-i münker yapmak vazifemizdir. Buna raz� olmamak ve pe�lerini b�rakmamak gerekir. En uygunu da tav�r almakt�r. Bu i� böyle gitmez diye gözda�� vermektir.

Din nasihattir
Sual: Bir hadiste, (Din nasihattir) deniyor. Din, ilahi emir ve yasaklar�n toplam� de�il midir?
CEVAP
Bu hadis-i �erif, dini tarif etmiyor, nasihatin önemini belirtiyor. Din, nasihatle, emr-i maruf ve nehy-i münker yapmakla ayakta kal�r, yani din, nasihatle devam eder demektir.

Emr-i marufu terk etmek
Sual: Bir hadiste, (Emr-i maruf ve nehy-i münker yapmayan yani iyili�i emredip, kötülükten sak�nd�rmayan bizden de�ildir) deniyor. Emr-i maruf yapma imkân�m�z yoksa ne yapaca��z? Bizden de�il demek kâfir mi demektir?
CEVAP
Emr-i maruf yapma imkân�m�z yoksa sorumlu olmay�z. Ama günümüzde emr-i maruf yapmak için âlim olmak gerekmez. Muteber bir din kitab�n� birine vermekle emr-i maruf yapm�� oluruz. Kendimiz, kitap verecek birini bulamazsak, kitap verebilen birine (Bu kitab� birine ver!) diyebiliriz. Yahut kitab�n paras�n� verip, (Bu parayla �u kitab� al, birine ver!) diyebiliriz. �mkân�m yok demek geçerli bir mazeret olmaz. Bir kimsenin bir kuru�u bile olmasa, (Bana ücretsiz kitap verirseniz, ben onlar� da��t�r�m) diyemez mi? Ücretsiz kitap verenler vard�r. Ücretsiz veren de yoksa, kitap da��tanlara dua eder. Mesela, (Ya Rabbi, ben hizmetlere maddî ve manevî yönden kat�lam�yorum. Bu i�i maddî ve manevî �ekilde yürütenlere imkân ver!) diye dua edilmelidir. Emr-i maruf yapmak isteyene Cenab-� Hak bir yol gösterir.

Burada, (Bizden de�ildir) demek, kâfir demek de�ildir. (Bizim yolumuza uymam�� olur, bizim bildirdi�imiz emr-i marufu yapmam�� olur) demektir. E�er, maddî veya manevî �ekilde emr-i maruf yapma imkân� varken yapmam��sa, haram i�lemi� olur. Çünkü imkân� olana emr-i maruf yapmak farzd�r.

Emr-i maruf yapmak
Sual: Bir insan�n, kendi yak�nlar� veya kom�ular� aç�k geziyorsa, bunlara emr-i maruf yapmas� gerekir mi? Yapmazsa iman�na zarar� olur mu?
CEVAP
Elbette emr-i maruf yapmas� lâz�md�r. �slam âlimleri, (E�er sözü geçenlere söylemezse iman� gider) buyurmu�lard�r. Çünkü imkân� olan�n emr-i maruf yapmas� farzd�r. Farza önem vermeyen kâfir olur. Fitneye sebep olacaksa, dille söylemez ba�ka yoldan ikaz etmeye çal��r. Mesela uygun bir din kitab� hediye eder.

Salat-i tefriciyye
Sual: Bir abla emr-i maruf niyetiyle önüne gelene, (Sen �u zamana kadar, �u kadar salat-i tefriciyye okuyacaks�n, �u kadar Yasin-i �erif okuyacaks�n, �u kadar kelime-i tevhid çekeceksin, duas� yap�lacak) diyor. �stemeyerek almak zorunda kal�yoruz. Çok verdi�i için okuyamad��m�z da oluyor. Emr-i vaki ile böyle �ey yapmas� do�ru mudur?
CEVAP
Elbette do�ru olmaz. Sadece (�unlar okunacak, isteyen istedi�i kadar alabilir) denir. Kimse mecbur tutulmaz. Salat-i tefriciyye duas�, salevatt�r, okumakta mahzur olmaz, ancak kitaplar�m�zda ayn� maksatla okunan çok dua var. �lla bunu okutmaya çal��mak da do�ru olmaz.

Hutbelerin konusu
Sual: Hutbelerde sa�l��n öneminden, a�aç dikmenin faziletinden ve ticarette ba�ar�n�n yollar�ndan bahsediliyor. Bunlar�n Türkiye’de bakanl�klar� vard�r. Yeteri kadar görevlerini yap�yorlar. Hutbelerde, (Do�ru iman nas�l olur? Nas�l iyi bir Müslüman olunur?) gibi konular niye i�lenmiyor?
CEVAP
Sa�l�k, ziraat, a�aç dikmek, çevre temizli�i ve ticaret gibi konular, dinimizin önem verdi�i konulard�r. Ancak iyi kötü bunlarla ilgilenenler var. Onun için, bize daha çok laz�m olan konular� i�lemek gerekir. Mecburen Türkçe okunan hutbelerde, vaazlarda ve dînî yaz�larda, daha lüzumlu olan konular üzerinde durulmal�. Mesela, (Ehl-i sünnet itikad�, gusül, abdest, namaz, helâl, haram, bid’at) gibi konulardan bahsedilmelidir. �tikad� bozuk olan�n ibadetleri bo�a gider. Haram yiyenlerin, bid’at i�leyenlerin ibadetleri, sahih olsa da kabul olmaz.

Sual: Bilmeyen veya yanl�� yapan birine, dinin do�ru olan emrini bildirmek gerekir mi?
Cevap: Kabul edece�i zan olunan kimseye emr-i maruf yapmak, nasihat etmek, dinin emrini bildirmek vaciptir. Çünkü kul hakk�d�r.

Sual: Din bilgisi olmayan kimselerin yan�nda, dinimizin mubah olarak bildirdi�i �eyleri, �srarl� bir �ekilde yapman�n zarar� olur mu?
Cevap: Cahillerin sünnet veya vacip sanaca�� mubahlar� yapmak, tahrimen mekruhtur. Bidat has�l olmas�na sebep olur.

“Bu dini facirlerle de kuvvetlendirir”
Sual: Müslüman olmad�� hâlde, Uhud harbinde Müslümanlar�n saf�nda yer al�p, Mekkeli mü�riklerle harp eden olmu� mudur?
Cevap: Konu ile alakal� olarak �evâhid-ün Nübüvve kitab�nda deniyor ki:
“Eshâb-� kiram aras�nda Kazman ad�nda bir kimse vard�. Eshâb-� kiram Uhud sava��na gidince, o sava�a kat�lmam��t�. Kad�nlar 'senin bizden fark�n yok' deyince utanarak, gidip sava�a kat�ld�. Mü�riklerle çok gayret göstererek sava��yordu. Onun bu hâlini Resûlullah efendimize haber verdiler. (O Cehennem ehlindendir) buyurdu. Eshâb-� kiram hayret ettiler. Kazman , o kadar sava�t� ki, mü�riklerden yedi ki�i öldürdü. Kendisi de birçok yerinden yaraland�. Eshâb-� kiramdan baz�lar� onu sava� s�ras�nda yaral� hâlde görüp '�ehitlik sana afiyet olsun ey Kazman' dediler. Bunun üzerine Kazman; 'Yemin ederim ki ben din için sava�m�yorum. Kurey�'in bize galip gelerek hurma bahçelerimizi harap etmelerinden korktu�um için sava��yorum' dedi. Yaralar� ona o kadar ac� veriyordu ki, k�l�c�n� gö�süne dayay�p kendini öldürdü. Eshâbdan baz�lar� onun durumunu bilmedikleri için Resulullah efendimize; 'Kazman mü�riklerden yedi ki�i öldürdü ve �ehit oldu' dediler. Resulullah efendimiz, (Allahü teâlâ diledi�ini yapar) buyurdu. Sonra Kazman'�n gerçek hâlini aç�klay�p, (�ehadet ederim ki, ben Allahü teâlân�n Resulüyüm) buyurdu. Bundan sonra Eshâb-� kirama dönüp; (Allahü teâlâ bu dini facir kimselerle de elbette kuvvetlendirir) buyurdu.”

Habercinin vazifesi haber vermektir
Sual: Yak�nlar�m�za, akrabalar�m�za, do�ru olan bilgileri anlatt��m�z veya kitap verdi�imiz hâlde kabul ettiremiyoruz. Bu durumda ne yapmal�d�r?
Cevap: Konu ile alakal� olarak �mâm-� Rabbânî hazretleri kendi karde�i meyân �eyh Mevdûda yazd�� bir mektupta buyuruyor ki:
“Karde�im! Dünya hayat� çok k�sad�r. Sonsuz azaplar, buna kar��l�kt�r. Bu zaman�, lüzumsuz, bo� �eyleri ele geçirmekte kullanan ve böylece sonsuz ac�lara yakalanan kimseye yaz�klar olsun!

Karde�im, insanlar, dünya kazançlar�n� b�rak�p, her yerden, kar�ncalar gibi, çekirge sürüleri gibi yan�m�za ü�ü�üyor. Siz ise, bir evden olmak �erefinin k�ymetini de dü�ünmeyerek, dünyan�n alçak kazançlar�na, seve seve dalmaktas�n�z. Onlara kavu�mak için çabal�yorsunuz. (Hayâ, imandan bir parçad�r) hadîs-i �eriftir.

Karde�im! Allah adamlar�n�n böyle toplanmas� ve bugün Serhend’de nasib olan Allah için toplanmalar, bütün dünya dola��lsa, bu nimetin yüzde biri bulunmaz. Buradaki kazançlar ele geçmez. Siz, bu nimeti, bo� yere elden kaç�rd�n�z. Çocuklar gibi, k�ymetli cevherleri, cam parçalar� ile de�i�tirdiniz.

Karde�im! Bu f�rsat, bir daha ele geçmez. F�rsat bulunsa da, böyle toplant�lar bulunamaz. O zaman, bu nimeti, nas�l ele geçirirsin? Elden kaç�r�lan� nereden bulabilirsin? Zararlar�, ne ile yerine koyabilirsin? Yan�l�yorsunuz, yanl�� anl�yorsunuz. Tatl�, ya�l� lokmalara gönül kapt�rmay�n�z! Süslü, renkli elbiselere aldanmay�n�z! Bunlara dü�kün olman�n sonu, dünyada da, ahirette de pi�man olmakt�r, inlemektir. E�in, dostlar�n gönüllerini yapmak için, kendini belaya sokmak ve ahiretin sonsuz azaplar�na at�lmak, akl� olan�n yapaca�� i� de�ildir. Allahü teâlâ, ak�l versin ve gafletten uyand�rs�n!

Karde�im! Dünyan�n vefas�zl�� dillerde dola�maktad�r. Dünyaya dü�kün olanlar�n alçakl�klar�, cimrilikleri herkesçe bilinmektedir. K�ymetli ömrünü, böyle faydas�z, yalanc� için elden kaç�rana yaz�klar olsun! Haberciye ancak haber vermek dü�er.”

Sual: �slâmiyet gibi, Allah�n ihsan etti�i en k�ymetli nimetlerin insan�n elinden ç�kmas�n�n sebebi veya sebepleri nedir?
Cevap: �slâm nimetlerinin elden ç�kmas�na sebep olanlar iki k�s�md�r:
Birincileri, dü�manl�klar�n� aç�klayan kâfirler olup, bunlar bütün silahl� kuvvetleri, propaganda vas�talar� ve siyasi oyunlar� ile, �slâmiyeti y�kmaya u�ra��yorlar. Müslümanlar, bunlar� biliyor ve onlardan üstün olmaya çal��yor.

M�barek gecelerle ilgili �e�itli sorular

Wed, 24 Jun 2026 02:12:18 +0300

Sual: Peygamberin do�umunu yani Mevlid kandilini kutlamak, mübarek geceler ihdas etmek bid’attir. Hatta baz� �slam ülkelerinde de böyle bilinir. Ço�unlu�a uymak laz�m.
CEVAP
�fade tarz�n�z bir mezhepsizden ziyade bir misyonerin ifade tarz�na çok benziyor. Yoksa mezhepsizler bilmeden misyonerlerin kuklalar� m� oldu? Bir müslüman böyle soramaz. Peygamber efendimizin... der. Böyle diyorlar, do�rusu nas�ld�r, gibi sorular sorar. Siz ise Peygamber, Peygamberin... diyorsunuz. �fadelerinizden o yüce Peygambere inanmad��n�z �üphesi has�l oluyor. Biz yine sizin müslüman oldu�unuza inanarak, buna göre cevap verelim.

Vehhabiler ve onlara uyan di�er mezhepsiz ülkeler elbette Peygamber efendimize olan dü�manl�klar�ndan dolay� mevlide hücum ederler. Allahü teâlân�n o mübarek günlere k�ymet verdi�i hadis-i �eriflerle sabit. �nsanlar hiç k�ymet vermese ne önemi var? Dünyada müslümanlar çok az�nl�ktad�r. Müslümanlar�n içinde tesettürlü olanlar da az�nl�ktad�r. Az oldu�u için, insanlar de�er vermedi�i için kapanmaya Allah da de�er vermiyor mu demektir? Ço�unlu�a uymak laz�m sözü cahillerin uydurmas�d�r. Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(�nsanlar�n ço�una uyarsan, seni Allah’�n yolundan sapt�r�rlar.) [Enam 116]

Sual: Mübarek gecelerde özel ibadetler yapmak Kur’an�n emrine ayk�r�d�r, bid’attir. Hatta küfür ve �irktir.
CEVAP
Mevlid geceleri Kur’an�n emrine ayk�r� olarak ne yap�l�yor ki? Kur’an okunuyor, Resulullah övülüyor, salevat-� �erife getiriliyor. Bunlar Kur’an�n hangi âyetine ayk�r�d�r?

Her gece mevlid okunsa yine mahzuru olmaz. Çünkü ibadet etmek, mevlid okumak, salevat getirmek yasak edilmi� de�il ki. Bid’at, dinin emretmedi�i �eyi ibadet olarak yapmakt�r. Dinimiz, Kur’an okumay�, mevlid gibi ilahileri okumay� bid’at m� kabul ediyor da bid’at damgas�n� basabiliyorsunuz?

Mevlide bid’at diyen sadece vehhabiler ve onlar�n izinden giden mezhepsizlerdir. Hiçbir ehl-i sünnet âlimi mübarek gecelerde ibadet etmeye bid’at dememi�tir. Bir tane bile gösterilemez. Peygamber efendimiz de zaten bu gecelerde ibadet etmeyi övmü�tür. Peygamberimize uymay� da Allahü teâlâ bildirmi�tir. Resulüme uyun buyurmu�tur. Resulünün emrine uymaya küfür ve �irk demek vehhabilikten ba�ka bir �ey de�ildir.

Sual: Peygamber Din’e eklenen her �ey merduddur demiyor mu?
CEVAP
Siz hadis-i �eriflere de mi inan�yordunuz? Yoksa i�inize gelen hadislere evet, i�inize gelmeyene hay�r m� diyorsunuz?

Elbette dine eklenen her �ey bid’attir. Bid’at aleyhine yazd��m�z yaz�lar birkaç cilt olacak kadar çoktur. Çünkü hadis-i �erifte (Her bid’at dalalettir, sap�kl�kt�r) buyuruluyor. Biz de sap�klar�n, mezhepsizlerin vehhabilerin i�ledikleri bid’atleri aç�kl�yoruz. Dine ayk�r� olmayan �eye bid’at denmez. Dinin haram k�lmad�� eye haram denmez. Din bir �eye haram dememi�se o mubaht�r. Mübarek gecelerde ibadet etmeyi hangi âyet, hangi hadis yasaklam��t�r? O geceler çok ibadet edilse ne olur ki?

Sual: (Allah, kullar�na çok ac�d�� için, baz� gecelere k�ymet vermi�tir) diyorsunuz. Allah ac�maz. Ac�, elem duymakt�r, yani bir nevi zaaft�r. Allah ise zaaftan münezzehtir. Niye böyle söylüyorsunuz?
CEVAP
Demek siz dinden tamamen habersizsiniz. Bismillahirrahmanirrahim bir âyettir. Bu âyetteki Rahman ve Rahim kelimeleri esma-i hüsnadand�r.
Rahman, dünyadaki her mahluka ac�yan,
Rahim, ahirette yaln�z müminlere ac�yan demektir. Hadis-i �erifte de buyuruldu ki:
(Merhamet etmeyene Allahü teâlâ merhamet etmez, ac�mayana ac�maz.) [Buhari]

Kur’anda mealen buyuruluyor ki:
(Ac�y�p tevbeleri kabul eden ancak Odur. (Allah’t�r) [Bekara 54]
Yine esma-i hüsnadan olan, Rauf ismi, çok merhamet eden, çok ac�yan demektir. Hâ�â siz Allahü teâlây� merhametsiz ac�mas�z m� san�yorsunuz, o ne biçim inan�� ki öyle?

Sual: Allah neyi kabul edip etmeyece�ini bize Kur’anda bildirmi�. Kadir gecesi hariç hangi gece Kur’anda var? Biz müslümanlar için her gece dua, ibadet, tevbe, istigfar var. Öyle de�il mi?
CEVAP
Allahü teâlâ neyi kabul edip etmeyece�ini elbette Kur’anda bildiriyor.
��te âyet-i kerime mealleri:
(Resulümün verdi�ini al�n, yasaklad��ndan da sak�n�n!) [Ha�r 7]

(O, [Resulüm] vahiyden ba�kas�n� söylemez.) [Necm 3,4]

(Resule itaat eden, Allah’a itaat etmi� olur.) [Nisa 80]

(Allah’a ve Resulüne kar�� gelen, apaç�k bir sap�kl�ktad�r.) [Ahzab 36]

(Allah ve Resulüne itaat eden Cennete, isyan eden Cehenneme gider.) [Nisa 13,14]

(�htilafl� bir i�in hükmünü Allah’tan [Kur’andan] ve Resulünden [Sünnetten] anlay�n!) [Nisa 59]

(O Peygamber, güzel �eyleri helal, çirkin �eyleri haram k�lar.) [Araf 157]

(Aralar�nda hüküm verilmek üzere Allah’a ve Peygambere ça��r�ld�klar� vakit: “��ittik, itaat ettik” demek, ancak müminlerin sözüdür, i�te kurtulu�a erenler onlard�r.) [Nur 51]

(Allah’a ve Resulüne kar�� gelen, bilsin ki, Allah’�n azab� çok �iddetlidir.) [Enfal 13]

(Allah’a ve Resulüne itaat edin! [uymay�p] yüz çeviren [kâfirdir] Allah da kâfirleri sevmez.) [Al-i �mran 32]

Kur’anda, (yaln�z Kur’ana uyun) denmiyor, (Allah’a ve Resulüne uyun) deniyor. Resulünü devreden ç�karan, Kur’an�n aç�klamas� olan hadisleri delil saymayan, Kur’an�n ifadesi ile kâfir olur.

(Her gece dua, ibadet, tevbe, istigfar var, öyle de�il mi?) diyorsunuz. Öyle ise hâ�â Allahü teâlâ, Kadir gecesini niye faziletli k�lm��t�r, niye bin aydan daha faziletli demi�tir? Demek ki müminlere ikram olsun diye bunu yapm��t�r. Onu yapan Allahü teâlâ, Ramazan gecelerine de Cuma gecelerine de de�er vermi�tir, Berat gecesine de bayram gecelerine de de�er vermi�tir. Resulün getirdiklerini al�n, yasak ettiklerinden sak�n�n buyurmu�tur. Ona itaat bana itaattir buyurmu�tur. Peygamber efendimiz de mübarek gecelerin faziletlerini hadis-i �erifleriyle aç�klam��t�r. Kur’an� al, Peygamberi devre d�� b�rak. Bu nas�l Müslümanl�k?

Sual: �u anki güya müslümanlar bütün y�l �slam’dan bihaber olup böyle gecelerde camileri doldurur. Hocalar da efsaneler üfürüp onlar� hoooop Cennete bilet satar de�il mi?
CEVAP
Bütün y�l dua etsin kim kar��yor ki? Allahü teâlâ hangi gece daha çok ibadet etmeyi yasakl�yor ki? Cuma, bayram geceleri çok ibadet etmeyin mi diyor da mübarek gecelerde fazla ibadet etmek bid’at olsun?

Hocalara niye hücum ediyorsunuz? Hangi hoca efsane üfürüyor? Bu hocalara iftira de�il mi? Hocalar dini bilmiyorsa siz nereden biliyorsunuz? Cennete bilet satmak ateist tabiridir, hiçbir hoca Cennete bilet satmaz.

Sual: Allah’�n o mübarek günlere k�ymet verdi�i hadis-i �eriflerle sabit diyorsunuz. Kur’an�n ruhuna ayk�r� hadis de olsa kabul etmem.
CEVAP
Bu nas�l Müslümanl�k? Buna Kur’an�n ifadesiyle kâfirlik denir. Dinimizde kudsi hadis diye bir �ey var. Söz Allah’�n, kelimeler Resulünün. Siz hadis-i kudsileri de mi inkâr ediyorsunuz? Resulullah namaz� Allah’�n vahyetti�i �ekilde mi k�ld�, yoksa kendi mi uydurdu? Namaz nas�l k�l�n�r, rekat say�lar� nedir, vacipleri nedir, sünnetleri nedir, mekruhlar� nedir, namaz� bozanlar nedir? Bunlar aç�kça Kur’anda bildirilmedi. Allahü teâlâ bunlar�n hepsini Resulüne bildirdi. O da bize aç�klad�. E�er Kur’an� herkes anlasa idi, Peygambere lüzum kalmazd�, Allah bir kitap gönderir al�n bununla amel edin derdi.

�mam-� �arani hazretleri buyuruyor ki:
Nahl suresinin 44. âyetinde, (�nsanlara indirdi�imi onlara beyan eyle) buyuruldu. Beyan etmek, aç�klamak demektir. Âlimler aç�klayabilselerdi ve Kur'an-� kerimden ahkam ç�karabilselerdi, Allahü teâlâ Resulüne, sana vahiy olunanlar� tebli� et der, beyan etmesini emretmezdi. (Mizan-ül kübra)

Kur’anda yemin kefareti bildirilmi�, fakat oruç kefareti bildirilmemi�tir, onu Resulullah bildirmi�tir. Resulünün bildirdi�i her �eyi inkâr m� edece�iz?

Mübarek gecelerden Kadir gecesinin fazileti Kur’anda bildirilmi�, di�er geceleri ise Resulü bildirmi�tir. Resulünün bildirdiklerini böyle inkâr ederseniz ortada din mi kal�r?

Namaz� nas�l k�laca��z, orucu nas�l tutaca��z, zekât� kaçta kaç verece�iz? Bunlar� Resulü, Nahl suresinin 44. âyetindeki emir gere�i aç�klam��t�r. Siz Allah’�n bu âyetine inanmazsan�z ve Resulünün aç�klamas�n� kabul etmezseniz, Kadir gecesinden ba�ka mübarek gece yok derseniz, Resulullah� ve Onun vârisleri olan �slam âlimlerinin hepsini yalanlarsan�z o zaman sizinle nas�l konu�abiliriz ki?

Siz Allah Resulünü ölçü alm�yor musunuz? Sizin âlimlere itimad�n�z yok mu? Sizin inand��n�z bir mezhep veya bir âlim var m�? Aç�kça konu�un. Biz istisnas�z ehl-i sünnet âlimlerinin hepsini kabul ediyoruz. Dört mezhebi de hak biliyoruz. Siz neye inan�yorsunuz? Ölçünüz ne?

Kur’andan sizin anlad��n�z ölçü oluyorsa, niye �mam-� a’zam hazretlerinin anlad�� ölçü olmas�n?

Sizin anlad��n�z din oluyor da, dört mezhep imam�n�n anlad�� niye din olmuyor?
Siz kimsiniz?

Re�at Halife denilen ve peygamber oldu�unu aç�klayan bir z�nd�k, bir 19 hurafesi buluyor ve 19 un kat�na uydurabilmek için Tevbe suresinin son iki âyetini inkâr etme cüretini gösteriyor.

Bir ateist ve bir misyoner, Kur’an Allah kelam� de�ildir ve Kur’an� Allah korumam��t�r, Kur’an de�i�mi�tir dedi. Sonradan (Biz Kur’an� indirdik onu koruyacak olan da biziz) diye bir âyet uydurmu�lard�r dedi. Sahabeler Kur’an� de�i�tirdi dedi.

Asl�nda siz de bunlar gibi demek istiyorsunuz. Çünkü eshab-� kiram�n ittifakla bildirdikleri hadisleri inkâr edince, onlara itimat etmeyince, onlar�n ittifakla toplad�� Kur’ana nas�l inan�rs�n�z ki? Misyonerin bana sordu�u soruyu soruyorum: Sahabenin Kur’an� tam olarak toplad��n� bana nas�l ispat edersiniz?

Eshaba itimat etmezseniz hadisleri de inkâr etmeniz do�ald�r. Hadis-i kudsi diye bir �ey yok diyebilirsiniz. O zaman Kur’ana da otomatikman �üphe ile bakman�z gerekir. Ayn� insanlar�n toplad�� Kur’ana inan�yorsunuz da hadislere niye inanm�yorsunuz? Onlar Kur’an� bildirdikleri gibi, hadisleri de bildirdiler. Kur’an� inkâr, tevatürü inkâr olaca�� için küfürdür, hadislerin de tevatür olanlar�n� inkâr küfür olur.

Benim size sorum:
Siz niye Resulullaha ve Onun sahabesinin bildirdiklerine inanm�yorsunuz da yaln�z Kur’an diyorsunuz? Resulullah, (Allah böyle buyurdu) diye birçok hadis bildiriyor, (bu âyet) diyor (bu da kudsi hadis) diyor. Biz onun kudsi hadis dediklerine inanmazsak, âyet dediklerine niye inanaca��z ki? Hâ�â kudsi hadis konusunda yalan söylerse, âyette de söyler.

Siz bu zihniyet ile 1400 seneden beri gelen âlimleri bir kalemde s�f�rl�yorsunuz. Milyonlarca hadisten inand��n�z tek hadis var m�? Resulullah size göre 23 sene hiç konu�mad� m�? Hep sustu mu? Allah’�n emri olan Kur’an� aç�kla âyetine ra�men emrini dinlemedi mi? Aç�klad� ise nerede bu aç�klamalar? Siz niye bu aç�klamalara inanm�yorsunuz? Ve O aç�kl�yor ki mübarek geceler �unlard�r diyor. Bunu inkâr etmekle elinize ne geçecek? Resulullaha dü�manl�k yapmakla ne kazanacaks�n�z, siz bir misyoner misiniz, ateist misiniz? Yoksa Kur’ana inanan insan böyle �eyler konu�amaz. Çünkü Kur’an�n birçok âyetinde Resulüme uyun, O kendili�inden konu�maz, Onun her sözü vahye dayan�r buyuruluyor. Sizin Kur’ana inanmad��n�z pek aç�k, inansan�z Resulünkilere de inanman�z gerekir.

Sual: Allah, kullar�na bildirdi�ini sadece Kur’an ile bildirir. Kur’an d��l�klarla u�ra�mamak gerekir. Öyle de�il mi?
CEVAP
Gördünüz i�te, bak�n, Allah (aç�kla) diye emrediyor, Peygamberi aç�kl�yor, siz buna Kur’an d�� diyorsunuz, aç�kça Allah’�n aç�kla âyetini inkâr ediyorsunuz. (Resulüme uyun) âyetini inkâr ediyorsunuz. Sizin gibi münkirlere cevap vermek yersizdir. Ancak bu mailler sitelere konaca�� için yaz�yoruz. Yoksa Ebu Cehilin mucizeleri inkâr etti�i gibi siz de, Kütüb-i sitteyi bir kalemde Kur’an d��l�kla suçluyorsunuz. Bizim size sözümüz yoktur, bizim sözümüz Kur’ana ve ona inanan insanlarad�r.

Sual: Peygamberi inkâr veya a�a��lama tehlikeli oldu�u gibi a��r� derecede yüceltme, oldu�undan öte ula��lamayacak bir varl�k gibi göstermek de o kadar tehlikeli de�il mi?
CEVAP
Hangi müslüman Onu oldu�undan daha daha fazla göstermi�tir ki? Onda görülen mucizeleri anlatmak küfür müdür? Elbette mucizeye hiç kimse eri�emez, o eri�ilemez insan idi, Peygamber idi. Peygambere eri�ilir mi? Siz Onu s�radan bir insan gibi görüyorsunuz. Allah’�n izni ile bir anda yedi kat semaya gidip geldi, buna kim ula�abilir? Allahü teâlâ Ona öyle ula��lamayacak vas�flar vermi� ki bütün Peygamberler bile g�pta ediyor ve sizin gibiler de Onu o kadar yüceltmeyin kâfir olursunuz diyor.

Sual: Ben hadisi inkâr edebilirim ama bu benim dinden ç�kmam� gerektirmez. Çünkü Peygamberin gerçekten dedi�ini nerden biliyoruz?
CEVAP
O zaman hiçbir hadis-i �erife inanmay�n. Peki Kur'ana ilave veya ç�karma yap�lmad��n� nereden biliyorsunuz? Allah’�n dedi�ini gerçekten bilmiyorsunuz. Sahabeler ittifak etti diye kabul ediyorsunuz. Ama kimi de sizin hadis mant��n� ölçü alarak biz Kur'an�n tamam�n�n yaz�ld��n� nereden bilelim, keçi yemi�tir, yanm��t�r, y�rt�lm��t�r diyorlar. Tevbe suresinde de eksiklik var diyorlar. Peygamberin söyledi�ini bilmiyorsunuz da Allah’�n söyledi�ini nereden biliyorsunuz? Sahabeler derseniz hadisi de sahabeler bildirdi. Birine inan�p ötekine inanmamak ak�l i�i de�ildir.

Sual: Kur’an varken mezhebe de lüzum yok. Hadislere de�il, Kur'ana uymak gerekir. Böyle de�ilse aksini ispat edin bakal�m?
CEVAP
Hadisler, Kur’andan ayr� de�ildir. Kuran-� kerimin aç�klamas�d�r. Allahü teâlâ buyurdu ki:

(Resule itaat eden, Allah’a itaat etmi� olur.) [Nisa 80]

(Peygamberin emrine uyun, yasak ettiklerinden sak�n�n!) [Ha�r 7]

(�ndirdi�imi insanlara aç�kla!) [Nahl 44]

Âlimler de, âyetleri aç�klay�p Kur'an-� kerimden hüküm ç�karabilselerdi, Allahü teâlâ Peygamberine, (Sadece sana vahiy olunanlar� tebli� et) derdi. Ayr�ca aç�klamas�n� emretmezdi. Resulullah, Kur'an-� kerimde, k�sa ve kapal� olarak bildirilenleri aç�klamasayd�, Kur'an-� kerim kapal� kal�rd�. Hadis-i �erifler olmasayd�, namazlar�n kaç rekat oldu�u, nas�l k�l�naca��, rüku ve secdede okunacak tesbihler, cenaze ve bayram namazlar�n�n k�l�n�� ekli, zekât nisab�, orucun, hacc�n farzlar�, hukuk bilgileri bilinmezdi. Yani hiçbir âlim, bunlar� Kur'an-� kerimden bulup ç�karamazd�. Bunlar� Peygamber efendimiz aç�klam��t�r. Mezhep imamlar�, hadis-i �erifleri aç�klamasayd�, sünnet kapal� kal�rd�. Sünneti, müctehid âlimler aç�klam��, böylece mezhepler meydana ç�km��t�r.

Mezhep nedir? Bir müctehidin edille-i �eriyyeden elde etti�i bilgilere, o müctehidin mezhebi denir. Sahabelerin tamam� müctehid idi. Hepsinin de mezhebi vard�. Bu mezheplerden yaln�z dördü kitaplara geçip, dünyan�n her yerine yay�ld�. Dört mezhep aras�nda amelle ilgili farkl� ictihadlar, i�lerimizi kolayla�t�rmaktad�r. Her Müslüman, durumuna göre, kendisine kolay gelen mezhebi seçer.

Allahü teâlâ dileseydi, Kur’an-� kerimde ve hadis-i �eriflerde, her �ey aç�kça bildirilirdi. Böylece, mezhepler has�l olmazd�. K�yamete kadar, dünyan�n her yerinde, her iklim ve �artta, her müslüman için tek bir nizam olurdu. Müslümanlar�n halleri, ya�amalar� güç olurdu.

Allahü teâlâ ve Resulü, müminlere merhamet ettikleri için, baz� i�lerin nas�l yap�laca��, Kur’an-� kerimde ve hadis-i �eriflerde aç�k bildirilmedi. Aç�kça bildirilse idi, öylece yapmak farz ve sünnet olurdu. Farz� yapmayanlar günaha girer, k�ymet vermeyenler de kâfir olurdu.

Bugün dört mezhepten birine uymak gerekir. Çünkü, Eshab-� kiram�n ve di�er müctehidlerin mezhepleri tam olarak bilinmiyor. Dört mezhep, tam bilindi�i ve kitaplar� her yere yay�lm�� oldu�u için, dört mezhepten birine uymak �artt�r. Mezhepler rahmettir.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Âlimlerin farkl� ictihadlar�, [mezheplere ayr�lmalar�] rahmettir.) [Beyheki]

(Âlimlere tabi olun!) [Deylemi]

(Âlimler, Peygamberlerin vârisidir.) [Tirmizi]

Bir Müslüman, kendi mezhebine göre ibadet yaparken, bir me�akkat has�l olursa, ba�ka bir mezhebe uyarak, bu i�i kolayca yapar. Mesela �afiiler, hacda kad�na dokununca abdestleri bozulur. Bunun için Hanefi’yi taklit ederek haclar�n� yap�yorlar. Bu apaç�k bir rahmettir.

Baz�lar� da, (Mezhep gereksizdir, Peygamber ve Sahabenin mezhebi mi vard�?) diyor. Bu söz, (Kuvvet komutan�, hangi bölü�ün eridir?) veya (Fizik ö�retmeni, hangi s�n�f�n talebesidir?) demeye benzer. Çünkü Sahabenin her biri, mezhep imam� idi. Resulullah efendimiz ise, kâinat�n hocas� idi.

Mezhepsizler kendisini Resulullah gibi zannedip, o sünni veya �ii de�ildi biz de öyleyiz diyorlar. Temsilde hata olmas�n, Resulullah genel kurmay ba�kan�d�r, ondan ba�ka ordunun ba�� yoktur. O hangi ordunun subay�d�r denmez. Kuvvet komutan� da denmez. O onlardan da üstündür. Mezhep imamlar� kuvvet komutanlar� gibidir. Mezhebe tâbi olanlar da di�er askerler gibidir. Bir askerin kendisini kuvvet komutan� gibi görmesi yani �mam-� a’zam gibi görmesi çok anormal bir �eydir. Yahut daha ileri giderek genel kurmay ba�kan� gibi görmesi deliliktir. Mezhepsizler de Peygamber sünni veya �ii de�ildi biz de öyleyiz demeleri Onunla boy ölçü�meye kalkmak olur. Bu dünya i�lerinde bile böyle iken, yani bir er, genel kurmay ba�kan� ile mukayese bile edilmezken, nas�l olur da özel peygamberlik verilen bir ki�i ile mezhepsiz insan mukayese kabul eder?

Bir de bir subay general oluncaya kadar hangi s�n�fta ise onun ad� ile söylenir. Mesela Topçu albay, piyade yüzba�� gibi. General olunca art�k s�n�f� olmaz. S�n�flar üstüdür. Bir er veya astsubay veya subay ç�k�p da, generalin s�n�f� yok o da insan benim niye s�n�f�m var diyemez. Bunun gibi bir kimse de eshab-� kiram�n mezhebi yoktu, imam-� Evzainin mezhebi ne idi diyemez. Onlar müctehiddir, müctehidin mezhebi kendi mezhebidir. Nas�l generallerin s�n�f� yoksa mutlak müctehidlerin de mezhebi kendi mezhepleridir. Sen kalk�yor �mam-� a’zam ile falan de�il bizzat Resulullah ile kendini mukayese etmeye kalk�yorsun o sünni �ii de�il de ben de öyle olaca��m diyorsun, o bize örnek diyorsun. Örnek al�nacak k�sm� var, örnek al�namayacak k�sm� var. Sen hâlâ genel kurmay ba�kan� olmaya Resulullah ile kendini mukayese devam ediyor musun? Yoksa bir mezhebi kabul ediyor musun?

(Mezhebe, hadislere uymam, sadece Kur'ana uyar�m) demek, (Kanunlara, tüzüklere uymam, Anayasaya uyar�m) demek gibi yanl��t�r. Çünkü Anayasada her hüküm, her ceza bildirilmemi�tir. Anayasa, kanunlara havale eder. Kanunlardan da tüzükler, yönetmelikler ç�km��t�r. (Anayasa varken, kanuna lüzum yok) demek yanl�� ise, (Kur'an varken, mezhebe lüzum yok) demek, daha çok yanl��t�r.

Kanunlar, Anayasaya uygunsa, mezhepler de, Kur'an-� kerime ve hadis-i �eriflere uygundur. Hiç kimse, (Madem, mezhep, Kur'an ve sünnetin aç�klamas�d�r. Ben de aç�klar bir mezhep kurar�m) diyemez. Çünkü bir kimsenin, (Doktor olmak, t�p kitab�, kimyager olmak için de kimya kitab� okumak yeter) diyerek eline ald�� bir t�p ve kimya kitab� ile doktorluk yapmaya, ilaç imal etmeye kalk��mas� ne kadar yanl�� ise, (Ben de Kur'andan, hadisten hüküm ç�kar�r�m) demek daha yanl��t�r.

Evet, mezhepsizseniz aç�kça söyleyin. Siz generalli�e de�il genel kurmay ba�kanl��na hatta ondan da ileri gitmeye çal��yorsunuz. Peygamberin sünnetini bilemeyiz diyerek ona bile uymay� kabul etmiyorsunuz. 1400 senedir gelen icmaya kar��s�n�z. Âlimler dört mezhepte icma etmedi mi? Ben icmaya inan�r�m diyorsunuz arkas�ndan ben onun icma oldu�unu nereden bileyim diyorsunuz. Hadise inan�r�m fakat Buhari’deki hadislerin sahih oldu�unu nereden bileyim diyorsunuz. Kur’an�n da Allah’�n kelam� oldu�unu nereden bileyim diyeceksiniz bu gidi�le. Çünkü âlimler mezhepsizlik dinsizli�e köprüdür buyuruyor.

Toplu tebrik göndermek
Sual: Bayramlarda, Kandillerde, Cuma günlerinde, mail grubunuzun üyelerine, toplu olarak tebrik gönderiyorsunuz. Bizim de, herkesin mail adresini yaz�p, arkada�lar�m�za, büyüklerimize, toplu olarak tebrik göndermemiz uygun olmaz m�?
CEVAP
Bunun iki sebebi vard�r:
Birincisi, genelde mailleri gizlemeyi bilmeyenler böyle toplu mail gönderiyorlar.

�kincisi mail adresleri gizli yere yaz�lsa da, mail adresleri görülmese de, topluca gönderildi�i belli oluyor.

Bir ö�retmen talebeleri toplay�p, (Hepinizin bayram�n� kutluyorum) dese, orada di�er ö�retmenler ve müdür de olsa, onlar�nkini de böylece kutlam�� olsa, uygun olmaz. Müdüre, odas�na gidip kutlamak gerekir. Di�er birkaç ö�retmenle de özel olarak tebrikle�mek gerekir.

Büyük küçük, âmir memur, ast üst fark� gözetmeden, herkese topluca tebrik göndermek uygun de�ildir. Bilhassa, büyüklerimize, özel olarak tebrik göndermek gerekir. Bazen görüyoruz, üç ki�iye tebrik gönderiliyor, üçü bir arada yap�l�yor.

Mail yazmak, o kadar zor de�ildir. Üçüne de ayr� gönderilebilir. Özel mail gönderilince, muhatab�m�z, kendisine özel bir de�er verildi�ini anlar.

Biz, (Dinimiz �slam) mail grubumuzdaki üyelere, toplu olarak tebrik gönderiyoruz; ama bunda bir zaruret vard�r. On binlerce üyenin hepsine teker teker yazmak, elbette imkâns�z denecek kadar zordur. Buna ra�men, bize özel tebrik yazan her okuyucuya istisnas�z, biz de özel cevap veriyoruz.

Mübarek olsun demek
Sual: Cuma, bayram ve kandil geceleri, cuma günleri mübarek oldu�u hâlde, ne diye (Cuman�z, bayram�n�z ve kandiliniz mübarek olsun) deniyor?
CEVAP
Böyle söylemek, (Bu günler, senin için hay�rlara vesile olsun, i�lerin rast gitsin, iyi ibadet etmene sebep olsun, günahlar�n affolsun, kötü i�lerden uzak kalmana yol açs�n) gibi mânalara gelen çok güzel bir duad�r.

Kandil simidi
Sual: Kandillerde, kandil simidi al�p ikram etmekte bir mahzur var m�d�r?
CEVAP
Hay�r, mahzuru olmaz. Aksine, kandil simidi veya ba�ka bir yiyecek, tatl� al�p ikram etmek, sevab olur.

Bayram geceleri hangi gecelerdir?
Sual: Bir hadis-i �erifte, (Bayram gecelerini ihya edenin kalbi, kalblerin öldü�ü gün ölmez) buyuruluyor. Bu geceler hangileridir?
CEVAP
Seadet-i Ebediyye’de, (Ramazan Bayram� gecesi, Ramazan-� �erif ay�n�n son günüyle bayram�n birinci günü aras�ndaki gecedir. Kurban Bayram� geceleri ise, Kurban Bayram�’n�n birinci, ikinci ve üçüncü günlerinden sonraki gecelerdir. Ramazan Bayram�n�n di�er geceleri de mübarektir) deniyor. Mübarek gecelerle ilgili iki hadis-i �erif:
(Rahmet kap�lar� dört gece aç�l�r. O gecelerde yap�lan dua, reddolmaz. Bu geceler: Ramazan ve Kurban Bayram�n�n birinci gecesi, Berat ve Arefe gecesidir.) [�sfehânî]

(Regaib, Berat, Cuma, Ramazan ve Kurban Bayram� gecelerinde yap�lan dua geri çevrilmez.) [�bni Asakir]

Dört gecenin gündüzü
Sual: Mübarek gecelerin gündüzü de, geceleri gibi k�ymetli midir?
CEVAP
Genelde öyledir. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Dört gece, gündüzü gibi, dört gündüz de, gecesi gibi k�ymetlidir. Allahü teâlâ, o günlerde dua edenin iste�ini geri çevirmez, onlar� ma�firet eder ve onlar� bol ihsana kavu�turur. Bunlar, Kadir gecesi, Arefe, Berat ve Cuma geceleriyle gündüzleridir.) [Deylemî]

Bu dört gece ve gündüzü iyi de�erlendirmelidir.

Sual: A�ure gününün önemi nedir ve bu günde neler yap�lmal�d�r?
CEVAP
Muharrem ay�n�n onuncu gecesi, A�ûre gecesi, onuncu günü de A�ûre günüdür. Muharrem ay�, Kur’ân-� kerimde k�ymet verilen dört aydan biridir. A�ûre, bu ay�n en k�ymetli gecesi ve günüdür. Allahü teâlâ, birçok dualar� A�ûre günü kabul buyurdu. Âdem aleyhisselâm�n tövbesinin kabul olmas�, Nuh aleyhisselam�n gemisinin tufandan kurtulmas�, Yunus aleyhisselam�n bal��n karn�ndan ç�kmas�, �brahim aleyhisselam�n Nemrud'un ate�inde yanmamas�, �dris aleyhisselam�n diri olarak gö�e ç�kar�lmas�, Yakup aleyhisselam�n, o�lu Yusuf aleyhisselama kavu�mas� ve gözlerindeki perdenin kalkmas�, Yusuf aleyhisselam�n kuyudan ç�kmas�, Eyyub aleyhisselam�n hastal�ktan kurtulmas�, Musa aleyhisselam�n K�z�ldeniz'den geçip, Firavun'un bo�ulmas� ve �sa aleyhisselam�n viladeti, do�umu ve Yahudilerin öldürmesinden kurtulup, diri olarak gö�e ç�kar�lmas� hep A�ûre günü oldu...

Nuh aleyhisselam gemide a�ure tatl�s� pi�irdi�i için Müslümanlar�n Muharremin onuncu günü a�ure pi�irmesi ibadet olmaz. Muhammed aleyhisselam ve Eshab-� kiram böyle yapmad�. Muhammed aleyhisselam�n yapt�� veya emretti�i �eyleri yapmak ibadet olur. Din kitaplar�n�n yazmad��, Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirmedi�i �eyleri yapmak, sevap olmaz, günah olur. O gün, herhangi bir tatl� yapmak, tan�d�klara ziyafet, fakirlere sadaka vermek sünnettir, ibadettir.

A�ûre günü, Berât ve Regâib geceleri, camilerde toplanarak cemaat ile namaz k�lanlar, bu toplant�larla sevap kazand�klar�n� san�yorlar ise de, bunlar f�k�h âlimlerinin söz birli�i ile mekruh dedikleri i�i i�lemektedirler. Mekruhu iyi bilmek ise, büyük cinayetlerdendir.

Mübarek gecelerde gecelerde ibadet etmek çok sevapt�r. R�yâd-un-nâs�hîn kitâb�nda buyuruluyor ki:

“�mâm-� Nevevî hazretleri, Ezkâr kitâb�nda ‘gecenin oniki k�sm�ndan bir k�sm�n� yani bir sâat kadar ihya etmek, yani okumak, namaz k�lmak, dua etmek, bütün geceyi ihya etmek olur. Yaz ve k�� geceleri için hep böyledir’ buyuruyor.” �bni Abidînde de böyle oldu�u bildirilmektedir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:

(A�ûre gününün orucu, bir senelik geçmi� günahlara keffarettir.)

A�ûre günü oruç tutmak isteyenler, muharremin 9. 10. veya 10. 11. yahut 9. 10. 11. günleri tutmal�d�r.

Do�ruyu bulman�n �aresi

Sun, 21 Jun 2026 00:31:47 +0300

Sual: Bugün birçok f�rka, grup var. Hepsi do�ru olan biziz, ötekiler yanl�� yolda diyor. Hangisi do�ru yoldad�r? Bunu nas�l biliriz?
CEVAP
Bu konuda imam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
[Tirmizi’nin bildirdi�i] (Ümmetim 73 f�rkaya ayr�l�r, 72’si Cehenneme gider, yaln�z bir f�rkas� kurtulur. Bu f�rka, benim ve Eshab�m�n yolunda gidenlerdir) hadis-i �erif, 72 f�rkan�n Cehennemde azap görece�ini fakat, Cehennemde sonsuz kalaca��n� bildirmiyor. Sonsuz kalmak, imans�zlar yani kâfirler içindir. 72 f�rka, Cehennemde itikadlar�n�n bozuklu�u kadar yanar. Yaln�z Ehl-i sünnet Cehennemden kurtulur. Bunlardan kötü i� yapanlar�n günahlar� tevbe veya �efaat ile affolunmad� ise, bunlar da günahlar� kadar Cehennemde kal�rlar. (3/38)

Ehl-i sünnet itikad�na uymayan bozuk, sap�k inançlara bid’at ve dalalet yollar� denir. Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdi�ine uymayan, her mana yanl��t�r. Çünkü her sap�k, Kur’ana ve hadise uydu�unu iddia eder. K�sa görü�ü ile, bunlardan yanl�� manalar ç�kar�r, do�ru yoldan kayar. Allahü teâlâ, (Kur’an-� kerimde verilen misaller, çok kimseyi sapt�r�r, çok kimseyi de do�ru yola iletir) buyurdu. (Bekara 26)

Ehl-i sünnet âlimlerinin anlad�klar� manalar do�rudur. Çünkü, bu manalar�, Eshab-� kiramdan ve Tâbiinden alm��lard�r. Kurtulu� yolunu, yanl�� yollardan ay�ran onlard�r. Onlar�n hidayet ��klar� olmasayd�, bizler do�ru yolu bulamazd�k. �slamiyet’i bozulmaktan koruyan onlar�n çal��mas�d�r. Onlara uyan kurtulur. Onlara uymayan sap�t�r, herkesi de sap�tmaya çal��r. (m. 286)

Bir hadis-i �erifte, (Rabbim bana vahyetti ki: “Ya Muhammed, eshab�n gökteki y�ld�zlar gibidir. Baz�s� baz�s�ndan daha parlakt�r. Onlardan birine uyan hidayet üzeredir”) buyuruldu. (Deylemi)

Kur’an-� kerimde mealen, (Her f�rka, do�ru yolda oldu�unu zannederek sevinir) buyuruldu. (Rum 32) [m.80]

Peygamber efendimiz ise, (Kurtulu� f�rkas�, benim ve Eshab�m�n gitti�i yolda bulunanlard�r) buyurdu. Resulullah efendimiz, kendini söyledikten sonra, Eshab-� kiram� da, söylemesine lüzum olmad�� halde, bunlar� da söylemesi, (Eshab�m benim yolumdad�r, benim yolum, Eshab�m�n yoldur. Kurtulu� yolu, yaln�z Eshab�m�n gitti�i yoldur) demektir. Ancak Eshab-� kiram�n yolunda giden Ehl-i sünnettir.

Nisa suresinin 79. âyetinde, (Resule itaat, Allah’a itaattir) buyuruldu. Allah’a itaatin, Resulüne itaatten ba�ka oldu�unu sananlar için buyuruluyor ki:
(Allah’�n yolu ile, peygamberlerin yolunu birbirinden ay�rmak isteyenler kâfirdir.) [Nisa 150,151]

Resulullah efendimiz, (Eshab�m�n yolundan gidin) buyurdu�u halde, Eshab�n yolunda gitmeyip de, Peygambere uydu�unu söyleyen, Ona uymu� olmaz. Böyle yol tutan kurtulamaz. Mücadele suresinin, (Do�ru bir �ey yapt�klar�n� san�yorlar. Biliniz ki, onlar yalanc�d�r) mealindeki 18. âyeti bu gibilerin halini gösteriyor. (m. 80)

�htilaflar� çözmek için de sünnete ihtiyaç vard�r. Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Anla�amad��n�z bir i�in hükmünü Allah’tan [Kur’andan] ve Resulünden [hadisten] anlay�n.) [Nisa 59] Buradaki anlay�n emri, âlimler içindir. Çünkü Kur’an-� kerimde, (Bilmiyorsan�z âlimlere sorun) buyuruluyor. (Nahl 43)

Kur’ana, Sünnete ve eshaba uyabilmek için dört mezhepten birine uymak gerekir. (Mizan-ül-kübra)

Seyyid Ahmed Tahtavi hazretleri buyurdu ki:
Bugün her Müslüman�n 4 mezhepten birinde bulunmas� vaciptir. 4 mezhepten birinde bulunmayan Ehl-i sünnetten ayr�l�r. (Dürr-ül-muhtar ha�iyesi)

Kimlerle bulundu�umuz önemli
Birçok kültür dal�nda bilgisi olan ayd�n kimseye entellektüel denir. Bir yabanc� yazar ise, entellektüeli, ihtisas alan�na girmeyen her konuda konu�an ve sözlerinde hiç mesuliyet hissi duymayan sorumsuz ki�i olarak tarif ediyor. Böyle kimselere, entellektüel bozuntusu veya ukala da diyorlar. Kimi de yar�m ayd�n, çeyrek ayd�n diyor. Herkes, bildi�i i�te, ihtisas alan�na giren konuda fikir yürütür. Bu normaldir. Ama dini konu olunca, bilsin bilmesin herkes, ulu orta konu�ur, müctehid kesilir. Dini, bir �ahs�n fikri gibi tenkide tâbi tutuyorlar. Mesela �öyle diyorlar:
(Tek kaynak Kur’and�r, herkes Kur’andan anlad�� ile amel etmeli)
(Namaz Türkçe k�l�nmal�)
(Tesettür teferruatt�r, ilim ö�renmek için, saçlar� açmal�)
(Ehli kitapla iman birli�imiz var, onlara yakla�mal�y�z)
(Horozdan, bal�ktan kurban olur)

Herkes ancak ihtisas alan�nda konu�mal�, her i�e burnunu sokmamal�. Maalesef bu fikirleri söyleyenler aras�nda ilahiyatç� olanlar da vard�r. Onlar da, (Biz Kur’ana göre konu�uyoruz) diyorlar. Her grup, (Bizim yolumuz do�ru) diyor. Kur’an-� kerimde de, (Her f�rka, her grup do�ru yolda oldu�unu sanarak, sevinmektedir) buyuruluyor. Hadis-i �erifte de, bu ümmetin 73 f�rkaya ayr�laca��, sadece içlerinden bir f�rkan�n do�ru oldu�u bildiriliyor. Bunlar�n aras�nda kurtulu� f�rkas�n�n alameti de bildirilmi�, (Bu f�rkada olanlar, benim ve Eshab�m�n gitti�i yolda bulunanlard�r) buyurulmu�tur. Peygamber efendimizin, kendini söyledikten sonra, Eshab�n� da söylemesi gerekmezken, bunlar� söylemesi; (Benim yolum, Eshab�m�n yoludur. Kurtulu� yolu, yaln�z Eshab�m�n gitti�i yoldur) demektir.

Akla uyarsak do�ruyu bulmak çok güç olur. Her f�rkadaki insan, “Bu f�rka do�ru yolda” diyor. Bu i�te selim olmayan ak�l ölçü olmaz. Ölçü olsayd�, 72 sap�k f�rka meydana ç�kmazd�. Her f�rkaya girenler de, akl�na göre bu f�rkalar� tercih etmi�tir. Akla uyulursa, insan say�s� kadar f�rka meydana ç�kar.

Soracak âlim yoksa veya bir kimsenin gerçek âlim olup olmad��n� bilmiyorsak ne yapaca��z? Dinimiz, bunun da yolunu bildirmi�tir. Allahü teâlâ, �slamiyet’i do�ru olarak ö�renmek isteyene, bunu nasip edece�ine söz vermi�tir. Rabbimiz sözünden dönmez. Bunun için dua etmelidir. Cenab-� Hak ona do�ru yolu gösterir. Dua ederken, duan�n �artlar�n� da gözetmeli. �artlar�na uygun dua edilince, dua kabul olur. Dua kabul olunca da, do�ru olan, hak olan bulunmu� olur.

Bütün kerametler bize verilse, fakat itikad�m�z düzgün de�ilse, halimiz harapt�r. E�er bütün dertler bize verilse, itikad�m�z do�ru ise, üzülmek gerekmez. Do�ru itikad, ehl-i sünnet itikad�d�r. Felaketten kurtulman�n tek çaresi, kurtulanlarla beraber olmakt�r. K�tmir, köpek iken, Eshab-� kehf ile beraber oldu�u için Cennete girdi. O halde kim oldu�umuz de�il, kimlerle bulundu�umuz önemlidir.

�a�maz ölçü
Sual: Piyasada birçok kitap, birçok grup var. Bunlar için ne diyebiliriz?
CEVAP
Bizim iyi veya kötü dememizin bir k�ymeti yok. Yani bir insan biz iyi deyince iyi olmaz, biz kötü deyince kötü olmaz. �ah�s ismi kitap ismi önemli de�il. Binlerce âlim ve kitap var. Elimizde ölçü olursa rahat ederiz, kendimiz anlar�z. Ölçüyü imam-� Rabbani hazretleri veriyor:

(Bir hükmün do�ru veya yanl�� oldu�u Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdiklerine uygun olup olmamakla anla��l�r. Çünkü Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdiklerine uymayan her mana, her bulu� k�ymetsizdir, yanl��t�r. Çünkü her sap�k, Kur'an ve sünnete uydu�unu san�r, sap�kl��n�n do�ru oldu�unu iddia eder. Yar�m akl�, k�sa görü�ü ile, bu kaynaklardan yanl�� manalar ç�kar�r. Do�ru yoldan kayar, felakete gider. Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdikleri manalar do�rudur, bunlara uymayan yanl��t�r.) [1/ 286]

Demek ki do�ru olman�n ölçüsü, Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�na uymas�d�r.

Yine Ehl-i sünnet âlimleri buyuruyor ki:
Allahü teâlâ, �slamiyet’i do�ru olarak ö�renmek isteyene, bunu nasip edece�ine söz verdi. Allah sözünden dönmez. Bunun için, Ya Rabbi, sana inan�yorum, seni ve Peygamberlerini seviyorum. �slam bilgilerini do�ru olarak ö�renmek istiyorum. Bunu bana nasip et ve beni, yanl�� yollara gitmekten koru diye dua etmeli, istihare yapmal�! Cenab-� Hak ona do�ru yolu gösterir.

Allahü teâlân�n sözüne güvenmeli, Ona s��nmal�d�r. Kuran-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Allah asla verdi�i sözden dönmez.) [Zümer 20]

�u anda çe�itli gruplardaki insanlar�n da, böyle dua etmekten çekinmemeleri gerekir. Hâ�â Allahü teâlâ yanl�� bir i� yapmaz. Belki yanl�� yolda olabilirim diye dü�ünerek, Ya Rabbi hangi grup do�ru yolda ise, senin r�zan hangi grupta ise, bana onu nasip eyle diye dua etmelidir. E�er grubu do�ru ise, duan�n bir zarar� olmaz. Grubu yanl�� ise do�ruya kavu�mu�, kurtulmu� olur. Dua etmekten çekinmemeli, Ya Rabbi, do�ru olan hangi grup ise bize onu nasip eyle demelidir.

Allah’a dua edince insan küfre mi girer?
Sual: Fanatik gruplardan bir arkada�a, yukar�daki yaz�y� okudum, �slam âlimlerinin (Ya Rabbi hangi grup do�ru yolda ise, senin r�zan hangi grupta ise, bana onu nasip eyle) diye tavsiye etti�i duay� yapmas�n� söyledim. (�nsanlar, dinde çe�itli gruplara bölündüler. Her grup, kendi yolunu do�ru san�p sevinmektedir) mealindeki âyet-i kerimeyi gösterdim. Allahü teâlân�n, samimi dua edene do�ru yolu muhakkak gösterece�ini, buna kendisinin söz verdi�ini söyledim.
Fakat arkada�, (Ben böyle dua edemem, edersem, kendi inanc�m�, kendi yolumu, kendi rehberimi inkâr etmi� olur, küfre girerim) dedi. Allah’a dua edince insan küfre mi girer?
CEVAP
Bildirdi�iniz âyet-i kerimede, Müslümanlar�n çe�itli gruplara ayr�laca��, her grubun kendisini do�ru sanaca�� bildiriliyor. Peygamber efendimiz de, ümmetinin 73 f�rkaya ayr�laca��n� bildiriyor. Her grup ben do�ru yolday�m diyerek, dua etmekten çekinirse, biri hariç hepsi dalalete dü�mü� olur. Dua etmekten niçin korkulur ki? Hâ�â Allahü teâlâ yanl�� i� yapmaz. Müslümanl�k m� hak, yoksa kâfirlik mi hak diye bir istihare yap�lmaz. Ama grubunun do�ru olup olmad�� için istihare yap�l�r ve dua edilir. Böyle bir dua etmemek ahmakl�k, cahillik olur.

Ameldeki dört mezhebin durumu
Sual: Amelde, ibadetleri yerine getirmekte dört hak mezhebin, ictihadlar�n�n farkl� olmas�n�n mesela �afiide cemaatin Fatiha okumas�n�n, Hanefide okumamas�n�n sebebi, hikmeti nedir?
Cevap: Ehl-i sünnet alimleri, amelde hak olan dört mezhebin halini, �öyle bir misal ile anlatm��lard�r:
“Amelde hak olan dört mezhebin hali, bir �ehir ahalisinin haline benzer ki, önlerine ç�kan bir i�in nas�l yap�laca�� kanunda bulunmazsa, o �ehrin e�raf�, ileri gelenleri toplan�p, o i�i kanunun uygun bir maddesine benzeterek yaparlar. Bazen uyu�amay�p, baz�s� devletin maksad�, beldeleri tamir ve insanlar�n rahatl��d�r der. O i�i, rey ve fikirleri ile, kanunun bir maddesine benzetir. Bunlar, Hanefi mezhebine benzer. Baz�lar� da, devlet merkezinden gelen memurlar�n hareketlerine bakarak, o i�i, onlar�n hareketine uydurur ve devletin maksad�, böyle yapmakt�r derler. Bunlar da, Maliki mezhebine benzer. Baz�lar� ise kanunun ifadesine, yaz�n�n gidi�ine bakarak, o i�i yapma yolunu bulur. Bunlar da, �afii mezhebi gibidir. Bir k�sm� ise, kanunun ba�ka maddelerini de toplay�p, birbiri ile kar��la�t�rarak, bu i�i do�ru yapabilmek yolunu arar. Bunlar da, Hanbeli mezhebine benzer. ��te �ehrin ileri gelenlerinden her biri, bir yol bulur ve hepsi, yolunun do�ru ve kanuna uygun oldu�unu söyler. Kanunun istedi�i ise, bu dört yoldan biridir. Fakat, kanundan ayr�lmalar�, kanunu tan�mad�klar� için, devlete kar�� gelmek için olmay�p, hepsi kanuna uymak, devletin emrini yerine getirmek için çal��t�klar�ndan, hiçbiri suçlu görülmez. Belki, böyle u�ra�t�klar� için, be�enilir. Fakat, do�rusunu bulan daha çok be�enilip, mükafat al�r. Dört mezhebin hali de böyledir. Allahü teâlân�n istedi�i yol, elbette birdir. Dört mezhebin ayr�ld�� bir i�te, birinin do�ru olmas� laz�md�r. Fakat, her mezhep imam�, do�ru yolu bulmak için u�ra�t��ndan, yan�lanlar da affolur. Hatta sevap kazan�r. Çünkü, Peygamber efendimiz;
(Ümmetime, yan�ld�� ve unuttu�u için ceza yoktur) buyurdu. Bu ayr�l�klar� baz� i�lerde olup, ibadetlerin ço�unda, yani Kur'ân-� kerimin ve hadîs-i �eriflerin aç�k olarak bildirdikleri ahkamda, hükümlerde ve inan�lacak �eylerde, iman konusunda aralar�nda tam birlik bulundu�undan, birbirini kötülemezler.”

Dinimizi, do�ru kitaplardan ö�renmeli

Dünyan�n neresinde olursa olsun, her insana önce lâz�m olan �ey, dînini, îmân�n� ö�renmektir. Din, eskiden �slâm âlimlerinden kolayca ö�renilirdi. �imdi, âhir zamân oldu�u için, hakîkî din âlimi bulmak çok zorla�t�. Kendini âlim zanneden câhiller, din adam� olarak her tarafa yay�ld�. �imdi dîni, îmân� do�ru olarak ö�renmek için tek çâre, Ehl-i sünnet âlimlerinin kitâplar�n� okumakt�r. Hadis-i �erifte;

(�lim ö�reniniz! �lim ö�renmek ibâdettir. �lim ö�retene ve ö�renene cihâd sevâb� vard�r. �lim ö�retmek, sadaka vermek gibidir. Âlimden ilim ö�renmek, teheccüd namâz� k�lmak gibidir) buyuruldu.

D�N ÂL�M� OLMAK �Ç�N!..

Din âlimi olmak yani dinde söz sâhibi olmak için, ictihâd derecesine yükselmek lâz�md�r. Zaman�m�zda böyle bir âlim yok gibidir. �imdi, âlim olmayanlar, çe�itli maksatlarla, din kitaplar� yaz�yor, âyet-i kerîme ve hadîs-i �erîflere, çala kalem, mânâlar verip, Allahü teâlâ böyle söylüyor, Peygamber böyle emrediyor diyerek, �slâmiyyeti oyun hâline sokuyorlar. Böyle din kitâplar�n� almamal�, okumamal�d�r. Din âlimlerinin sözlerini de�i�tirmeden yazan kitâp bulup okumak lâz�md�r. Böyle din kitâb� da, yok de�il ama yok gibi olmu�tur. Din büyüklerinin ismini koyarak, onlardan tercüme diyerek sat�lan kitaplar�n ço�unda, ilâveler, de�i�tirmeler veyâ ç�karmalar yap�lmakta ve bu kitâplar da, zararl� �ekle sokulmaktad�r.

Bir odan�n her taraf� raf olsa, raflarda da binlerce kitap bulunsa, bir kimse de, bu kitaplar�n hepsini okusa, e�er bu do�ru bu yanl�� diyemiyorsa, bu kimse âlim de�ildir. �lim ö�renmekten maksat, neyin do�ru, neyin yanl�� oldu�unu yani hakk� bât�ldan ay�rmakt�r. Bunu ancak ehl-i sünnet âlimleri ve bu âlimlerin kitâplar�n� okuyanlar yapabilir. Her ilim ve amel sahibi, hakk� bât�ldan ay�ramaz. Bir kimse, kendi ba��na, çe�itli kitâplar� okuyarak, bir rehbere, yol gösterene tâbi olmadan, do�ruyu, yanl��tan ay�ramaz.

Bir kitâba güvenebilmek için, yaln�z ismine de�il, kitâb� yazan�n ismine de bakmal�d�r. Vaktiyle evliyây� kirâmdan bir zât, dergâh�nda, talebelerine, sevenlerine sohbet ederken, içeriye bir talebesi girmi�. Talebe içeri girer girmez, içerinin havas� de�i�mi�, de�i�ik bir koku yay�lmaya ba�lam��. O zât, içeri yeni giren talebeyi ça��rm�� ve;

-Evlâd�m, senin üzerinde ne var, senden le� gibi bir koku geliyor deyince, talebe;

-Efendim, sabah gusül abdesti ald�m, çama��rlar�m� de�i�tirdim, buraya da abdestli geldim cevab�n� vermi�. Fakat o zât;

-Evlâd�m, senden gelen koku, kir kokusu de�il, bu koku ba�ka bir koku. Sen ceplerini bir bo�alt, cebinde ne varsa �uraya koy buyurmu�.

Talebe, ceplerini bo�alt�rken bir tane de kitâp ç�karm��. Hocas� hemen kitâb� al�p bakm�� ve;

-Evlâd�m, o pis koku i�te bu kitaptan gelmektedir deyince talebe;

-Efendim, ben buraya gelirken bir arkada��m benim dindar oldu�umu bildi�i için bana bir din kitâb� verdi, ben de ald�m cebime koydum cevab�n� vermi�. Bunun üzerine o zât;

-Evlâd�m, �öyle yan�ma gel ve kitaptaki �u isme bir bak. Kitâb� yazan bu �ah�s, bidât ehli bir kimsedir. Bunun kokusu, bütün kitâb� de�il, hepimizi peri�an etmektedir. Evet, kitâb�n içindeki yaz�lar do�ru olabilir, ama ondan gelen koku, bizi öldürmek, itikâd�m�z� bozmak için yeter. Çabuk bunu d��ar�ya b�rak, böyle bozuk kitaplar� okuyanlar zehirlenir buyurmu�.

KALP TEM�ZLENMEZSE!..

Netice olarak, midemizi doyurmak için g�dân�n temizini arad��m�z gibi, kalbimizi doyurmak için de, dinimizi ö�reten kitaplar�n iyisini, do�rusunu aramal�y�z. Pis borudan �ifâ gelmeyece�ini Din Büyükleri buyurmu�tur. Dolay�s�yla kitap okumaktan esas maksât, kalbi temizlemektir. Buna ilâveten, kendimize lâz�m olan �eyleri de ö�renmektir. Kalb temizlenmezse, ö�renilecek ilim, bilgi, insana zarar verir. Bu sebepten dolay�d�r ki, her kitap okunmaz. Okunacak din kitâb�, nakli esas almal�d�r. Ayr�ca kitapta, do�ru bilgilerin olmas�n�n yan� s�ra, bu kitâb� haz�rlayan�n da, itikâd�n�n düzgün ve kendisinin de sâlih kimse olmas� lâz�md�r...

Sual: Din diye, sadece Allahü teâlâ taraf�ndan gönderilenlere mi denir, insanlar�n uydurduklar�na da din denir mi?
Cevap: Din, insanlar� saadet-i ebediyyeye götürmek için Allahü teâlâ taraf�ndan gösterilen yol demektir. Din ismi alt�nda insanlar�n uydurdu�u e�ri yollara din denmez, dinsizlik ve kâfirlik denir. Allahü teâlâ, Âdem aleyhisselamdan beri, her bin senede, bir Peygamber vas�tas� ile, insanlara bir din göndermi�tir. Bu Peygamberlere Resül denir. Her as�rda, en temiz bir insan� Peygamber yaparak, bunlar ile dinleri kuvvetlendirmi�tir. Resüllere tabi olan bu Peygamberlere de, Nebi denir.

�tikad� bozuk olan, cehenneme gider
Sual: �tikad�nda, iman ve inan��nda bozukluk olanlar, cehennemde sonsuz olarak m� kal�rlar?
Cevap: Müslümanlar�n 73 f�rkaya ayr�lacaklar� Peygamber Efendimiz taraf�ndan haber verilmi�tir. Nitekim hadîs-i �erifte;
(Benî �srail yetmi�iki millete ayr�ld�. Benim ümmetim de yetmi�üç millete ayr�lacakt�r. Bunlardan yetmi�ikisi cehenneme gidecek, yaln�z biri kurtulacakt�r. Bunlar, benim ve Eshâb�m�n yolunda olanlard�r) buyuruldu.

�srail o�ullar�, Yahudiler, dinde yetmi�iki f�rkaya ayr�ld�, Müslümanlar da, dinde yetmi�üç f�rkaya yani çok f�rkalara ayr�lacakt�r. Bunlar�n hiçbiri kâfir de�il ise de, cehennemde uzun zaman kalacaklard�r. Çünkü “Yaln�z benim ve Eshâb�m�n itikad�nda olan ve bizim gibi ibadet eden f�rka Cehenneme girmeyecektir” buyurulmu�tur.

�tikat bilgilerinde ictihad ederken, Resûlullah Efendimizin ve Eshâb-� kiram�n itikatlar�ndan ayr�lan din âlimleri, dinde zaruri ve söz birli�i ile bilinen itikattan ayr�l�rlarsa, kâfir olurlar. Bunlara Mülhid denir. Bunlar�n mü�rik olduklar�, Bahrde ve Hindiyyede yaz�l�d�r. Zaruri ve söz birli�i ile bildirilmemi� olan itikattan ayr�l�rlarsa, kâfir olmazlar, itikatta bidat sahibi olurlar. Bunlara Ehl-i k�ble de denir.

Amel ve ibadet bilgilerinde ictihad ederken de, zaruri ve söz birli�i ile bilinen ibadetlere inanmayan kâfir olur. Fakat, zaruri ve söz birli�i ile bildirilmemi� olan ibadetlerden ayr�lan âlimler, e�er müctehid iseler, sevap kazan�rlar. Müctehid de�ilseler, amelde bidat sahibi, mezhepsiz olurlar. Çünkü müctehid olmayan�n ictihad etmesi caiz de�ildir. Bunun, bir müctehidin mezhebini taklit etmesi laz�md�r. Hadîs-i �erifte;
(Lâ ilâhe illallah diyen kimseye, günah i�ledi�i için kâfir demeyiniz! Buna kâfir diyenin kendisi kâfir olur) buyuruldu.

�tikad� bozuk olmad�� için, cehenneme girmeyecek olan kimse, yapt�� günahlar sebebi ile cehenneme girebilir. E�er salih yani günah�na tevbe etmi� yahut af veya �efaate kavu�ursa, cehenneme hiç girmez. Zaruri olarak yani cahillerin de bildi�i ve söz birli�i ile bildirilmi� olan bir inan�� veya bir i�i inkâr eden, kâfir ve mürted olaca�� için, lâ ilâhe illallah dese ve her ibadeti yapsa, her günahtan da sak�nsa bile, buna lâ ilâhe illallah ehli ve ehl-i k�ble denmez.

�nsanl��a hizmet için çal��mak
Sual: Zaman�m�zda, insanlara ve insanl��a faydal� olmak için çe�itli hizmet yollar� vard�r. Bu hizmet yollar� içinde, insanlara faydal� olan hizmetin en önemlisi nedir?
Cevap: Herkes, insanl��a hizmet etmenin en �erefli vazife oldu�unu ve bunun için çal��t��n� söyler. Kendi keyfi, zevki ve para kazanmak için olan çal��malar�n�, didinmelerini, bu hizmet maskesi ile örtenler pek çoktur. �nsanlara hizmet, onlar� dünyada ve ahirette rahata, huzura kavu�turmak demektir. Bunun da tek yolu, tek ba�ar�c�s�, insanlar� yaratan, yeti�tiren, merhameti ve ihsan� sonsuz bol olan Allahü teâlân�n gösterdi�i, saadet yolu yani �slâmiyettir. O hâlde, insanl��a hizmet, �slâma hizmet ile olur. �slâma hizmet, insanl��a hizmettir. �nsanl��a dü�man olanlar, �slâmiyeti yok etmeye çal��m��t�r. Sald�rmalar�n�n en tesirlisi, Müslümanlar� aldatmak, içeriden y�kmak olmu�tur. Onlar� bölmü�ler, birbirine dü�man etmi�ler, dinsizlerin pençesine dü�melerine sebep olmu�lard�r. �slâmiyete hücum edenlerin ba��nda, �ngilizler ve casuslar� gelmektedir. Resûlullah efendimiz, Müslümanlar�n ba��na gelecek bu felaketleri haber vermi� ve;
(Ümmetim yetmi� üç f�rkaya ayr�lacak. Bunlardan yaln�z, benim ve Eshâb�m�n izinde giden bir f�rkas�, Cehennemden kurtulacak) buyurmu�tur. Bugün, Cehenneme gidecek olan yetmi� iki f�rkadan ço�u kalmad�. �imdi, yeryüzündeki yüz milyonlarca Müslüman, yaln�z Sünni ile �ii ve Vehhabi denilen üç f�rkad�r. Bugün, Müslümanlar�n bu üç f�rkas� birbirleri ile uyu�mazsa, el ele vermezse, birbirlerini kötülerlerse, �slâm�n dü�manlar� yalanlarla, iftiralarla, �slâm� bozacak, Müslümanlar� parçalayacak, gençleri aldatacak, dinden ç�karacaklard�r. �nsanlar� bu facialardan kurtarmak, ancak �slâma hizmet ile, �slâm� kurtarmakla olur. Bugün Avrupa’da, Amerika’da insan haklar�na malik olan hür milletlerde bulunan bir kimse, bilerek veya bilmeyerek, �slâmiyete uydu�u kadar, rahata, huzura kavu�maktad�r. Bu hakikatlere inanmak ve uyanmak için, zalimlerin pençesine dü�mü� Müslümanlar�n ibretlik hâline bakmak yeterli olmaktad�r.

Ehl-i sünnetin itikatta imam�
Sual: Rusya’da bulunan �tikat imamlar�ndan Muhammed Maturidi hazretlerinin kabrini, �hlas Holding Yahudilerden sat�n alarak m� yapt�rd�?
Cevap: �mam-� a'zam Ebu Hanife hazretleri f�k�h bilgilerini toplayarak, k�s�mlara, kollara ay�rd�� ve usuller, metotlar koydu�u gibi, Resulullah efendimizin ve Eshâb-� kiram�n bildirdi�i itikat, iman bilgilerini de toplad� ve yüzlerce talebesine bildirdi. Talebesinden, ilm-i kelâm yani iman bilgileri mütehass�slar� yeti�ti. Bunlardan imam-� Muhammed �eybâni hazretlerinin yeti�tirdiklerinden, Ebû Bekr-i Cürcânî me�hur oldu. Bunun talebesinden de, Ebû Nasr-� �yâd, kelâm ilminde, Ebû Mensûr-i Mâtürîdîyi yeti�dirdi. Ebû Mensûr hazretleri, �mam-� a'zamdan gelen kelam bilgilerini kitaplara yazd�. Yoldan sapm�� olanlarla çarp��arak, Ehl-i sünnet itikad�n� kuvvetlendirdi. Her tarafa yayd�. Miladi 944 senesinde, Semerkant’ta vefat etti. Kabrini, bir Yahudi Ruslardan sat�n alarak, e�lence yeri yapm��t�. �hlâs Holding �irketi, bu çirkin hâli görünce, miladi 1996 senesinde, buras�n� Yahudi'den 30.000 dolara sat�n alarak k�ymetli hâle getirmi�tir. Bu büyük âlim ile Ebül-Hasen-i E�'arî hazretlerine, Ehl-i sünnetin itikatta mezhep imamlar� denir.

�m�r, ecel de�i�ir mi?

Tue, 16 Jun 2026 20:45:28 +0300

Sual: Ecel de�i�ebilir mi?
CEVAP
�eyh-ül-�slam Ahmed bin Süleyman bin Kemal pa�a buyuruyor ki:
Rad suresindeki, (Allahü teâlâ, diledi�ini siler. Diledi�ini de�i�tirmez. Ümm-ül-kitab, Ondad�r) mealindeki âyette, levh-i mahfuz bildirilmektedir. Ümm-ül kitab, ezeli olan kelam-� �lahinin ismidir. Melekler, bunu anlayamaz. Zamanl� de�ildir. Allahü teâlâdan ba�ka, kimse bilmez. Hiç yok olmaz. Levh-i mahfuzda de�i�iklik olur. �nsan�n, i�ine göre, ömrü ve r�zk� de�i�ir. �yiler kötü, kötüler iyi olarak de�i�tirilebilir. Böylece biri ölümüne yak�n, iyi i�ler yap�p, son nefeste iman ile gider. Bir ba�kas� kötü amel i�ler, imans�z gider. Bunun için, Resulullah efendimiz her zaman, (Allahümme, ya mukallibelkulub, sebbit kalbi, ala dinik) duas�n� okurdu. Hadis-i kudside, (�nsanlar�n kalbi Rahman�n kudretindedir. Kalbleri, diledi�i gibi çevirir) buyurulmu�tur. Yani, Celal ve Cemal s�fatlar� ile, kötüye ve iyiye çevirir. Levh-i mahfuza, k�yamete kadar gelecek insanlar�n iyileri, said olarak, kötüleri de, �aki olarak yaz�ld�.

Kader de�i�mez. Kaza, kadere uygun olarak meydana gelir. Kaza, her gün çok de�i�ip, sonunda kadere uygun olunca, yarat�l�r. Kaza-i muallak �eklinde yarat�laca�� yaz�lm�� olan bir �ey, kulun iyi ameli ile de�i�ip yarat�lmaz. �mam-� Gazali hazretleri, (Kaza-i muallak, Levh-i mahfuzda yaz�l�d�r. E�er o kimse, iyi amel yap�p, duas� kabul olursa, o kaza de�i�ir) buyurdu. Hadis-i �erifte, (Kader, tedbir ile, sak�nmakla de�i�mez. Fakat kabul olan dua, o bela gelirken korur) buyuruldu. [Taberani]

Duan�n belay� önlemesi de kaza ve kaderdendir. Kalkan oka, �emsiye ya�mura siper oldu�u gibi, dua da belaya siper olur. Bir hadis-i �erifte, (Kaza-i muallak�, hiçbir �ey de�i�tiremez. Yaln�z dua de�i�tirir ve ömrü, yaln�z ihsan, iyilik artt�r�r) buyuruldu. [Hakim]

Allahü teâlân�n takdirinin, yani kaderin, Levh-i mahfuzda yaz�lmas� kazad�r. Bir kimseye takdir edilen bela, kaza-i muallak ise, yani, o kimsenin dua etmesi de, takdir edilmi� ise, dua eder, kabul olunca, belay� önler. (Ecel-i kaza)’y� da, iyilik etmek geciktirir. Fakat, (Ecel-i müsemma) de�i�mez.

Ecel-i kazaya bir misal verelim:
Bir kimse, e�er iyi i� yapar, yahut sadaka verir, hac ederse ömrü 60 y�l, bunlar� yapmazsa 40 y�l takdir edilmi�se, vakit tamam olunca, eceli bir an gecikmez. Birinin 3 gün ömrü kalm�� iken akrabas�n�, Allah r�zas� için ziyaret etmesi ile, ömrü 30 y�la uzar. 30 y�l ömrü olan da, akrabas�n� terk etti�i için, ömrü 3 güne iner.

Takdir, ezelde Levh-i mahfuzda yaz�lm��t�r. Yani, Levh-i mahfuzda olacak de�i�iklikler ve ömürlerin artmas� ve k�salmas� da, ezelde yaz�lm��t�r ki, buna kaza-i muallak denir. (Lübab-üt-te'vil)

Allahü teâlân�n kaderi [ezeldeki ilmi] nas�l ise, Levh-i mahfuzdaki de�i�iklikler, ona uygun olur.

Hazret-i Ömer yaralan�nca, Ka'bül-ahbar, “Ömer daha ya�amak isteseydi, dua ederdi. Çünkü onun duas� elbette kabul olur” buyurdu. ��itenler �a��r�p, “(Ecel, bir an gecikmez ve vaktinden önce gelmez) mealindeki âyet-i kerimeye ne dersin” denilince, buyurdu ki: “Evet, ecel haz�r olunca, gecikmez. Fakat, ecel has�l olmadan önce, sadaka ile, dua ile, iyi amel ile, ömür uzar. Fat�r suresinde, (Herkesin ömrü ve ömürlerin k�salmas� yaz�l�d�r) buyuruluyor.”) [Levh-i Mahfuz ve Ümm-ül-kitab]

Hadis-i �eriflerde buyuruluyor ki:
(Bütün hayvanlar�n ecelleri, tesbihlerine ba�l�d�r. Tesbihleri bitince, Allahü teâlâ onlar�n ruhunu kabzeder.) [Beyheki]

(Her �eyin belli bir eceli vard�r.) [Buhari]

Emali'deki, (Öldürülen ki�inin eceli, o anda, ömrü ortadan kesilmi� de�ildir) ifadesini Ahmed As�m efendi �öyle aç�klamaktad�r:
(Öldürülen kimsenin [ve intihar edenin] o anda eceli gelmi�tir. Ömrü ortadan kesilmemi�tir. Herkesin eceli bir tanedir.)

Öldürülen kimse, eceli geldi�i için ölür; fakat bunu öldüren de, cezas�n� görür. �ntihar eden de eceli geldi�i için ölür. Herkes, eceli gelince ölür. Araf suresi 34. âyetinde mealen, (Ecelleri gelince, onu az�c�k ileri-geri alamazlar) buyuruldu. Ki�i do�madan önce, ne kadar ya�ayaca�� takdir edilmi�tir. Ki�i, nerede ölür, tevbe ile mi ve tevbesiz mi, hangi hastal�ktan, iman ile mi, imans�z m� gider, hepsi levh-i mahfuza yaz�lm��t�r. (Miftah-ül-cenne)

Eceli gelen ölür
Sual: Bir kimse, ba�ka birini öldürdü�ünde, öldürmeseydi o hâlâ hayatta olurdu veya ba�ka bir sebeple ölürdü diye dü�ünmek do�ru olur mu?
CEVAP
�kisi de yanl��t�r. Katilin, kendi arzusuyla, o kimseyi, ne maksatla ve nas�l öldürece�ini Allahü teâlâ ezeli ilmi ile bildi�i için, kaderini o �ekilde yaratm��t�r. Bu, de�i�ikli�e u�ramaz. Bir de, Allah öyle yazd�� için öldürdü demek de yanl�� olur. Allahü teâlâ, bildi�i için, olacak �eyi kaderine yazm��t�r. Seyyid Abdülhakim Arvasi hazretleri, (Kader, Allahü teâlân�n ezeli ilmi ile bilmesidir. Zorla yapt�rmas� demek de�ildir) buyuruyor.

Kaderi de�i�tirmek
Sual: (Trafik kazas�nda ölmek, intihar etmek veya makineye ba�l� hastan�n hortumunu çekmek, nefesler say�l� oldu�u için, kaderi de�i�tirmek olur. �ntihar etmeseydi, kazaya kurban gitmeseydi, hortumu çekilmeseydi daha çok ya�ard�) deniyor. �nsan, kaderini de�i�tirebilir mi?
CEVAP
�ntihar etmek ve hastan�n hortumunu çekmek caiz de�ilse de, kaderi de�i�tirmekle alakas� yoktur. Kader, insanlar�n nas�l ya�ay�p nas�l ölece�ini, Cennete veya Cehenneme gidece�ini, Allahü teâlân�n bilmesi demektir. Demek ki kader, Allahü teâlân�n, olacak �eyleri ezelde bilmesidir, zorla yapt�rmas� de�ildir. Kaza ise, kaderde bulunan �eyleri, zaman� gelince yaratmas�d�r. Muteber din kitaplar�ndaki bilgiler �öyledir:
Eceli gelmeden kimse ölmez. Her türlü ölüm, eceli gelerek, kaderiyle ölmektir. Yani intihar eden veya öldürülenin ömrü ortadan kesilmi� olmaz. O anda eceli gelmi�tir, yani ömrü biterek ölmü�tür. Her insan�n bir tek eceli vard�r.

�nsan yapt�� i�leri kendi yaratm�yor. �rade-i cüziyye ile yap�lan i�lerin yarat�c�s� yani hayr�n ve �errin yarat�c�s� Allahü teâlâd�r. Hayr�n ve �errin Allah’tan oldu�unu inkâr etmek, (�ntihar eden takdir-i ilahiyi de�i�tirir) demek küfürdür. Allahü teâlâ, onun intihar edece�ini elbette bilir. (Yaratan hiç bilmez mi?) buyuruyor. Allah’�n verdi�i ömrü kimse de�i�tiremez. Birkaç âyet-i kerime meali �öyledir:
(Allah'�n takdir etti�i ecel [ölüm] gelince art�k o ertelenmez.) [Nuh 4]

(Sizi yaratan, sonra ölüm zaman�n� takdir eden ancak Odur.) [Enam 2]

(Her ümmetin bir eceli vard�r, gelince ne bir an geri kal�r, ne de bir an ileri gider.) [Araf 34]

Demek ki, (�ntihar etmeseydi, kazaya kurban gitmeseydi, hortumu çekilmeseydi daha çok ya�ard�) demek yanl�� olur.

�laç kullanmak ve ecel
Sual: �laç almak, dua okumak, ameliyat olmak ölüme mani olur mu? �nsan�n ömrünün uzamas�na sebep olur mu?
CEVAP
�laç almak, âyet-i kerime ve dua okumak, üflemek ve yan�nda ta��mak, insan�n ömrünü uzatmaz, ölüme mani olmaz. Eceli geciktirmez. Ömrü olan�n dertlerini, a�r�lar�n� giderip, s�hhatli, rahat ve ne�eli ya�amas�na sebep olurlar. Kalb nakli ve beyin, böbrek, ci�er gibi ameliyatlar, a��lar, serumlar, ölüme mani olmaz. Ömrü olanlara faydal� olur. Eceli gelen çok kimsenin ameliyat esnas�nda öldüklerini bilmeyen yoktur.

Ecel ve r�z�k
Sual: R�z�k ve ecel de�i�ir mi? Mesela define bulan kimsenin r�zk� artm�� m� olur? �ntihar eden veya vurularak öldürülen, eceliyle ölmemi� mi olur?
CEVAP
Hay�r, ecel de, r�z�k da de�i�mez. Bunlar ezelde takdir edilmi�tir, yani herkesin r�zk�n� ve ecelini Allahü teâlâ ezelî ilmiyle bilir. Define bulacaksa, ezelde, define bulacak, zengin olacak diye takdir edilmi�tir. Takdir edilenden fazla veya eksik olmaz. Ecel de öyledir. �ntihar edecekse veya trafik kazas�nda ölecekse, yine öyle takdir edilmi�tir. Takdirin d��na ç�k�lamaz. Ecelsiz ölüm olmaz. (Eceliyle öldü) veya (Eceliyle ölmedi) gibi sözler çok yanl��t�r. Nas�l ölürse ölsün, herkes mutlaka eceliyle ölür. Bir âyet-i kerime meali:
(Ecel bir an gecikmez ve vaktinden önce de gelmez.) [Araf 34]

R�z�k da, aynen ecel gibidir. Hiç kimse, takdir edilen r�zk�n� tüketmedikçe ölmez. Eceli takdir eden gibi, r�zk� da gönderen Allahü teâlâd�r. �ki âyet-i kerime meali:
(Yeryüzündeki her canl�n�n r�zk�, Allah’a aittir.) [Hud 6]

(Nice canl�, r�zk�n� kendisi elde edemez. Sizin de, onlar�n da r�zk�n� Allah verir.) [Ankebut 60]

Fakir define bulsa, zengin iflas etse, takdir edilen r�zk� yine de�i�mez.

Sual: Baz� hastalara ve kaza geçirenlere, hastaneye yeti�tirilseydi, doktor bulunsayd� ölmezdi deniyor. Böyle söylemek ve dü�ünmek, dinimiz aç�s�ndan do�ru mudur?
CEVAP
Doktor ve ilaç bulmak, takdire ba�l�d�r. Allahü teâlâ, takdirine göre sebepleri yaratmaktad�r. Bir yeri kesilen insan�n eceli gelmedi ise, damar� ba�lan�r, ilaç verilir, ölmez. Eceli gelmi� ise, damar� ba�layacak biri bulunamaz, kan� akar, mikrop kapar ve ölür. Kalbi, yüre�i hasta olana, ölmek üzere olan bir ba�kas�n�n sa�lam yüre�i tak�l�p tak�lmamas� da, ecelin gelip gelmemesine ba�l�d�r. Kalbin de�i�tirilmesi de hastay� muhakkak iyi yapm�yor, çoklar�n�n ölmesine de sebep olmaktad�r.

�nsan�n ömrü de�i�ebilir mi?
Sual: �nsanlar�n ömürlerinde de�i�iklik olur mu, e�er oluyorsa, bu hâl, herkes için geçerli midir?
CEVAP
Bir kimsenin ömrü bitince, vakit tamam olunca, ecel bir an gecikmez. Birinin üç gün ömrü kalm�� iken akrabas�n�, Allah r�zas� için ziyaret etmesi ile, ömrü otuz seneye uzar. Otuz y�l ömrü olan kimse de, akrabas�n� terk etti�i için, ömrü üç güne iner. Tefsîr-i Hâzin kitab�nda diyor ki:
“Takdir, ezelde Levh-i mahfûzda yaz�lm��t�r. Sonradan bir �ey yaz�lmaz. Levh-i mahfuzda; olacak de�i�iklikler, ömürlerin artmas� ve k�salmas�, ezelde yaz�lm��t�r ki, buna kazâ-i mu’allak denir. Allahü teâlân�n kaderi, yani ezelde ilmi nas�l ise, Levh-i mahfûzdaki de�i�iklikler, ona uygun olur. Hazret-i Ömer yaralan�nca, Ka’bül-ahbâr hazretleri buyurdu ki: 'Ömer rad�yallahü anh daha ya�amak isteseydi, dua ederdi. Zira onun duas� elbette kabul olur.' ��itenler �a��r�p, 'Nas�l böyle söylüyorsun, Allahü teâlâ meâlen, (Ecel, bir an gecikmez ve vaktinden önce gelmez) buyurdu' dediklerinde, 'Evet, ecel haz�r oldu�u vakit gecikmez. Fakat, ecel has�l olmadan önce, sadaka, dua ve amel-i salih ile, ömür uzar. Zira Fât�r sûresinde meâlen; (Herkesin ömrü ve ömürlerin k�salmas� hep yaz�l�d�r) buyurulmaktad�r' dedi.”

Sual: Hasta olan bir kimsenin, ilaç kullanmas� ve dua etmesi ile ömrü de�i�ir mi?
CEVAP
�laç almak, âyet-i kerime ve dua okumak, bunlar� yan�nda ta��mak, insan�n ömrünü uzatmaz, ölüme mani olmaz, eceli geciktirmez. Ömrü olan�n dertlerini, a�r�lar�n� giderip, s�hhatli, rahat ve ne�eli ya�amas�na sebep olurlar. Kalp nakli ve beyin, böbrek, ci�er gibi ameliyatlar, a��lar, serumlar, ölüme mani olmaz. Ömrü olanlara faydal� olur. Eceli gelen çok kimsenin ameliyat esnas�nda öldüklerini bilmeyen yoktur.

Ecelin gelece�ini bilen emelini azalt�r

Ecelin gelece�ini yakînen bilen bir kimse, emelini azalt�r. Zira Resûlullah efendimiz;

(Akll� kimse, ölmeden önce hesâb�n� gören, ölümden sonra kendisine yarayacak �eyleri yapan kimsedir) buyurmu�tur. Dünyan�n nimetleri hakk�nda çok �eyler yaz�lm�� ve söylenmi�tir. Ama �u beyit, bütün bunlar� özetleyivermi�tir:

Vefâs�zd�r, ey denî dünyâ senin her ni''metin!

Ecel f�rt�nalar�, mahv eyliyor her rif''at�n. Dâvûd-i Tâî hazretlerine akrabâlar�ndan birisi: "Akrabây�z, bana nasîhat verip vasiyet ediniz" deyince Dâvûd-i Tâî hazretleri a�lamaya ba�lar ve; "Gece ve gündüz, yolculukta bir konak yeri gibidir. Dünya ile âhiretin aras� bu kadard�r. Dünyadan, âhirete mutlaka gidece�imize göre oraya haz�rlanmak lâz�m. Çünkü yolculu�un bitmesi yak�n, ecelin gelmesi de ondan daha aceledir. Ben bunlar� sana söylüyorum, fakat bu nasîhate, senden çok, benim ihtiyâc�m vard�r" buyurur. Abdülazîz bin Ebû Revvâd hazretlerine; "Nas�l sabahlad�n?" diye sorulunca, a�lamaya ba�lar ve; "Ölümü unutmu�, üstelik günahlar� da çok olan kimsenin hâli nas�l olur. Ecel, süratle geliyor, ömür her gün eksiliyor. Ak�betin Cennet mi, Cehennem mi, ne olaca�� bilinmiyor. Ya Cehennem olursa, hâlimiz ne olur?" buyurur. Ahmed Mür�idî Efendi bir gün talebeleri ile sohbet ederken, bir talebesinin nasîhat istemesi üzerine ona buyurdu ki: "Aslâ dünyâ mal�na meyletme. Sen bu âleme para ve mal toplamak için gelmedin. �yi ameller yapmak için geldin.

Mal�m mülküm yok deme. Olmad� diye gam çekme. Bu benim mülkümdür diyene, bir gün ecel gelir. Bu sûrette o mal�n sâhibi oldu�una dâir iddias� yalan olur. Bu yalan dünya, dâimâ insanlara gaflet gömle�i giydirir. Bu fânî mülkü elimizden al�r. Kendini ona sâhip sanacak bir yalanc� mü�teri bulur. O da ölür, yerine ba�kas� ç�kar. Dünyan�n âdeti böyledir. Verir al�r, al�r verir."

"Bugünün i�ini yar�na b�rakma" �mâm-� Ebû Yûsuf hazretleri kendisinden nasihat isteyen halîfe Hârûn Re�îd''e; "Bugünün i�ini yar�na b�rakma, yoksa i�leri ve haklar� zâyi edersin. �stekler bitmeden ecel gelir çatar. Ecel gelip çatmadan sâlih amel i�le. Çünkü ölüm gelince, amel yap�lmaz" buyurmu�tur. Ömer bin Abdülazîz hazretleri de nasihat isteyen birine yazd�� mektubunda;

"�imdi, sana Allahü teâlâdan korkmay�, Allahü teâlân�n sana ihsân etti�i �eylerle, âhirete haz�rlanmay� tavsiye ederim. Sen sanki ölümü tatm��, ölümden sonra olan �eyleri görür gibi amel yap. Günler ve geceler, süratle gidiyor... Ömür her gün noksanla��yor. Ecel ise yakla��yor. Kötü amellerimizden dolay� Allahü teâlâdan af ve magfiret dileriz. Günahlar�m�zdan ve bu yüzden bize gazab etmesinden O''na s��n�r�z" buyurmu�tur. �mâm-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: "Her geçen an, ömrümüzü azaltmakta, ecel zamân�n� yakla�t�rmaktad�r. Bugün akl�m�z� ba��m�za toplamazsak, yar�n âh etmekten ve pi�mânl�ktan ba�ka elimize bir�ey geçmez.

Dünya hayât�, i� yapacak zamând�r. Keyif yapacak, e�lenecek zamân ileride gelmektedir. Orada, dünyâda yap�lan i�lerin kar��l�� ele geçecektir. �� zamân�n� e�lence ile geçirmek, çiftçinin tohum ekmemesi ve mahsûl almamas� gibidir. Cehennemden kurtulmak isteyen, helâl ve harâmlar� iyi ö�renmeli, helâl kazan�p, harâmdan kaç�nmal�d�r. Gaflet uykusu ne zamâna kadar sürecek, kulaklardan pamuk ne vakit at�lacak? Ecel gelince, insan� uyand�racaklar, gözleri kulaklar� açacaklar. Fakat, o zamân pi�mânl�k i�e yaramayacak. Rezîl olmaktan ba�ka, ele bir�ey geçmeyecektir.

Hepimize ölüm yakla��yor. Âh�retin çe�it çe�it azaplar�, insanlar� bekliyor. �nsan öldü�ü zamân, k�yâmeti kopmu� demektir. Ölüm uyand�rmadan ve i� i�ten geçmeden önce uyanal�m! Allahü teâlân�n emirlerini ve yasaklar�n� ö�renip, �u birkaç günlük ömrümüzü, bunlara uygun geçirelim. Kendimizi âh�retin çe�itli azaplar�ndan kurtaral�m! Tahrîm sûresi 6. âyetinde meâlen, (Ey îmân edenler, kendinizi ve çoluk çocu�unuzu öyle bir ate�ten koruyun ki, onun tutu�turucusu insanlarla ta�lard�r) buyuruldu."

Bu dünya bir köprüdür... �mâm-� Gazâli hazretleri de buyuruyor ki: "Ecel sana yakla�makta, Cennet ve Cehennemden biri, seni beklemektedir. Ecelinin, bugün gelmeyece�i ne malûm? Bugün gelmezse, bir gün elbette gelecek. Ba��na gelecek �eyi, geldi bil! Çünkü, ölüm kimseye vakit tayin etmemi� ve gece veyâ gündüz, çabuk veyâ geç, yaz�n veyâ k��n gelirim dememi�tir. Herkese âns�z�n gelir ve hiç ummad�� zamânda gelir.

Bugün, ecelin geldi�ini, dahâ bir gün müsâade etmeleri için, yalvard��n�, s�zlad��n� ve sana, bir gün ba��lad�klar�n� ve �imdi, o günde bulundu�unu farz et! O hâlde, bu günü elden kaç�rmaktan, bununla, saâdete kavu�mamaktan daha büyük ziyân olur mu? Yar�n ölecekmi� gibi, dilini, gözlerini ve yedi âzân� harâmdan koru!" �u m�sralar söylenecek ve yaz�lacak her �eyi, k�saca özetleyivermi�: Bu dünya bir köprüdür, her gelen geçer durmaz! Hani âbâ-ü ecdâd�n, ne oldu, kimseler sormaz. Hani annen, baban nerde, bu dünyâ kimseye kalmaz. Gelenler hep sefer eyler muhakkak dâr-� ukbaya. Yüzün dön, ilticâ eyle, Cenâb-� Zât-i Mevlâya!

Niyetin �nemi ve ilimsiz iyi niyetin zarar�

Tue, 16 Jun 2026 19:58:46 +0300

Sual: Niyet ne demektir?
CEVAP
Niyet, emre itaat ve Allahü teâlân�n r�zas�na kavu�mak için yapt��n� kalbinden geçirmek demektir. Niyet, ibadet yapmay� kalbe getirmek, hat�rlamak de�ildir. Allahü teâlâ için yapmay� irade etmek, istemek demektir.
Niyet, ibadete ba�larken yap�l�r. Daha önce, mesela bir gün önce yap�l�rsa, niyet olmaz. Buna emel, arzu, vaat denir. Mesela, Hanefi’de oruca niyet etmek zaman�, bir gün önce, güne�in batmas�ndan ba�layarak, ertesi gün, ö�leye bir saat kal�ncaya kadard�r. Daha önce veya daha sonra yap�l�rsa caiz olmaz.

Namaza ba�larken, iftitah tekbiri söylenirken niyet edilir. Daha önce de, mesela, cemaat ile namaz k�lmak için evinden ç�kan kimse, niyet etmeden imama uysa, caiz olur. �afii’de niyet, iftitah tekbiri al�n�rken yap�l�r, daha önce olmaz.

Namaza niyet etmek demek, o namaz�n ismini, vaktini, k�bleyi, imama uymay� irade etmek, kalbinden geçirip, k�lmay� tercih etmek demektir. Yaln�z ilim, yani ne yapaca��n� bilmek niyet olmaz. Niyet ederken, hangi farz ve hangi vacip oldu�unu bilmek laz�md�r. Mesela (Bugünkü ö�leyi k�lmaya) diye, farz�n ismini bilmek veya vaktin farz� demek laz�md�r.

�badetlerin sahih olmas� için, Allahü teâlân�n r�zas� için yapmaya niyet etmek laz�md�r. Niyet, kalb ile olur. Yaln�z söylemek ile niyet edilmi� olmaz. Kalb ile birlikte olmak �art� ile dil ile söyleyerek niyet etmek caiz olur. Kalb ile niyet, söz ile niyete benzemezse, kalbdeki niyet esast�r. Mesela bir kimse, ö�le vakti, ö�le namaz�na niyet ederken, dili ile niyet ettim, bugünkü ikindi namaz�na dese, kalbi ile de ö�le oldu�unu bilse, ö�leyi k�lmaya niyet etse, ö�le için niyet etmi� say�l�r, dil ile söyledi�inin önemi yoktur. Yaln�z yemin etmek böyle de�ildir. Yemin etmekte, söz esast�r.

Adakta da söze bak�l�r. Adak yaparken, kastetmese de, söz aras�nda dilinden ç�km�� ise de, yapmas� vacip olur. Çünkü, adakta niyetsiz, dü�ünmeden söylemek, ciddi, isteyerek söylemek gibidir. Hatta, (Allah için, bir gün oruç tutmak üzerime borç olsun) diyece�i yerde, (Bir ay oruç tutmak) diye a�z�ndan ç�ksa, bir ay tutmas� gerekir. Burada kalbin önemi yoktur.

Resulullah efendimizin ibadet olarak de�il de, âdet olarak, elbise giymesi, oturmas�, kalkmas�, iyi �eyleri yapmaya sa�dan ba�lamas� gibi devaml� yapt�� eylere zevaid sünnet denir. Bunlar� yapanlara da sevap verilir. Bunlara sevap verilmesi için, niyet etmek laz�m de�ildir. Niyet edilirse, sevaplar� ço�al�r.

Bid'at, dinden olmayan, ibadet olmayan, âdet olan bir �ey ise, dinimiz bunu red etmez. Yiyip içmekte, elbisede, nakil vas�talar�nda, bina, ev i�lerinde, ibadet yapmak, yani Allahü teâlâya yakla�mak niyet etmeyip, yaln�z dünya i�i dü�ünülürse, bunlar bir ibadeti yapmaya mani olmad�kça veya bir haram� i�lemeye sebep olmad�kça, bid'at olmaz. (Hadika)

Ticaret yapmak ve hac etmek için giden kimsenin, niyetine bak�l�r. Hac niyeti fazla ise sevap al�r. Ticaret niyeti çok ise veya iki niyet e�it ise, hac sevab� kazanamaz. Fakat, �artlar�n� yerine getirdi ise, yaln�z farz� yapm�� olur. Farz� yapmamak azab�ndan kurtulur. Hiç hac niyeti yoksa maksad� ticaret veya ba�ka �ey ise hiç sevap kazanamaz. Demek ki, hac�larla birlikte hacca gitmek için bilet al�p yola ç�kmak, hac için niyet edilmi� olmuyor. Ama niyet etmiyorum dese de seferilik için niyet etmi� olur.

�limsiz iyi niyetin zarar�
Sual: Kötü i� i�lemesek, fakat niyetimiz i�lemek olsa, s�rf bu niyetimizden dolay� günah i�lemi� olur muyuz? Yahut bir iyilik yapmad�k, ama niyetimiz o iyili�i yapmakt�r. Bu niyetle sevap alabilir miyiz?
CEVAP
Dinimizde niyetin önemi büyüktür. Kötü niyet için, yerine göre bazen günah, iyi niyet için her zaman sevab vard�r. �yi bir i� yapmaya niyet edip, fakat onu yapamasa bile, yine sevab al�r. Hadis-i �erifte,(Müminin niyeti i�inden hay�rl�d�r) buyuruluyor. Mubah iyi niyetle yap�l�rsa taat olur; sevab verilir. Kötü niyetle yap�l�rsa günah olur. Üç örnek:
1- Yiyip içmek mubaht�r. Yiyip içerken, Allahü teâlân�n emirlerini yap�p yasak ettiklerinden kaçmak için kuvvet kazanmaya niyet edilirse; taat olur, sevap olur. Günah i�lemeye kuvvet kazanmak için yenirse, günah olur.

2- Uyumak mubaht�r. �badetleri rahat yapmak niyetiyle uyumak sevap olur. Bir haram� i�lemek niyeti ile yatan, günah i�lemi� olur. Hiçbir �ey dü�ünmeden gafletle yatan, sevap kazanamaz.

3- �yi ve temiz giyinmek, koku sürünmek mubaht�r. Sünnete uymak, �slam’�n vakar�n� korumak niyetiyle yap�l�rsa sevap, gösteri� veya ö�ünmek için yap�l�rsa günah olur. Çünkü Allahü teâlâ, bir kimsenin yeni, temiz elbisesine bakarak sevap vermez. Bunlar� ne niyetle yapt��na bakarak sevap veya günah yazar.

Taat kötü niyetle yap�l�rsa, günah olur. Üç örnek:
a- Camiye gitmek, orada oturmak taattir. Caminin; Allahü teâlân�n sevdi�i yer oldu�unu dü�ünerek ziyaret etmek daha çok sevap olur. Namaz k�lmay� beklemek için, ahireti dü�ünmek için, vaaz dinlemek için de niyet edilirse her niyet için ayr� sevaba kavu�ulur. Kötü niyetle, mesela ayakkab� çalmak için veya namaz k�lanlar� tespit edip zalimlere bildirmek için camiye gitmek günah olur.

b- Fen bilgilerini [fizik, kimya, biyoloji, astronomi gibi bilgileri] ö�renmek taattir. Allahü teâlây� tan�mak ve insanl��a hizmet etmek, yurdu dü�manlardan savunmak niyetiyle bu ilimleri ö�renmek çok sevapt�r. Bu bilgileri kötüye kullanmak niyetiyle, mesela topluma zarar vermek için bomba yapmay� ö�renmek günaht�r.

c- Topluma kar��mak onlar�n hukukuna riayet için olursa taattir. Fakire, sadaka vermek sevapt�r, ancak kumar oynayan ve bir günlük yiyece�i olan fakire sadaka vermek günah olur. (Ameller niyete göredir) hadis-i �erifi, taat ve mubahlara niyete göre sevap verilece�ini bildirmektedir.

Günahlar, iyi niyetle de i�lense, günah olmaktan ç�kmaz. Üç örnek:
1- Bir kad�n, farz olan hacc�n� eda niyeti ile mahremsiz hacca gitse haram i�lemi� olur. Bir k�z, Amerika’ya �slamiyet’e hizmet için mahremsiz gitse günah olur. �yi niyet haramlar� helal hâle getirmez.

2- Bir Hristiyan k�z�, bir Müslüman erke�e, (Benimle dans edersen müslüman olurum) dese, Müslüman�n, iyi niyetle onunla dans etmesi veya ba�ka günah i�lemesi caiz olmaz. Bir kâfiri Müslüman yapmak için onunla içki içmek yahut ba�ka günah i�lemek caiz olmaz.

3- Birinin gönlünü almak için, (Mümini sevindireni Allahü teâlâ sevindirir) hadis-i �erifine uyabilmek için, içki içenlerin masas�na oturmak sevap olmaz, günah olur. Haram para ile cami yapt�rmak da caiz de�ildir. Haramdan iyi niyet ile [Allah’tan korkarak] vazgeçen sevap kazan�r. Ba�ka bir sebep ile vazgeçen sevap kazanmaz. Yaln�z, günah�ndan kurtulur.

Farz için de üç örnek verelim:
1- Hacca gitmek farzd�r. Ancak hac�lar�n paralar�n� çalmak ve kendisine hac� dedirtip itimat kazand�rmak için hacca giden, hac borcunu ödemi� ve farz� yapmamak cezas�ndan kurtulmu� olur ise de, sevap kazanamaz ve günaha da girer.

2- Oruç tutmak farzd�r. S�rf sa�l��a faydas� var diye oruç tutmak sahih olmaz. Sa�l��a da faydas� olur niyetiyle oruç tutarsa, sa�l�k niyeti çoksa sevap kazanamaz. Fakat oruç borcundan kurtulmu� olur.

3- Namaz k�lmak farzd�r. Namaz k�lan, kulluk vazifesini yapmay� niyet etmeyip, namaz�n bir jimnastik, oldu�unu dü�ünerek k�larsa, namaz� sahih olmaz, spor yapm�� olur. �slamiyet’in emretti�i bir �ey, dünya menfaati için yap�l�nca makbul olmaz. Dünya i�i de, ahiret menfaati için yap�l�nca, ibadet hâlini al�r.

Bir iyi niyet hikayesi �öyledir:
Ormanda bir ay�n�n aya��, kütük aras�na s�k��r, kurtaramaz. Adam�n biri bunu görüp, ay�n�n aya��n� kütü�ün aras�ndan ç�kar�r. Ay� da bu adama, bir iyilik dü�ünür. Ormandaki ar�lar�n yapt�� petekleri al�p getirir. Adam bal� yiyince orada uyumaya ba�lar. Fakat tatl�n�n kokusunu alan sinekler, adam�n yüzüne konarak rahats�z eder. Ay� ise, kendisine iyilik eden adam rahat uyusun diye sinekleri kovar. Bakar ki kovmakla gitmiyor, sinekleri öldüreyim bari diye, kocaman bir ta� al�p, adam�n yüzüne konan sineklere vurur. Netice malum… Ay�n�n ilmi olmad�� için, iyi niyeti fayda yerine zarar vermi�tir.

(��) ba�ka, (�badet) ba�ka
Sual: �badetleri dünyevi faydas� oldu�u için yapmak, mesela vücudun s�hhati için oruç tutmak caiz mi?
CEVAP
�slamiyet’in emirlerinde ve yasaklar�nda, kullar�n dünyalar� ve ahiretleri için nice faydalar bulunmakla beraber, ibadet ederken, Allahü teâlân�n emri ve kulluk vazifesi oldu�unu niyet etmek, dü�ünmek gerekir. Böyle dü�ünmeden yap�lan i�, ibadet olmaz. Din ile ili�i�i olmayan baya�� bir i� olur. Mesela, namaz k�lan adam, Allahü teâlân�n emrini yerine getirmeyi ve kulluk vazifesini yapmay� niyet etmeyip, namaz�n bir jimnastik, beden terbiyesi oldu�unu dü�ünerek k�larsa, namaz� sahih olmaz. �badet etmi� olmaz, spor yapm�� olur.

Niyet o kadar mühimdir ki, dinimizin emretti�i bir �ey, dünya menfaati için yap�l�nca sahih ve makbul olmuyor. Dünya i�i say�l�yor. Herhangi bir dünya i�i de, ahiret menfaati için yap�l�nca, ibadet halini al�yor. Mümin, han�m�na verdi�i bir lokmayla bile sevap kazan�yor. Bu durumu göz önüne alarak, dü�üncesini temizleyen ve niyetini düzelten bir kimse, yiyip içmekte ve her türlü dünya i�lerinde, ahiret faydas�n� gözeterek, sevap kazanmak f�rsat�n� elden kaç�rmaz. �nsanlar bütün i�lerinde, hatta ibadetlerinde, dünya menfaati, maddi kazanç aramaya al��t�r�l�rsa, menfaatperestlik, egoistlik has�l olur. Halbuki �slamiyet, nefslerin böyle kötü isteklerini yat��t�rmay�, menfaatlerimizden fedakârl�k etmeyi, ahlak�n ve ruhun temizlenmesini, yükselmesini istemektedir.

�slamiyet’e uyman�n, ibadet etmenin, dünya menfaatleri üzerine kurulmayaca��, ak�l sahipleri için pek meydanda olan bir gerçektir. Böyle oldu�unu �u âyet-i kerime mealleri de göstermektedir:
(Ahireti kazanmak için çal��anlar�n kazançlar�n� artt�r�r�z. Dünya menfaati için çal��anlara da, ondan veririz. Fakat, ahirette bunlar�n eline bir �ey geçmeyecektir.) [�ura 20]

(Menfaatleri ve lezzetleri çabuk geçen, tükenen dünyay� isteyenlerden, diledi�imize, istedi�imize veririz. Ahiret menfaatleri için çal��an müminlerin mükafatlar� boldur.) [�sra 18,19]

(Dünyada ya�amay� ve e�lenmeyi isteyenlerin çal��malar�n�n kar��l��n� bol bol veririz. Bunlara ahirette yaln�z Cehennem ate�i verilecektir. Emekleri ahirette bo�a gider. Yaln�zca dünya için yapt�klar� i�lerine, ahirette bir kar��l�k has�l olmaz.) [Hud 15,16]

Sevap kazanmak için niyetin halis olmas� gerekir. Amel mümkün olmasa da halis niyet, yaln�z ba��na hay�rd�r. Hatta bir hadis-i �erifte de (Müminin niyeti amelinden hay�rl�d�r) buyuruluyor. (Taberani, Hatib-i Ba�dadi, Ziya el-Makdisi)

�stedi�imizi yap�nca sevap kazan�r m�y�z?
Sual: Ameller niyete göre iyi veya kötü olur diye, iyi niyetle istedi�imizi yap�nca sevap kazan�r m�y�z?
CEVAP
Mubahlar iyi niyet ile, güzel dü�ünce ile yap�l�nca, sevap kazan�l�r. Kötü niyetlerle yap�l�rsa veya bunlar� yapmak, bir farz� vaktinde edaya mani olursa, günah olur. Farzlar yap�l�rken, kötü niyetler kar��rsa, borç ödenmi�, cezadan kurtulmu� olunur ise de, sevap kazan�lmaz, hatta günah olur. Haram i�leyenin ibadetleri sahih olur. Yani borçlar� ödenmi� olursa da, sevap kazanmaz. Haramdan iyi niyet ile [Allah’tan korkarak] vazgeçen sevap kazan�r. Ba�ka bir sebep ile haram i�lemezse, sevap kazanmaz. Yaln�z, günah�ndan kurtulur. (Hadika)

Haramlar�n iyi niyet ile yap�lmas�, bunlar� haraml�ktan ç�karmaz. (Ameller, niyete göre iyi veya kötü olur) hadis-i �erifi, taatlere ve mubahlara niyete göre sevap verilece�ini bildirmektedir.

Bir kimse, birinin gönlünü almak için ba�kas�n� incitse, yahut haram para ile cami yapt�rsa, bunlara sevap verilmez. (�ir’a)

Taat, kötü niyet ile yap�l�rsa, günah olur. Güzel niyetlerle taatin sevab� ço�al�r. Mesela, camide oturmak, taattir. Mescidin, Allahü teâlân�n evi oldu�unu dü�ünerek, Allahü teâlân�n evini ziyareti de niyet ederse, sevab� daha çok olur. Namaz k�lmay� beklemek için de niyet ederse ve d��ar�da gözü, kula�� günah i�lemesin diye de ve mescitte itikâf ederek ahireti dü�ünmeyi de, mescitte, Allahü teâlân�n ad�n� anmay� da, orada emr-i maruf ve nehy-i münker etmeyi, yani vaaz etmeyi de, vaaz dinlemeyi de, yahut Allahü teâlâdan haya ederek edepli olmay� da niyet ederse, her niyeti için ayr� sevaplara kavu�ur. (Redd-ül Muhtar)

Birkaç niyet
Koku sürünen, iyi giyinen; dünya lezzeti için veya gösteri� yapmak, ö�ünmek için yahut yabanc� kad�n ve k�zlara ��k görünmek için güzel giyinirse, günah i�lemi� olur. Bu kimse, sünnet oldu�u için koku sürünür, ��k giyinirse, camiye sayg� için, camide yan�na oturan müslümanlar� incitmemek için, temiz olmak için, s�hhatli olmak için, �slam’�n vakar�n�, �erefini korumak için niyet edince, her niyeti için ayr� sevaplar kazan�r. Her mubah i�te, hatta yiyip-içmede, uyumada ve helaya girmekte bile iyi niyet etmelidir. Hadis-i �erifte, (Allahü teâlâ, sizin görünü�ünüze, mal�n�za [rütbenize, iyi i�lerinize] bakmaz; bunlar� ne niyetle yapt��n�za bakar) buyuruldu. (Müslim)

Yani, Allahü teâlâ, insan�n yeni, temiz elbisesine, hayrat ve hasenat�na, mal�na, rütbesine bakarak sevap vermez. Bunlar� ne dü�ünce ile, ne niyet ile yapt��na bakarak, sevap veya azap verir. Bir i�e ba�layan kimsenin niyeti, Allah için olmazsa, o i�i yapmamal�d�r.

Bir kimse, iyi bir amel i�lemeye niyet etse, fakat onu i�lemek nasip olmasa, ona niyetinin sevab� yaz�l�r. Niyete de sevap varm�� diyerek, yapmak istemedi�i halde niyet eden, sevap alamaz.

�slamiyet’in emretti�i bir �ey, dünya menfaati için yap�l�nca sahih ve makbul olmuyor. Dünya i�i say�l�yor. Herhangi bir dünya i�i de, ahiret menfaati için yap�l�nca, ibadet halini al�yor.

Dü�üncesini temizleyen ve niyetini düzelten bir kimse, yiyip-içmekte ve her türlü dünya i�lerinde ahiret faydas�n� gözeterek, sevap kazanmak f�rsat�n� elden kaç�rmaz.

Kimin niyeti tam olursa
Sual: Allah’�n be�endi�i bir i�i, iyi niyetle yap�nca daha çok sevap olur mu?
CEVAP
Evet, Allah’�n be�endi�i i�lere taat denir. Taat, kötü niyetle yap�l�nca günah olur. Güzel niyetlerle taatin sevab� artar. Camide oturmak bir taattir. Camiye kötü niyetle giren, mesela ayakkab� çalmak için camiye giren kimse, günah i�lemi� olur.

Caminin Allahü teâlân�n evi oldu�unu dü�ünerek giren kimse, Allahü teâlân�n evini ziyarete de niyet ederse sevab� daha çok olur. Namaz k�lmay� beklemek için, camide itikâf edip ahireti dü�ünmek için, vaaz dinlemek için de niyet ederse, her niyeti için ayr� sevaplara kavu�ur.

Mubahlar iyi niyetle yap�l�rsa taat olur. Niyetsiz yap�l�rsa sevap da olmaz, günah da olmaz. Mesela yemek yemek ve su içmek mubaht�r. Yiyip içerken, Allahü teâlân�n emirlerini yap�p yasak ettiklerinden kaçmak için kuvvet kazanmaya niyet edilirse, taat olur, sevap kazan�l�r.

Mubah olsun, taat olsun her i�i iyi niyetlerle yapmaya çal��mak gerekir. ��lerimizi âdet olarak, �uursuz olarak yapmaktan kaç�nmak gerekir. ��e gidip gelmek mubah iken, iyi niyetle yap�l�rsa sevap olur. Yemekleri, keyf için, lezzet için de�il, Allahü teâlân�n emirlerini yerine getirmeye kuvvet bulmak için yemelidir.

Yeni ve temiz elbise giyinmeli, giyinirken ibadet için, namaz için süslenmeye niyet etmelidir. Elbiseyi herkese gösteri� için giymek günaht�r. �badetleri kuvvetli ve sa�lam yapmak niyetiyle uyunursa, uyku ibadet olur. (Mektubat-� Rabbani)

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Gece ibadet etmek niyetiyle yatan, fakat uyku galebe çal�p sabaha kadar uyanamayan, niyeti sebebiyle gece ibadet etmi� gibi sevaba kavu�ur. Uykusu da kendisine Allahü teâlân�n ihsan etti�i bir sadaka olur.) [�bni Mace]

(Ameller niyetlere göredir.) [Buhari]

(Bir kimse beni ziyaret etmek için gelse ve ba�ka bir �ey için niyeti olmasa, k�yamet günü ona �efaat etmemi hak etmi� olur.) [Müslim]

(�nsanlar dört gruptur: Birincisinin ilmi ve mal� vard�r. Helalinden kazan�r, me�ru yerlere harcar. Ba�ka biri de, "Benim de mal�m ve ilmim olsayd�, bunun gibi yapard�m" der. Bunlar�n ikisi mükafatta beraberdir. Di�er bir kimsenin de ilmi yok, fakat mal� çok. Cahilli�i sebebiyle mal�n� harcarken harama, helale ald�r�� etmez. Ba�ka biri de, "Benim de mal�m olsayd�, bunun gibi yapard�m" der. Bunlar�n ikisi de günahta beraberdir.) [�. Gazali]

Her türlü kötü niyetten kaçmak gerekir. Peygamber efendimiz, (�ki müslüman birbirine k�l�ç çeker, biri di�erini öldürürse, ikisi de Cehennemdedir) buyurunca, (Ölenin suçu ne?) diye sordular. Buyurdu ki: (O da, öldürmek istemi�ti.) [Buhari]

Mümin hep iyi i�ler yapmak ister. �mkan� olmad�� için dü�ündü�ü iyi i�lerin hepsini yapamaz. Münaf�k da, hep kötü i�ler yapmak ister. �mkan� olmad�� için dü�ündü�ü kötü i�lerin hepsini yapamaz. Bunun için Peygamber efendimiz buyurdu ki:
(Müminin niyeti amelinden iyidir. Münaf��n niyeti amelinden kötüdür. Herkes niyetine göre amel etmek ister.) [Taberani]

�slam âlimleri de niyet için buyuruyorlar ki:
(Nice küçük ameller vard�r ki, niyetler onlar� büyütür, nice büyük ameller vard�r ki, niyetleri onlar� küçültür.)

(Amelden önce, amel için niyeti ö�ren! Hay�r niyet etti�in müddetçe hay�r üzeresin.)

(Kimin niyeti tam olursa, Allahü teâlân�n ona yard�m� da tam olur.)

(Niyet hay�r, ak�bet hay�r.)

Zemzem ve niyet
Sual: Zemzem, içildi�i niyete göre faydal� olur mu?
CEVAP
Evet. Zemzemi içmeyi bir nimet ve ganimet bilmelidir! Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Zemzem, doyurucu ve hastaya �ifa vericidir.) [Bezzar]

(Zemzemi, belalardan korunmak niyeti ile içeni Allah muhafaza eder.) [Hakim]

Abdullah ibni Mübarek hazretleri, (Resulullah, "Zemzem, içildi�i niyete göre faydal� olur" buyurdu�u için ben de k�yamet günü susuzluktan kurtulmak için zemzem içiyorum) derdi. (�bni Mace)

Abdullah ibni Abbas hazretleri de, zemzem içerken, (Ya Rabbi, senden faydal� ilim, bol r�z�k ve her türlü hastal�ktan �ifa istiyorum) diye dua ederdi.

Kurban ve niyet
Sual: Bir hay�r kurumu, "Kurumumuzun bankadaki hesab�na �u kadar para yat�rana kurban kesilir" diyor. Kurumun bankadaki hesab�na bir kurban paras� yat�rmakla, dinimize uygun �ekilde kurban kesilmi� olur mu?
CEVAP
Bankaya para yat�ran �ah�s say�s� kadar kurban� kesip, (Her kurban birine olur) demek ve kesilen hayvanlar�n her biri, para yat�ranlardan birinin olsun demek çok yanl��t�r. Çünkü kurbanda niyet önemlidir. Ya kurban� sat�n al�rken veya kesecek olana vekalet verirken niyet �artt�r. Niyetsiz kesilen hayvanlar, kurban de�il, et olur. (Redd-ül Muhtar)

Bugünkü oruç veya namaz
Sual: Bir arkada� dedi ki: “Gün, imsak vaktinden sonra ba�lar. Onun için imsak vaktinden önce oruca niyet ederken, yar�nki oruca diye niyet edilir. �msak vakti ç�k�nca niyet ederken bugünkü oruca diye niyet edilir. Bu bak�mdan bir kimse imsak vaktinden önce, önümüzdeki günü kastederek bugünkü oruca diye niyet etse, niyeti sahih olmaz. Hatta imsak vaktinden sonra oruca diye niyet etse hangi günü kast etti�ini bildirmedi�i için orucu yine sahih olmaz. Bunun gibi, bir kimse ö�le namaz�n� k�larken, bugünkü ö�le demezse, sadece ö�le namaz�na diye niyet etse hangi günkü ö�leyi k�ld��n� bildirmedi�i için namaz� sahih olmaz.”
Bu arkada��n dedikleri do�ru mu? Bir kimse, imsak vaktinden önce veya sonra oruca diye niyet etse bugünkü veya yar�nki demese orucu sahih olmaz m�? Ö�leyi veya ba�ka vakti k�larken bugünkü diye belirtmezse niyeti sahih olmaz m�?
CEVAP
Günün tarifi do�ru, di�erleri hep yanl��t�r. F�k�h kitaplar�nda aç�klan�yor. Oruca demekle, niyet sahih olmu� olur. Çünkü o orucun ramazan orucu oldu�unu biliyor, hangi gün tutaca��n� da biliyor. Onun için, yanl��l�kla bugün diyece�ine yar�n dese veya gece niyet ederken, yar�n demesi gerekirken bugün dese yine orucu sahih olur.

Hiçbir namazda, bugünkü demeye gerek yoktur. Çünkü bugünkü namaz� k�ld��n� bilmektedir. Bugünkü demese de niyeti sahihtir.

Bir kimse, ö�le vakti, ö�le namaz�na niyet ederken, dili ile, bugünkü ikindi namaz�na diye niyet etse, kalbi ile de ö�le oldu�unu bilse, ö�leyi k�lmaya niyet etse, ö�le için niyet etmi� say�l�r, dil ile söyledi�ine itibar edilmez. Tersine, ö�leyi k�lmaya ba�larken, ikindi zannetse, fakat dili ile de bugünkü ö�leye diye niyet etse, namaz� sahih olmaz. Kalben yapt�� geçerlidir.

Bunun gibi namaz k�larken k�bleye dönmek, k�blenin Kâbe oldu�unu bilmek �artt�r. Ancak namaza niyet ederken bunlar� söylemek �art de�ildir. Yani döndüm k�bleye, k�blem Kâbe demek �art de�ildir. Çünkü Müslüman k�blesinin Kâbe oldu�unu bilir. Seccadesi K�bleye do�ru de�ilse düzeltir. Hiç ara�t�rmadan durursa K�bleye isabet etse bile namaz� sahih olmaz. K�bleye döndü�ünü söylemesi gerekmez. Demek ki bugünkü oruca, bugünkü ö�leyi k�lmaya, döndüm k�bleye demek �art de�ildir. (Redd-ül muhtar, Dürer ve gurer)

Birkaç niyetin önemi
Sual: Bir arkada�, camide ö�lenin son sünnetini k�larken, teh�yyet-ül-mescide, teh�yyet-ül-menzile ve sübha namaz�na da niyet edilebilir dedi. Do�ru mu?
CEVAP
Birkaç niyetin caiz oldu�u yerler vard�r ama buras� de�ildir. Vaktin sünnetini k�larken vaktin farz�na da niyet edilmez. Sübha namaz� abdest ald�ktan sonra k�l�n�r, ilk sünneti k�larken niyet edilebilir. Son sünnete kadar beklenmez. Teh�yyet-ül-mescid camiye girince k�l�n�r. Son sünnete kadar beklenilmez. Yolculu�a ç�k�lmayacaksa teh�yyet-ül-menzil de k�l�nmaz.

Camiye girince, ö�lenin son sünneti de�il, ilk sünneti k�l�n�rken, ikindinin ve yats�n�n ilk sünneti k�l�n�rken, teh�yyet-ül-mescide de niyet edilebilir, çünkü mescide sayg� namaz�d�r. E�er yenice abdest al�p girmi�se, sübha namaz�na [abdest için �ükür namaz�na] da niyet edebilir. E�er bir yolculu�a da ç�kacaksa, teh�yyet-ül-menzile de niyet edebilir. �lk kazaya kalm�� dört rekatl�k bir farza da niyet edebilir. Böylece bir namaz için be� niyet edilmesi caizdir. Niyet edilmese de sübha, teh�yyet-ül-mescid, vaktin sünnetinin sevab� al�n�r, ancak niyetin sevab� noksan olur.

Camiye girip sünnet veya farz k�lan, Teh�yyet-ül-mescid namaz� da k�lm�� olur. Fakat, Teh�yyet sevab�na da kavu�abilmek için, buna da ayr�ca niyet etmek gerekir. Çünkü, hadis-i �erifte, (�badetler, niyetlerine göredir) buyuruldu. Amelin sevab�na kavu�mak için, niyet edilmesi �artt�r.

Bir ibadetin yap�lmas� ile, ba�ka bir ibadetin de yap�lm�� olaca�� bildirilmi� olan yerlerde, ikinci ibadetin sahih olmas� için, bunun için de ayr�ca niyet etmek gerekmez ise de, ikinci için de niyet edilmedikçe, bunun sevab� has�l olmaz. (Redd-ül Muhtar)

Kaza namaz�na niyet ederken, sünnet namazlar için vaat edilmi� olan sevaplara kavu�mak için, vaktin sünneti için de niyet etmelidir. Böyle iki niyet, imam-� a'zama, imam-� Ebu Yusuf’a ve imam-� Muhammed’e göre de sahih olup, sünnet sevab� da has�l olur. (Nevadir-i f�khiyye)

Niyetin çok olmas� sevab�n çok olmas�na sebep olur. Camiye giren kimse, ne kadar çok niyet ederse, o kadar çok sevap al�r. Mesela:
1- Caminin Allahü teâlân�n evi oldu�unu dü�ünürse,
2- Allahü teâlân�n evini ziyarete de niyet ederse,
3- Namaz k�lmay� beklemek için niyet ederse,
4- �tikâf edip ahireti dü�ünmek için niyet ederse,
5- Vaaz dinlemek için de niyet ederse,
6- Okunacak Kur’an-� kerimi dinlemek için niyet ederse,
7- D��ar�da harama bakmaktan kurtuldu�unu dü�ünürse,
8- Düzgün namaz k�lanlar� görüp namaz�n� onlar gibi düzgün k�lmaya da niyet ederse,
9- Salihlerin yüzüne bakman�n ibadet oldu�unu dü�ünerek onlara bakmay� dü�ünürse,
10- Salih kimselerle arkada� olmay�, onlarla dini sohbet etmeyi dü�ünürse.
Bunun gibi her niyeti için ayr� sevaplara kavu�ur.

Denize bakmak ibadettir. Ancak trene bakar gibi bakmak de�il, sünnet oldu�unu dü�ünerek bakmak sevapt�r. Denize yüzmeye giden de, denize bakman�n, yüzmenin, gusletmenin sevap oldu�unu dü�ünürse her niyeti için sevaba kavu�ur. Her i�te niyetin önemi büyüktür.

Mubahlar niyete ba�l�d�r
Sual: Helal ve mubah olan �eyleri yemek sevapt�r, denir mi? Mesela elma ve simit yemek sevapt�r, denir mi?
CEVAP
Mubahlar niyete ba�l�d�r. Dine hizmet etmek, ibadetlerini kolay yapabilmek niyetiyle yenirse sevap olur. Günah i�lemeye güç kazanmak için yenirse günah olur.Amel ve niyet
Sual: Yunus Emre bir �iirinde diyor ki:
Hararet nardad�r, sacda de�ildir.
Keramet h�rkada, taçta de�ildir.
Her ne arar isen kendinde ara.
Kudüs'te, Mekke'de, Hacda de�ildir.
Bu sözler, hacca gitmek yerine kalbi temizlemek gerekti�ini göstermez mi?
CEVAP
Bu ifadelerin Bekta�ilere ait oldu�u söyleniyor. Yunus Emre'ye aitse, onun �ahs�na uygun tevil gerekir. Taç giymeyin, Mekke’ye, hacca gitmeyin, ibadet etmeyin demek istemez. O de�il, hiçbir Müslüman öyle �ey söylemez. �nsan, hacca ibadet maksad�yla gidebilece�i gibi, riya için gidebilir, hac�lar�n paralar�n� çalmak için gidebilir, ticaret için gidebilir. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Allahü teâlâ, sizin �eklinize, görünü�ünüze ve mallar�n�za de�il, kalblerinize ve amellerinize [o i�i ne niyetle yapt��n�za] bakar.) [Müslim, �. Mace]

Yani, Allahü teâlâ, insan�n yeni, temiz elbisesine, hayrat ve hasenat�na, mal�na, rütbesine de�il, bunlar� ne niyet ile yapt��na bakarak, sevab verir veya azap eder. Hacca gitme niyeti h�rs�zl�k ise, Allahü teâlâ kalblerdeki niyeti bildi�i için, o ki�iye sevab vermez, azap eder. Yani ibadetinize de�il, ibadeti ne niyetle yapt��n�za, Mekke’ye, hacca ne niyetle gitti�ine bakar. Ona göre sevab verir veya azap eder. Evliyan�n h�rkas�, tac� olur ama, bunlar kerameti göstermez. Görünü� de�il, niyet önemlidir. (Hararet nardad�r, sacda de�il) deniyor. Sac� k�zd�ran ate�tir. Onun için, Cehennemde ate� yoktur, herkes ate�ini oraya, yapt�� kötü amelleri ile kendi götürür denmi�tir. Cehennem iman� do�ru olan mümini yakamaz. Baz� felsefecilerin, hacca gitmek, ibadet etmek gerekmez, sevgi ve kalb temizli�i yeter demeleri yanl��t�r.

�iirde, bir ibadet yap�l�rken, niyetin önemi vurgulan�yor. Yine Yunus, (Bir kez gönül y�kt�nsa, k�ld��n namaz de�il) diyor. Namaz k�lmay�n demiyor. (Kalb k�rmadan namaz k�l�n. Kalb k�r�nca k�ld��n�z namaz�n sevab� yok olur) demek istiyor. Bütün günahlar da böyledir.

Niyetin önemi
Sual: Bir kimse, bir iyilik veya kötülü�ü yapmak isteyip de yapamasa, s�rf bu niyetinden dolay� sevab veya günah al�r m�?
CEVAP
�yi niyetinden dolay� sevap al�r, kötü niyetinden dolay�, o kötülü�ü yapmad�kça günah kazanmaz. �ki hadis-i �erif meali �öyledir:
(�yi bir i� yapmaya niyet edip de, yapamayana, tam bir iyilik yapm�� gibi sevap verilir. Niyet edip yaparsa, on mislinden 700 misline, hatta daha fazla sevaba kavu�ur. Kötü bir i�e niyet edip, de, yapmayana, yap�lm�� tam bir iyilik sevab� verilir, niyet edip de yapana ise sadece bir günah yaz�l�r.) [Buhari]

(Dünyada dört grup insan vard�r:
1- Bir kula Allah mal ve ilim vermi�, o da bu konuda Rabbinden korkuyor, bunlarla akrabalar�na iyilik ediyor ve Allah’�n bunda bir hakk� oldu�unu biliyor. Bu kimse en üstün mertebededir.
2- Birinin de, mal� da ilmi de yoktur; fakat iyi niyetlidir. “E�er mal�m olsayd�, ben de falanca gibi iyi yolda sarf ederdim” der. Bu kimse niyetine göre mükâfat�n� al�r. Birinci ile ikincinin mükâfat� ayn�d�r.
3- Birinin de, mal� var ama ilmi yoktur. Bu kimse mal�n� rastgele harcar, mal� konusunda Allah’tan korkmaz, onunla akrabal�k haklar�n� yerine getirmez, Allah’�n onda bir hakk� oldu�unu bilmez. Bu kimsenin durumu çok kötüdür.
4- Biri de var ki, mal� da, ilmi de yoktur. “E�er mal�m olsayd�, falanca gibi kötü yollarda sarf ederdim” der. Bu da niyetine göre günaha girer. �kisinin de günah� ayn�d�r.) [Tirmizi]

Niyetin sevab�
Sual: Bir hay�r kurumuna Allah r�zas� için 50 lira veren kimse, (�mkân�m olsayd�, 500 lira verirdim) diye niyet etse, bu niyetinden dolay� sevab kazan�r m�?
CEVAP
Evet, ihlâsla niyet edince, vermi� gibi sevab kazan�r, fakat niyetle birlikte bizzat vermenin sevab� daha çoktur. (Niyet edince, para verilmese de nas�l olsa sevab kazan�l�yor) diye niyet edilince, sevab kazan�lmaz.

Ameller niyete göre mi?
Sual: �slâmiyet'e hizmet niyetiyle, yani iyi niyetle bir dînî site haz�rlad�m. Fakat içinde dine ayk�r� �eyler de var. Mesela her çe�it müzi�in yan�nda, çe�itli yazarlar�n Ehl-i sünnete ayk�r� yaz�lar� var. Ama ameller niyetlere göre oldu�u için (Birkaç okuyucunun duas�n� alsam yeter) diyorum. Yanl�� m� dü�ünüyorum?
CEVAP
Elbette yanl��t�r. (Ameller niyete göredir) hadis-i �erifi, iyi ve mubah i�ler içindir. Yoksa haram olan i�ler, iyi niyetle de yap�lsa haram olmaktan ç�kmaz. Yap�lan bir haram i�ten dolay� biri Allah raz� olsun dese, öteki de âmin dese, her ikisinin de kâfir olaca�� din kitaplar�nda yaz�l�d�r.

�yi niyetle haram i�lenmez. Mesela namaz k�lmak ve oruç tutmak gayesiyle, kuvvetlenmek için �arap içmek helâl olmaz. Gâvur k�z�n� Müslüman yapmak için onunla dans edilmez. Cehennemin iyi niyetli kimselerle dolu oldu�u hadis-i �erifle bildirilmi�tir. Yani sevab kazanmak niyetiyle yanl�� i�ler yüzünden Cehenneme gidilece�i bildiriliyor. Bir �eyin akl�m�za göre iyi olmas� dinen de do�ru olmas�n� göstermez. Böyle uygunsuz sitelerin vebali büyüktür.

�yi niyete de sevab var
Sual: Hadiste, (Müminin niyeti, amelinden hay�rl�d�r) buyuruluyor. Amelle iyi veya kötü bir i� yap�l�yor, ama niyetle hiçbir i� yap�lmad�� hâlde neden niyet daha faziletlidir?
CEVAP
Hadis-i �erifteki (Müminin niyeti) ifadesi, (Müminin iyi niyeti) demektir. Amelden kas�t da, faydal� ameldir, ibadettir.

Mümin, iyi �eyler dü�ünebilir, ama her dü�ündü�ünü yapabilecek durumu olmaz. �yi �eyler yapmas� az, iyi �eyler dü�ünmesi çok olur. Mesela, s�rf sevab kazanmak için de�il de, halis niyetle, gerçekten, olsa verece�ini dü�ünerek, (Da�lar kadar alt�n�m olsayd�, bütün fakirlere bir ev yapard�m) dese, bu halis niyetinden dolay� sanki ev yapm�� gibi sevaba kavu�ur.

Âdetli bir kad�n, halis niyetle, (Müsait olsayd�m, ben de Arefe günü bin �hlâs okurdum) dese, okumu� gibi sevaba kavu�ur. Âhirette müminin defterinde bu niyetinden dolay� çok sevab olur.

�yi niyet, günahlar� de�i�tirmez!..
Günahlar, niyetsiz veya iyi niyetle i�lenirse, günah olmaktan ç�kmaz. (Ameller, niyete göre iyi veya kötü olur) hadîs-i �erîfi, tâ'atlara ve mubahlara niyete göre sevap verilece�ini bildirmektedir. Bir kimse, birinin gönlünü almak için ba�kas�n� incitse veya ba�kas�n�n mal� ile sadaka verse, yahut haram para ile mektep, câmi yapt�rsa, bunlara sevap verilmez. Bunlara sevap beklemek, cahillik olur. Zulüm, günah, iyi niyetle i�lenirse, yine günah olur. Böyle i�leri yapmamak sevapt�r. Bilerek yaparsa, büyük günah olur. Günah oldu�unu bilmeyerek yaparsa, Müslümanlar�n ço�unun bildi�i �eyleri onun bilmemesi, ö�renmemesi de günah olur. �slam bilgilerinin yayg�n oldu�u yerde, bilmemek özür olmaz, günah olur.

Tâ'atlar, niyetsiz veya Allah için niyet ederek yap�l�nca, sevap hâs�l olur. Tâ'at yaparken, Allahü teâlâ için yapt��n� bilse de, bilmese de kabul olur. Bir kimse Allahü teâlâ için yapt��n� bilerek tâ'at yaparsa, buna kurbet denir. Kurbet olan i�i de yaparken sevap has�l olmas� için niyet etmek �art de�ildir. Sevap has�l olmas� için, Allah r�zas� için niyet etmek laz�m olan tâ'ate, ibâdet etmek denir. Niyetsiz al�nan abdest ibâdet olmaz, kurbet olur, bununla, namaz k�l�n�r.

Görülüyor ki, her ibâdet kurbettir ve tâ'att�r. Kur’ân-� kerîm okumak, vak�f, sadaka, Hanefî mezhebinde abdest almak ve benzerleri yap�l�rken sevap has�l olmas� için, niyet laz�m olmad��ndan, kurbettirler ve tâ'att�rlar. Fakat, ibâdet de�ildirler. Tâ'at veya kurbet olan bir i� yap�l�rken, Allah için niyet edilirse, ibâdet yap�lm�� olur. Fakat bunlar, ibâdet olarak emrolunmad�.

Allahü teâlây� tan�maya yarayan fizik, kimya, biyoloji, astronomi gibi bilgileri ö�renmek tâ'att�r, kurbet de�ildir. Tâ'at, kötü niyetle yap�l�rsa, günah olur. Güzel niyyetlerle tâ'at�n sevab� artt�r�l�r.

Her mubah, iyi niyetle yap�l�nca tâ'at, kötü niyetle yap�l�nca, günah olur. Koku sürünen, iyi giyinen kimse, gösteri� yapmak yahut haram i�lemek için ��k giyinirse, günah i�lemi� olur. Bu kimse, sünnet oldu�u için koku sürünür, ��k giyinirse, câmiye sayg� için, câmide yan�na oturan Müslümânlar� incitmemek için, temiz olmak için, s�hhatli olmak için, �slâm�n vakâr�n�, �erefini korumak için niyet edince, her niyeti için ayr� sevaplar kazan�r. �slam âlimlerinden baz�s�; “Her mubah i�te, hatta yemede, içmede, uyumada ve helâya girmekte bile iyi niyet etmeyi unutmamal�d�r” buyurmu�lard�r. Bunun için insan, mubah bir i�e ba�larken bile, niyetine dikkat etmelidir...

Her i�te iyi niyet esast�r
Sual: Bir Müslüman, haram ve mekruh olmayan �eyleri diledi�i gibi kullanabilir mi yoksa bunlar� kullan�rken, kullanan�n niyetine mi bak�l�r?
CEVAP
aram ve mekruhlar�n d��nda kalanlar, helal ve mubahlard�r. Her mubah iyi niyetle yap�l�nca sevap, kötü niyetle yap�l�nca günah olur. Koku sürünen, iyi giyinen kimse, dünya lezzeti, gösteri� yapmak, övünmek veya kendini k�ymetlendirmek, yahut yabanc� kad�nlar�, k�zlar� avlamak için ��k giyinirse, günah i�lemi� olur. Dünya lezzetini tatmak için olan niyetine azap verilmez ise de, ahiret nimetlerinin azalmas�na sebep olur. Uygun olmayan ba�ka niyetleri için azap görür. Bu kimse, sünnet oldu�u için koku sürünür, ��k giyinirse, camiye sayg�, camide yan�na oturan Müslümanlar� incitmemek, temiz olmak, s�hhatli olmak, �slam’�n vakar�n�, �erefini korumak için niyet edince her niyeti için ayr� sevaplar kazan�r. Baz� âlimler, “Her mubah i�te, hatta yemede, içmede, uyumada ve helaya girmekte bile iyi niyet etmeyi unutmamal�d�r” buyurmu�lard�r. Bu sebeple insan mubah bir i�e ba�larken niyetine dikkat etmelidir. Niyeti iyi ise o i�i yapmal�, iyi de�ilse yapmamal�d�r. Hadis-i �erifte; (Allahü teâlâ, sizin suretlerinize, mallar�n�za, bakmaz. Kalplerinize ve amellerinize bakar) buyuruldu. Yani Allahü teâlâ, insan�n yeni, temiz elbisesine, mal�na, rütbesine bakarak sevap vermez. Bunlar� ne dü�ünceyle, ne niyetle yapt��na bakarak sevap veya azap verir.

Mubahlar, iyi niyetle yap�l�nca sevap olur
Sual: Helal ve mubah olan �eyleri yaparken, niyetin iyi veya kötü olmas�n�n, sevap ve günah bak�m�ndan bir önemi var m�d�r?
CEVAP
Her mubah, iyi niyetle yap�l�nca taat olur. Kötü niyetle yap�l�nca, günah olur. Koku sürünen, iyi giyinen kimse, dünya lezzeti için veya gösteri� yapmak, ö�ünmek için veya kendini k�ymetlendirmek için, yahut yabanc� kad�nlar�, k�zlar� avlamak için ��k giyinirse, günah i�lemi� olur. Dünya lezzetini tatmak için olan niyetine azab verilmez ise de, ahiret nimetlerinin azalmas�na sebep olur. Ba�ka niyetleri için azab görür. Bu kimse, sünnet oldu�u için koku sürünür, ��k giyinirse, camiye sayg� için, camide yan�na oturan Müslümanlar� incitmemek için, temiz olmak için, s�hhatli olmak için, �slâm�n vakar�n�, �erefini korumak için niyet edince, her niyeti için ayr� sevaplar kazan�r. Baz� alimler buyuruyor ki, her mubah i�te, hatta yemede, içmede, uyumada ve helaya girmekte bile iyi niyet etmeyi unutmamal�d�r. �nsan, mubah bir i�e ba�larken, niyetine dikkat etmelidir. Niyeti iyi ise, o i�i yapmal�d�r. Niyeti, yaln�z Allahü teâlâ için olmazsa, yapmamal�d�r. Hadîs-i �erifte;
(Allahü teâlâ, sizin suretlerinize, mallar�n�za, bakmaz. Kalplerinize ve amellerinize bakar) buyuruldu. Yani, Allahü teâlâ, insan�n yeni, temiz elbisesine, hayrat ve hasenat�na, mal�na, rütbesine bakarak sevap ve ikram vermez. Bunlar� ne dü�ünce ile, ne niyetle yapt��na bakarak, sevap veya azap verir.

��e giderken niyeti düzeltmelidir
Sual: Evinin, çocuklar�n�n nafakas�n� kazanmak için evinden ç�kan, i�ine giden bir kimse, evden ç�karken nas�l niyet etmelidir?
CEVAP
Konu ile alakal� olarak Kimyâ-i se’âdet kitab�nda buyuruluyor ki:
“Bir kimsenin dünya ticareti, ahiret ticaretine mani olursa, bu kimse bedbahtt�r, zavall�d�r. Bir çömlek almak için, alt�n kupa verene ne denir? Dünya, saks� parças� gibidir. Hem k�ymetsizdir, hem de çabuk k�r�l�r. Ahiret ise, alt�ndan kupa gibidir ki, hem çok k�ymetlidir, hem de dayan�kl�d�r, k�r�lmaz. Hatta hiç tükenmez. Dünya ticaretinin ahirete yaramas� ve Cehenneme sürüklememesi için, çok u�ra�mak laz�md�r. �nsan�n sermayesi, dini ve ahiretidir. Bu sermayeyi kapt�rmamak için, çok uyan�k olmak laz�md�r. Dinini kay�rmak isteyenler, her sabah �öyle niyet etmelidir ki, kendisinin, evlat ve ailesinin r�zk�n� kazanmak, onlar� kimseye muhtaç b�rakmamak, Allahü teâlâya rahat ve temiz ibadet edebilmek, ahiret yolunda yürüyebilmek için, vazifeme gidiyorum demelidir. O gün Müslümanlara iyilik, yard�m ve nasihat yapmay�, kalbinden geçirmelidir. Namazda kusur edenlere, günah i�leyenlere, emr-i ma’rûf yapmal�d�r. Böyle niyet eden bir tüccar, bir memur, bir muallim, bir hakim ve bir subay, vazifesini yapt�� kadar, hep sevap kazan�r. Onun her i�i, ibadet olur. Dünyada kazand�� eyler de, caba olur.”

Haram, iyi niyetle yap�lsa da haramd�r
Sual: Haram, günah olan �eyleri, mesela f�r�ndan ekmek çal�p açlar� doyurmak gibi iyi niyetle yap�nca yine bunlar haram, günah olur mu?
CEVAP
ünahlar, niyetsiz veya iyi niyet ederek i�lenirse, günah olmaktan ç�kmaz. (Ameller, niyete göre iyi veya kötü olur) hadis-i �erifi, taatlara ve mubahlara niyete göre sevap verilece�ini bildirmektedir. Bir kimse, birinin gönlünü almak için ba�kas�n� incitse veya ba�kas�n�n mal� ile sadaka verse, yahut haram para ile mektep, cami yapt�rsa, bunlara sevap verilmez. Bunlara sevap beklemek, cahillik olur. Zulüm, günah, iyi niyet ile i�lenirse, yine günah olur. Böyle i�leri yapmamak sevapt�r. Bilerek yaparsa, büyük günah olur. Günah oldu�unu bilmeyerek yaparsa, Müslümanlar�n ço�unun bildi�i �eyleri onun bilmemesi, ö�renmemesi de günah olur. Gayr-i müslim memleketlerde dahi olsa, �slâm bilgilerinin �ây� yani yayg�n oldu�u yerlerde, cehalet, bilmemek, özür olmaz, günah olur.

�lmi, Allah r�zas� için ö�renmelidir
Sual: Din bilgilerini ö�renmek, din tahsili yapmak için, nas�l bir niyet yapmal�, ne niyetle bunlar� ö�renmelidir?
CEVAP
Konu ile alakal� olarak Fetâvâ-y� Hindiyyede deniyor ki:
“�lmi, Allah r�zas� için, �slâm dinine ve Müslümanlara hizmet için ö�renmelidir. Mal, mevki kazanmak, kibir ve �öhret için ö�renmemelidir. Hoca hakk�, ana-baba hakk�ndan öncedir. �lmi, Ehl-i sünnet âlimlerinden veya onlar�n yazd�klar� kitaplardan ö�renmeli ve salih insanlara ö�retmelidir. �lmi iyi insanlardan esirgememelidir. Salih insan, iyi insan demektir. Ehl-i sünnet itikad�nda olan ve haram i�lemekten sak�nan Müslümana salih, iyi insan denir. Ehl-i sünnet itikad�nda olmayan Müslümanlara bidat sahibi veya mezhepsiz denir. Ehl-i sünnet itikad�n� ve haramlar� ö�renmek, binlerce �hlâs suresi okumaktan daha sevapt�r. F�k�h ö�renmek, haf�z olmaktan efdaldir. Haf�z olmak da, nafile ibadetten efdaldir. Vaaz verirken, Allahü teâlâ demelidir. Yaln�z, Allah demek hürmetsizlik olur. F�sk meclisinde yani günah i�lenen yerde, tesbih, (sübhanallah), tahmid (elhamdülillah), Kur’ân-� kerim, hadis-i �erif ve f�k�h bilgileri okumak günaht�r. F�ska, günah i�lemeye mani olmak için tesbih okumak caiz olur.

Görülüyor ki, kaval, zurna, çalg� ile birlikte veya bunlar�n fas�las�nda, tekbir, salevat okumak günaht�r.”

�lim ö�renmekten maksat
Sual: Din bilgilerini ö�renmekten maksat ne olmal�d�r?
CEVAP
Bu konuda �mâm-� Gazâlî hazretleri bir talebesine hitaben buyuruyor ki:
“�lim ö�renmek için çok gecelerini feda ettin. Bilmem ki, niçin kendini bu kadar harap ettin? �lim ö�renmekten maksad�n e�er dünya menfaatlerini toplamak, �öhret, mevki sahibi olmak ve Müslümanlara büyüklük göstermek idi ise, sana yaz�klar olsun! Yok e�er maksad�n �slâmiyete ve Muhammed aleyhisselam�n dinine yard�m etmek, ahlak�n� temizlemek, nefsini k�rmak idi ise, sana müjdeler olsun!

Keyfine göre ya�a! Fakat bu ya�aman uzun sürmeyecek, bir gün elbette öleceksin. Gece gündüz dü�ündü�ün, s�ms�k� sar�ld��n lezzetlerden elbette ayr�lacaks�n. Dünyan�n nesini seversen sev, hepsine veda edeceksin! Elinden geleni yap! Fakat unutma ki, her yapt��n�n hesab�n� vereceksin!

�man edilecek �eyleri akla uydurmaya, be�endirmeye u�ra�mak, dinsizlerle, cahillerle, münaka�a edip, onlar�n bozuk dü�ünceleri ile u�ra�mak ve Kur’ân-� kerimi ö�renmeden, namaz�, abdesti, orucu, farzlar�, haramlar� okumadan, bilmeden para kazanmaya kalk��mak, herkesten fazla zengin olmak için doktorluk, mühendislik, edebiyat, hukuk ilimleriyle u�ra�mak da, ömrü bo� yere harcamak olur.

�sa aleyhisselam�n �ncilinde okudum; bir kimseyi tabuta koyduktan mezara b�rak�ncaya kadar; Allahü teâlâ ona k�rk sual soracakt�r. Birincisi �udur:
(Ey kulum! Ya�ad��n kadar hep dünya için süslendin, herkesin be�enmesi, hürmet etmesi için birçok �eyler ö�rendin. Benim emretti�im �eyleri de ö�rendin mi, istediklerimi yap�p, haram ettiklerimden kaç�nd�n m�?)

Allahü teâlâ sana her gün soruyor:
(Ba�kalar� için neye bu kadar u�ra��yorsun? Görmüyor musun ki, tepeden t�rna�a kadar benim iyiliklerim ile, ihsanlar�mla örtülüsün?) Fakat sen bunu duymuyorsun. Çocuk oyuna dal�p etraf�n� görmedi�i gibi, dünya zevkleri, nefsin arzular� seni sa��r ve kör eylemi�!

Bugün seni günahtan korumayan ve ibadete sevketmeyen ilim, yar�n Cehennem ate�inden de korumaz.

Dünyada iken, ibadet ederek geçmi� günahlar�n� affettiremezsen, k�yamette elin ve dilin aciz kald�� zaman;
- Ya Rabbi, bizi geri dünyaya gönder, bütün ömrümüzü ibadetle geçirece�iz diyenlerden olursun. Fakat;
- Ey ahmak! Oradan geldin ya! cevab�n� al�p kal�rs�n!”

Sual: Allahü teala, kullar�n�n amellerine mi bakar yoksa bunlar� ne niyetle yapt�klar�na ve kalplerindeki imana m� bakar?
CEVAP
Bu konuda Ahmet bin Yahya Münîrî hazretleri Mektûbât kitab�nda buyuruyor ki:
“Allahü teâlâ, ilmi, zulmetin temizlenmesine, cehli de, günah i�lenmesine sebep yapt�. �limden iman ve taat do�makta, cehilden de küfür ve günah has�l olmaktad�r. Taat, çok küçük olsa da, kaç�rmamal�! Günah, pek küçük görünse de, yakla�mamal�d�r! �slam âlimleri buyurdular ki:

Üç �ey, üç �eye sebeptir: Taat, Allahü teâlân�n r�zas�n� kazanmaya sebeptir. Günah i�lemek, Allahü teâlân�n gadab�na sebeptir. �man etmek, �erefli ve k�ymetli olmaya sebeptir.

Bunun için, küçük günah i�lemekten de çok sak�nmal�d�r. Allahü teâlân�n gadab�, bu günahta olabilir. Her mümini kendinden iyi bilmelidir. O mümin, Allahü teâlân�n çok sevdi�i kulu olabilir. Herkes için ezelde yap�lm�� olan takdir, hiç de�i�tirilemez. Hep günah i�leyip, hiç taat yapmam�� olan bir Müslüman�, Allahü teâlâ, dilerse affeder. Bekara suresinin otuzuncu âyetinde, Melekler, meâlen; (Ya Rabbi! Yeryüzünde fesat ç�karacak ve kan dökecek olan insanlar� niçin yarat�yorsun) dediklerinde; (Onlar fesat ç�karmazlar) demedi. (Sizin bilmediklerinizi ben bilirim) buyurdu. (Lay�k olmayanlar� lay�k yapar�m. Uzak kalanlar� yakla�t�r�r�m. Zelil olanlar� aziz ederim) buyurdu. Siz onlar�n i�lerine bakars�n�z. Ben kalplerindeki imana bakar�m. Siz, günahs�z oldu�unuza bak�yorsunuz. Onlar, benim rahmetime s��n�rlar. Sizin günahs�z oldu�unuzu be�endi�im gibi, Müslümanlar�n günahlar�n� affetmeyi de severim. Benim bildi�imi sizler bilemezsiniz. �man� olanlar�, ezelî olan lütfuma kavu�tururum buyurdu.”

�yi niyet, haram� helal yapmaz!

Bir Müslüman�n yapt�� bütün i�ler, ya tâatt�r yani ibadettir veya ma''siyyettir yani günaht�r, isyand�r yahut da mubaht�r. Bunun için bütün i�ler; tâat, ma''siyyet ve mubah olmak üzere üç k�sma ayr�l�r. Günâhlar, niyetsiz veyâ iyi niyet ederek i�lenirse, günâh olmaktan ç�kmaz. (Ameller, niyete göre iyi veyâ kötü olur) hadîs-i �erîfi, tâatlara ve mubâhlara niyete göre sevâb verilece�ini bildirmektedir. Bir kimse, birinin gönlünü almak için ba�kas�n� incitse veyâ ba�kas�n�n mal� ile sadaka verse, yâhut harâm para ile okul, câmi yapt�rsa, bunlara sevâp verilmez. Bunlara sevâp beklemek, câhillik olur. Zulüm, günâh, iyi niyet ile i�lenirse, yine günâh olur. Böyle i�leri yapmamak sevâpt�r. Bilerek yap�l�rsa, büyük günâh olur. Günâh oldu�u bilinmeden yap�l�rsa, Müslümânlar�n ço�unun bildi�i �eyleri, bu kimsenin bilmemesi, ö�renmemesi de ayr�ca günâh olur. ? "Kalbim temizdir" diyenler... Bir kimse, içki içen arkada�lar�n�n gönlünü ho� etmeyi niyet ederek onlar�n masas�na otursa; "Ben �arap içmiyorum, arkada�lar�m�n gönlünü k�rmamak için oturuyorum. Böyle yapmak caizdir zira hadis-i �erifte; (Amel niyete göre de�erlenir)" dese bunlar�n hiçbiri do�ru olmaz. Çünkü niyet, ibâdetlere ve mubâh i�lere tesîr eder. Harâm i�ler, iyi niyet ile câiz olmaz. Yi�itlik göstermek veyâ para, mal kazanmak için gazâ eden kimse, cihâd sevâb� kazanmaz. Mubâhlar iyi niyet ile yap�l�nca, hay�r olup sevâb kazan�l�r. Fakat, mü''min karde�inin gönlünü ho� etmek niyeti ile harâm i�lemek, câiz olmaz ve bu kimse, (Mü''mini sevindireni, Allahü teâlâ sevindirir) hadîs-i �erîfine uymu� olmaz. Ancak zarûret ve fitne uyand�rmamak için, içmemek �art� ile oturabilir ise de, önceden bundan sak�nmak lâz�md�r. Riyâ ile ve hakk� bât�l ile kar��t�rarak mevki sâhibi olmak câiz de�ildir. �yi niyet ile olsa da, câiz de�ildir. Çünkü, harâmlar� ve mekrûhlar�, iyi niyet ile yapmak câiz de�ildir. Hattâ, baz� harâmlar�n iyi niyet ile yap�lmas�, dahâ büyük günâh olur. Niyetin iyi olmas�, tâatlarda, ibâdetlerde faydal� olur. Mubâh, hattâ farz olan bir amel, niyete göre günâh olabilir. Günâh i�leyenin; "Sen kalbime bak! Kalbim temizdir. Allah kalbe bakar" sözünün yanl��, hattâ zararl� oldu�u buradan da anla��lmaktad�r. �bâdetin k�ymetli olmas�, �artlara ba�l�d�r. Müslümân, faydas�z �eyler ile vakit geçirmez. Hazret-i Ebû Bekir buyurdu ki,

"Biz, bir harâma dü�mek korkusundan dolay�, yetmi� halâli i�lemekten sak�n�rd�k."

Bunun için, kimse ibâdetine güvenmemelidir. Çok ibâdet yapt�� için tekebbür etmemelidir. �bâdetin kabûl olmas� için, niyetin hâlis olmas�, yanî yaln�z Allahü teâlân�n r�zâs� için yap�lmas� lâz�md�r. Bu ihlâs� elde etmek kolay de�ildir. Nefsi temizlemek takvâ ile olur. Takvâ, harâmlardan sak�nmak demekdir. Nefsi temizlenmeyen kimsenin ibâdetlerini ihlâs ile yapmas� çok güçtür. �mâm-� Gazali hazretleri buyuruyor ki; "Bu dünyâda herkes yolcudur. Geldik gidiyoruz. Yolcular�n birbirlerine yard�m etmesi, el ele vermeleri, karde� gibi olmalar� lâz�md�r. Her Müslümân böyle dü�ünmelidir. Vazîfesine ba�larken, Müslümân karde�lerime yard�m etmek, onlar� râhat ettirmek için çal��aca��m. Din karde�lerim benim i�imi gördükleri gibi, ben de, onlara hizmet edece�im demelidir. Her Müslümân iyi bilsin ki, bütün sanatlar, farz-� kifâyedir. Bunu dü�ünerek, bir sanata yap��mak, ibâdet etmek olur. Her sanat� ö�renmek ve hele, harp vâs�talar�n� en modern, en ileri �ekilde yapmaya çal��mak farzd�r. Bu vâs�talar� yapabilmek için, gerekli ilimleri, dersleri okullarda, bu niyet ile okutmak ve okumak hep ibâdet olur. Namâz k�lan insan�n bu niyet ile, her i�i ibâdet olur. Namâz k�lmayanlar�n her hareketi de günâh olur. O hâlde, her Müslümân, namâz�n� k�lmal�, sonra farz oldu�unu dü�ünerek, vazîfesini yapmal�d�r. �� görürken niyetin do�ru olmas�na alâmet, insanlara faydal� olan bir meslek, bir sanat seçmektir. Yanî, öyle bir i� görmeli ki, e�er o i� olmasa, Müslümânlar s�k�nt� çekerdi. O hâlde, keyif, oyun ve benzerlerine, sanat dense de ve harâm i�leyenlere sanatkâr ismi verilse de, bunlar� yapmak ibâdet olmaz. Hattâ, harâm olmayan, mubâh olan, fakat insanlara lüzûmlu olmayan sanatlar� seçmemelidir."

"Kötü niyetler ibâdeti bozar"

�mam-Rabbani hazretleri; "Amel ve ibâdet, niyet ile dürüst olur. Bütün ibâdetlerin kabûl olmas� için, Allahü teâlâ için yap�lmas� ve böyle niyet edilmesi �artt�r. Kötü niyetler, ibâdeti bozar" buyurmaktad�r.

Salim bin Abdullah hazretleri, Ömer bin Abdülaziz hazretlerine yazd�� bir mektupta; "Bilmi� ol ki, Allahü tealan�n kuluna yard�m�, niyeti nisbetindedir. Kimin niyeti tam ve do�ru olursa, Allahü tealan�n yard�m� da o kimseye tam olur. Kimin niyeti eksik olursa, Allahü tealan�n yard�m� da, o nisbette azalm�� olur" buyurmu�tur. Netice olarak, Peygamber efendimizin buyurdu�u gibi:

(Allahü teâlâdan ba�kas� için her kim ne i�ledi ise, kar��l��n� ondan istesin, denilecektir...)

Maksudun mabudundur

Tue, 16 Jun 2026 19:29:23 +0300

Sual: Tasavvuf büyüklerinin, (Maksudun mabudun olur) sözü ne demektir? Bir kimsenin arzusu ev almak ve evlenmekse, mabudu bunlar m� oluyor?
CEVAP
Bu hususta �mam-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki:
Bir insan�n arzusu, teveccüh etti�i, özendi�i, sa� kald�kça ele geçirmek istedi�i ve ele geçirmek için, her zillete, alçalmaya katland��, hiç vazgeçmedi�i �eyse, [onu elde etmek, ona kavu�mak için, harama helâle dikkat etmiyorsa, yani haram da olsa çekinmiyorsa] bu onun mabudu olur, yani arzusuna ibadet etmi� olur; çünkü ibadet, zilletin, son derecesidir. Allahü teâlâdan ba�ka mabud tan�mamak için, Ondan ba�ka murat olmamak laz�md�r. Bunun için de, (La ilahe illallah) derken, Ondan ba�ka maksat olmad��n� bilmek laz�md�r. Bu mânâyla, bu kelimeyi o kadar çok tekrar ederler ki, ba�ka hiçbir arzular� kalmaz. Ondan ba�ka bir �ey arzu edilmez. Böylece, ba�ka mabudumuz yoktur sözleri do�ru olur ve çe�itli ilahlardan kurtulmu� olurlar. Ondan ba�ka arzu b�rakmamak suretiyle, Ondan ba�ka mabud b�rakmamaya kavu�mak, iman�n kâmil olmas� için �artt�r ve evliyaya mahsustur. �nsan�n, kendinde bulunan mabutlar�ndan kurtulmas�na ba�l�d�r. Nefs, itminana kavu�mad�kça, bu derece ele geçmez. �slam dininin esas�, temeli, kolayl�k, hafiflik ve kullar� zahmetten, yorulmaktan kurtarmakt�r; çünkü insanlar zay�f, nazik yarat�lm��t�r.

Maksada kavu�mak için
Bunun için, �slamiyet diyor ki: Bir kimse, maksad�na kavu�mak için, Allah göstermesin �slamiyet’in d��na ç�karsa, [bir farz� b�rak�r, bir haram i�lerse, mesela namaz�, orucu b�rak�r veya içki içerse], bu i�i onun mabudu olur, ilah� olur. Arzusu için �slamiyet’in d��na ç�kmazsa, onu ele geçirmek için, haram i�lemezse, �slamiyet, o arzuyu reddetmez, yasaklamaz. Onun arzusunun yine yaln�z Allahü teâlâ ve Onun dinini gözetmek oldu�u anla��l�r. O maksuda kar��, o kimsede, yarad�l�� icab�, bir arzu hâs�l olmu�tur; fakat bu arzusu, �slamiyet’e olan arzusunun miktar�na yeti�ememi�tir. (c.3, m.3)

Demek ki bir �eyi yaparken Allahü teâlân�n r�zas� için yap�yorsak, o �ey mabudumuz olmaz. Mesela, haramlardan kurtulmak, dinini daha iyi ya�ayabilmek için evlenen ve ev alan kimsenin bu i�leri onun mabudu olmaz.

�nsan�n as�l maksad�...

�nsan�n maksad�, yani hep arzu etti�i �eyler, onun ma''bûdu olur. "Maksûdun, ma''bûdundur" sözü me�hûrdur. Câsiye sûresinin 23. âyetinde meâlen; (Nefsinin arzular�n� ilâh edinen kimseyi gördün mü?) buyuruldu. Ehl-i sünnet âlimleri, insan�n maksûdu, yani hep arzu etti�i �eyler, onun ma''bûdu olur buyurdular. Allahü teâlâ, insanlar� ba�� bo� b�rakmad�. Her istediklerini yapmaya izin vermedi. Nefslerinin arzular�na ta�k�n ve �a�k�n olarak tâbi olmalar�n�, böylece felâketlere sürüklenmelerini dilemedi. Râhat ve huzûr içinde ya�amalar� ve sonsuz saâdete kavu�malar� için arzular�n� ve zevklerini kullanma yollar�n� gösterdi. Allahü teâlân�n emir ve yasaklar�na uyan kul, mesûd ve râhat olur. Nefsinin isteklerine, arzular�na uyan ise, zelil olur. Çünkü nefs, Cenâb-� Hakka dü�mand�r. Zira bir hadîs-i kudsîde, Allahü teâlâ; (Nefslerinizi, kendinize dü�man biliniz! Çünkü, nefsleriniz, bana dü�mand�rlar!) buyurmu�tur.

Gâyesi âhiret olan...

Ebû Bekr Kettânî hazretleri, sevdiklerine nasihat ederken: "Hakiki mü''min; nefsi istedi�i halde dünyâdan yüz çeviren, Resûlullah efendimizin yolunda ve izinde yürüyen, gâyesi âhiret olan, cömert olup, Rabbine yönelendir" buyururdu. �mâm-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: "Bir insan�n maksûdu, arzusu, özendi�i, sa� kald�kça ele geçirmek istedi�i ve ele geçirmek için, her zillete, alçalma�a katland��, hiç vazgeçmedi�i �ey ise, bu maksûdu, ma''bûdu olur ve bu hâli ibâdet olur. Bunun için, bir kimse, maksad�na kavu�mak için, Allah göstermesin �slâmiyyetin d��na ç�karsa, farzlardan birini b�rak�r, bir harâm i�lerse, namâz�, orucu b�rak�rsa, bu maksûdu, onun ma''bûdu olur, ilâh� olur."

Süfyân bin Uyeyne hazretleri insanlar�n kendisini övmelerine, yermelerine ald�rmaz ve onlara: "Bir kimse ibâdetlerini yapar, hep Allahü teâlây� hat�rlarsa, dünyâ yani insan� Allahü teâlâdan uzakla�t�ran �eyler, ondan uzakla��r. Allahü teâlây� hat�rlamaktan gâfil oldukça da dünyâ ona yakla��r. �bâdetlerden ve Allahü teâlây� hat�rlamaktan maksat, dünyây� kendinden uzakla�t�rmak içindir" buyururdu. Ahmed Gazâlî hazretleri, insanlara s�k s�k vakitlerini bo� geçirmemeleri için �öyle nasîhat ederdi:

"�nsanlar bu âlemde yolculuk halindedirler. Onlar�n ilk konaklar� be�ik, sonuncusu ise kabirdir. Hakîkî vatan, ya Cennet veya Cehennemdir. �nsan için, ömrünün en k�ymetli sermâyesi vakitleridir. �ehveti ve �ehevî arzular�, yolunu kesen e�k�yâd�r. Kazanc� ve kâr�; Cenneti ve oradaki ebedî nîmetleri elde etmek, Allahü teâlân�n r�zâs�na ve cemâline mazhar olmakt�r. Zarar ise; Cehennemde çe�itli azaplara mâruz kalmak, Allahü teâlân�n rahmet ve cemâlinden uzakla�makt�r. Kim Cennete girmek isterse, vakitlerini Allahü teâlân�n be�endi�i �eylerle geçirsin."

Din büyüklerinden Ahmed Sârbân hazretlerinin çok huysuz ve geçimsiz bir han�m� vard�. Bu han�m kocas�n� ziyarete gelenlere;

-Siz bu adamdan ne medet umuyor ve ne hay�r bekliyorsunuz. Sizin i�iniz yok mu? diyerek ba��r�rd�. Bir gün bu zat�n talebeleri hem bu durumu dü�ünüyor hem de birbirleriyle �öyle konu�uyorlard�: -Acaba nas�l oluyor da hocam�z böyle bir han�mla ya�ayabiliyor, bir arada geçinebiliyor? Onlar�n bu dü�üncelerini anlayan Ahmed Sârbân hazretleri �u cevâb� verdi:

-Dostlar�m! Mesele sizin zannetti�iniz gibi de�il. Benim böyle bir kad�na tahammül etmem, nefsânî bir hevesten de�ildir. Bu bizim talebelerimize verdi�imiz bir derstir. Maksat, çirkin huylu insanlarla da iyi geçinmektir. Sizin elinizdeyse nefsinizi içinizden at�n bana öyle gelin. ��te bu kadar. �nsanlar zor zamanlarda, bir zorlukla kar��la�t�klar�nda müdara yapamazlar yani insanlar� idare etmezler. Böyle zamanlarda herkes içindekini ve gerçek yüzünü d��a vurur. Bencil bencilli�ini, fedakâr fedakârl��n�, hain hainli�ini gösterir. Bu problemli zamanlar bir imtihand�r. Böyle durumlarda, insan�n maksad�, gayesi ne ise, o meydana ç�kar.

Niyet bozuksa, netice felakettir! �lim tahsilinde maksat, niyet bozuksa, netice felakettir. Maksat ve niyet düzgünse, netice izzettir, selamettir. �nsan�n ilmi artt�kça, Allaha sevgisi artt�kça, nefsinden so�umaya, nefret etmeye ba�lar. Bu hâle kavu�mak, Allahü teâlân�n, o kuluna lütuf ve ihsân�d�r. O kulunu sevdi�inin alametidir. Rüveym bin Ahmed hazretleri: "�nsan�n okumaktan gâyesi kalbini kötü huylardan temizleyip, fazîletlerle süslemek, gelecekte ise Allahü teâlâya yak�n olmak ve yak�nl�k mertebesine kavu�mak olmal�d�r. Bilgisiyle; riyaset, servet, makam, cahillerle münaka�a ve akranlar�na üstünlük gâyesi göstermemelidir" buyurmu�tur. �slamiyet, bir a�aç gibidir. Kökü iman, gövdesi ibadet, meyvesi ise, ihlâst�r. Kalb, dünya arzular�ndan, nefsin isteklerinden birine ba�l� kald�� ve geçici lezzetlerden birinin pe�ine tak�l�p gitti�i müddetçe, ahireti sevemez, oraya haz�rlanamaz. Bunun için as�l marifet, as�l maksat, çok para, mevki, makam kazanmak de�il, kul olmak ve çok sevap kazanmakt�r.

Nefs nedir?

Sun, 14 Jun 2026 21:26:17 +0300

Sual: Kalb, yürek, gönül, nefs hakk�nda bilgi verir misiniz?
CEVAP
Kalb, gö�sümüzün sol taraf�ndaki et parças� de�ildir. Buna, yürek denir. Yürek, hayvanlarda da bulunur. Kalb, yürekte bulunan bir kuvvettir. Görülmez. Ampulde bulunan elektrik cereyan� gibidir. Buna, gönül diyoruz. Ampul yürek ise, �� da kalbdir, buna gönül de denir.

Gönül insanlarda bulunur, hayvanlarda bulunmaz. Bedendeki bütün aza, kalbin emrindedir. His uzuvlar�m�z�n duyduklar� bütün bilgiler kalbde toplan�r. �nsan�n, inanmak, sevmek, korkmak, kalbindedir. �tikad eden, yani iman eden, kâfir olan, kalbdir. Kalbi temiz olan, dine uyar. Kalbi kötü olan dinden kaçar. Güzel, iyi ahlak�n ve kötü huylar�n yeri kalbdir. Allahü teâlâ dinlerini Peygamberleri, kalbi temizlemek için gönderdi. Kalbi temiz olan, herkese iyilik eder. Dünyada rahat, huzur içinde ya�arlar. Ahirette de, ebedi, sonsuz saadete kavu�urlar.

Yürekli cesur demek iken, kalbi var veya kalbli demek yüre�i hasta demektir. Yüreksiz, cesaretsiz, korkak demek iken, kalbsiz, merhametsiz demektir. Gönül kalb demek ise de, gönülsüz demek, kalbsiz demek de�ildir. Gönülsüz isteksiz demektir. Türkçe’den ba�ka dile tercüme yap�l�rken, kalb e�ittir yürek diye tercüme edilirse tuhafl�klar olur. ��te Arapça’dan veya ba�ka dillerden Türkçe’ye tercüme yap�l�nca bu incelikler bilinmezse gariplikler ortaya ç�kar.

Gönül bir de nefs anlam�nda kullan�l�r. Nefs kelimesi, yirmiyi a�k�n anlamda kullan�lmaktad�r. Ruh, can, kan, benlik, iç, kalb, büyüklük, yücelik, irade gibi. Fakat daha çok iki anlam� vard�r:

Birincisi, bir �eyin özü, kendisi, ki�i. Mesela, Kur'an-� kerimde, (Her nefs, ölümü tad�c�d�r) buyuruluyor.

�kincisi, dine uymayan isteklerin kayna�� olarak kullan�l�r. Buna nefs-i emmare de denir. Bu nefs, Allahü teâlân�n dü�man�d�r. Mesela hadis-i kudside (Nefsine dü�manl�k et, çünkü o benim dü�man�md�r) buyurulmu�tur.

Sual: Nefsimizin mahiyeti nedir?
CEVAP
Allahü teâlâ insanda üç �ey yaratt�: Ak�l, kalb ve nefs. Bunlar�n hiçbiri görülmez. Varl�klar�n� eserleri ile, yapt�klar� i�lerle ve dinimizin bildirmesi ile anl�yoruz. Ak�l ve nefs dima��m�zda, kalb, yüre�imizdedir. Bunlar, madde de�ildir, yer kaplamazlar. Buralarda bulunmalar�, elektri�in ampulde bulunmas� gibidir. Peygamberler ve veliler hariç, herkesin nefsi, çok kötüdür. Bu kötü nefse, (nefs-i emmare) denir ki, kötülüklere sürükleyen nefs demektir.

�nsan�n en büyük dü�man� nefsidir. Daha sonra kötü arkada� ve �eytan gelir. Kötü arkada� ve �eytan da nefse tesir ederek insana zarar vermeye çal��rlar. Onun için nefsin, emmarelikten temizlenmesi gerekir. Çünkü nefs, kâfirdir, daima Allahü teâlâya isyan etmek ister.

�eytan, verdi�i vesveseye insan�n uymad��n� görünce, bundan vazgeçer, ba�ka bir vesvese verir. Âlimler, �eytan� köpe�e benzetmi�tir. Köpek kovalan�nca kaçar ise de, ba�ka taraftan yine gelir. Nefs-i emmare ise kaplan gibidir, sald�rmas� ancak öldürmekle biter. Nefsimiz de ölünceye kadar yakam�z� b�rakmaz. Bunun için nefsi tan�mak ve zararlar�ndan korunmak gerekir.

�mam-� Maverdi hazretleri buyuruyor ki:
(Nefsin terbiyesi zaruridir. Hadis-i �erifte, (�nsan�n en kuvvetli dü�man� nefsidir, sonra çoluk çocu�u gelir) buyuruldu. Kur'an-� kerimde de mealen, (Nefs-i emmare, elbette günahlar�, kötülükleri emreder) buyuruluyor. (Yusuf 53)

Nefsini terbiye edemeyen, ona uyan acizdir, ahmakt�r. Hadis-i �eriflerde, (As�l kahraman, nefsini yenendir), (Akl�n alameti, nefse galip ve hakim olmak ve öldükten sonra gereken olanlar� haz�rlamakt�r. Ahmakl�k alameti nefse uyup, Allah’tan af ve merhamet beklemektir) buyuruldu. Hazret-i Âi�e validemiz, (�nsan Rabbini ne zaman tan�r?) diye sual edince, Peygamber efendimiz, (Nefsini tan�d�� zaman) buyurdu.. (Edeb-üd-dünya)

Nefs-i emmare ile cihad, iki yolla olur:
1- Riyazet,
2- Mücahede.

Riyazet, nefsin arzular�n� yapmamak demektir. Nefs ahmak oldu�u için her istedi�i kendi zarar�nad�r. Nefs daima haramlar� ister. Mücahede ise, nefsin istemedi�i �eyleri yapmakt�r. Nefsimiz, iyilik ve ibadet etmemizi istemez. Nefse, günahlardan kaçmak, ibadet etmekten daha güç gelir. Onun için günahtan kaçmak daha sevapt�r.

Nefs, dünya zevklerine, lezzetlerine dü�kündür. Bunlar�n iyi, fena, faydal�, zararl� olduklar�n� dü�ünmez. Arzular�, dinimizin emirlerine uygun olmaz. Dinimizin yasak etti�i �eyleri yapmak, nefsi kuvvetlendirir. Daha beterini yapt�rmak ister. Fena, zararl� �eyleri, iyi gösterip, kalbi aldat�r. Kalbe bunlar� yapt�rarak, zevklerine kavu�mak için çal��r. Kalbin nefse aldanmamas� için, kalbi kuvvetlendirmek ve nefsi zay�flatmak gerekir.

Akl� kuvvetlendirmek, �slam bilgilerini okuyup, ö�renmekle oldu�u gibi, kalbin kuvvetlenmesi, yani temizlenmesi de, dinimize uymakla olur. Dinimize uymak için, ihlas gerekir. �hlas, i�leri, ibadetleri, Allahü teâlâ emretti�i için yapmakt�r. Kalbin zikretmesi ile, yani Allah ismini çok söylemesi ile ihlas has�l olur.

Dinimize uymak, kalbi kuvvetlendirdi�i gibi, nefsi zay�flat�r. Bu sebeple nefs, kalbin dinimize uymas�n� istemez. Dinsiz, imans�z olmas�n� ister. Akl�na uymay�p, nefsine uyan, bunun için dinsiz olmaktad�r. Allahü teâlân�n, kullar�n�n ibadetlerine ihtiyac� olmad�� için, kullar�n i�leyece�i günahlar da Ona zarar vermez. Nefslerini terbiye etmeleri, nefsle cihad etmeleri ve böylece Cennete girmeleri için kullar�na bunlar� emrediyor:
(Cenab-� Haktan korkup, nefsini kötü arzulardan uzakla�t�ranlar�n varacaklar� yer, muhakkak Cennettir.) [Naziat 40, 41]

Dine uyan, arzusuna kavu�ur. Kur'an-� kerimde mealen, (Nefsine uyanlardan, do�ru yolu arayanlar�, saadete ula�t�ran yollara kavu�tururuz) buyuruldu. (Ankebut 69 Tefsir-i Azizi)

�mam-� Gazali hazretleri buyuruyor ki:
�nsanda kötü vas�flar� toplayan nefsle cihad etmek, onu k�rmak gerekir. Hadis-i �erifte, (Senin en büyük dü�man�n, seni çepeçevre ku�atan nefsindir) buyuruldu. Peygamber efendimiz bir sava�tan dönünce de, (Küçük cihaddan büyük cihada döndük) buyurdu. Eshab-� kiram, (Ya Resulallah büyük cihad nedir?) diye sual edince, Peygamber efendimiz, (Nefsle cihadd�r) buyurdu. [Deylemi, Beyheki, Hatibi Ba�dadi, �. Gazali, �. Süyuti]

Nefsi her zaman a�a��lamak gerekir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Nefsini zelil eden, dinini aziz etmi�, nefsini aziz eden de dinini a�a��lam�� olur.) [Ebu Nuaym]

Sual: Cennette nefs olmad�� bildiriliyor. Hâlbuki, (Ey mutmaine olan nefs! Sen ondan, o da senden raz� olarak rabbine dön! Benim kullar�m�n aras�na kat�l, Cennetime gir!) [Fecr 27–30] mealindeki âyetler, nefsin de Cennete girece�ini göstermiyor mu? Bir de Allah ne diye benim kullar�m diyor? Allah’tan ba�kas�n�n da m� kulu var? Nefsin Allah'tan raz� olmas� ne demek?
CEVAP
Nefs, kelimesinin birçok manas� var. Burada ruh, can, insan anlam�ndad�r. Bildi�imiz nefs de�ildir. Bunun için do�ru anlam� �öyle olur:
(Ey huzura kavu�an ruh, sen ondan, o da senden raz� olarak rabbine dön! Benim [salih] kullar�m�n aras�na kat�l�p Cennetime gir!) [Fecr 27-30]

(Sen ondan, o da senden raz� olarak) demek, imanl� oldu�un için Allah senden raz�d�r. Sana da Cennette öyle nimetler verecek ki sen de Allah’tan raz� olacaks�n demektir.

Benim kullar�m ifadesi bir tabirdir. Benim adam�m, benim sa� kolum gibi. Cenab-� Hak, �eytana diyor ki: (Benim kullar�ma senin hâkimiyetin yoktur.) [�sra–65]

�yiler de kötüler de Allahü teâlân�n kulu oldu�u halde salih kimseler için (Benim kulum) buyuruyor. Demek ki Rabbimizin (Benim kulum) dedi�i salih kimselerdir. Paraya, kötü arzular�na kul olanlar için de buyuruyor ki: (Hevas�n� ilah edinenler...) [Casiye 23]

Cenab-� hak bunlar için benim kulum buyurmuyor, bunlar hevas�n�n kulu buyuruyor. Onlar� Allah yaratt�� halde ba�kalar�n� ilah edinmi�, onlara tap�yorlar. Bunlar nefs-i mutmaine de�ildir.

�nsan�n nefsi kâfirdir
Sual: �nsan için (Nankör, mala dü�kün, cimri, zâlim oldu�u gibi, nefsi kâfir ve kalbi de hastad�r) deniyor. O zaman insan, Allah dü�man� olan kâfir nefsiyle, hasta kalbiyle, nankör ve cimri gibi kötü s�fatlarla nas�l do�ru yolu bulup Cennete gider?
CEVAP
Denilenlerin hepsi Kur’an-� kerimde vard�r. �nsan bu denilenler gibidir. Nefsimiz kâfir olarak yarat�lm�� ve Allahü teâlân�n dü�man�d�r, hep haramlardan zevk al�r. Bir hadis-i �erif:
(Hak teâlâ, “Nefsine dü�manl�k et, çünkü o benim dü�man�md�r” buyurdu.) [Mek. Rabbânî]

Bir âyet-i kerime meali:
(Nefs-i emmare, elbette günahlar�, kötülükleri emreder.) [Yusuf 53]

Allahü teâlâ, kâfir nefsi yaratt�� gibi, akl� da yaratt�. Ak�l, do�ruyu yanl��tan, hakk� bât�ldan ay�ran bir kuvvettir. Kalb, akla uyup, nefs terbiye edilirse, zarar� önlenmi� olur. Kalbin nefse aldanmamas�, ona uymamas�, nefsimizle cihad-� ekber olur. Allahü teâlâ cihad edenlere, Cennette yüksek dereceler verece�ini bildiriyor. Nefsimiz, insanlar�n cihad sevab�na kavu�malar�na, meleklerden üstün olmalar�na sebep olmaktad�r. Görüldü�ü gibi nefsimiz, iki taraf� keskin b�çak gibidir. Günah da i�leyebilir, cihad da edebilir.
Hem de, zehirli ilaç gibidir. Doktorun tavsiyesine göre kullanan, bundan fayda kazan�r. A��r� kullanan helak olur. �slamiyet, nefsin helak edilmesini, yok edilmesini de�il, terbiye edilmesini, ondan istifade edilmesini emretmektedir. Terbiye edilerek kullan�l�rsa, bu olumsuzluklar yok edilebilir.

�mam-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: Tasavvuf yolunda olmaktan maksat, nefsi tezkiye ve kalbi tasfiye etmek, yani nefsi ve kalbi hastal�klardan kurtarmakt�r. Bekara sûresinde, (Kalblerinde hastal�k vard�r) mealindeki onuncu âyet-i kerimede bildirilen hastal�k tedavi edilmedikçe, hakiki imana kavu�ulamaz.

Yer üstünde, yer alt�nda ve gökte bulunan her �ey insano�lu için yarat�lm��t�r. Teneffüs etti�imiz havan�n bile �ükrünü eda etmekten âciziz. �nsan kendine say�lamayacak kadar nimet verdi�i hâlde, Allah'a kar�� nankörlük yap�yor. Bir âyet-i kerime meali:
(Allah’�n [bunca] nimetini saymaya kalksan�z sayamazs�n�z. Do�rusu insan, çok zâlim, çok nankördür!) [�brahim 34]

Daha birçok âyet-i kerimede insan�n nankör oldu�u bildirilmi�tir.

Âdiyat sûresinin 8. âyetinde bildirildi�i gibi insan, mala mülke pek dü�kündür. Üstelik de cimridir. �sra sûresinin 100. âyetinde, Allahü teâlân�n rahmet hazineleri verilse bile insan�n yine cimrilik yapaca�� bildiriliyor. �nsan�n kendini ihtiyaçs�z hissedince azg�nl�k yapaca��, Alak sûresinin 6. ve 7. âyetinde bildirilmektedir.

Bizi yaratan Rabbimiz, elbette bizi bizden daha iyi bilir. Yukar�da insan�n baz� kötü vas�flar� anlat�lm��t�r. Hastal�� veren Allahü teâlâ, bunlar�n devas�n� da yaratm��t�r. Allahü teâlân�n emir ve yasaklar�na riayet edince, kurtulu� ümidi fazlala��r. �nsan sadece namaz� do�ru k�lsa, yukar�da bildirilen bütün kötülüklerden kurtulur. Bir âyet-i kerime meali:
(Namaz, münker ve fah�adan [edepsizlikten, akla ve dine uymayan her türlü kötülükten, her türlü günahtan] al�koyar.) [Ankebut 45]

O hâlde yap�lacak i�, nefse uymamak, günahlardan kaçmak ve namaz� do�ru k�lmakt�r.

Nefsini aradan çeken, huzurlu olur

Allahü teâlâ, nefsi kendine dü�man olarak yaratm��t�r. Kötülükler deposu oldu�u için hep kötülük yapmak ister. �slâmiyete uymak istemez. �slâmiyete uyanlar�n nefisleri temizlenir. Temizlenen nefislerde, Allahü teâlâya ve Onun emirlerine, yasaklar�na kar�� bir dü�manl�k kalmaz. Bunun için nefsini temizleyen, nefsini aradan çeken, nefsine uymayan bir kimse, herkesle iyi geçinir ve huzurlu olur. �bn-i Atâ hazretleri buyurdu ki: "Nefis, yarat�l�� îcâb� edepsizdir. Halbuki kul, sürekli olarak edebe riâyet etmekle memurdur. Nefsin tabiat� îcâb� muhâlefet meydan�nda at oynat�r. Kul, gayreti ile nefsin kötü arzular�na ula�mas�n� engeller. Nefsini dolu dizgin sal�veren, �er ve kötü i�lerde onun orta�� olur." Nefsine uyan, kibirli olur, kendini ve yapt�klar�n� be�enir. Bu hal, her iyili�e engeldir. Nefsine uymay�p tevazu sahibi olan, her iyili�e kavu�ur. Dünyada huzurlu ve rahat olur. Ahirette de ebedi saadete kavu�ur. Kibirli olan ise, kendisi rahat, huzurlu olamad�� gibi, ba�kas�na da s�k�nt� verir, huzursuzluk ç�kart�r. Böylece hem kendini hem de ba�kalar�n� yakar. Yan�na ba�kas�n�n oturmas�n� istememek, do�ru sözü kabul etmemek, kusurunu söyleyene te�ekkür etmemek ve zenginlerin davetini tercih etmek, kibir alâmetidir. Kibirli olan, sâlih insan olamaz. Kibir, her iyili�e engeldir. Kibirli de�ilim diyen, kibirlidir.

Hasta olduklar�n� bilseler! Kendini be�enen bir kimse, ilmi ile, ameli ile ma�rûr olur. Egoist olur. Tövbe etmesi güç olur. Kendini üstün sanan kimse, asl�nda hatâlar�n�, nefsinin hevâs�n� be�enmektedir. Böyle kimse, hep nefsine uyar, nasîhat kabûl etmez. Ba�kalar�n� câhil san�r. Hâlbuki böyle kimselerin, kendileri çok câhildir. Ebû Hamza Horasânî hazretleri; "Nefsinden s�k�lan kimsenin gönlü, yüce Mevlâs�na ba�lanmakla ünsiyet, yak�nl�k ve huzur bulur" buyurmu�tur.

Kendini üstün bilme ve yapt�klar�n� be�enme hastal��n�n ilâc�n� hâz�rlayan âlimler, Ehl-i sünnet âlimleridir. Fakat bu hastalar hastal�klar�n� bilmedikleri, kendilerini s�hhatli sand�klar� için, bu tabîblerin nasîhatlerini, ilimlerini kabûl etmezler, felâkette kal�rlar. Ahmed bin Âs�m Antâkî hazretleri buyurdu ki: "�nsan�n en kötü i�lerinden birisi g�ybet etmesidir. Bu yüzden, dünyâ ve âhirette zarara u�rar. Hattâ o yüzden ona bu�zedilir. Melekler ondan uzakla��r. �eytanlar sevinir. G�ybet, amelleri bo�a ç�kar�r. Herkesin yan�nda sevgisini kaybeder. De�eri kalmaz. G�ybet ile nemime, söz ta��mak, birbirine yak�nd�r. �kisi de ayn� �eyden do�ar. �kisi de ta�k�nl�k ve azg�nl�kt�r. Azg�n olmayan kimse bunlarla u�ra�maz. Söz ta��yan, kâtil gibidir. G�ybet eden ise, le� yiyen gibidir. Azg�n kimse kibirlidir. �nsan nefsini bu hastal�klara kapt�r�nca, iftirâ günah�na da girer. Böylece g�ybet, ki�inin nefsini temize ç�karmak istemesinden ve kendisini be�enmesinden do�ar. G�ybetten, en büyük belâdan kaçar gibi kaçmak laz�md�r. Çünkü o Kur''ân-� kerîmde haram k�l�nm��t�r." Kusuru ba�kas�nda arayan�n etraf�nda insan kalmaz. Hep kendisini hakl� bulan, kendi kusurlar�n� b�rak�p ba�kas�n�n kusuru ile me�gul olan, manevi bak�mdan zerre kadar ilerleyemez. �hlâs ile ibâdet etmeyen Bel''âm-� Bâûrâ gibi mürted olarak ölür. �bn-i Atâ hazretleri buyurdu ki: "Ahlâk iyi olmad�ktan sonra, k�l�nan namaz�n, tutulan orucun çok olmas�n�n önemi yoktur. Hattâ sadaka vermek ve nefsini yenmeye çal��mak bile hiçtir. Bu yolda yükselenler, ne namazla, ne de oruçla yükseldiler. Ne sadaka ile, ne de mücâhede ile üstün dereceler buldular. Yükselen, ancak iyi huyla yükseldi. Çünkü Resûl-i ekrem efendimiz; (K�yâmet günü, bana en yak�n olan�n�z, huy ve ahlâk bak�m�ndan en güzel olan�n�zd�r) buyurdu." Evliyân�n, �slâm âlimlerinin hayat�n� ve kitaplar�n� okuyan�n kalbinden dünya sevgisi ç�kar ve bu kimsenin ihlâs� artar. Böylece de, dünyada rahat ve huzurlu olur, ahirette de ebedi saadete kavu�ur. Ebû Abdullah-� Turu�bâdî hazretleri: "�lim, insana Allah korkusunu kazand�r�r. �lim sâhibi olan kimsenin ba�kalar�ndan korkusu gidip, kalbinde yaln�z Allah sevgisinden hâs�l olan ba�l�l�k duygusunun artmas� ile huzur ve sükûna kavu�ur. Bu haller ise, herkesin ilimdeki derecesine göredir" buyurmu�tur.

Beterin beteri vard�r... Ölümü hat�rlayan ve ona haz�rlanan kimsenin huyu, ahlâk� güzel olur. Böyle kimse nefsine uymaz, kibirlenmez, insanlara tepeden bakmaz. Herkesi sever kendisi de sevilir, huzurlu olur ve huzur da��t�r. Zaten ölümü hat�rlamak, ömrü uzat�r, ömrün bereketini art�r�r. Çok ya�ama arzusu ise, ömrü k�salt�r. Böyle biri, üç �eye hasret gider:
1- Toplad��na doymaz.
2- Umdu�una kavu�amaz.
3- Ahiret yolculu�u için yeterli haz�rl�k yapamaz. Huzurlu olmak isteyen bir kimse, hiçbir zaman, hiçbir �ekilde halinden �ikayetçi olmamal�d�r. Her zaman ve her durumda �ükredici olmal�d�r. Zira beterin beteri vard�r. Ebû Bekr Kettânî hazretleri: "Takvâ sâhibi; nefsinin isteklerine uymayan, �slâmiyetin emirlerine tam uyan, yakîn ile huzur bulan, tevekkül dire�ine dayanan kimsedir" buyurmu�tur.

Ahlak ilmini ��renmek ve g�zel ahlak

Fri, 12 Jun 2026 00:21:31 +0300

Sual: Dinin emir ve yasaklar�n� ö�renmek laz�m oldu�u gibi, iyi ve kötü huylar� da ö�renmek ve hayat�m�za geçirmek, dinin emri midir?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Kimyâ-i se'âdet kitab�nda deniyor ki:
“Kalbe ait bilgileri, yani ahlak ilmini ö�renmek, her Müslüman erkek ve kad�na farz-� aynd�r. Mesela H�kd yani kin ba�lamak, Haset ba�kas�nda bulunan nimetin onda olmay�p, kendinde olmas�n� istemek, Kibir kendini büyük bilmek, üstün görmek, Suizan etmek iyi insan� fena, kötü bilmek gibi �eylerin haram oldu�unu ö�renmek, her mümine farz-� aynd�r.

Bir kimsede bulunan nimetin, onda oldu�u gibi, kendisinde de olmas�n� istemek haset de�ildir, buna G�pta etmek, imrenmek denir ki sevapt�r. Kibirli olana kar�� kendini büyük göstermek, kibir olmaz, sadaka vermek gibi sevap olur.”

Görülüyor ki, iman�, yani Ehl-i sünnet itikad�n� k�saca ö�rendikten sonra, iyi ve kötü huylar� ö�renmek de, farz-� aynd�r, her Müslüman�n ö�renmesi laz�md�r. Abdesti, guslü, namaz�, orucu ve haramlar� da, her Müslüman�n ö�renmesi farz-� aynd�r. Cenaze namaz�n�, ölüye hizmeti, sanat ve ticaret bilgilerini, bugünün silahlar�n� yapmak ve kullanmak için, fen bilgilerini iyi ö�renmek farz-� kifâyedir. Yani laz�m olan kimselerin ö�renmesi farz olup, ba�kalar�na farz olmaz. Fakat, lüzumu kadar kimse ö�renmezse, bütün Müslümanlar, büyük günaha girer. Doktor olacak kimsenin lise ve t�p fakültesinde okumas� farz olup, mühendis olacak kimsenin t�p fakültesinde okumas� farz de�ildir. �bni Âbidîn hazretleri, Dürr-ül-muhtâr �erhinde diyor ki:
Ulûm-i nakliyyeden yani din bilgilerinden kendine laz�m olanlar� ö�renmek farz-� aynd�r. Bundan fazlas�n� ö�renmek ve ulûm-i akliyyeden faydal� olanlar� ö�renmek farz-� kifâyedir. Bir âyet ezberlemek, herkese farz-� aynd�r. Fatihay� ve üç âyet veya bir k�sa sûre ezberlemek vaciptir. Kur’ân-� kerimin hepsini ezberlemek farz-� kifâyedir. Kendine laz�m olmayan f�k�h bilgilerini ö�renmek, haf�z olmaktan daha iyidir. Ba�kalar�na ö�retmek için ilim ö�renmek, kendi i�lemesi için ö�renmekten daha sevapt�r.”

Sekiz ana kötü huy
Sual: Din kitaplar�nda, iyi ve güzel huylar�n yan� s�ra kötü huylardan da bahsedilmektedir. Bu kötü huylar�n esas�, temeli nelerdir?
Cevap: Bu konu, �slâm Ahlâk� kitab�nda �öyle aç�klanmaktad�r:
“Dört esas iyi huya kar��l�k, sekiz ana kötü huy olur ki bunlar:
1- Cerbeze olup, hikmetin a��r� olmas�na denir. Ahlak� ve i�leri incelemek, anlamak kuvvetini, lüzumsuz yerlerde kullanmakt�r. Hile yapmak, aldatmak, haram i�leri ne�retmek, yaymak gibi. Ruhun fen kuvvetini yani akl�, a��r� kullanmak cerbeze olmaz. Kötü olmaz. Din bilgilerini, fen bilgilerini ve matemati�i ilerletmek için, ne kadar çok çal��r, inceler, ara�t�r�rsa, o kadar çok iyi olur.
2- Belâdet, eblehliktir. Akl� kullanmamakt�r. Ahmakl�k da denir. Kal�n kafal�l�kt�r. Ö�renmesi ve i�lemesi, yapmas� kusurlu olur. �yiyi kötüden ay�ramaz.
3- Tehevvürdür. Çabuk k�zmak demektir. �ecaat, kahramanl�k iyi huyunun a��r� olmas�d�r. Ak�ll� tan�nan kimselerin be�enmeyece�i i�ler yapmaya kalk��makt�r. Ruhunu veya bedenini bo� yere yorar.
4- Cübndür. Korkakl�k demektir. �ecaatin lüzumundan az olmas�d�r. Korkmak caiz olmayan yerde korkakl�k gösterir.
5- Fücûrdur. �ffetin a��r� olmas�d�r. Dünya lezzetlerine dü�kün olur. �slâmiyetin ve akl�n be�enmedi�i ta�k�nl�klar� yapar.
6- �ffetin az olmas�d�r. Humud, yani miskinliktir. �slâmiyetin ve akl�n izin verdi�i arzular�n� b�rakmakt�r. Bedeni zay�flar, kuvveti gider, hasta olur, nesli tükenir.
7- Zulümdür. Adaletin s�n�r�n� a�makt�r. Ba�kas�n�n hakk�na tecavüz etmektir. Ba�kas�n�n mal�na, can�na, namusuna zarar verir.
8- Haysiyetsizliktir. Kendisine kar�� yap�lan zulüm, i�kence ve hakaretleri kabul eder. Adaletin noksan olmas�d�r. Adalette bütün iyilikler topland�� gibi, zulümde de, kötülükler toplanm��t�r.”

Sual: �yi müslüman olmak için güzel ahlakl� olmak gerekti�ini bildirdiniz. Güzel ahlaka nas�l sahip olunur?
CEVAP
Evet iyi bir müslüman olmak için güzel ahlaka sahip olmak, kötü ahlaktan uzak durmak gerekir. Ancak bununla dünya ve ahiret saadeti elde edilir.

Güzel ahlak, ilim ve edep ö�renmekle, iyi insanlarla arkada�l�k etmekle elde edilir. Kötü ahlak da bunun tersidir. Yani cahil kalmak, edepsiz olmak, kötü insanlarla arkada�l�k etmekten has�l olur. Cenab-� Hak, Peygamber efendimizi överken (Gerçekte sen büyük bir ahlak üzeresin) buyuruyor. (Kalem 4)

�yi insan, iyi ahlakl� insan demektir. Dinimiz iyi huylar edinmemizi, kötü huylardan kaç�nmam�z� emretmektedir.

Güzel ahlaka sahip kimselere g�pta etmek, onlar gibi olmaya gayret etmek gerekir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Nimete kavu�mu� olanlardan, tevazu gösterene ve kendini hep kusurlu bilene, helalden kazan�p, hay�rl� yerde sarf edene, f�k�h bilgileri ile hikmeti [tasavvufu] birle�tirene, helale harama dikkat edene, fakirlere ac�yana, i�lerini Allah r�zas� için yapana, huyu güzel olana, kimseye kötülük yapmayana, ilmi ile amel edene ve mal�n�n fazlas�n� da��t�p, laf�n�n fazlas�n� saklayana müjdeler olsun.) [Taberani]

Güzel sözler
Ahlak hakk�nda �slam âlimleri buyuruyor ki:
"Kötü ahlakl�, parçalanm�� testiye benzer. Ne yaman�r, ne de eskisi gibi çamur olur."
"Her binan�n bir temeli vard�r. �slam’�n temeli de güzel ahlakt�r."

"Kötü ahlak, öyle bir fenal�kt�r ki, onunla yap�lan birçok iyilikler fayda vermez. Güzel ahlak, öyle bir iyiliktir ki, onunla yap�lan günahlar bile affa u�rar."

"Yükselen bütün insanlar ancak güzel ahlaklar� sayesinde yükselmi�lerdir."
"Güzel ahlak güler yüzlülük, cömertlik ve kimseyi üzmemek demektir."

"Güzel ahlak, kimseyle çeki�memek ve kimseyi çeki�tirmemektir."
"Güzel ahlak, eziyet vermemek ve me�akkatlere katlanmakt�r."
"Güzel ahlak, geni�likte ve darl�kta insanlar� raz� etmeye çal��mak demektir."

"Güzel ahlak, Allah’tan raz� olmak demektir. Yani hayr� ve �erri Allah’tan bilmek, nimetlere �ükür, belalara sabretmektir."

"Güzel ahlak�n en az�, me�akkatlere gö�üs germek, yapt�� iyiliklerden kar��l�k beklememek, bütün insanlara kar�� efkatli olmakt�r."

"Güzel ahlak, haramlardan kaç�p helali aramak, di�er insanlarla oldu�u gibi aile efrad�yla da iyi geçinip onlar�n mai�etlerini temin etmektir."

"Güzel ahlak, Yaratan� dü�ünerek, yarat�lanlar� ho� görmek, onlar�n eziyetlerine sabretmektir."

Bir müslümana çat�k ka�la bakmak haramd�r. Güler yüzlü olmayan kimse mümin s�fatl� de�ildir. Herkese kar�� güler yüzlü olmal�d�r.

Hadis-i �erifte, Allah’a ve ahiret gününe iman edenin, misafirine ve kom�usuna ikram etmesi, ya hay�r söylemesi veya susmas� emredilmi�tir. (Buhari)

Ba�kas�n�n kötü ahlak�ndan �ikayet eden kimsenin kendisi kötü ahlakl�d�r. Ba�kalar�n�n kötülüklerinden bahsediyorsak, bu kendimizin kötü oldu�unun alametidir. Güzel ahlak, eziyetleri sineye çekmektir.

Güzel ahlakl� olman�n alameti �unlard�r
�nsafl� olmak, arkada�lar�n�n hatas�n� görmemek, hüsnü zan etmek, suizandan [kötü zandan] kaç�nmak, arkada�lar�n�n eziyetlerine gö�üs germek, onlardan �ikayetçi olmamak, hep kendi ay�p ve kusurlar�yla me�gul olmak, kendi nefsini k�namak, güler yüzlü olup, herkesle yumu�ak konu�makt�r.
Güzel ahlakl� kimse, edeplidir az konu�ur, hatas� azd�r, g�ybet etmez, Allah için sever, Allah için bu�zeder, emanete riayet eder, kom�u ve arkada��n� korur. Bütün hasletlerin ba�� ise hayad�r.

Hazret-i H�z�r buyurdu ki:
(Güler yüzlü ol, hiddetlenme! Hep faydal� i� yap, az da olsa zararl� i� yapma! Lüzumsuz dola�ma, bo� yere gülme, hiç kimseyi kusurundan dolay� ay�plama, günahlar�n için a�la!)

Büyüklerden Ebu Osman El-Hayri’yi ziyafete davet ettiler. Davet yerine vard�� zaman kendine (Kusura bakma, çok insan geldi seni kabul edemeyece�iz) dediler. Az gidince tekrar ça��rd�lar. Gelince tekrar, kabul edemeyeceklerini bildirdiler. Böyle birkaç defa ça��r�p geri döndürdükten sonra (Biz seni denemek için bunu yapt�k. Gerçekten güzel ahlakl�ym��s�n) dediler. Cevab�nda buyurdu ki: (Bu ahlak o kadar güzel midir? Bir köpe�i de ça��rsan�z gelir, kovsan�z gider.)

Ahlak� güzelle�tirmek
Hadis-i �eriflerde buyuruluyor ki:
(Sizin imanca en güzeliniz, ahlakça en güzel olan�n�zd�r.) [Hakim]

(Ya Rabbi senden, s�hhat, afiyet ve güzel ahlak dilerim.) [Harâiti]

(Ben ancak güzel ahlak� tamamlamak için gönderildim.) [Beyheki]

(Güzel ahlak, büyük günahlar�, suyun kirleri temizlemesi gibi temizler. Kötü ahlak ise, salih amelleri, sirkenin bal� bozdu�u gibi bozar.) [�. Hibban]

(Allahü teâlâ indinde kötü ahlaktan büyük günah yoktur. Çünkü, kötü ahlakl� bir günahtan tevbe edip kurtulursa, bir ba�ka günaha dü�er. Hiçbir vakit günahtan kurtulamaz.) [�sfehani]

(Bir kimse tevbe ederse, tevbesini Allahü teâlâ kabul eder. Kötü ahlakl� kimsenin tevbesi makbul olmaz. Zira bir günahtan tevbe ederse kötü ahlak� sebebiyle, daha büyük günah i�ler.)
[Taberani]

(Güzel ahlak, senden kesilen akraban� ziyaret etmek, sana vermeyene vermek, sana zulmedeni affetmektir.) [Beyheki]

(Din, güzel ahlakt�r.) [Deylemi]

(Müminlerin iman yönünden en faziletlisi ahlakça en iyi olan�d�r.) [Tirmizi]

(�üphesiz güzel ahlak, güne�in buzu eritti�i gibi günahlar� eritir.) [Harâiti]

(Bir müslüman güzel ahlak� sayesinde, gündüzleri oruç tutan, geceleri ibadet eden kimselerin derecesine kavu�ur.) [�. Ahmed]

(Bir insan az ibadet etse de, güzel ahlak� sayesinde en yüksek dereceye kavu�ur.) [Taberani]

(Yumu�ak davran! Sertlikten sak�n! Yumu�akl�k insan� süsler, çirkinli�i giderir.) [Müslim]

(Yumu�ak davranmayan, hay�r yapmam�� olur.) [Müslim]

(En çok sevdi�im kimse, huyu en güzel oland�r.) [Buhari]

(Yumu�ak olan kimseye, dünya ve ahiret iyilikleri verilmi�tir.) [Tirmizi]

(Yumu�ak olanlar ve kolayl�k gösterenler, hayvan�n yular�n� tutan kimse gibidir. Durdurmak isterse hayvan ona uyar. Ta��n üzerine sürmek isterse hayvan oraya ko�ar.) [Ebu Davud]

(Cennete götüren sebeplerin ba�l�cas�, Allahü teâlâdan korkmak ve iyi huylu olmakt�r. Cehenneme götüren sebeplerin ba�l�cas� da, dünya nimetlerinden ayr�l�nca üzülmek, bu nimetlere kavu�unca sevinmek, azg�nl�k yapmakt�r.) [Tirmizi]

(�man� en kuvvetli ki�i, ahlak� en güzel ve han�m�na en yumu�ak oland�r.) [Tirmizi]

(�nsan, güzel huyu ile, Cennetin en üstün derecelerine kavu�ur. [Nafile] �badetlerle bu derecelere kavu�amaz. Kötü huy, insan� Cehennemin en a�a��s�na sürükler.) [Taberani]

(�badetlerin en kolay�, az konu�mak ve iyi huylu olmakt�r.) [�bni Ebiddünya]

(�u üç �ey bulunan kimsenin iman� kâmildir: Herkesle iyi geçinen güzel ahlak, kendini haramlardan al�koyan vera, cehlini örten hilm.) [Nesai]

(Dünyada veya ahirette özür dilemek zorunda kalaca��n söz ve hareketten uzak durmaya çal��!) [Hakim]

(Söz veriyorum ki, münaka�a etmeyen, hakl� olsa da, dili ile kimseyi incitmeyen, �aka ile veya yan�ndakileri güldürmek için, yalan söylemeyen, iyi huylu olan müslüman Cennete girecektir.) [Tirmizi]

(Allahü teâlâ buyuruyor ki: “Size gönderdi�im �slam dininden raz�y�m, [bu dini kabul edip, bu dinin emir ve yasaklar�na riayet edenlerden raz� olur, onlar� severim.] Bu dinin tamam olmas�, ancak cömertlikle ve iyi huylu olmakla olur. Dininizin tamam oldu�unu her gün, bu ikisi ile belli ediniz!) [Taberani]

(S�cak su buzu eritti�i gibi, iyi huylu olmak, günahlar� eritir, yok eder. Sirke bal� bozup yenilmez hâle soktu�u gibi, kötü huylu olmak, ibadetleri bozup yok eder.) [Taberani]

(Hak teâlâ yumu�ak huyluya yard�m eder, sert ve öfkeliye yard�m etmez.) [Taberani]

(Yumu�ak olan, k�zmayan müslüman�n Cehenneme girmesi haramd�r.) [Tirmizi]

(Yava�, yumu�ak davranmak, Allahü teâlân�n kuluna verdi�i büyük bir ihsand�r. Aceleci olmak, �eytan�n yoludur. Allahü teâlân�n sevdi�i �ey, yumu�ak ve a��rba�l� olmakt�r.) [E.Ya’la]

(Ki�i, yumu�akl��, tatl� dili ile, gündüzleri oruç tutan�n ve geceleri namaz k�lan�n derecesine kavu�ur.) [�. Hibban]

(K�z�nca, öfkesini yenerek yumu�ak davranan� Allahü teâlâ sever.) [�sfehani]

(Güler yüzle selam veren, sadaka verenin sevab�na kavu�ur.) [�.E.dünya]

Bir kimse Resulullah efendimizden nasihat istedi, (K�zma, sinirlenme) buyurdu. Birkaç kere sordu, hepsine de (K�zma, sinirlenme) buyurdu. (Buhari)

Sual: �yi insan olmak için ne yapmak gerekir?
CEVAP
�yi insan olmak için kâmil yani olgun müslüman olmak gerekir. Zaten müslüman, iyi insan demektir.
Allah indinde mümin çok k�ymetlidir. Kur'an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Müminler, öyle kimselerdir ki, Allah an�ld�� zaman kalbleri titrer, Allah’�n âyetleri okununca, imanlar� kuvvetlenir ve yaln�z Rablerine dayan�p güvenirler, namaz� do�ru k�lar, kendilerine r�z�k olarak verdi�imizden [Allah’�n raz� oldu�u yerlere] harcarlar.) [Enfal 2-3]

(Müminler, muhakkak kurtulu�a ermi�tir. Namazlar�n� hu�u içinde k�lar, bo� ve lüzumsuz �eylerden yüz çevirir, zekatlar�n� verir, iffetlerini korur, emanet ve ahidlerine riayet ederler.) [Müminun 1-8]

(Onlar, Allah’�n ahdini yerine getirir, verdikleri sözü bozmaz, Rablerinin r�zas�n� isteyip sabreder ve kötülü�ü iyilikle savarlar.) [Rad 20-22]

([Müminler] büyük günahlardan ve hayas�zl�ktan sak�n�r, öfkelendikleri zaman da kusurlar� ba��lar ve i�lerini aralar�nda isti�are ederler.) [�ura 37,38]

(�nan�p hay�rl� i� i�leyen [mümin]lerin kötülüklerini, and olsun, örteriz, onlar� yapt�klar�n�n en güzeli ile mükafatland�r�r�z.) [Ankebut 7]

(Allah onlar�n [müminlerin] kötülüklerini örter, onlara i�ledikleri �eylerin en güzellerinin kar��l��n� verir.) [Zümer 35]

(Allah, inan�p emirlerini yapan müminlere ma�firet ve büyük ecir vaad etmi�tir.) [Feth 29]

(Elbette müminler karde�tir.) [Hucurat 10]

Müminlerle ilgili hadis-i �eriflerden baz�lar� da �öyle:
(Müslüman, elinden ve dilinden müslümanlar�n emin oldu�u kimsedir.) [Buhari]

(Mümin ak�ll�, basiretli, uyan�kt�r. Her i�te Allah’�n r�zas�n� gözetir. Acele etmez, ilim sahibidir, haramlardan kaçar.) [Deylemi]

(Mümin, koku satan kimse gibidir. Yan�nda otursan için aç�l�r. Onunla gezsen veya ortak i� yapsan faydas�n� görürsün. Onun her i�i faydal�d�r.) [Taberani]

(Müminler, birbirine kar�� sevgi ve merhamette, bir vücut gibidir. Vücudun bir yeri rahats�z olunca, bütün vücut huzursuz olup onun tedavisi ile me�gul olundu�u gibi, müslümanlar da böyle birbirine yard�ma ko�mal�d�r.) [Buhari]

(Mümin ülfet eder [iyi geçinir], ülfet etmeyen ve ülfet edilmeyende hay�r yoktur.) [Beyheki]

(Müminin yan�na giren, güzel bir bahçeye girmi� gibi ferahl�k duyar.) [Deylemi]

(Mümin lanet etmez, kötülemez, müstehcen konu�maz ve hayas�z olmaz.) [Hakim]

(Mümin ar�ya benzer; kondu�u dal� k�rmaz, oraya zarar vermez. Toplay�p b�rakt�� eseri de güzeldir.) [Beyheki]

(Mümin, yumu�akt�r, hafiftir. Munis bir deve gibi boyun e�er, "Ih" denince, yer sert olsa da çöker.) [Beyheki]

(Mümin sert de�ildir. Yumu�akl��ndan dolay� ahmak zannedilir.) [Deylemi]

(Mümin geçim ehlidir. Arkada��na rahatl�k verir. Münaf�k ise geçimsizdir, arkada��na s�k�nt� verir.) [Dare Kutni]

(Halk�n elindekine göz dikmemek, müminin alametlerindendir.) [Dare Kutni]

(Kom�usu kötülü�ünden emin olmayan, mümin olamaz.) [Buhari]

(Çevrendekilerle güzel kom�uluk et ve kendin için sevdi�ini, ba�kalar� için de sev ki müslüman olas�n.) [Harâiti]

Kime dinin emirlerini yapmak kolay gelirse, onun salih biri oldu�u anla��l�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Ahirete ait istedi�ine kolayca kavu�ur, dünyaya ait olana kavu�man zorla��rsa, bil ki sen iyi bir hâl üzerindesin. Bunun tersi olursa kötü haldesin!) [Beyheki]

Müslüman�n vas�flar� nelerdir
Sual: Allah’tan korkan müslüman�n vas�flar� nelerdir?
CEVAP
Allah’tan korkan bir kimse, Onun emirlerini yapmaya, yasaklar�ndan sak�nmaya titizlikle çal��r. Hiç kimseye kötülük yapmaz. Kendine kötülük yapanlara sabreder. Yapt�� kusurlara tevbe eder. Sözünün eri olur. Her iyili�i Allah için yapar.

Kimsenin mal�na, can�na, namusuna göz dikmez. Çal��rken, al��veri� ederken, kimsenin hakk�n� yemez. Herkese iyilik eder. �üpheli �eylerden kaç�n�r. Makam sahiplerine, zalimlere yaltaklanmaz. �lim ve ahlak sahiplerine sayg� gösterir.

Arkada�lar�n� sever ve kendini sevdirir. Kötü kimselere nasihat verir. Onlara uymaz. Küçüklerine merhametli ve �efkatli olur. Misafirlerine ikram eder. Kimseyi çeki�tirmez. Keyfi pe�inde ko�maz. Zararl� ve hatta faydas�z bir �ey söylemez. Kimseye sert davranmaz. Cömert olur. Mal� ve mevkii herkese iyilik etmek için ister.

Riyakârl�k, iki yüzlülük yapmaz. Kendini be�enmez. Allahü teâlân�n her an gördü�ünü ve bildi�ini dü�ünerek hiç kötülük yapmaz. Onun emirlerine sar�l�r. Yasaklar�ndan kaçar. ��te, Allah’tan korkanlar milletine, ülkesine faydal� olur.

Allahü teâlâ, Kur’an-� kerimde, inananlar� �öyle tarif etmektedir:
(Rahim olan Allahü teâlân�n kullar�, yeryüzünde gönül alçakl�� ile vakar ve tevazu ile yürürler. Cahiller, onlara sata�acak olursa, bunlara [sa�l�k ve selamet sizin üzerinize olsun gibi] güzel söz söyler, [büyük bir yumu�akl�k gösterirler.] Onlar geceleri secde yapar ve k�yâmda dururlar [namaz k�larlar.] Onlar, “yâ Rabbi, Cehennem azab�n� bizden uzakla�t�r. Cehennem azab� devaml�d�r ve çok �iddetlidir. Oras� �üphesiz kötü bir yer ve kötü bir durakt�r” derler. Bir �ey verdikleri zaman, israf etmez, cimrilik de yapmazlar, ikisi ortas� bir yol tutarlar. Kimsenin hakk�n� yemez, Allah’a �erik ko�maz, Ondan ba�kas�na yalvarmazlar. Allah’�n dokunulmas�n� haram etti�i cana k�y�p, haks�z olarak kimseyi öldürmez, zina etmezler. Bunlardan birini yapan�n K�yamette azab� kat kat olur, orada zelil ve hakir olarak ebedi b�rak�l�r. Ancak, Allah, tevbe eden ve do�ru iman eden ve ibadet ve faydal� i� yapanlar�n kötülüklerini iyili�e çevirir. Allah, af ve merhamet sahibidir. Tevbe edip, amel-i salih i�leyen, Allahü teâlâya [tevbesi makbul ve Onun r�zas�na kavu�mu� olarak] döner. Onlar yalan yere �ahitlik yapmaz, faydas�z ve zararl� i�lerden kaç�n�rlar. Kendilerine âyetler okundu�u zaman, kör ve sa��r davranmazlar, [dikkat ile dinleyip bu âyetlerle kendilerine yap�lmas� emredilen �eyleri yaparlar.]) [Furkan 63-73]

�yi huylu olman�n ve bunu muhafazan�n yolu
Sual: �yi huylu olmak ve bunu muhafaza edebilmek için ne yapmal�?
CEVAP
�yi huylu olmak için ve iyi ahlak�n� muhafaza edebilmek için, salih kimselerle, iyi huylularla arkada�l�k etmelidir. �nsan�n ahlak�, arkada��n�n huyu gibi olur. Hadis-i �erifte, (�nsan�n dini, arkada��n�n dini gibi olur) buyuruldu. Ahlak� bozan, �ehveti harekete getiren kitaplar� okumamal�, böyle radyo ve TVden sak�nmal�d�r.

�yi huylar�n faydalar� ve haramlar�n zararlar� ve Cehennemdeki azaplar�, hep hat�rlanmal�d�r. Mal, mevki arkas�nda ko�anlardan hiçbiri murad�na kavu�amam��t�r. Mal�, mevkii hay�r için arayan ve hay�r i�lerde kullanan, rahata, huzura kavu�mu�tur.

Allahü teâlâdan korkmak, bu deryan�n gemisidir. Hadis-i �erifte, (Dünyada, kal�c� de�il, yolcu gibi ya�a! Ölece�ini hiç unutma) buyuruldu.

Faydas�z �eylerden, oyunlardan, zararl� �akala�mak ve münaka�a etmekten sak�nmal�d�r. �lim ö�renmeli ve faydal� i�ler yapmal�d�r. Vaktin k�ymetini bilip gece-gündüz ilim ö�renmelidir! �lim, ibadet içindir. K�yamette i�ten, ibadetten sorulur, çok ilim ö�rendin mi diye sorulmaz. �� ve ibadet de ihlas elde etmek içindir. (�slam Ahlak�)

Sert mizaçl� olmak
Sual: Haks�zl�k olunca dayanam�yorum. Çok sert mizaçl�y�m. Sert mizaçl� olmak dinen kusur mudur?
CEVAP
Sert mizaçl� olmak kusur de�ildir. Ancak dine ayk�r� olarak sertlik yapmak kusurdur. Hazret-i Ömer’in sert mizac� övülmü�, takdir edilmi�tir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(�ki melek var, biri sert, biri yumu�ak mizaçl�d�r. Bunlar, Cebrail ile Mikail’dir. Peygamberlerden biri yumu�ak, di�eri sert mizaçl�d�r. Bunlar �brahim ile Musa’d�r. Benim de iki arkada��mdan biri yumu�ak, di�eri sert mizaçl�d�r. Bunlar, Ebu Bekir ile Ömer’dir.) [Taberani]

Kâfirlere kar�� da iyi huylu olmal�
Sual: �slamiyet’in güzel ahlak�n� göstermek için, kâfirlere kar�� da iyi huylu olmak ve onlar� incitmemek gerekmez mi?
CEVAP
Müslümanlar�n kâfirlere kar�� da iyi huylu olmalar�, onlar� incitmemeleri gerekir. Böylece �slam dininin, iyi huylu olmay�, karde�çe ya�amay�, çal��may� emretti�i onlara da gösterilmi� olur. Böylece iyili�i seven insanlar, seve seve müslüman olurlar. Cihad etmek farzd�r. Cihad� devlet topla, silahla yapaca�� gibi, so�uk harp ile, propaganda, ne�riyat ile de yapar. Her müslüman da, iyi huylar� ile, iyilik yapmakla cihad yapar. Çünkü cihad etmek, insanlar� müslüman yapmaya davet etmek demektir. Görülüyor ki, kâfirlere kar�� da, iyi huylu olmak, onlar� incitmemek, cihad etmek oluyor. Cihad ise her müslümana gücü nispetinde farzd�r.

Allah’�n ahlak� ile ahlaklanmak
Sual: �yi bir müslüman olmak için Allah’�n ahlak� ile ahlaklanmak gerekiyormu�. Bu nas�l olur?
CEVAP
�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
(Bir kimse, bir zat ile konu�unca, e�er kalbinde, dünya sevgisi azal�p, Allahü teâlâya ba�l�l�� artarsa, onun keramet sahibi, evliyadan bir zat oldu�u anla��l�r. E�er böyle olmazsa, o zat�n istidrac gösteren bir yalanc� oldu�u meydana ç�kar. (Evliya olmak için Allahü teâlân�n ahlak� ile ahlaklanmak gerek) buyurulmu�tur. Yani Allahü teâlân�n s�fatlar�na uygun s�fatlar, evliyada has�l olur. Fakat bu benzerlik sadece isimdedir. Yoksa s�fatlar�n özelli�inde beraberlik olmaz. (Allahü teâlân�n ahlak� ile ahlaklan�n) emrini anlat�rken Hace M. Parisa hazretleri, Tahkikat kitab�nda buyuruyor ki:

"Allahü teâlân�n bir s�fat� Basirdir. Yani Allahü teâlâ her �eyi görür. Bir kimsenin kalb gözü aç�l�r, firaset �� ile, kendi ay�plar�n� ve ba�kalar�n�n iyi huylar�n� görürse, yani ba�kalar�n� kendinden üstün görürse ve Allahü teâlân�n her an gördü�ünü göz önünde bulundurarak hep Onun be�endi�i �eyleri yaparsa, bu s�fatla huylanm�� olur.

Allahü teâlân�n bir s�fat� da Mümittir. Yani öldürücü demektir. Bir kimse, sünnetler yerine yerle�mi� olan bid'atleri yok ederse, bu s�fatla s�fatlanm�� olur. Bütün s�fatlar, bunlar gibidir."

Cahiller, bu ahlaklanmay� ba�ka türlü anlam�� ve yoldan ç�km��t�r. Evliyan�n ölüleri diriltece�ini, kaybolan �eyleri bilece�ini sanm��lar, günaha girmi�lerdir.) [Müj. Mekt. 107]

Allahü teâlân�n s�fatlar�ndan biri Settard�r. Yani günahlar� örtücüdür. Müslüman da, din karde�inin kusurunu örtmelidir.

Allahü teâlâ Kerimdir. Rahimdir. Yani lütfu, ihsan� bol ve merhameti çoktur. Müslüman da, cömert ve merhametli olmal�d�r!

Allahü teâlâ, Gaffard�r, yani kullar�n�n günahlar�n� affedicidir. Müslümanlar da birbirlerinin kusurlar�n� affetmelidir!

Af, hak etti�i bir �eyi almay�p sahibine ba��lamak demektir. Allahü teâlâ affedicidir, affedenleri sever. Kur'an-� kerimde mealen, (Affet, marufu emret ve cahillerden yüz çevir!) buyuruluyor. (Araf 199)

Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(Affedin ki, Allahü teâlâ da sizi affetsin ve �erefinizi yükseltsin!) [�sfehani]

(Allah için affedeni Allahü teâlâ yükseltir, aziz eder.) [Berika]

(Kendinden uzakla�anlara yakla�mak, zulmedenleri affetmek, kendini mahrum edenlere ihsan etmek, güzel huylu olmakt�r.) [�.Ebiddünya]

(Sana zulmedeni affet, sana gelmeyene git, sana kötülük edene sen iyilik et, aleyhine de olsa mutlaka do�ru konu�.) [Ruzeyn]

(Musa aleyhisselam, "Ya Rabbi, senin indinde en aziz kimdir?" diye sordu. Allahü teâlâ da, "�ntikam almaya gücü yeterken affedendir" buyurdu.) [Harâiti]

(Allahü teâlâ, merhameti olmayana merhamet etmez, affetmeyeni affetmez.) [�.Ahmed]

(Affedin ki affa kavu�as�n�z!) [�.Ahmed]

Sual: En makbul amel nedir?
CEVAP
Peygamber efendimiz, en makbul amelin güzel ahlak oldu�unu bildirmi�, (�man yönünden müminlerin en faziletlisi, ahlak� güzel olanlard�r) buyurmu�tur. (Hakim)
Bir kimse Peygamber efendimizden nasihat istedi. Dedi ki:
- Ya Resulallah bana ö�üt ver!
- Nerede olursa olsun Allah’tan kork!
- Yine buyur ya Resulallah!
- Her kötülü�ün akabinde bir iyilik yap! �yilikler günahlar� giderir.
- Yine buyur!
- Herkesle güzel geçin! (Tirmizi)

O�lu, Lokman aleyhisselama sorar:
- En iyi haslet nedir?
- Dindar olmakt�r.
- Peki babac��m, bu haslet iki olursa?
- Dindarl�k ve mal sahibi olmak.
- Üç olursa?
- Dindarl�k, mal ve haya.
- Dört olursa?
- Dindarl�k, mal, haya ve güzel ahlak.
- Be� olursa?
- Dindarl�k, mal, haya, güzel ahlak ve cömertliktir.
- Alt� olursa?
- O�lum bu be� haslet kimde olursa, o kimse takva ehli, temiz bir kimsedir, Allahü teâlân�n dostudur, �eytandan uzakt�r.

Kur'an-� kerimde ise mealen buyuruluyor ki:
(Allah indinde en �erefliniz, takva ehli olan�n�zd�r.) [Hücurat 13]

Bir kimse, asil bir aileye mensup olmasa da, güzel huylu ise, onun için güzel huyu, iyi bir asalettir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Güzel huy gibi asalet, tedbirli olmak gibi ak�ll�l�k olmaz.) [�bni Mace]

Güzel huylu kimse, insanlar�n takdirini kazan�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Mallar�n�zla herkesi memnun edemezsiniz. Güler yüz ve tatl� dil ile, güzel ahlakla memnun etmeye çal��n�z!) [Hakim]

Sual: Güzel ahlaka sahip olmak için ne yapmak gerekir?
CEVAP
Güzel ahlaka sahip olmak için iyi ve kötü huylar� bilmek gerekir. Ayr�ca kendi kötü huylar�n� te�his etmek gerekir. Bu te�hisi kendi yapar. Yahut bir âlimin, rehberin bildirmesi ile anlar. �nsan kendi kusurlar�n� zor anlar. Güvendi�i arkada��na sorarak da, kusurunu ö�renir. Sad�k olan dost onu tehlikelerden, korkulardan koruyan kimsedir. Dü�manlar�n�n kendisine kar�� kulland�klar� kelimeler de, insana ay�plar�n� tan�tmaya yarar. Çünkü dü�man, insan�n ay�plar�n� aray�p, yüzüne çarpar. Arkada� ise, insan�n ay�plar�n� pek görmez.

Biri �brahim Ethem hazretlerine, ayb�n�, kusurunu bildirmesi için yalvar�nca, (Seni dost edindim. Her halin bana güzel görünüyor. Ayb�n� ba�kas�na sor) dedi.

Ba�kas�nda bir ay�p görünce, bunu kendinde aramak, kendinde bulursa, bundan kurtulmaya çal��mak gerekir. (Mümin müminin aynas�d�r) hadis-i �erifinin manas� budur. Yani, ba�kas�n�n ay�plar�nda, kendi ay�plar�n� görür. �sa aleyhisselama, bu güzel ahlak�n� kimden ö�rendin, dediklerinde, (Birinden ö�renmedim. �nsanlara bakt�m. Ho�uma gitmeyen �eylerinden sak�nd�m. Be�endi�imi ben de yapt�m) buyurdu. Hazret-i Lokman’a, (Edebi kimden ö�rendin) denince, (Edepsizden) dedi.

Selef-i salihinin, Eshab-� kiram�n, evliyan�n menk�belerini okumak da, iyi huylu olmaya sebep olur. Kendinde kötü huy bulunan kimse, buna yakalanman�n sebebini ara�t�rmal�, bu sebebi yok etmeye, bunun z�dd�n� yapmaya çal��mal�d�r. Kötü huydan kurtulmak, bunun z�dd�n� yapmak için çok u�ra�mak gerekir. Çünkü, insan�n al��t�� eyden kurtulmas� güçtür. Kötü �eyler nefse tatl� gelir.

Çocuklar� ihmal etmeyelim
Bugün, bütün hristiyan ülkelerinde, bir çocuk dünyaya gelir gelmez, buna bozuk dinlerinin icaplar�n� yap�yorlar. Her ya�taki insanlara, yahudili�i ve hristiyanl�� titizlikle a��l�yorlar. Müslümanlar�n imanlar�n�, dinlerini çalmak ve yok etmek ve onlar� da, hristiyan yapmak için, �slam ülkelerine paket paket kitap, bro�ür ve sinema filmleri gönderiyorlar.

O halde müslümanlar, din cahillerinin hilelerine, yalanlar�na aldanmamal�, bize emanet edilen çocuklar�m�za sahip olmal�y�z. Onlara sahip olmak da, dinimizin emirlerine uygun olarak yeti�tirmekle olur. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Ahlak�n�z� güzelle�tirin!) [�bni Lal]

En vah�i hayvan bile terbiye ile ehlile�tiriliyor. Hiçbir zaman elma çekirde�inden portakal olmaz. Fakat elma fidan�n� büyüterek, lüzumlu a�� ve kültürel tedbirlerle kaliteli elma veren bir a�aç olarak yeti�tirmek mümkündür. Bunun gibi insan tabiat�nda bulunan baz� arzular yok edilemez, fakat terbiye edilebilir.

Her �eyi, z�dd� k�rar. Kötü huylar�, iyi huylar yok eder. Bu bak�mdan kendini zorla da olsa iyi i�ler yapmaya al��t�rmal�, onlar� âdet haline getirmelidir. Çocuk, i�leri ve ahlak� iyi olan insanlarla arkada�l�k ettirilirse, güzel huylar kendili�inden onun tabiat� olur. Bu esaslar dahilinde çocuklar yeti�tirilirse dünya ve ahiret saadeti elde edilir. K�yamet günü, ana-baba, çocu�una ö�retmesi gereken ilimlerden mesul olacak, vazifesini yapmam�� ise, yahut kusur etmi� ise cezaya çapt�r�lacakt�r. Çocuklar�n� �slam terbiyesi üzerine yeti�tirmeyenler, dünya ve ahiret felaketine maruz kalacaklard�r.

Ne mutlu çocu�unu �slam ahlak� ile yeti�tirenlere.

Güzel ahlakl� olmak
Sual: Güzel ahlakl� olmak için, özet hâlinde birkaç prensip bildirilebilir mi?
CEVAP
�yi ve kötü huylar� bilmek ve tatbik etmek gerekir. �slam Ahlak� kitab�n� okuyup, oradaki bilgilerle amel eden, güzel ahlakl� olur. Bu kitapta yaz�l� olan �u iki prensibi esas alan da güzel ahlakl� olur:
1- Dü�manlar�m�z, muhaliflerimiz, bizi çekemeyenler, hep ay�plar�m�z� ara�t�r�r. Onlardan kusurlar�m�z� ö�renip güzel ahlaka sahip olabiliriz. Biri, ahlak�n� düzeltmek için �brahim Ethem hazretlerine, ay�b�n�, kusurunu bildirmesi için yalvar�nca, (Seni dost edindim. Her hâlin bana güzel görünüyor. Ay�b�n� ba�kas�na sor) dedi.

2- Ba�kas�nda bir ay�p görünce, bunu kendinde aramak, kendinde bulursa bundan kurtulmaya çal��mak gerekir. (Mümin, müminin aynas�d�r) hadis-i �erifinin mânâs� budur. Yani, ba�kas�n�n ay�plar�nda, kendi ay�plar�n� görür. �sa aleyhisselama, bu güzel ahlak� kimden ö�rendi�i sorulunca, (�nsanlara bakt�m. Ho�uma gitmeyen �eylerinden sak�nd�m. Be�endi�imi ben de yapt�m) buyurdu. Hazret-i Lokman’a, (Edebi kimden ö�rendin?) denince, (Edepsizden) buyurdu. Yani birinin yapt�� hareket bizim ho�umuza gitmiyorsa, edepsizlik olarak görüyorsak, onu biz de yapmamal�y�z. Biri bizim bir kusurumuzu söyleyince sevinmiyorsak, ba�kalar�n�n da kusurlar�n� söylememeliyiz. Biri bizi tenkit edince ho�lanm�yorsak, biz de ba�kalar�n� tenkit etmemeliyiz.

�nsan bu prensipleri uygularsa, güzel ahlakl� olur. O hâlde, bir söz söylerken, kendimizi kar��m�zdakinin yerine koymal�y�z. Böyle bir söze tepkimiz ne olur diye dü�ünmeliyiz. Bunun da istisnalar� ç�karsa da, azd�r. Zaten istisna genel kaideyi bozmaz.

Kötü huyu olan ne yapmal�d�r?
Sual: Kendinde kötü huy bulunan bir kimse, bunu gidermek, yok etmek için ne yapmal�, nas�l hareket etmelidir?
Cevap: Kendinde kötü huy bulunan bir kimse, öncelikle bu kötü huya yakalanmas�n�n sebebini ara�t�rmal�, bu sebebi yok etmeye, bunun z�dd�n� yapmaya çal��mal�d�r. Kötü huydan kurtulmak, bunun z�dd�n� yapmak için çok u�ra�mak laz�md�r. Çünkü, insan�n al��t�� eyden kurtulmas� çok zordur. Zira kötü �eyler, nefse tatl� gelir. �nsan�n, kötü bir �ey yap�nca, arkas�ndan nefse güç gelen �eyleri yapmay� âdet edinmesi, faydal� bir ilaçt�r. Mesela, “bir kötülük yaparsam, �u kadar sadaka verece�im” veya “oruç tutaca��m, gece namazlar� k�laca��m” diye yemin etmelidir. Nefis, bu güç �eyleri yapmamak için, onlara sebep olan kötü âdetini yapmaz. Kötü ahlak�n, huylar�n zararlar�n� okumak, i�itmek de, faydal� bir ilaçt�r. Kötü huyun zararlar�n� bildiren hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�nsanlar�n hiç çekinmeden, s�k�lmadan yapt�klar� günah, kötü huylu olmakt�r.)

(Her günah�n tövbesi vard�r. Kötü ahlak�n tövbesi olmaz. �nsan, kötü huyunun tövbesini yapmay�p, daha kötüsünü yapar.)

(S�cak su buzu eritti�i gibi, iyi ahlak da, hatalar� eritir. Sirke bal� bozdu�u gibi, kötü ahlak, hayrat�, hasenat�, iyilikleri mahveder.)

Hakiki Müslüman demek
Sual: �man edip, elinde geldi�i kadar ibadetlerini yapan her Müslüman, hakiki Müslüman m�d�r?
Cevap: Hakiki Müslüman olmak demek, yaln�z adete tabi olarak ibadet etmek de�il, �slâm�n emir etti�i güzel ahlak� edinerek, insanl�k vazifelerini yaparak, ruhen de tertemiz olmak demektir. �badet eden, fakat hileyi zeka eseri sayan, insanlar� aldatan, hatta bazen zararl� propagandalara aldanarak insan öldüren, ortal�� yak�p y�kan, yalan söyleyen bir kimse, Müslüman oldu�unu söylese de, hakiki Müslüman de�ildir. Allahü teâlâ, Kur'ân-� kerimde Furkân sûresinde, bir Müslüman�n nas�l olmas� icap etti�ini beyan buyurmu�, aç�kça bildirmi�tir. Bunu tefsir etmek için, Ehl-i sünnet âlimleri fazlas�yla kitap yazm��lard�r. Fakat biz, kendimizi halâ fena, kötü huylardan kurtaram�yor, Kur'ân-� kerimde bildirildi�i gibi çal��m�yor, Allahü teâlân�n emirlerini yapm�yor, sözüne sad�k olam�yor, sokaklar�m�z� pislik içinde bir harabeye çeviriyor, ruhen ve bedenen temizlenemiyoruz. Halbuki, elimizde bize bütün bu güzel �eyleri emir eden, ne yapmam�z laz�m geldi�ini aç�k aç�k bildiren, Allahü teâlân�n kelâm� Kur'ân-� kerim, Peygamber efendimizin sözleri, emirleri ve Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar� vard�r.

(Allahü teâlâ �ükredenlerin mükafat�n� verecektir) buyuruluyor. Bunu Allahü teâlâ vadediyor.

Burada �ükretmek demek, Kur'ân-� kerimin istedi�i gibi, tam Müslüman olmak demektir. Allahü teâlân�n verdi�i nimetleri, Onun emrine uygun olarak kullanmak demektir. Bugün dünyada bir milyardan fazla Müslüman oldu�u bildirilmektedir. Dünyada her 4 ki�iden biri Müslümand�r. E�er bu Müslümanlar, Allahü teâlân�n emir etti�i gibi, ruhen ve bedenen tertemiz insanlar olur, birbirlerine karde�çe ba�lan�r, çal��r, her sahada ilerlemeye ba�larsa, Allahü teâlâ da, onlara mükafat�n� verecek, o zaman Müslümanlar, t�pk� orta ça�da oldu�u gibi, medeniyetin en önüne geçeceklerdir. Allahü teâlâ, bize bunu vadediyor. Allahü teâlâ, hiçbir zaman vadinden dönmez.

Sual: Bir Müslüman�n, kendi hatalar�n�, i�ledi�i günahlar� dü�ünmesi ve bunlar� düzeltmesi gerekmez mi?
Cevap: Herkes, kendi kusurlar�n� görmeli, Allahü teâlâya kar�� yapt�� kabahatleri dü�ünmelidir. Allahü teâlân�n, kendisine ceza vermekte acele etmedi�ini, r�zk�n� kesmedi�ini bilmelidir. Anan�n, baban�n, dine uygun emirlerine itaat etmeli, dine uygun olmayanlara kar�� gelmemeli, fitneye sebep olmamal�d�r. Hakiki Müslüman böyle olur.

Eliyle, diliyle kimseyi incitmemek

Allahü teâlân�n, peygamberleri vâs�tas�yla gönderdiklerine ve Muhammed aleyhisselâma îmân edip, Allahü teâlân�n emirlerini yerine getiren, yasaklar�ndan kaçan kimseye, Müslüman denir. Müslümân, iyi insan, akl� ba��nda kimse demek olup, hem kendine, hem de ba�kalar�na zarar� dokunmaz. Allahü teâlân�n emirlerine itâat ve kul haklar�na riayet eder. Herkese iyilik edip, kötülük yapanlara nasîhat verir. Dolay�s� ile Müslüman, günah da, suç da i�lemez. Böyle olan bir Müslümân�, Allahü teâlâ da, Onun kullar� da sever. Dünyada, rahat ve huzûr içinde ya�ad�� gibi, âhirette de, ebedi saadete kavu�ur. Zaten Peygamber efendimiz Müslüman�; (Müslüman demek, Müslümanlara eli ile, dili ile zarar vermeyen kimse demektir) buyurarak tarif etmi�lerdir. �brâhim Havâs hazretleri; "Bir Müslüman, Allahü teâlân�n emir ve yasaklar�na ne kadar dikkat edip tatbik ediyorsa, Allahü teâlâ da onu, o miktârda azîz eder. Di�er Müslümanlar�n kalbine de onun sevgisini verir" buyurmu�tur. Müslümân, vakûrdur, kibârd�r, son derece mütevâz� yani alçak gönüllüdür. Kendisine ba�vuran herkesi dinler ve imkân buldukça da yard�m eder. Çünkü Peygamber efendimiz; (�nsanlara merhamet edene, Allahü teâlâ merhamet eder) buyurmu�tur.

Allahü teâlâdan korkmak �yi bir Müslümân, dînine, anas�na, babas�na, hocas�na, âmirine, büyüklerine son derece sayg�l�d�r. Lüzûmsuz �eylerle u�ra�maz, faydal� �eylerle me�gûl olur, vaktini bo� geçirmez. �bâdetlerini vaktinde ve tam yapar. Allahü teâlâya olan �ükrân borcunu öder. �bâdetini, yaln�z lâf olsun veyâ yasak ortadan kalks�n diye de�il, büyük bir arzû, istek ve sevgi ile yapar.

Allahü teâlâdan korkmak, Onu çok sevmek demektir. �nsan, nas�l çok sevdi�i bir kimsenin üzülmesini istemez ve onu üzece�im diye korkarsa, Allahü teâlâya ibâdet de, Ona olan sevgimizi ispatlayacak bir �ekilde yap�lmal�d�r. Allahü teâlân�n bize verdi�i nimetler o kadar çoktur ki, Ona olan �ükrân borcumuzu ancak, Onu çok severek ve Ona candan ibâdet ederek ödemeye çal��mal�y�z.

Ba�kas�n�n hakk�na riâyet etmek de ibâdettir. Ba�kalar�na fenâl�k edenleri ve üzerinde ba�kas�n�n hakk� bulunanlar�, hak sâhipleri affetmedikçe, Allahü teâlâ asla affetmez. Seyyid Ahmed R�fâî hazretlerine, iyi bir Müslüman nas�l olmal�d�r, diye sorulunca, cevaben buyurdu ki: "Sâlih, iyi bir Müslüman, Allahü teâlân�n hükmüne boyun e�er, gelen �iddet ve belâlara sabreder, aza kanâat eder. Allahü teâlâdan ba�kas�ndan korkmaz ve Ondan ba�ka kimseden bir �ey beklemez. �nsana, yüksek makamlar� veren, a�a�� dü�üren, azîz ve zelîl edenin Allahü teâlâ oldu�unu bilir. Sâlih Müslüman, Peygamber efendimizin sünnet-i seniyyesine tam uyar. Böyle olanlar�n korkusu, son nefes içindir. Onlar, az konu�ur, öfkelerini tutar ve �ehvetlerini yenerler. Nefslerinin arzular�n� yapmazlar. Allahü teâlây� unutturacak bütün engelleri ortadan kald�rarak, hep O''nunla berâber olmaya bakarlar. Böylece nefslerini alçalt�p, ruhlar�n� yükseltirler. Nefse, Allahü teâlân�n kazâ ve kaderine r�zâ göstermek kadar zor gelen bir �ey yoktur. Çünkü, kadere râz� olmak, Allahü teâlân�n hükmüne boyun e�mek, nefsin isteklerine z�tt�r. Nefs, bunlar� istemez. Saâdete kavu�mak, nefsin r�zâs�n� terk edip, Allahü teâlân�n r�zâs�na ko�makla mümkündür..."

Felâketlere gö�üs germek Allahü teâlân�n kaderine inanan hakiki bir Müslümân, dünyâda, dâimâ huzûr içindedir. Çünkü bu Müslümân, �una inanm��t�r: Kendisine gelen hay�r ve �er Allahü teâlâdand�r. Allahü teâlân�n takdîridir. Allahü teâlâdan gelen her �eyin, kendisi için iyi oldu�unu, fenâ zannetti�i �eyin sonunun, iyi olaca��n� dü�ünür ve böylelikle iç râhatl��n� bozmaz. Felâketlere de, kolayl�kla gö�üs gerer. ��te böyle bir insan, Allahü teâlân�n sevgili kuludur. Bu sûretle, o insan, âhiret saâdetine de ula�m�� olur. Aziz Nesefî hazretleri buyuruyor ki: "Her kim �unlara uyarsa, iyi bir Müslüman olur: 1- Helal lokma, 2- Do�ru söz, 3- Do�ru i�, 4- Evliyân�n sohbetinde bulunmak, 5- Allahü teâlân�n varl��n� birli�ini tasdik etmek, 6- Allahü teâlâya kar�� kulluk vazîfelerini yerine getirmek, 7-Kimseye eziyet vermemek, 8- Herkese rahatl�k vermek, 9-�lim ö�renmek." �yi bir Müslümân, iyilik yapmak veyâ sadaka vermek isterse, bunu gizli olarak ve iyilik yapt�� veyâ sadaka verdi�i insan�n kalbini k�rmadan, onu incitmeden, yapt�� iyili�i ba��na kakmadan yapar. K�saca iyi bir Müslümân, bütün iyi huylara sâhip, vakarl�, seciyeli, bedenen ve rûhen tertemiz, her türlü itimâda lây�k, mükemmel bir insand�r. Netice olarak Cüneyd-i Ba�dâdî hazretlerinin buyurdu�u gibi; "Müslüman, temiz topra�a benzer. Temiz topra�a her �ey at�l�r. Ezilip, hakâret görür. Lâkin ondan hep güzel, temiz, faydal� �eyler ç�kar."

Dinimiz �slam Mobil

Thu, 11 Jun 2026 21:14:39 +0300

Dinimiz �slam Mobil

Mobil cihaz�n�zdaki internet taray�c�s�n�n adres k�sm�na https://m.dinimizislam.com yaz�n ve Dinimiz �slam sitesine istedi�iniz yerden an�nda ula��n.

Kibre sebep olanlar

Tue, 09 Jun 2026 20:49:47 +0300

Sual: Neler kibre sebep olur ve kibirlide hangi kötü huylar bulunur?
CEVAP
Bu vas�flar�n biri veya birkaç�na sahip olan kimse kibirlenebilir:
�lim: Genelde az çok ilmi olanlar, di�er insanlar�, hayvan gibi, ot gibi görür. Kendini de, kuru fasulye gibi nimetten sayarak kibirlenir. �ki hadis-i �erif meali:
(Âlimim diyen cahildir.) [Taberani]

(Toplant�larda ilimle üstünlük taslayan�n gidece�i yer, Cehennemdir.) [�bni Mace]

�badet: Genelde ibadet edenler, yapt�klar� ibadetlerin noksanl�klar�na, kabul olup olmad��na bakmadan, ibadet etti�i için büyüklenir.

Soy: Bize falancalar derler diyerek soyuyla övünür. Bir kimse imans�zsa, babas� peygamber olsa da, ona faydas� olmaz. Nuh aleyhisselam�n o�lu Kenan, Âdem aleyhisselam�n o�lu Kabil, babalar� peygamberken, cehennemlik oldu. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Bir ki�i, kötüyse, soyunun üstünlü�ü, ahirette ona fayda vermez.) [Taberani]

(Soyuyla övünen, rahmet-i ilahiden uzakt�r, Cehennem odunudur.) [Tirmizi]

Soyuyla üstünlük taslayan biri, “Ben falancan�n o�lu filan�m. Ya sen kimsin?” dedi. Bunun üzerine Peygamber efendimiz buyurdu ki
(Hazret-i Musa’n�n yan�nda iki ki�i, soylar�yla övünmeye ba�lad�. Biri ecdad�n� 9 göbek geriye do�ru sayd�. Allahü teâlâ, Hazret-i Musa’ya, “Ona söyle, iftihar etti�i 9 ki�i Cehennemdedir. Kendi de onuncusudur” diye vahyetmi�tir.) [�. Ahmed]

Güzellik: Genelde kad�nlar, güzellikleriyle övünürler. Erkeklerden yak��kl�y�m diye gururlananlar olur. (O güzelli�i ben, kendime kendim vermedim) diyerek kibirden sak�nmal�d�r.

Kuvvet: Kimi güçlü kuvvetlidir, pehlivand�r, s�kt�� ta��n suyunu ç�kar�r. Sanki bu kuvveti, Allahü teâlâ de�il de, kendisi kendine vermi� gibi, kuvvetiyle büyüklük taslar.

Servet: Mal�n�n çoklu�uyla övünenler de olur. Karun gibi nice zenginler, mallar�yla birlikte helak olmu�, Cehenneme gitmi�tir. Malla övünmek de, cahilliktir.

Mevki: Kimi müdürdür, reistir, krald�r, makam�yla övünür. Firavun, Nemrut gibi nice krallar, kibirleri yüzünden Cehenneme gittiler.

Yak�nlar�n çoklu�u: Kimi de, yak�nlar�n�n, akrabalar�n�n çoklu�uyla övünür, onlara güvenir. Benim arkam var der. Allahü teâlây� b�rak�p da, kendi gibi acizlerle övünüp, onlara güvenenin hâli kötüdür.

Kibirlideki kötü huylardan baz�lar�:
H�kd: Ba�kalar�na kar�� kin ve dü�manl�k besler, onlardan nefret eder.
Gazap: Olaylara tez sinirlenir, öfkesini yenemez, kalb k�rar.
Haset: Sevmedi�i kimsede bulunan nimetleri k�skan�r.
Riya: �badetini göstererek sevgi toplamaya çal��r.
Hicr: Be�enmedi�i kimselere darg�n durur, küser.
�ematet: Ba�kas�na gelen belaya sevinir.
Gadr: Verdi�i sözde durmaz.
Ucub: Yapt�� ibadetleri be�enir. �mam-� Gazali hazretleri, Necm suresinin, (Nefsinizi tezkiye etmeyin) meâlindeki 32. âyet-i kerimesinin tefsirinde, (Bir iyilik yap�nca, bunu ben yapt�m deme, onu iyilik sanma! Onu iyilik sanmak, kendini be�enmektir) buyurdu.
H�yanet: Kendini emin, güvenilir tan�tt�ktan sonra, o emniyeti bozucu i� yapar.
Suizan: Mümin karde�inin kusurlar�n� ara�t�r�r, onun günah i�ledi�ini zanneder. Kendi ay�plar�n� görmeyip ba�kalar�n�n kusurlar�yla me�gul olur.

�lim, insan� kibre sürükler mi?
Sual: Bir kimse, din ilimlerini ö�renip, insanlara üstünlük taslarsa, böyle bir kimsenin tedavisi, bu hâlden kurtulmas� imkâns�z m� olur?
Cevap: Bu konuda, Berika’dan al�narak �slâm Ahlâk� kitab�nda deniyor ki:
“�lim kibre sebep oldu�u gibi, kibrin ilac� da ilimdir. Kibre sebep olan ilmin ilac� çok zordur. Çünkü ilim, çok k�ymetli bir �eydir. Bunun için, ilim sahibi kendini üstün ve �erefli san�r. Böyle kimsenin ilmine cehil demek daha do�ru olur. Hakiki ilim, insana aczini, kusurunu ve Rabbinin büyüklü�ünü, üstünlü�ünü bildirir. Hâl�k�na, yaratan�na kar�� korkusunu ve mahluklara kar�� tevazusunu artt�r�r. Kul haklar�na ehemmiyet verir. Böyle ilmi ö�retmek ve ö�renmek farzd�r. Buna �lm-i nâfi, faydal� ilim denir. Böyle ilim, ihlas ile ibadet etmeye sebep olur. Kibre sebep olan ilmin ilac� iki �eyi bilmekle olur:

Birincisi, ilmin k�ymetli, �erefli olmas�, salih, iyi niyete ba�l�d�r. Cehaletten ve nefsinin hevas�ndan kurtulmak için ö�renmek laz�md�r. �mam olmak, müftü olmak, din adam� tan�nmak için ö�renmemek laz�md�r.

�kincisi, ilmi ile amel etmek ve ba�kalar�na ö�retmek ve bunlar� ihlas ile yapmak laz�md�r. Amel ve ihlas ile olmayan ilim zararl�d�r. Hadîs-i �erifte;
(Allah için olmayan ilmin sahibi Cehennemde ate�ler üzerine oturtulacakt�r) buyuruldu.

Mal, mevki ve �öhret için ilim sahibi olmak böyledir. Dünyal�k ele geçirmek için ilim ö�renmek, dini dünyaya vesile etmek, alt�n ka��kla necaset yemeye benzer. Dini dünya kazanc�na alet edenler, din h�rs�zlar�d�r. Hadîs-i �erifte;
(Din bilgilerini dünyal�k ele geçirmek için edinenler, Cennetin kokusunu duymayacaklard�r) buyuruldu.

Fen bilgilerini dünya menfaati için ö�renmek caizdir, hatta laz�md�r. Hadîs-i �erifte;
(Bu ümmetin âlimleri iki türlü olacakt�r: Birincileri, ilimleri ile insanlara faydal� olacakt�r. Onlardan bir kar��l�k beklemeyeceklerdir. Böyle olan insana denizdeki bal�klar ve yeryüzündeki hayvanlar ve havadaki ku�lar dua edeceklerdir. �lmi ba�kalar�na faydal� olmayan, ilmini dünyal�k ele geçirmek için kullananlara k�yamette Cehennem ate�inden yular vurulacakt�r) buyuruldu.”

Sual: Bir kimsenin, soyu, mevkisi, güzelli�i ve gençli�i ile övünmesi, üstünlük taslamas�, dinen uygun olur mu?
CEVAP
Bir kimsenin, nesebi yani babalar�, dedeleri ile övünmesi ve kibirlenmesi, cahillik ve ahmakl�kt�r. Kabil, Âdem aleyhisselâm�n o�lu idi. Kenan, Nûh aleyhisselâm�n üç o�lundan biridir. Di�er ismi Yâm'd�r. Karde�i Yâfes din âlimi idi. Kenan küfürden kurtulamad�. Babas�n�n Peygamber olmas�, bunu küfürden kurtarmad�. �nsan�n övündü�ü dedeleri, bir avuç toprak oldu. Toprak ile övünmek akla uygun olur mu? Onlar�n salih olmalar� ile de övünmemeli. Onlar gibi salih olmaya çal��mal�d�r.

Kad�nlar�n ço�u, güzellikleri ile tekebbür eder, kibirlenir. Hâlbuki güzellik, insanda kal�c� de�ildir, çabuk gider. �nsana mülk olmaz. Ariyet, emanet olan �eyle tekebbür etmek, kibirlenmek ahmakl�kt�r. Zahirin güzelli�i, kalbin güzelli�i ile, yani iyi huyla birlikte olunca k�ymetlidir. Kalbin temizli�i de, Resûlullah efendimizin sünnetine uymakla belli olur. �nsan�n kalbine, ruhuna, ahlak�na k�ymet verilmezse, insan�n hayvandan fark� olmaz. Hatta hayvanlardan a�a�� olur. Genç ve kuvvetli olmakla tekebbür etmek, kibirlenmek de, cahilliktir. Hayvanlar�n mekanik ve his organlar�ndaki kuvvetleri, insanlardan kat kat fazlad�r. Hayvanlar�n insanlara tekebbür etmesi laz�m olur. Hep kuvvetli kalaca��n�, hastal��a, tehlikeye, kazaya yakalanmayaca��n� kim iddia edebilir? Gençli�inden, gücünden, kuvvetinden, hatta hareketinden, solumas�ndan ayr�lmayan kimse görülmü� müdür? Böyle geçici olan, devâm� çok k�sa olan ve hayvanlarla ortakla�a bulunan �eylerle tekebbür etmek akla uygun olur mu?

Mal, evlat, mevki ve rütbe ile tekebbür etmek, kibirlenmek insana hiç yak��maz. Çünkü bunlar, kendinde bulunan üstünlükler de�ildir. Gelip geçen, kendinde kalmayan, insandan çabuk ayr�lan �eylerdir. Bunlar ahlaks�zlarda, kötü kimselerde de bulunur. Bunlar üstünlük olsalard�, bunlara kavu�mayanlar�n ve kavu�up da ayr�lanlar�n, çok a�a�� kimseler olmalar� laz�m gelirdi. Mal, �eref vesilesi olsayd�, h�rs�zlar�n, az zamanda bile olsa, �erefli kimseler olmalar� laz�m gelirdi.

�nsan�n kendi günahlar�n� unutmamas� ve ezelde kendi hakk�nda nas�l takdir olundu�unu ve son nefesinin nas�l olaca��n� dü�ünmesi laz�md�r.

Güvenme varl��a, dü�ersin darl��a!

�nsan�n ba�lang�c� bir damla su ve sonu da toprak olup çürüyüp gitmektir. Bunu bilen, idrak eden bir kimsenin, kendisine emanet olarak verilen imkanlara, makama, paraya, güce kuvvete güvenmesi, ahmakl�k de�il de nedir? Abbasi halifelerinden Hârun Re�îd, �akîk-i Belhî hazretlerinden nasihat isteyince; �akîk-i Belhî hazretleri: -Dü�ün ki çölün ortas�nda kald�n, susuzluktan ölmek üzeresin. Birisi getirip bir içim su satsa bu suyu kaça al�rs�n? diye sorar. Halife Hârun Re�îd de;

-Ne kadar istiyorsa onu verir, suyu sat�n al�r�m cevab�n� verir. Bunun üzerine �akîk-i Belhî hazretleri:

-Elinde su bulunan kimse, bu suya mukâbil senden servetinin yar�s�n� istese, yine râz� olur musun? diye sorar. Hârun Re�îd de; -Evet râz� olurum cevab�n� verir. �akîk-i Belhî hazretleri; -Peki dü�ün ki servetinin yar�s�n� verip sat�n ald��n suyu içtin. Bir zaman geçince bu suyu d��ar� atmak ihtiyâc�n� duydun, fakat idrar yapamad�n. Öyle ki ölecek hâle geldin. Birisi ç�k�p dese ki, ben seni bu s�k�nt�dan kurtar�r�m, lâkin buna mukabil olarak mülkünün öbür yar�s�n� isterim, dese ne yapars�n? diye sorar. Hârun Re�îd de;

"Servetimin

ne mânâs� var?" -Elbette râz� olurum. Ben o s�k�nt�da iken servetimin ne mânâs� var? cevab�n� verir. Bunun üzerine �akîk-i Belhî hazretleri:

-O halde önce içti�in sonra idrar yoluyla d��ar�ya att��n bir içim su k�ymetinde bile olmayan �u servetine sak�n güvenme. Bir kimseye kar�� bununla ö�ünme, buyurur. Seyyid Ali Hemedânî hazretleri buyuruyor ki: "Biliniz ki dünyâ, k�yâmet çölünün kenar�nda bir konakt�r. Bu konak, insanlar, âlem-i ervâh çölünden k�yâmet sahras�na sefer yaps�nlar diye, ezel çölü ile ebed çölü aras�na konmu�tur. Bu konaktan maksat, âhiret seferi için az�k haz�rlamak ve bu uzun yolculuk için tedbir ile me�gûl olmakt�r. �nsanlar, burada de�i�ik haldedirler. Bâz�s� bedenen kuvvetli, mânen zay�f, bâz�s� mânen kuvvetli, bedenen zay�ft�r. Bâz�s� her iki bak�mdan da kuvvetli, bâz�s� da her iki bak�mdan da zay�f yarat�lm��t�r. Güç, kuvvet sâhibi olanlara verilen bu nîmet, Allahü teâlân�n bir emânettir. Ak�ll� olanlar, bu emâneti, ebedî saâdet tohumlar�n� ekerek sonsuz nîmetleri kazanmakta kullan�rlar. Ma�rur ve gâfil olanlar ise, kendilerine emanet olarak verilen bu nîmeti, �u birkaç günlük kederli dünyâ hayât� için harcarlar. K�sa ömrü bu murdar dünyâya âit �eyleri toplamakla zâyi ederler. Uzun âhiret yolculu�u için haz�rlanmaktan gâfil olurlar. Böylece din karde�lerinin de dünyâya ve âhirete âit haklar�n� unuturlar, yerine getirmezler. Allahü teâlân�n emirlerine uymay� elden kaç�r�rlar. Bu insanlar, dünyân�n geçici nîmetlerine dal�p, Allahü teâlây� unutmalar� sebebiyle âhirette Cehennem''e at�lacaklar ve kendilerine merhamet edilmeyecektir." Abdülkâdir De�tûtî hazretleri, bir gün Sultan Kay�tbay ile birlikte otururken, elbisesine sinekler konar. Latîfe yoluyla sultâna:

-�u sineklere söyle de, benim üzerimden gitsinler, der. Sultan Kay�tbay;

-Efendim! Sinekler benim sözümden ne anlarlar. Ben onlara nas�l anlatabilirim ki! cevab�n� verir. Bunun üzerine Abdülkâdir De�tûtî hazretleri; -Sen nas�l sultans�n ki, sineklere dahi sözün geçmiyor! Bunun için dünya sultanl��na güvenme. Sultanl�k, makam olarak her ne kadar yüksek görünüyor ise de, sineklerin bile kendisine itâat etmedi�i bu sultanl��a sultanl�k denir mi? Buna aldan�p gururlanmamak lâz�md�r, buyurur.

Daha sonra Abdülkâdir De�tûtî hazretleri; "Ey sinekler! Üzerimden ayr�l�n�z" buyurunca sinekler üzerinden çekilip giderler. Bu hâdiseden çok ibret alan Sultan Kay�tbay, hakîkî sultanlar�n bu büyükler oldu�unu, onlara tâbi olmakla �ereflenen bir çöpçünün, o büyükleri tan�mak nasîb olmayan sultanlardan kat kat k�ymetli oldu�unu daha iyi anlar.

"Bin sene ya�ad�m"

�evâhid-ün-Nübüvve kitâb�nda, önceki zamanlara ait bir kabrin ba��nda, �öyle yaz�l� oldu�u nakledilmektedir: "Benim ad�m, �eddâd bin Âd. �rem Ba�lar� ve imâd sâhibiydim. Bin sene ya�ad�m. Bin �ehir kurdum. Bin kantar alt�na sâhip oldum. Binlerce askerim vard�. �ark�n ve garb�n saltanât�na sâhip oldum. Ne dünyâ bana kald�, ne de ben dünyâda bâkî kald�m. Benden sonra kimse dünyâya ma�rûr olmas�n." �mâm-� A''zam Ebû Hanîfe hazretleri, �mâm-� Ebû Yûsuf hazretlerine hitaben; "Dünyâya ve dünyâl��na güvenme. Bulundu�un hale de dayanma. Çünkü Allahü teâlâ, varl��n�n cümlesinden sana soracakt�r" buyurmu�tur. Azîz Mahmûd Hüdâyî hazretleri buyuruyor ki: "Dünyâ ve dünyâ nîmeti hayaldir. Onun için dünyâ mal�na, makâm�na ve dünyâ hayât�na güvenme. Biz bu dünyâda misâfiriz, yolcuyuz. Sonunda ayr�l�p gidece�iz. S�k�nt�n varsa üzülme. Bir an sonra ne olaca��m�z belli de�il."

Havf ve Reca

Mon, 08 Jun 2026 20:33:37 +0300

Sual: Allah sevgisi ile Allah korkusunun di�er sevgi ve korkulardan fark� nedir?
CEVAP
Allah korkusu ve Allah sevgisi, insanlar� saadete kavu�turan iki kanat gibidir. �man eden ve iman�n tad�n� bulan da Allahü teâlây� çok sever.

Ak�ll� insan, nimet sahibinin sevgisini kaybetmekten çok korkar. Ayr�ca Ona isyan edip azaba müstahak olmaktan da korkar. Demek ki, Allah korkusu, sevileni kaybetmekten meydana gelen bir korku oldu�u gibi, Ona isyan ederek tehlikelere maruz kalmaktan da meydana gelen bir korkudur. Allahü teâlâdan celal s�fat� sebebiyle korkmak, günah� sebebiyle korkmaktan daha üstündür. Sadece günah� sebebi ile korkan kimse, günah i�lemeyi b�rak�nca, (Günahlar� b�rakt��ma göre, art�k Allah’tan niçin korkay�m) diyebilir. Allah’tan korkan, korkunun gere�ini yapan kimse ak�ll�d�r. Çünkü hadis-i �erifte buyuruluyor ki:
(Akl�n çoklu�u, Allah korkusunun çoklu�u ile belli olur.) [�. Muhber]

Sual: Allah’tan korkmak ne demektir?
CEVAP
Allah’tan korkmak, bir zalimden korkmak gibi de�ildir. Bu korku, sayg� ve sevgi ile kar��k olan bir korkudur.

A��klar�n ma�uklar�na kar�� yazd�klar� �iirlerde, böyle korku içinde olduklar�n� bildiren beyitleri az de�ildir. Ma�ukunu kendinden pek yüksek bilen bir a��k, kendini o sevgiye lay�k görmeyerek, hislerini böyle korku ile anlatmaktad�r.

�nsan, sevdi�i kimseyi, herhangi bir �ekilde üzmekten korkar. Allahü teâlây� ise, herkesten çok sevmek gerekir. Allah’� çok seven bir kimse, herhangi bir yanl�� i� yap�p, Onu üzerim diye çok korkar.
Bizleri yoktan var eden ve çe�itli nimetler ihsan eden Rabbimizi elbette çok sevmek gerekti�i gibi, bu sevgiyi kaybetmekten de çok korkmak gerekir.

Allah’tan korkmak büyük derecedir. Kur'an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Allah indinde en k�ymetliniz, Ondan en çok korkan�n�zd�r.) [Hucurat 13]

(Allah’tan korkun! Biliniz ki Allah’�n azab� çok çetindir.) [Bekara 196]

(Allah’tan korkun ki, kurtulu�a eresiniz.) [Maide 100]

Âlimler ve arifler buyuruyor ki:
Allah’tan korkan�n kalbi hikmetle dolar.
Kalbinde Allah korkusu bulunmayan kalbler harap olmu�tur.
Allah’tan korkman�n alameti, kendini hasta görüp, ölüm korkusuyla bütün isteklerinden kaç�nmaya çal��makt�r. Allah’tan korkan kimse, Allahü teâlân�n rahmetinin çok bol oldu�unu bilir. Kur'an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Kim günah i�ler veya kendine zulmeder, sonra pi�man olup, ma�firet dilerse, Allah’� çok affedici, çok merhametli bulur.) [Nisa 110]

(Allah’�n rahmetinden ümidinizi kesmeyin; çünkü kâfirlerden ba�kas�, Allah’�n rahmetinden ümidini kesmez.) [Yusüf 87]

Allahü teâlân�n azab� �iddetli oldu�u gibi, rahmeti daha boldur. Hadis-i �eriflerde buyuruluyor ki:
(Rabbinizden bahsedince, korku verecek �ey söylemeyin!) [Beyheki]

(Allahü teâlây� kullar�na sevdirin ki, Allahü teâlâ da sizi sevsin!) [Taberani]

(E�er kul, Allahü teâlân�n ne kadar affedici oldu�unu bilseydi, haram i�lemekten çekinmezdi. Azab�n�n da ne kadar �iddetli oldu�unu bilseydi, hep ibadet eder, hiç günah i�lemezdi.) [Nesefi]

�nsanlar� Allah’�n rahmetinden ümitsizli�e dü�üren, onlara zorluk gösteren bir ki�iye, K�yamet günü Allahü teâlâ, (Sen kullar�ma rahmetimden ümit kestirdin. Bugün sen de rahmetimden mahrumsun) buyuracakt�r. Peygamber efendimiz de buyurdu ki:
(Allahü teâlân�n rahmetinden ümit kestirip [dinden] nefret ettirene lanet olsun!) [�ir’a]

Allahü teâlân�n rahmeti, dünyada mümin-kâfir herkesedir. Ahirette, kâfirlere rahmetin zerresi yoktur.
Âyet-i kerimede mealen, (Rahmetim her �eyi kaplam��t�r) buyurulduktan sonra, (Rahmetim, benden korkup, haramlardan kaçan ve zekatlar�n� veren ve Kur'an-� kerime inananlar içindir) buyuruluyor. (Araf 156)

(Havf ve reca [korku ile ümit] aras�nda bulunan mümin, umdu�una kavu�ur, korktu�undan emin olur) hadis-i �erifini dü�ünmeli, Allahü teâlân�n azab�ndan korkup, rahmetinden de ümit kesmemelidir! (Tirmizi)

Mümin orta yolda olmal�d�r
Bir kimse, ne kadar âlim olursa olsun, ne kadar ibadet ederse etsin, kendisine muhakkak Cennetlik gözü ile bakmamal�d�r. �lmine, ameline güvenenler zarara u�rayabilir. Bunun için daima Allahü teâlân�n azab�ndan korkmal�, hiç bir ibadetine güvenmemelidir! �lmine, ibadetine güvenmek, nas�l çok tehlikeli ise, kendini muhakkak Cehennemlik zannederek, Allahü teâlân�n rahmetinden ümidini kesmek de tehlikelidir. Mümin, orta yolda olmal�d�r. Yani Allahü teâlân�n rahmetinden ümidini kesmemeli, azab�ndan da emin olmamal�d�r!

Allahü teâlân�n rahmetinden ümidini kesmek caiz olmaz. Her ibadet eden, muhakkak Cennetlik olmad�� gibi, her günahkâr da muhakkak Cehennemlik de�ildir.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(K�yamet günü Allahü teâlâ, "Dünyada beni bir defa hat�rlayan veya korkup günahtan vazgeçeni Cehennemden ç�kar�n" buyurur.) [Tirmizi]

(Allahü teâlân�n mümine olan merhameti, her annenin çocu�una olan merhametinden daha üstündür.) [Buhari]

([�hlasla] "La ilahe illallah Muhammedün Resulullah" diyene Allahü teâlâ Cehennemi haram k�lar.) [Buhari]

Sual: Allah’�n emri ve yasaklar�na riayet etmeden, Allah’�n rahmetinin çok oldu�unu söyleyip, yaln�z Onun rahmetinden ümidi kesmemek uygun mudur?
CEVAP
Allahü teâlâdan korkmal�, Onun rahmetinden ümidi kesmemelidir! Ümit, Reca, korkudan çok olmal�d�r. Böyle olan�n ibadetleri zevkli olur. Gençlerde korkunun daha fazla olmas�, ihtiyarlarda recan�n daha fazla olmas� gerekir, denildi. Hastalarda reca fazla olmal�d�r. Korkusuz reca ve recas�z korku caiz de�ildir. Birincisi emin olmak, ikincisi ümitsiz olmakt�r. Hadis-i kudside, (Kulumu, beni zan etti�i gibi kar��lar�m) buyuruldu. Zümer suresindeki 53.âyet-i kerimede mealen, (De ki, ey çok günah i�lemekle haddi a�an kullar�m, Allah’�n rahmetinden [bizi affetmez diye] ümidinizi kesmeyin! Çünkü Allah, [iman ehlinin] bütün günahlar�n� hiç �üphesiz affeder. Elbette O, sonsuz ma�firet ve nihayetsiz merhamet sahibidir.) buyuruldu. Bunlardan, recan�n fazla olmas� gerekti�i anla��l�yor. (Allah korkusundan a�layan, Cehenneme girmez) ve (Benim bildi�imi bilseydiniz, az güler çok a�lard�n�z) hadis-i �erifleri de, havf�n yani korkunun fazla olmas� gerekti�ini gösteriyor.

Sual: Hep Allah’tan korku içinde mi ya�amak gerekir?
CEVAP
Kendini garanti Cennetlik bilmek gibi, kendini mutlaka Cehennemlik bilmek de çok tehlikelidir. Allahü teâlâdan korkmal� ve rahmetinden ümidi kesmemeli, yani beyn-el-havfi ver-reca [korku ve ümit aras�nda] olmal�d�r.

Havf, Allahü teâlâdan korkmak, reca, Allahü teâlân�n rahmetinden ümidini kesmemektir. Sebebine yap��madan bir �ey beklemeye temenni, sebebine yap��t�ktan sonra, beklemeye reca denir. Temenni, insan� tembelli�e, reca ise, çal��maya sevk eder. Hadis-i �erifte, (Din i�leri temenni ile do�ru olmaz) buyuruldu.

Bir kimse, en iyi tohumu bulup, mümbit topra�a eker, yabani otlardan temizler, gübreler ve gerekli ilaçlamalar�n� da yapar. Allahü teâlâ da bu mahsulü çe�itli afetlerden korursa, bu beklemeye ümit denir. �yi tohum atmaz, kültürel ve ilaçl� mücadelesini yapmazsa, üstelik toprak da mümbit de�ilse, bu tarladan iyi mahsul almak için beklerse, bu bekleyi�e ümit denmez. Çünkü sebeplerin hepsine yap��mam��t�r. Ama yine imkans�z olmad�� için, buna temenni denir.

Bunun gibi, do�ru iman tohumunu kalbine yerle�tirip, buras�n� fena ahlak dikenlerinden temizlerse, ibadet suyu ile iman a�ac�n� sularsa, ölünceye kadar her türlü afetlerden korumas� için Allahü teâlâya s��n�rsa, yani vazifesini zaman�nda yaparsa, buna ümit denir. Ümitten muhabbet do�ar. Muhabbet makam�ndan yüksek makam yoktur.

�man tohumu do�ru oldu�u halde, kötü ahlaktan temizlenmez ve ibadet suyu ile sulanmazsa, rahmet beklemek ahmakl�k olur. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Her istedi�ini yap�p, rahmete kavu�aca��n� ümit eden ahmakt�r.) [Tirmizi]

Demek ki, bütün sebeplere yap��t�ktan sonra neticeyi beklemek ümit olur. O halde ihlasla tevbe eden, kabul edildi�ini ümit etmelidir. Tevbe etmedi�i halde günah�na üzülürse, üzülmesi tevbeye sebep olur.
Cehennem tohumu ekip, Cennet beklemek büyük ahmakl�kt�r. Salih amel i�lemeden, büyüklerin kavu�tuklar� dereceyi ümit etmek de ak�ls�zl�k olur.

Her ibadet eden, Cennetlik olmad�� gibi, her günahkâr da Cehennemlik de�ildir. Cenab-� Hakk�n gazab� dü�ünülerek ibadetlere güvenmemeli, af ve ma�fireti de dü�ünülerek rahmetinden ümit kesmemelidir!

Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ buyurdu ki: Kulum, göklere ula�acak günah i�lese; fakat rahmetimden ümidini kesmeyip, ma�firet dilerse, affederim.) [Tirmizi]

Ümit, korkudan çok olmal�d�r:
Allahü teâlân�n kendisini affedece�ini zannedenin, ibadetleri zevkli olur. Gençlerde korkunun daha fazla olmas�, ihtiyarlarda recan�n daha fazla olmas� gerekir. Hastalarda reca fazla olmal�d�r. Korkusuz reca ve recas�z havf caiz de�ildir. Birincisi emin olmak, ikincisi ümitsiz olmakt�r.
Yukar�daki âyet-i kerime ve hadis-i �erif de recan�n, ümidin fazla olmas� gerekti�ini göstermektedir.

Korku, ümitten çok olmal�d�r:
Kur'an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(K�yamette kurtulu�a erenler, Allah’a ve Resulüne itaat edip Allah’tan korkan ve sak�nanlard�r.) [Nur 52]

(��lediklerinin cezas� olarak, art�k az gülüp, çok a�las�nlar.) [Tevbe 82]

(Allah kat�nda en k�ymetliniz, ondan çok korkup sak�nan�n�zd�r.) [Hucurat 13]

Müminun suresinin, (Rablerinin huzuruna ç�kacaklar�ndan kalbleri korku ile çarpar) mealindeki 60. âyet-i kerimesindeki kimselerin h�rs�z m�, zâni mi oldu�u sorulunca, Peygamber efendimiz buyurdu ki:
(Bunlar, namaz, oruç ve zekat gibi ibadetlerini yerine getirdikleri halde “acaba ibadetlerimiz kabul olmad� m�” diye korkan kimselerdir.) [Tirmizi]

Bu âyet-i kerimeler de, korkunun fazla olmas� gerekti�ini göstermektedir. Ümidi ve korkuyu bildiren nasslar birlikte incelenince, müminin, havf ve reca aras�nda olmas� gerekti�i anla��l�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Havf ve reca [korku ile ümit] aras�nda bulunan mümin, umdu�una kavu�ur, korktu�undan emin olur.) [Tirmizi]

Yani Allahü teâlân�n azab�ndan korkarak, rahmetinden de ümidini kesmeyerek, haramlardan kaç�p ibadetlerini yapmaya çal��an mümin Cennete gider.

Allah korkusunun önemi
Allah’tan korkmal�, ona kar�� kötü zanda bulunmamal�d�r. Kur'an-� kerimde mealen buyuruldu ki:
(Allah’tan nas�l korkmak gerekiyorsa, öylece korkunuz) [A.�mran 102]

(Sizden öncekilere de, size de Allah’tan korkman�z� tavsiye ettik.) [Nisa 131]

(Kötü zanda bulundu�unuz için helake mahkum kavim oldunuz.) [Feth 12]

(Rabbinize olan [ümitsizli�iniz, kötü] zann�n�z sizi helak etti.) [Fussilet 23]

Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(Allah korkusundan a�layan, Cehenneme girmez.) [Nesai]

(Benim bildi�imi bilseydiniz, az güler çok a�lard�n�z.) [Buhari]

(Cenab-� Hak, yemin ile buyuruyor ki: “Dünyada benden korkarak a�layan hiç kimse yoktur ki, onu Cennette ebedi güldürmü� olmayay�m!”) [Beyheki]

(Allah korkusu ile, kalbi ürperenin, a�açtan yaprak dökülür gibi, günahlar� dökülür.) [Beyheki]

(Allahü teâlâdan hakk�yla korksayd�n�z, cehilsiz ilme kavu�urdunuz.) [�bni Sünni]

(Allah korkusu, her hikmetin ba��d�r.) [Taberani]

Sevgiyi yitirmek korkusu
�nsan sevdi�i �eylerin elden ç�kmas�ndan korkar. Sevdi�i kimselerin sevgisini kaybetmekten korkar. Bunun için Allah’� en çok sevenler, Allah’tan en çok korkanlard�r. Keza Allahü teâlây� en iyi tan�yanlar da Ondan en çok korkanlard�r. Allah’tan korkup günahtan sak�nan kimselere mütteki denir. Müttekiler hakk�nda çok müjdeler vard�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Müttekilerin hepsi hesaps�z Cennete girer.) [Taberani]

Allah korkusunun sebebi, ilim ve marifettir. �lim ve marifet sahipleri, kendi ay�plar�n�, günahlar�n� ve ibadetteki kusurlar�n� görerek, bunun yan�nda Allahü teâlân�n kendisine verdi�i say�s�z nimetleri dü�ününce, yapt�klar�ndan utan�p, kalbinde korku ba�lar. Bu kimsenin hali �una benzer. Bir padi�ah bir kimseye iltifat ederek say�s�z yard�m ve ihsanlarda bulunsa, üstelik sadrazaml�k rütbesi verse, bu kimse de, padi�ah�n bu iyiliklerine kar��l�k nankörlük ve h�yanet etse, bunu da padi�ah�n gördü�ünü anlasa, o kimsenin kalbine bir korku ate�i dü�er.

Korkunun dereceleri vard�r: �nsan�n kendisini arzulardan men etmesine iffet, haramlardan men etmesine takva, �üphelilerden men etmesine vera denir. Allah’a yakla�maya mani olan her �eyden men etmesine ise s�dk denir. Böyle kimselere de s�dd�k denir.

Salih bir müslüman Cehennemden, gaflete dü�üp kalbinin kararaca��ndan, nimetlerin çoklu�u sebebiyle zevke dal�p ahireti unutaca��ndan, bütün kusur ve kabahatlerinin ortaya dökülüp rezil olaca��ndan korkar.

En büyük korku da imans�z gitme korkusudur. Çünkü Allahü teâlâdan celal s�fat� sebebiyle korkmak, günah� sebebiyle korkmaktan daha üstündür. Sadece günah� sebebi ile korkan kimse, günah i�lemeyi b�rak�nca, (Günahlar� b�rakt��ma göre, art�k Allah’tan niçin korkay�m) diye dü�ünebilir. Bu bak�mdan Allahü teâlâdan, Celal s�fat� sebebiyle korkmak daha üstündür.

Cenab-� Hak, Davud aleyhisselama, (Kükremi� aslandan nas�l korkuyorsan, benden de öyle kork) buyurdu. Çünkü aslan, senden korkmaz, öldürmemek için bir sebep aramaz. Öldürmek isteyince de seni bir suçundan dolay� öldürmez. Böyle dü�ünenin korkmamas� mümkün de�ildir.

�mans�z ölmek korkusu
Hazret-i Ebud-derda buyuruyor ki:
Hiç kimse, ölüm zaman�nda iman�n�n geri al�nmayaca��ndan emin olmaz. S�dd�klar kötü ak�betten çok korkarlar. Süfyan-i Sevriyi a�larken gördüler. (Allahü teâlân�n aff�n�n, senin günah�ndan büyük oldu�unu bilmez misin?) dediler. (�manla ölece�imi bilsem, da�lar kadar günah�m olsa yine korkmam) buyurdu. Mürid, günah i�lemekten, arif ise küfre dü�mekten korkar.

�lim ve marifetten korku has�l olur. Korkudan ise, zühd, sab�r, tevbe, s�dk, ihlas ve bunlardan da muhabbet has�l olur. Muhabbet makam� çok üstündür. Marifet, kendini ve Rabbini bilmek demektir. Marifetten aciz olan ise, marifet sahipleri ile sohbet etmeli, gafillerden uzak durmal�d�r.

Allah’tan korkan, Onun emir ve yasaklar�na riayet eder. Hiç kimseye zarar� dokunmaz. Kendine edilen kötülü�e sabreder. Kusurlar�na tevbe eder. Çal��rken, al��veri� ederken, kimsenin hakk�n� yemez. �lim ve ahlak sahiplerine sayg� gösterir. Arkada�lar�n� sever ve kendini sevdirir. Kimseyi çeki�tirmez, kimseye sert davranmaz. Mal� ve mevkiyi herkese iyilik etmek için ister. Kendini be�enmez. Allahü teâlân�n her an gördü�ünü ve bildi�ini dü�ünür, hiç kötülük etmez. K�saca, Allah’tan korkan, herkese faydal� olur.

Allah korkusu faydal�d�r
�badet yapmamak, günahlardan kaçmamak insan�n kalbini karart�r, zamanla küfre sokar. Yani kâfir olur. Ebedi Cehennemde kal�r. Günahlar�n hepsi Allah’�n emrini yapmamak oldu�undan büyüktür. Bir hadis-i �erifte, (Çok az bir günahtan kaç�nmak, bütün cin ve insanlar�n [nâfile] ibadetleri toplam�ndan daha iyidir) buyuruluyor. Her günah, Allahü teâlâya isyan oldu�undan, büyüktür; fakat baz�s�, baz�s�na göre küçük görünür. Bir küçük günah� yapmamak bütün cihan�n nafile ibadetlerinden daha sevabd�r, çünkü nafile ibadet yapmak farz de�ildir. Günahlardan kaç�nmaksa farzd�r. (R�yad-un-nas�hin) Tevbe edilmeyen günahlar�n cezas� verilirse, bu cezaya katlanmak çok zordur.

�nsan, kendi acizli�ini dü�ünerek, Allahü teâlân�n azab�n�n çok çetin ve �iddetli oldu�unu iyi bilmelidir.

Ki�i, dünyada hiçbir �eyine güvenmemelidir! Ne ilmine, ne ibadetine, ne soyunun yüce olmas�na, has�l� hiçbir faziletine güvenmemelidir!

Allahü teâlân�n gazab� günahlar içinde sakl�d�r. Bir günah yüzünden büyük azaba maruz b�rakabilir. Y�llarca ibadet eden makbul bir kulunu ebediyen Cehenneme koyabilir.

Yüz bin y�l ibadet eden �blis, kibrederek, Âdem aleyhisselama do�ru secde etmedi�i için, sonsuz olarak lanetlik oldu. Allahü teâlâ, yüzbin y�ll�k ibadetini yüzüne çarpt�.

Cezaya maruz kalanlar
Allahü teâlâ, bir zelle yüzünden Âdem aleyhisselam� Cennetten ç�kard�. Hazret-i Âdem y�llarca felaketlere maruz kald�. [Zelle, do�rular içinde en do�ruyu bulamamak demektir. Peygamberler asla günah i�lemez.]

Âdem aleyhisselam�n o�lu Kabil, karde�i Habil’i öldürdü�ü için ebedi Cehennemlik oldu.
Nuh aleyhisselam, ufak bir söz yüzünden Allahü teâlân�n sert hitab�na maruz kald�. Utanc�ndan k�rk y�l, ba�� e�ik gezdi.

Allah’�n dostu �brahim aleyhisselam da bir zellesi yüzünden uzun müddet a�lad�. Cebrail aleyhisselam gelip dedi ki:
- Niçin bu kadar a�l�yorsun? Sen Allah’�n dostusun. Hiç dost, dostunu cezaland�r�r m�?
�brahim aleyhisselam �öyle cevap verdi:
- Yapt��m� dü�ünürken dostluk hat�r�ma gelmiyor.

Yunus aleyhisselam, zelle say�lacak bir hareketinden dolay�, Allahü teâlâ onu deniz alt�nda k�rk gün bal��n karn�nda hapsetmi�tir.

Davud aleyhisselam da bir zelle yüzünden o kadar a�lad� ki, gözya�lar�ndan otlar bitti. Allahü teâlâya dua ederken dedi ki:
- Ya Rabbi, gözya��m� görüyorsun.
Cenab-� Hakk�n cevab� �öyle oldu:
- Ey Davud, yapt��n� unutuyor, gözya�lar�n� hat�rl�yorsun.
Davud aleyhisselam, k�rk sene daha a�lam��t�r.

Her duas� makbul, âlim ve evliyadan bir zat olan Belam-� Baura, Musa aleyhisselama beddua etti�i için kâfir oldu. Akabinde dili gö�süne kadar sark�p yap��t�. Kur'an-� kerimde, dilini sark�t�p soluyan köpe�e benzetildi. (Araf 176)

Çok zengin olan Karun, zekat vermedi�i için mal� ile helak oldu.

O halde, her günahtan kaçmaya çal��mal�d�r. Günah i�leyince de, ümitsizli�e kap�lmamal�, hemen tevbe etmelidir. Peygamber efendimiz, (Ya Rabbi, gazab�ndan r�zana, azab�ndan aff�na, senden sana s��n�r�m) diye dua ederdi. (Hakim)

Allah’�n rahmeti boldur
Müslüman, Allahü teâlân�n rahmetinin sonsuzlu�unu dü�ünerek, ümitsiz olmamal�. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Allahü teâlân�n mümine olan merhameti, annenin çocu�una olan merhametinden daha fazlad�r.) [Buhari]

(Allahü teâlâ, k�yamette buyurur ki:
Dünyada bir gün beni hat�rlay�p anan�, benden bir kerecik korkan�, Cehennemden ç�kar�n!) [Tirmizi]

(Mümin, Allah’�n azab�n�n �iddetini bilseydi, Cenneti ümit etmez, kâfir de Allah’�n rahmetinin sonsuzlu�unu bilseydi, Cennetten ümidini kesmezdi.) [Müslim]

(K�yamette, [günah� sevab�ndan çok] biri, Cehenneme götürülürken, “Ya Rabbi, dünyada sana hep hüsnü zan ettim, [rahmetinden ümit kesmemi�tim]” der. Allahü teâlâ da, “Onu b�rak�n! Kulumu beni zannetti�i gibi kar��lar�m” buyurur.) [Beyheki]

(Allahü teâlâ, k�yamette, hiç kimsenin tahmin edemeyece�i kadar çok ki�iyi affeder. Hatta �blis bile affolunaca��n� umar.) [�bni Ebiddünya]

(Allahü teâlâ buyuruyor ki: Ben Allah’�m, benden ba�ka ilah yoktur. Rahmetim, gazab�m� geçmi�tir. Allah’tan ba�ka ilah olmad��na ve Muhammed aleyhisselam�n, Onun kulu ve resulü oldu�una �ehadet eden, Cennete girer.) [Deylemi]

([�hlasla] “La ilahe illallah Muhammedün Resulullah” diyen kimseye Cehennem haramd�r.) [Buhari]

Kadi Yahya bin Eksem vefat edince, rüyada görüp halini sordular.
O da, (Allahü teâlâ bana, “Ey kötü ihtiyar, �unlar� niçin yapt�n” diye beni azarlay�nca, beni büyük bir korku kaplad�. Ben de, “Ya Rabbi, böyle sorguya çekilece�imi bildirmediler” dedim. “Ne bildirdiler?” buyurdu.
Ben de râvilerin ismini sayarak, “Ben azimü��an müslüman olarak saç� sakal� a�aran kuluma azap etmekten hayâ ederim” buyurdu�unu bildirdiler, dedim. “Sen ve râviler sad�ks�n�z. Ben de seni ma�firet ettim” buyurdu) diye cevap verdi.

Cehennemden iki ki�iyi ç�kar�rlar. Allahü teâlâ, (Yapt�klar�n�z�n kar��l��n� gördünüz. Çünkü ben zulmetmem) buyurduktan sonra, (Haydi tekrar Cehenneme) denilince, biri çok h�zl� yürür, di�eri ise yürümez, bekler.

Her ikisine bunun sebebini sorarlar. H�zl� yürüyen, (Emre uymaman�n, söz dinlememenin neye mal oldu�unu anlad�m, onun için, bu emri olsun yerine getireyim diye h�zl� yürüyorum) der. Di�eri ise, (Rabbime hüsn-i zan ettim. Cehennemden ç�kar�nca, bir daha sokmaz diye ümit ettim) der. Her ikisini de cenab-� Hakk�n ihsan� ile Cennete götürürler.

Allahü teâlân�n af ve ma�firetini ümit eden müminleri ve kendisinden korkanlar� Cehennemden ç�karaca��, bildirilmi�tir. Peygamber efendimizin �efaati de, günah� sevab�ndan çok olan müminler içindir.

Hazret-i Ebu Bekir buyurdu ki:
Allah’tan korkman�z�, havf ile recay� birle�tirmenizi tavsiye ederim. Çünkü Allahü teâlâ Zekeriyya aleyhisselam� ve ehl-i beytini �öyle övüyor:
(Hay�r i�lerinde yar��r, korku ile ümit aras�nda bize dua ederlerdi.) [Enbiya 90]

Hazret-i Ömer buyurdu ki:
(E�er dense ki, Cennete yaln�z bir ki�i girecek, o ki�inin kendin oldu�unu ümit etmelisin! Yine dense ki, Cehenneme yaln�z bir ki�i girecek, o kimsenin kendin olaca��n� zannedip korkmal�s�n.)

Hazret-i Ali de, (Günahlar�m çok, Allah beni affetmez) diyerek ümitsizli�e dü�en birine buyurdu ki: (Ümitsiz olma, Allahü teâlân�n rahmeti senin günahlar�ndan büyüktür. Rahmeti gazab�n� a�m��t�r.)
Allahü teâlân�n rahmetini ümit etmek, kulu Cennete çeken ip gibidir. Havf, yani Allah’tan korkmak ise, Cehenneme dü�memek ve Cennete gitmesi için vurulan kamç� gibidir.

Peygamber efendimiz, ölüm halindeki bir gence sorar:
- Kendini nas�l buluyorsun?
- Günahlar�mdan korkuyor; fakat Allah’tan ümit kesmiyorum.
- Bu korku ile ümit, �u ölüm an�nda kimde bulunursa, Allahü teâlâ, ona umdu�unu verir ve onu korktu�undan emin k�lar. (�. Gazali)

Mümin daima korku ile ümit aras�nda ya�amal�d�r. Korkunun fazla olmas� daha iyidir. Böylece kötülüklerden kaç�p iyilik etmeye ko�ar. Ölürken ise ümidi korkusundan fazla olmal�d�r.
Ya Rabbi! Bizleri azab�ndan korkan ve rahmetinden ümit eden kullar�ndan eyle!

Sual: Bir arkada�, (Biz bütün dünyan�n Müslüman olmas� için çal��yoruz) dedi. Ben de (Bu mümkün mü?) dedim. (Tevbe de, Allah’tan ümit kesmek küfürdür. Sen kâfir oldun) dedi. Benim öyle söylememin küfürle ilgisi var m�?
CEVAP
Hay�r, küfürle ilgisi yoktur. Allah’tan ümit kesmenin bu konu ile ilgisi yoktur. Allah’�n rahmetinden ümit kesmek küfürdür. Yani, beni kesin Cehenneme atar, ben bu günahkâr halimle asla Cennete giremem demek küfür olur. Kendini kesin Cehennemlik bilmek küfür oldu�u gibi, kendini garanti Cennetlik bilmek de küfürdür, yani do�ru imana, emir ve yasaklara önem verilmez, varl��yla yoklu�u, yapmas�yla yapmamas� e�it hale gelir, yani onun için fark etmez, bu yüzden küfre dü�er.

Hazret-i Mehdi geldi�i zaman bütün dünyaya hâkim olacak ama o ayr� bir konudur.

�badet, Allahü teâlâ için yap�l�r
Sual: �badetleri yaparken neye dikkat etmeli, korkarak m� yoksa ümit ederek mi ibadet etmelidir?
Cevap: �badet, Allahü teâlân�n r�zas�na kavu�mak için yap�l�r. Ba�kas�n�n muhabbetine, sevgisine, ihsan�na kavu�mak için yap�lan ibadet, ona tap�nmak olur. Allahü teâlâya ihlas ile ibadet etmemiz emir olundu. Hadîs-i �erifte;
(Allahü teâlân�n birli�ine iman edenden, namaz� ve zekat� ihlas ile yapandan Allahü teâlâ raz� olur) buyuruldu. Resûlullah efendimiz Mu'âz bin Cebel hazretlerini, Yemene vali olarak gönderirken;
(�badetlerini ihlas ile yap. �hlas ile yap�lan az amel k�yamet günü sana yeti�ir) buyurmu�tur. Hadîs-i �eriflerde;
(�badetlerini ihlas ile yapanlara müjdeler olsun. Bunlar hidayet y�ld�zlar�d�r. Fitnelerin karanl�klar�n� yok ederler.)

(Dünyada haram edilmi� olan �eyler melundur. Ancak Allah için yap�lan �eyler k�ymetlidir) buyuruldu.

Dünya nimetleri geçicidir. Ömürleri pek k�sad�r. Bunlar� ele geçirmek için dinini vermek ahmakl�kt�r. �nsanlar�n hepsi acizdir. Allahü teâlâ dilemedikçe, kimse kimseye fayda ve zarar yapamaz. �nsana Allahü teâlâ kâfidir. Allahü teâlâdan korkmal�, Onun rahmetinden ümidi kesmemelidir. Ümit, reca, korkudan çok olmal�d�r. Böyle olan�n ibadetleri zevkli olur. Gençlerde korkunun daha fazla olmas�, ihtiyarlarda recan�n, ümidin daha fazla olmas� laz�md�r denildi. Hastalarda reca, ümit fazla olmal�d�r. Korkusuz reca ve recas�z korku caiz de�ildir. Birincisi emin olmak, ikincisi ümitsiz olmakt�r. Hadîs-i kudside;
(Kulumu, beni zan etti�i gibi kar��lar�m) buyuruldu. Zümer sûresinin 53. âyet-i kerimesinde meâlen;
(Allah bütün günahlar� affeder. O gafurdur, rahimdir) buyuruldu.

Bunlardan, recan�n, ümidin fazla olmas� laz�m geldi�i anla��lmaktad�r.

(Allah korkusundan a�layan, Cehenneme girmez) ve

(Benim bildi�imi bilseydiniz, az güler çok a�lard�n�z) hadîs-i �erifleri de, havf�n, korkunun fazla olmas� laz�m geldi�ini göstermektedir.

"Azab�nla helak etme..."

Azâb; i�lenen günahlar sebebiyle âhirette çekilecek cezâ demektir. Allahü teâlâdan ve azâb�ndan korkmak lâz�md�r. Bir Müslüman, Allahü teâlâdan utanmazsa ve azâb yap�laca��n� dü�ünmezse büyük günâh olur. Zira, Allahü teâlân�n azâb�ndan korkmamak büyük günahlardand�r. Tûr sûresinin 7. âyet-i kerimesinde meâlen: (Allahü teâlân�n azâb yapaca�� gün elbette gelecektir. Onu kimse önleyemez) buyurulmaktad�r. Peygamber efendimiz, zaman zaman; (Yâ Rabbî! Bizi gadab�nla öldürme, azâb�nla helâk etme ve bundan önce bize âfiyet ihsân eyle) diye dua ederlerdi.

Ebû Ali Rodbârî hazretleri, Allahü teâlâdan korkmak ayn� zamanda da ümitli olmak gerekti�ini söyler ve: "Havf; Allahü teâlân�n azâb�ndan korkmak ve recâ; Allahü teâlân�n rahmetinden ümitli olmak, bir ku�un iki kanad� gibidir. �kisi birden bulunursa, hem ku�, hem de uçu� düzgün ve mükemmel olur. Kanatlar�n birisi bulunmazsa, ku� da, uçu� da noksan olur. Kanatlar�n�n ikisi de bulunmazsa ku� ölüme terk edilmi�tir" buyururdu.

Havf ve recâ aras�... Mü''minin îmân�, havf ve recâ aras�nda olmal�d�r. Allahü teâlân�n azâb�ndan korkmal�, fakat rahmetinden bir an ümit kesmemelidir. Her günâh� i�lemekten çok sak�nmal�, günah� sebebiyle îmân�n�n gitmesinden korkmal�d�r. Bütün günâhlar� i�lemi� olsa bile Rabbimizin affedece�inden hiç ümit kesmemelidir. Gençlikte, Allahü teâlân�n kahr�ndan, azâb�ndan korkmak, titremek lâz�md�r. �htiyârl�kta aff�na, merhametine s��nmal�d�r.

Tövbe edilmeyen herhangi bir günâhdan Allahü teâlâ intikâm alabilir. Çünkü, Allahü teâlân�n gadab�, günâhlar içinde sakl�d�r. Allahü teâlâ pek kuvvetli, herkese gâlib ve intikâm al�c�d�r. Yüzbin sene ibâdet eden makbûl bir kulunu, bir günâh için, sonsuz olarak reddedebilir ve hiçbir �eyden çekinmez. Bunu Kur''ân-� kerîm bildiriyor ve iki yüz bin sene itâat eden �blîs''in, kibredip, secde etmedi�i için, ebedî melûn oldu�unu, haber veriyor. Yeryüzünde halîfesi olan, Âdem aleyhisselâm�n o�lunu, bir adam öldürdü�ü için, ebedî tardeyledi... Mûsâ aleyhisselâm zaman�nda, Bel''am bin Bâûrâ �sm-i a''zam� biliyordu. Her duâs� kabûl olurdu. Allahü teâlân�n bir harâm�na, az bir meyletti�i için, îmâns�z gitti. (Onun gibiler köpek gibidir) diye dillerde kald�... Kârûn, Mûsâ aleyhisselâm�n akrabâs� idi. Mûsâ aleyhisselâm buna hay�r duâ edip ve kimyâ ilmi ö�retip, o kadar zengin olmu�tu ki, yaln�z hazînelerinin anahtarlar�n� k�rk kat�r ta��rd�. Birkaç kuru� zekât vermedi�i için, bütün mal� ile birlikte, yer alt�na sokuldu... Sa''lebe, sahâbe aras�nda çok zâhid idi. Çok ibâdet ederdi. Câmiden ç�kmazd�. Bir kerre sözünde durmad�� için, sahâbîlik �erefine kavu�amad�, îmâns�z gitti... Allahü teâlâ, bunlar gibi dahâ nice kimselerden, bir günâh sebebi ile, böyle intikâm alm��t�r. Sure-i �brâhimin 7. âyet-i kerimesinde meâlen: (Nîmetlerimin k�ymetlerini bilir, emretti�im gibi kullan�rsan�z, onlar� art�r�r�m. K�ymetlerini bilmez, bunlar� be�enmezseniz, elinizden al�r, �iddetli azâb ederim) buyurulmaktad�r.

K�yâmetin deh�etinden!.. Ebû Bekr Verrâk hazretleri, o�lunu mektebe göndermi�ti. Bir gün çocu�un benzinin sarar�p bedeninin titredi�ini gördü. Sebebini sordu�unda, o�lu: "Efendim, hocam bana Müzzemmil sûresinin 17. âyetini ö�retti. O âyette cenâb-� Hak meâlen; (E�er siz "dünyâda" küfrederseniz, çocuklar� aksaçl� ihtiyarlara çevirecek olan bir günde "k�yâmet gününün �iddet ve azâb�ndan" kendinizi nas�l koruyabilirsiniz?) buyuruyordu. Bu âyetin �iddetinden böyle oldum" diye cevap verdi. Daha sonra çocuk hastaland� ve bir müddet sonra da vefât etti. Babas� Ebû Bekr Verrâk hazretleri o�lunun mezar�n�n ba��nda a�layarak kendi kendine �öyle dedi:

"Ey Ebû Bekr! Çocu�un bir âyet i�itmekle hastalan�p can verdi. Bunca y�ld�r Kur''ân-� kerîm okur hatmedersin, sana bir �ey olmuyor. Yoksa kalbin ta� m�d�r?" Ahmed bin Âs�m Antâkî hazretlerine; "Allahü teâlân�n be�endi�i i�lerle me�gûl olan kimsenin sak�nmas� gereken nedir?" diye sual edildi�inde:

"Yapt�� sâlih amelleri gözünde büyüterek bir hayli ibâdet yapt��n�, ibâdet ve tâat husûsunda durumunun iyi oldu�unu dü�ünerek, günahlar�n� unutmaktan sak�nmas� gerekir. Çünkü bunda, amellerinin onu ��martmas� ve i�ledi�i günahlar�n azâb�ndan emin olmas� vard�r. Böyle bir durum ise tehlikelidir" buyurmu�tur.

''Kimseden bir �ey istemem'' Bir gün, Râbia-i Adviyye hazretlerine yemek yapmak istediler, fakat so�an yoktu. Kom�udan alal�m dediler. O da; "K�rk senedir, Allahü teâlâdan ba�kas�ndan bir �ey istememek üzere söz verdim. Zarar� yok so�ans�z olsun" buyurdu. Sözünü yeni bitirmi�ti ki, bir ku� ayaklar�ndaki so�anlar� oraya b�rak�p gitti. Bunu gören hazret-i Râbia; "Bu ilâhî bir imtihand�r, Allahü teâlân�n azâb�ndan emin de�ilim, korkuyorum!" deyip, yemek yerine kuru ekme�i yedi. �akîk-i Belhî hazretleri de buyuruyor ki: "Allahü teâlân�n azâb�ndan korkman�n alâmeti haramlar� terk etmektir. Allahü teâlân�n rahmetinden ümidli olman�n alâmeti de çok ibâdet etmektir."

D�nya sevgisi g�nahlar�n ba��d�r

Sun, 07 Jun 2026 00:02:26 +0300

Sual: Bir hadis-i �erifte, "Dünyaya, burada kalaca��n�z kadar, ahirete de, orada kalaca��n�z kadar çal��n�z!" buyuruluyor. Ne kadar büyük olursa olsun, bir say�n�n sonsuzun yan�ndaki de�eri s�f�r kabul edildi�ine göre, dünya için hiç çal��mamak gerekmez mi?
CEVAP
Dinimiz, dünyaya da, ahirete de çal��may� emretmektedir. Kur'an-� kerimde mealen (Dünyadan da nasibini unutma!) buyuruluyor. (Kasas 77)

Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(Dünyan�z� �slaha, düzeltmeye çal��n�z! Yar�n ölecekmi� gibi de ahiret için amel ediniz!) [Deylemi]

(Hiç ölmeyecekmi� gibi dünya için, yar�n ölecekmi� gibi de ahiret için çal��n�z!) [�bni Asakir]

(Sizin hay�rl�n�z, ahireti için dünyas�n�, dünyas� için ahiretini terk etmeyen ve insanlara yük olmayand�r.) [Deylemi]

(Dünya mal�ndan ayr�l�nca üzülmek, buna kavu�unca sevinmek ve azg�nl�k yapmak, insan� Cehenneme götürür.) [Tirmizi]

(Dünyay� seven, ahiretine zarar verir. Ahireti seven, dünyas�na zarar verir. O halde, devaml� olan�, geçici olana tercih etmelidir.) [Beyheki]

(�lim, Allah r�zas� için de�il, dünya menfaati için ö�renildi�i ve ibadetler, dünya menfaatlerine alet edildi�i zaman fitneler zuhur edecektir.) [A.Rezzak]

Kur'an-� kerimde de mealen buyuruluyor ki:
(Mal ve evlat dünya hayat�n�n süsüdür. Baki olan, salih ameller, Rabbinin kat�nda, mal ve evlatlardan ve dünyal�klardan iyidir.) [Kehf 46]

Dünya binektir
�mam-� Maverdi hazretleri buyuruyor ki:
Dünya çal��ma yeridir. Hadis-i �erifte, (Dünya ne güzel binektir. Ona binin ki, sizi ahirete kavu�tursun!) buyuruluyor. Dünya mutlak manada kötü de�ildir. Ahiret az��n� haz�rlayanlar için servet yurdudur. �brahim aleyhisselam, (Ya Rabbi ne zamana kadar daha dünyay� takip edece�im) dedi�i zaman Allahü teâlâ buyurdu ki:
(Ya �brahim, böyle konu�ma! Çoluk çocu�unun nafakas� için çal��mak dünya talebi de�il ki ondan �ikayet edilsin!) [Edeb-üd-dünya]

Dünya bir alet, bir vas�tad�r. Bu vas�tay� iyi yolda kullanan kazan�r, kötü yolda kullanan kaybeder. Mesela size yeni, güzel bir araba veriyorlar. (Bu araba ile, �u kadar zamanda �u kar��daki köprüyü geçerseniz, kurtulu�a ereceksiniz) deniyor. Siz de, arabaya bak�p (Ne kadar da güzelmi�) diyerek onu sevmekle me�gul olur, verilen zaman içinde kar��ya geçmezseniz, dü�man gelir, sizi k�sk�vrak yakalar, köprüyü geçemezsiniz. Bu vas�ta, yolcular� sahile ç�karan bir gemi de olabilir. Bu vas�taya zaman�nda binip gitmeyen kurtulamaz. Dinimiz bu vas�tay�, kötülememi�tir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Dünya, ahiretin tarlas�d�r.) [Deylemi]

(Dünya, ahiretin köprüsüdür.) [Deylemi]

(Allah r�zas�n� kazanmak, ahiret az��n� temin etmek için, dünya ne güzel yerdir. Allah r�zas�n� kazanmayan, ahiret az��n� temin etmeyen için de, dünya ne kötü yerdir. Bir kimse, "Allah dünyay� rezil etsin!" derse, dünya da ona, "Hangimiz Rabbimize asi oluyorsa, Allah onu rezil etsin!" der.) [Hakim, �bni Lal]

(Dünyaya sövmeyin; çünkü mümin için ne güzel bir binektir. Hayra onunla eri�ilir, �erden onunla kurtulunur.) [Deylemi, �bni Neccar]

Dünya sevgisi
Dinimiz, bu bine�in sevgisini kötülemi�tir. Yani "Binek ne güzelmi�" diyerek, onunla me�gul olup hedefe varmamak kötülenmi�tir. Nitekim hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Dünya sevgisi bütün günahlar�n ba��d�r.) [Beyheki, �bni Ebiddünya]

Demek ki, bine�i sevmekle me�gul olmay�p, binip bir an önce saadet diyar�na gitmeye çal��mal�d�r!

Bizi maksad�m�za ula�t�ran bine�in iyi, sa�lam olmas� istenir. Onun için Allahü teâlân�n bize verdi�i ak�l, sa�l�k, mal gibi nimetleri yerinde kullanmal�d�r! Cenab-� Hak, dünya saadetini de istememizi emrediyor. (Ey Rabbimiz, bize dünyada da ahirette de iyilik, güzellik ver!) diye dua etmemizi istiyor. (Bekara 201)

Hadis-i kudside de buyuruldu ki:
(Hak teâlâ buyurdu ki, "Ey dünya, bana hizmet edene hizmetçi ol! Sana hizmet eden de senin hizmetçin olsun.") [Ebu Nuaym]

Dünyan�n faydas�z i�lerinden uzak durmak, ahirete yarayacak i�ler yapmak gerekir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Dünyaya meyledenin emeli uzun olur, sonunu getiremez, bitmez tükenmez ihtiyaca dü�er; öyle bir me�gale kaplar ki mihnetinden kendini kurtaramaz.) [Deylemi]

(Ahireti isteyip onun için çal��an, geçim s�k�nt�s� çekmez, zengin olarak sabahlar, zengin olarak ak�amlar. Dünyay� talep edip onun için ko�an geçim darl�� çeker, fakir olarak sabahlar, fakir olarak ak�amlar.) [�bni Neccar]

(Ahiret i�i sana kolay gelir, dünya i�i zor gelirse, bil ki sen iyi hâl üzeresin. Ahiret i�i zor, dünya i�i kolay gelirse, bil ki durumun kötüdür.) [Beyheki]

Haks�z kazanç
Muhammed aleyhisselam Peygamber olarak gönderilince, �eytanlar �blisin ba��nda toplan�p üzüntülerini bildirdiler. Bunun üzerine �blis onlara, (Bunlar dünyay� sever mi?) dedi. Onlar, evet deyince, (Öyleyse üzülecek bir �ey yok. Onlara haks�z kazanç sa�lat�r�m. Lüzumsuz masraf yapt�r�r, lüzumlu yere de harcatmam. Zaten her kötülük bu üç �eyden meydana gelir) dedi.

Dünyal�k için ne kadar üzülürsen o nispette ahiret sevgisi kalbden ç�kar. Ahiret için ne kadar üzülürsen, o nispette dünya s�k�nt�s� kalbden ç�kar. Dünyada herkes misafirdir. Yan�ndaki �eyler emanettir. Misafirin gitmekten, emanetin ise geri al�nmaktan ba�ka çaresi yoktur. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Dünya mümine zindan, kâfire Cennettir.) [Müslim]

Mümine dünyan�n zindan olmas�, Cennete nispetledir. Cennette Müminler, gözlerin görmedi�i, kulaklar�n duymad��, akla ve hayale gelmeyen büyük nimetlere kavu�acaklard�r. Hiçbir s�k�nt� görmeyeceklerdir. Cennetin sonsuz nimetleri kar��s�nda dünya hayat�, müminler için bir zindan, bir Cehennem azab� gibi gelecektir. Kâfirler için Cehennem azab� o kadar �iddetli olacakt�r ki, dünyadaki en �iddetli i�kence bile onlar için çok hafiftir.

Nafaka kazanmak
Sual: Nafakam� kazanmak için ticaret yap�yorum. Kâr edince seviniyorum. Dünya mal�na sevindi�im için haram m� i�lemi� oluyorum?
CEVAP
Nafakay� kazanmak farzd�r, nafakadan fazlas�n� kazanmak sünnettir. Kâr edince sevinmek haram de�ildir, niyetine göre sevab da kazanm�� olur. Nefsin arzular�n� sevmek haramd�r. Mesela kâr edince, (Ben i�ini bilen adam�m) diye kibirlenmek haram olur.

Dünya i�ine üzülmek
Sual: Dünya i�lerimiz, düzgün gitmedi�i için üzülmek günah m�d�r?
CEVAP
Dünya i�i, âhirete yarayan bir i� de olabilir, yaramayan da olabilir. O dünya i�i, âhiret için yapaca��m�z ibadete mani oluyorsa üzülmek, âhiret için olur, dünya için olmaz. E�er o i�in âhiretimize faydas� yoksa, üzülmek yersizdir. �mam-� Rabbani hazretleri de buyuruyor ki:
Dünya i�lerinin bozuk gitmesinden ve hâlinizi toparlayamad��n�zdan hiç s�k�lmay�n! Çünkü dünya i�leri, üzülmeye de�mez. Bu dünyada olan her �ey geçecek, yok olacakt�r. Allahü teâlân�n raz� oldu�u �eylerin arkas�nda ko�mak gerekir. Güç olsa da, kolay gelse de, bunlar� yapmaya çal��mal�d�r. (1/150)

Sual: Çoluk, çocu�un ihtiyaçlar� için çal��mak, para, mal kazanmak da dünyaya gönül ba�lamak say�l�r m�?
Cevap: Konu ile alakal� olarak �mâm-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki:
“�nsan�n muhtaç oldu�u �eyleri zaruret miktar� kullanmas� ve bunlar� elde etmek için çal��mas�, dünyaya gönül ba�lamak olmaz. �htiyaçtan fazla ve faydas�z �eyler, dünyad�r. Bunlar�n da, Allahü teâlân�n r�zas�na uygun olarak elde edilmeleri ve sarf edilmeleri dünya olmaz. Riyazet çekmenin ve mubahlar� zaruret miktar� kullanman�n, büyük bir faydas� da, K�yamet günü hesab�n k�sa ve kolay olmas�d�r. Ahiretteki derecelerin yükselmesine de sebep olur. Dünyada ne kadar s�k�nt� çekilirse, ahirette o kadar çok rahatl�k olacakt�r. Peygamberler, bu bak�mdan da, riyazat ve mücahedat çekmi�lerdir. Bütün bunlardan anla��l�yor ki, riyazet çekmek ve mubahlar� zaruret oldu�u kadar kazan�p kullanmak, ictibâ, seçilmi�lerin yolunda �art olmamakla beraber, bunlar iyi ve faydal� �eylerdir. Faydalar�n�n çoklu�u dü�ünülünce zaruri ve laz�m da diyebiliriz.”

Yüzü dünyaya dönük olandan uzakla�!..

�nsan�n, dünyada rahata, âhirette de ebedi saadete kavu�abilmesi için, yüzünü, gönlünü âhirete çevirmesi, yüzü, gönlü dünyaya yönelmi� olanlardan da uzakla�mas� laz�md�r. �mâm-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: "En iyi kimse, kalbi dünyâya ba�l� olmayan ve Allah sevgisi ile çarpand�r. Dünyâ muhabbeti, günâhlar�n ba��d�r. Dünyây� sevmekten kurtulmak da, ibâdetlerin ba��d�r. Çünkü Allahü teâlâ, dünyâya dü�kün olmay� sevmez.

Dünyâ demek, kalbi Allahü teâlâdan gâfil eden, Onu unutturan, kalbe Allah''tan ba�kalar�n� getiren �eyler demektir. Allahü teâlây� unutturan mallar, sebepler, mevkiler, �erefler hep dünyâ olur. ��te bu dünyâ, insan�n cân dü�man�d�r. Bu dünyân�n dü�künleri, hiç toparlanamaz, kendilerine gelemezler. Âhirette de, pi�mân olacaklar, çok ac�larla kar��la�acaklar. Dünyây� terk etmek demek, kalbin onu sevmemesi, ona dü�kün olmamas�, k�ymet vermemesi demektir. Ona dü�kün olmamak da, varl�� ile yoklu�u müsâvî olmakt�r.

Dünyâ ile âhiret z�tt�r! Allahü teâlân�n sevmedi�i bu dünyân�n arkas�nda ko�mamal�d�r! Gönlünü hep Allahü teâlâya ba�lamak sermâyesini elden kaç�rmamal�d�r! Ne satt��n� ve buna kar��l�k neyi ald��n� dü�ünmelidir! Dünyây� ele geçirmek için âhireti vermek ve insanlara yaranmak için Allahü teâlây� b�rakmak alçakl�k ve ahmakl�kt�r. Dünyâ ile âhiret birbirinin z�dd�d�r, tersidir. �kisinin sevgisi bir kalbde toplanamaz.

Dünyâya dü�kün olanlarla arkada�l�k etmek, onlarla görü�mek, öldürücü zehirdir. Bu zehirle öldürülen kimse, sonsuz olarak ölür. Bunlar�n ya�l�, tatl� yemekleri, kalbin hastal��n� artt�r�r. Onlarla görü�mekten, arslandan kaçar gibi, hattâ dahâ çok kaçmal�d�r. Arslan insan�n yaln�z cân�n� al�r. Bu da, âhirette faydal� olur. Dünyâya dü�kün olanlarla berâber olmak ise, insan� sonsuz felâkete ve zarara sürükler. Onlarla konu�maktan, onlar�n lokmalar�n� yemekten ve onlar� sevmekten ve onlar� görmekten sak�nmal�d�r. Hadîs-i �erîfte; (Zengine, zenginli�i için alçakl�k gösterenin dîninin üçte ikisi gider) buyuruldu. Onlara kar�� yap�lan bu alçalmalar ve yaltaklanmalar, onlar�n mallar� ve makâmlar� için midir, yoksa de�il midir? �yi dü�ünmek lâz�md�r. Mallar�, mevkileri için oldu�unda hiç �üphe yoktur. Bunun sonu da, dîninin üçte ikisinin gitmesidir. Art�k Müslümânl�k nerede, kurtulu� nerededir? Onlar�n sohbetinden sak�n! Onlar� görmekten sak�n!" Ebüssü''ûd Ebü''l-A�âir El-Bâzinî hazretleri buyuruyor ki: "Bir kimse, seni dünyâl�k �eylerle anar ve senin yan�nda onlar� överse, ondan kaç�n! Yine bir kimse, Rabbine kar�� senin gaflete dalmana sebep olursa, ondan yüz çevir, derhal ayr�l! Dünyâ sevgisini do�uran her türlü maddî dü�ünceyi ve buna benzer me�galeleri kalbinden söküp at. Seni, Allahü teâlây� hat�rlamaktan al�koyan her ne olursa olsun, bundan yüz çevir! Kafanda ve kalbinde yer eden lüzûmsuz hât�ralarla oyalan�p durmaktan sak�n. Böyle dü�üncelerden keder meydana gelir. Çok kerre kederden de gaflet hâs�l olur. Böyle olunca, insanda nefsânî arzular harekete geçer. Bu istek kuvvet bulunca, bo� ve faydas�z �eylerle u�ra�mak arzusu hâs�l olur. Bu arzular galip gelince, kalp zay�flar ve nûru söner. Çok defâ tamâmen telef olur ve ak�l ondan s�yr�l�p gider. Art�k bundan sonra, sanki kalbin üzerine bir perde gerilmi� olur." Abdullah-i Dehlevî hazretleri; "�slâm âlimi, dünyâya dü�kün olmaz ve dünyâya dü�kün olanlarla birlikte bulunmaz. �slâmiyetin bildirdi�i iyi i�leri yapar. Çal��t�klar�n�n dünyâdaki ve âhiretteki kar��l��n� yaln�z Allah''tan bekler. Her i�inde takvâ, sab�r, kanâat, tevekkül ve r�zâ yolunu tutar. Onu görenler Allahü teâlây� hât�rlar. Dünyâ dü�ünceleri kalbinden kaçar" buyurmu�tur.

Bahâeddîn-i Buhârî hazretleri anlat�r: "Talebeli�imin ilk günlerinde, bir yerde iki ki�inin konu�up sohbet etti�ini görsem, gider onlara kat�l�rd�m. Onlar� dinlerdim. E�er Allahü teâlâdan, Resûlullah''tan, Kur''ân-� kerîmden konu�up, hay�r olan i�lerden bahsederlerse, memnun olur ferahl�k duyard�m. Bo� �eyler konu�anlardan ise, keder ve üzüntü duyarak uzakla��rd�m."

Ecel ans�z�n yakalay�verir!.. Hasan-� Basrî hazretleri, Ömer bin Abdülazîz hazretlerine yazd�� mektupta; "Dünyâya dü�kün kimse, murâd�na kavu�amaz. Bir gün olsun rahat nefes alamaz. Her gün, ayr� bir dü�ünce, keder getirir. Derken dünyâya o kadar dalar, ömür biter de ecel bir gün onu yakalay�verir. Sonunda, az�ks�z âhiret yolculu�una ç�kmak zorunda kal�r. ��te böyle duruma dü�mekten sak�n" buyurmu�tur. Ahmed Siyâhî hazretleri de, o�luna nasihat ederek buyuruyor ki: "Ey o�ul! Dünyâya sar�lm�� ona gönül vermi� olanlarla bulunma. Onlarla sohbet ve berâberlik, gam, keder ve üzüntü getirir. Bu tecrübe ile sâbittir."

�vmek ve �v�nmek

Sat, 06 Jun 2026 00:36:44 +0300

Sual: Hakl� olarak birini yüzüne kar�� övmek uygun mudur?
CEVAP
Hakl� olarak da birini yüzüne kar�� övmek, onun felaketine sebep olabilir. Çünkü sevdi�i kimseyi övmek, a��r�l��a kaçar ve yalan kar��abilir. Sevmedi�i kimseyi övmekte ise riya olabilir.

Bazen bir kimseyi övmekle, övülen kimse sevinir, kendini be�enir, insanlar beni örnek als�n diye gösteri�e kap�labilir. Kendini di�er insanlardan üstün görebilir. Halbuki kendini aciz, eksik, günahkâr gören, kibirlenemez, salih amel i�lemeye ve haramlardan daha çok sak�nmaya gayret eder. Kendisini ba�kalar�ndan üstün gören kimse ise, bütün faziletlerden mahrum kal�r. Övülen kimse, kendisinde bir �eyler oldu�unu zanneder. Resulullah efendimizin yan�nda birisini övdüler. Övene, (Onun boynunu kestin, duyarsa iflah olmaz) buyurdu. (Buhari, Müslim)

Birini övmek, onun kibirlenmesine sebep olabilir. Kibir ve ucub ise, insan� helak eder. Hadis-i �eriflerde buyuruluyor ki:
(Din karde�inden bir ihtiyac�n� isterken onu övmekle söze ba�lamay�n. Böyle yapan onun belini k�rm�� olur.) [�bni Lal]

(Birbirinizi övmekten sak�n�n. Çünkü övmek onu bo�azlamakt�r.) [�bni Mace]

(Ki�iyi yüzüne kar�� övmek, onu bo�azlamakt�r.) [�. Ebiddünya]

Bizi öven bize iyilik etmi� olmaz. Bizi arkadan hançerlemi� olur. Onun için övenlerin sözlerine itibar etmemeli. �ki hadis-i �erif meali:
(Meddahlar�n [herkesi övenlerin, ya�c�lar�n] yüzüne toprak saç�n!) [Müslim, Tirmizi]

(Meddahlar�n a�z�na toprak at�n.) [�bni Hibban]
(Toprak saçmak, onu a�a�� bilmek, sözlerine de�er vermemektir.)

�yileri övmek uygun olmay�nca, fâs�klar�, yani aç�ktan günah i�leyenleri övmek hiç uygun olmaz. Bir hadis-i �erif meali:
(Fâs�k övüldü�ü zaman Allahü teâlâ gazaplan�r.) [�bni Ebiddünya, Beyheki]

Bizi övenlerin tesiri alt�nda kalmak da uygun de�ildir. �nsanlar�n övmesiyle, yermesini bir kabul edenler makbul insanlard�r. Birisini tenkit etti�iniz zaman üzülmüyor, haktan ayr�lm�yorsa, övünce de sevinmiyorsa, o kimse salih biridir. Hazret-i Ömer, kendisini öven birine, (Beni de, kendini de helak m� edeceksin) buyurdu. Bir âlim de, kendini yüzüne kar�� övene buyurdu ki: (Beni niçin övüyorsun? Öfkeli iken tecrübe ettin de beni halim selim mi buldun? Benimle yolculuk ettin de iyi biri olarak m� gördün? Bana bir emanet verdin de buna riayet ettim mi? Bilmedi�in kimseyi nas�l översin?)
Övülmeyi sevmek felakettir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Övülmeyi sevmek, insan� kör ve sa��r eder. Kusurlar�n� görmez olur. Do�ru sözleri, verilen nasihati i�itmez olur.) [Deylemi]

(Din i�lerine, insanlar�n sizi övmeleri arzusunu kar��t�rmaktan sak�n�n. Sonra amelleriniz bo�a gider.) [Deylemi]

(Cennetin ebedi nimetlerini isteyen, övülmekten ho�lanmas�n.) [Deylemi]

Bir insan için ölüm an� mühimdir. Yani imanla gitmek mühimdir. Ölürken imanla gitmeyen kimseyi hayat�nda övmek neye yarar? Kendimizi övmek, övenlere ses ç�karmamak, bilmedi�imiz insanlar� övmek uygun olmaz. Allahü teâlâ, bize iman gibi büyük bir nimet ihsan etmi�tir. Bununla övünebiliriz. Ancak son nefese kadar bu iman� muhafaza edip etmeyece�imiz belli de�ildir. Bunun için daima korku içinde ya�amak, haramlardan kaçmak, dinimizin bütün emirlerini yapmak ve Allah’�n rahmetinden ümit kesmemek gerekir.

�lmin faydas�n� görmek için
Sual: �lmi hangi maksatla ö�renmeli ki faydas�n� görelim?
CEVAP
�lmi, yaln�z Allah r�zas�n� kazanmak için ö�renmek gerekir. Ba�ka maksatlarla ö�renmek, caiz de�ildir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Kim âlimlere övünmek, sefihlerle, cahillerle, akl� noksan olanlarla münaka�a etmek, onlar� susturmak, insanlar�n teveccühünü kazanmak için ilim ö�renirse, Allahü teâlâ onu Cehenneme atar.) [Tirmizi, �bni Mace]

(Âlimlere övünmek, sefihlerle mücadele etmek maksad�yla ilim tahsil etmeyin! Toplant�larda ilimle üstünlük taslamay�n! Böyle yapan�n gidece�i yer, Cehennemdir Cehennem.) [�bni Mace]

�lmi yukar�da bildirilen maksatlarla ö�renmek caiz olmad�� gibi, Allah r�zas� için ö�renip de yukar�daki maksatlarla kullanmak da caiz de�ildir. �lmi ile övünmek de Allah r�zas�na ayk�r�d�r. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Bir kavim ç�kar, Kur'an okuyup "Kim bizden daha iyi bilir? Kim, bizden daha fazla f�k�h bilgisine sahiptir?" der. ��te bunlar, Cehennem yak�t�d�r.) [Taberani]

(Vallahi bir zaman gelecek, insanlar Kur'an� ö�renecek ve okuyacaklar. Sonra, "Biz okuduk, ö�rendik. Bizden hay�rl� daha kim var?" diyecekler. ��te onlar Cehennem odunudur.) [Taberani]

Bu hadis-i �erifler, ilmi ile övünmenin caiz olmad��n� göstermektedir. �lmi ile övünen kimselerle tart��mak asla uygun de�ildir.

Afetlerin en büyü�ü
�lmi ile kibirlenmek, afetlerin en büyü�üdür. Hastal�klar�n en a��r� ve tedaviyi en zor kabul edeni ilmi ile kibirlenmektir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Âlimin afeti, kendini büyük görmesidir.) [�. Gazali]

Bir �eyler bilen kimse, kendini büyük, bunlar� bilmeyenleri de hakir, a�a�� görür. Onlardan her zaman sayg�, hizmet bekler. Ba�kalar�n� a�a�� gördü�ü için, onlar�n halinden endi�eye dü�er. Böyle kimseler ilmi artt�kça, daha çok tehlikeye dü�er. Fakat tevazu ehlinin ilmi artarsa, tevazuu da artar. (Allah’tan ancak âlimler korkar) âyet-i kerimesi, tevazu ehli âlimleri bildirmektedir.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(K�yamette en �iddetli azap, ilmi kendine fayda vermeyen din adam�nad�r.) [Beyheki]

(Cehennemde azap çekenlerden baz�lar�n�n yayd�klar� kötü kokular, di�erlerine ate�ten daha fazla azap verir. "Sen ne günah i�ledin ki, öyle pis koku ç�kar�yorsun?" diye sorulunca, "Ben din adam� idim. Bildiklerimi yapmazd�m"der.) [�. Ahmed]

Kendinden a�a�� olanlara, fâs�klara ve facirlere kar�� da kibirli olmamal�d�r. Bir âlim, cahili görünce, (Bu, bilmedi�i için günah i�liyor. Ben ise bilerek günah i�liyorum) demelidir. Bir âlimi görünce, (Bu benden daha çok biliyor ve ilim ve ihlas ile amel ediyor. Ben böyle de�ilim) demelidir. Kendinden ya�l�s�n� görünce, (Bu benden daha çok ibadet etmi�tir) demelidir. Gençleri görünce (Bunlar�n günah� az, benim günahlar�m çok) demelidir. Kendi ya��ndakini görünce, (Ben kendi günahlar�m� biliyorum, onun ne yapt��n� bilmiyorum) demelidir. Bir bid'at sahibini veya gayrimüslimi görünce, (�nsan�n hâli son nefeste belli olur. Bu belki hidayete kavu�abilir. Acaba benim hâlim ne olacak?) demeli, bunlara kibretmemelidir.

�nsan�n kendi günahlar�n� unutmamas� ve son nefesinin nas�l olaca��n� dü�ünmesi gerekir. Ahirette kimin kimden üstün olaca��, dünyada kesin olarak bilinemez. Nice din adam�, kâfir olarak can vermi�tir. Nice kâfirlere de iman ile can vermek nasip olmu�tur. O halde, hiç kimseye Cehennemlik, kendine de Cennetlik dememelidir.

Fâs�k ve bid'at sahiplerine bu�zederken kibirden sak�nmal�d�r. Bu da k�zmay� kendi için de�il, bunu emreden Allahü teâlâ için yapmakla ve k�zarken kendini selamette, kar��s�ndakini helakte görmemekle olur. Mesela; bir kimse, çocu�unu, hizmetçisi ile bir yere gönderirken, çocuk kabahat i�lerse, dar�lmas�n�, hatta dövmesini emreder. Bu da, çocuk kabahat yap�nca, onu döver. Fakat döverken, babas�n�n yan�nda kendinin çocuktan daha k�ymetli olmad��n� da bilmektedir. Ona kibredemez. Müminin kâfiri sevmemesi, buna benzemektedir. Allahü teâlâ müminlerin kendilerinin de�il, imanlar�n�n üstün oldu�unu bildirdi. �man kimde bulunursa, o üstün olur. Sonsuz üstünlük ise, son nefeste belli olur.

Nimetlerle övünmek
Sual: Allah’�n verdi�i nimetleri, ba�kalar�na bildirerek övünmek uygun mudur?
CEVAP
Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlân�n verdi�i nimetleri bildirmek, bunlara �ükretmek olur.) [Beyheki]
Övünmek haramd�r. Kendindeki iyilikleri, nimetleri, kendinden bilirse, Allahü teâlân�n verdi�ini dü�ünmezse, övünmek olur. Yani (Tezkiye-i nefs) olur. Bu nimetlerini Allahü teâlâdan geldi�ini bilir, kendinin kusurlu oldu�unu dü�ünürse, (�ükür) olur.

Babas� ile övünmek
Sual: Kendi ya�ay��lar� uygun olmayan kimselerin babalar� ile ve dedeleri ile övünmeleri uygun mudur?
CEVAP
Babalar� ile, dedeleri ile övünmek ve tekebbür etmek, cahillik ve ahmakl�kt�r. Kabil, Âdem aleyhisselam�n o�lu idi. Yam da, Nuh aleyhisselam�n o�lu idi. Babalar�n�n Peygamber olmas�, bunlar� küfürden kurtarmad�. �nsan�n övündü�ü dedeleri, bir avuç toprak oldu. Onlar�n salih olmalar� ile övünmemeli, onlar gibi salih olmaya, onlar�n yolunda bulunmaya çal��mal�d�r!
Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Atalar�n�z ile övünmeyi terk edin.) [Ebu Davud]

(Bir kimsenin kendi kötü ise, ahirette nesebinin [soy-sopunun] üstünlü�ü ona fayda vermez.) [Taberani]

Bir gün iki ki�i birbirine üstünlük taslayarak biri, "Ben falancan�n o�lu filan�m. Ya sen kimsin?" dedi. Bunun üzerine Peygamber efendimiz aleyhisselam buyurdu ki:
(Hazret-i Musa’n�n yan�nda iki ki�i birbirine kar�� övünmeye ba�lad�. Biri ecdad�n� 9 göbek geriye do�ru sayd�. Allahü teâlâ, Hazret-i Musa’ya, "Ona söyle, iftihar etti�i 9 ki�i Cehennemdedir. Kendi de onuncusudur" diye vahyetmi�tir.) [�. Ahmed]

�ltifat de�il gerçek
Sual: Bir arkada�, di�er arkada�� takdir edip övünce, övülen arkada�, övene (iltifat�n�za te�ekkür ederim) diyor. Di�eri ise ben iltifat yapmad�m gerçe�i söyledim diyor. �ltifat gerçek de�il mi?
CEVAP
�ltifat; ilgilenmek, sayg� göstermek, birinin hat�r�n� sormak, nazik ve yumu�ak davranmak, teveccüh göstermek, gönlünü ho� etmek gibi anlamlara gelir.

Bilhassa dini bilgilerden uzak kimseler aras�nda iltifat, yalandan takdir etme anlam�nda kullan�l�yor. Takdir etmenin gerçe�i de olur, yalan� da olur. Ama müslüman takdir ederken do�ru söyler. Yani Müslüman�n takdiri gerçektir. Bu bak�mdan iltifat de�il gerçektir sözü kültürümüze uygun de�ildir. Yabanc�lardan geçmi�tir.

Sual: Be� vakit namaz�n� k�lan bir kimsenin, sadece cuma namazlar�na gidenleri ölçü alarak, ben onlara göre daha iyiyim demesi dinen uygun olur mu?
Cevap: Peygamber efendimiz, konu ile alakal� bir hadis-i �eriflerinde buyuruyorlar ki:
(O kimseye bakma ki, dinde senden a�a��d�r, zira kendini be�enip, helak olursun. Dinde senden yukar�s�na bak ki, senden hay�rl�d�r. Mal� çok olana bakma ki, Allah�n k�smetine gadab edersin. �u kimseye bak ki, yiyece�ini zahmet çekerek al�n teri ile haz�rlar, o zaman da, Hak teâlân�n sana verdi�i nimete �ükredersin.)

Övmek ve övülmeyi sevmek...

Övülmeyi sevmek, kalb hastal�klar�ndan yani kötü huylardan birisidir. Övülmeyi sevmenin sebebi, insan�n kendini be�enmesi, yüksek, iyi sanmas�ndan ileri gelmektedir. Medhedilmek, böyle kimselere tatl� gelir. Bu sebeple bu halin, bir üstünlük, bir iyilik olmad��n�, velev ki öyle olsa bile, bunun geçici oldu�unu, kal�c� olmad��n� dü�ünmek ve bu huydan kurtulman�n yollar�n� aramak laz�md�r.

Dinimizde övmek de, bir ba�kas�n� kötülemek gibi yasak edilmi�tir. Zira herhangi bir kimseyi kötülerken, g�ybet, su-i zan ve o kimsenin gizli hallerini aç��a ç�karmak gibi benzeri günahlar i�lenmektedir. Herhangi bir kimseyi överken de benzer günahlara girilmektedir. Mesela bir ba�kas�n� öven kimse, sözlerine yalan kar��t�rabilir ve böylece de yalan söyleme günah�na girebilir. Bunun için Halid bin Ma''den hazretleri: "Herhangi bir �ahs�, onda olmayan vas�flarla öven kimse, k�yamet günü dili peltek olarak mah�er yerine gelir." buyurmu�lard�r.

Ayr�ca herhangi bir kimseyi överken, kar��s�ndaki �ahsa yaranmak için riyaya kaç�labilir. Bazan öyle durumlar olur ki, bir kimse, kar��s�ndakini överken, söyledi�i sözlere kendisi de inanmaz. Fakat o �ahsa yaranmak için bunlar� söylemektedir. Bu �ekilde konu�mak, söylemek ise, hem yalan, hem de riya olur. Böyle sözleri söyleyen de, bunlar� dinleyen de günaha girmektedir.

"Yaz�klar olsun sana!" Bir kimse, herhangi bir �ahs� överken, o �ahs�n bilinmeyen ve bilinmesine de imkan olmayan yönlerini övebilir. Böyle övmek de, tamamen yalan ve riya olur. Peygamber efendimizin huzurunda, orada bulunmayan bir kimse övülmü�tü. Öven �ahsa kar�� Resulullah efendimiz: (Yaz�klar olsun sana! O ki�inin boynunu kopard�n. E�er senin bu söylediklerini o kimse duysayd� iflah olmazd�.) buyurduktan sonra: (Muhakkak bir kimseyi methetmeniz gerekiyorsa, falan kimseyi böyle zannediyoruz. Allahü tealaya kar�� hiç kimseyi temize ç�karacak de�iliz. Herkesin murak�b�, gözetleyicisi Allahü tealad�r. E�er o kimse Allahü teala indinde de böyle ise iyidir dersiniz) buyurmu�lard�r. Herhangi bir kimsenin iyi oldu�u kesin olarak bilinmedikçe veya o �ah�sta cömertlik, yard�mseverlik gibi hasletlerin mevcudiyeti yakinen görülmedikçe, o kimse için cömerttir, iyidir, yard�mseverdir gibi methedici sözleri söylemek uygun olmaz. Hele bir kimsenin gözümüzle görmedi�imiz, yakinen bilmedi�imiz huylar� hakk�nda çok güzeldir, iyidir gibi methedici sözleri söylememiz ise, hiç uygun olmaz. Nitekim hazret-i Ömer, bir kimsenin ba�ka birisini övdü�ünü görünce, o kimseye; - Sen övdü�ün o �ah�sla bir yolculuk yapt�n m�? diye sorar. O �ah�s: - Hay�r yapmad�m diye cevap verince hazret-i Ömer: - Peki övdü�ün o �ah�sla bir al��veri� veya ticari bir ortakl�k yapt�n m�? diye tekrar sorar. O �ah�s da: - Hay�r yapmad�m diye cevap verir. Hazret-i Ömer: - Peki övdü�ün o �ah�sla, sabah-ak�am bir arada bulundun mu, kom�uluk yapt�n m�? diye sorar. O �ah�s da. -Hay�r böyle bir durumumuz hiç olmad� cevab�n� verir. Bunun üzerine hazret-i Ömer: - Vallahi sen, övdü�ün o �ah�s hakk�nda hiçbir �ey bilmiyorsun. Bu halde iken nas�l olur da onun hakk�nda böyle övücü sözler söylersin! buyurmu�lard�r. Ebü''l-Abbâs-� Mürsî hazretleri anlat�r: "Bir gece rüyâmda hazret-i Ömer''i gördüm. ''Ey müminlerin emîri! Dünyâ sevgisinin alâmeti nedir?'' diye sual etti�imde: ''Kötülenme korkusu ve övülmeyi sevmektir'' cevab�n� verdiler. Dünyây� sevmenin alâmeti bunlar olunca, zühdün yani dünyây� terk etmenin alâmeti, do�ru yolda bulunmakta kötülenmekten korkmamak ve övülmeyi sevmemektir." Bir insan, ba�kalar�n� övme hastal��na yakalanm��sa, bunun sonu gelmez. Bu kimse, menfaati gere�i fas�k ve zalimleri de övebilir. Halbuki bunlar�n övülmesi, çok büyük günaht�r. Nitekim hadis-i �erifte: (Fas�k, kötü bir kimse övüldü�ü zaman, Allah gadap eder) buyurulmu�tur. Hasan-� Basri hazretleri de: "Zalim bir kimseye, uzun ömürlü olmas� için dua eden bir kimse, yeryüzünde Allaha isyan edilmesini seviyor demektir." buyurmu�lard�r.

Övülen için de tehlikeler var! Öven kimse aç�s�ndan böyle tehlikeler oldu�u gibi, övülen kimse için de birçok tehlikeler vard�r. Her �eyden önce, insanlar taraf�ndan övülen kimsede, gurur, kibir ve ucub gibi hastal�klar meydana gelir. Kibir ve ucup ise, tedavisi çok zor bir hastal�kt�r. Peygamber efendimiz:

(Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse Cennete girmeyecektir) buyurmu�lard�r. Ölmek üzere yarat�lan bir insan�n, geçmi�i, güzelli�i, yak��kl�l��, gençli�i, mal ve mevki sahibi olmas� ile övünmesi, cahilliktir. Bunlarla övünmek, olgun bir insana ve hele bir Müslümana hiç yak��maz. Çünkü bunlar, insan�n kendinde bulunan üstünlükler de�ildir. Vehb bin Münebbih hazretleri buyuruyor ki:

"�nsan�n dini için en faydal� ahlâk, dünyâya ra�bet etmemesi, en kötüsü de, nefsinin arzu ve isteklerine uymas�d�r. Nefse uyman�n alâmeti; mal�, makâm� ve herkes yan�nda medhedilmeyi sevmektir. Mal� ve rütbeyi seven kimse, harâmlara dü�er. Harâmlar� yapan, Allahü teâlây� gazabland�r�r. Allahü teâlây� gazabland�ran kimse ise, helâk olur."

Medeni

Tue, 02 Jun 2026 23:51:12 +0300

Güzel ahlak sahibi olan ve zaman�n�n fen bilgilerinde yükselmi� olan müslümana medeni denir. Fende ilerlemi�, fakat ahlak� bozuk olana zalim, yobaz, e�k�ya ve diktatör denir. Fen ve sanatta geri ve ahlak� bozuk olana vah�i denir. Medeniyet, �ehirler yapmak ve insanlara hizmettir. Bu da, fen ile sanat ve güzel ahlak ile olur. K�sacas�, fen ve sanat�n güzel ahlak ile birlikte olmas�na Medeniyet denir.

Medeni insan, fen ve sanat� insanlar�n hizmetinde kullan�r. Görülüyor ki, hakiki müslüman, ilerici; dinsiz ise gerici, �aki ve zavall� bir kimsedir.

Sual: Bat�l�lar, Müslümanlar� gayri medeni olarak tan�tmaya çal��m��lard�r hâlbuki �slamiyet medeniyetin kendisi de�il midir?
CEVAP
Bu konuda Bayan Georgina Max Müller'in 1897'de yay�nlanm�� "Letters from Constantinople=�stanbuldan Mektuplar" eserinde �öyle yazmaktad�r:

“Mektepte okurken, bize Müslümanlar�n vah�i, hele Türklerin büsbütün gaddar oldu�u ö�retilmi�ti. Onun için, D��i�leri Bakanl��nda memur olan o�lumun �stanbul'a tayin edildi�i haberini al�nca, çok korktum ve üzüldüm. O�lum �stanbul'a gidince, kocam Prof. Müller'le birlikte, onu ziyarete karar verdik. Kocam tarihi hadiseler üzerinde ara�t�rmalar yapan me�hur bir kimse idi. O, benim kadar Türklerden korkmuyordu ve bu tarihi yerlerde baz� ara�t�rmalar yapmak istiyordu.

Nihayet, �stanbul'a geldik. �stanbul'un latif manzaras�, üzerimizde çok ho� bir tesir yapt�. Fakat, as�l bizi �a��rtan, kendileri ile temas etti�imiz Müslümanlar oldu. Bunlar son derece nazik, son derece kibar, son derece medeni insanlard�.

�stanbul'un kalabal�k sokaklar�ndan geçerken, bir cami ziyaret ederken, Bizans eserlerini gezerken, herhangi bir korku veya tehlike dü�üncesi akl�m�zdan geçmedi. Bütün tesadüf ettiklerimiz, bize son derecede dost davrand�lar. Ba�ka bir dinden olmam�z, onlar�n üzerinde fena bir tesir yapmad�.

Onlar, di�er dinlere de kendi dinleri kadar hürmet ediyorlard�. Bunlar� gördükçe, bize yanl�� bilgi ve terbiye verenlere ne kadar k�z�yordum. Bize ö�retildi�inin tam aksine, onlar �sa aleyhisselâmdan nefret etmiyorlar, Ona da, Peygamber olarak inan�yorlard�. Bizim ayinlerimize müdahale etmiyor, ibadetlerimizle alay etmiyorlard�. Bize, bir insan olarak hürmet ediyorlar, bizim, Müslümanlar� �eytana uymu� olarak görmemize mukabil, onlar dinimize kar��, en ufak bir fena kelime kullanm�yorlard�.

Bize ö�retilen 'Müslümanl�k ile medeniyet cem olamaz, birle�mez' laf�, küçük bir hakikat çekirde�inin çok �i�irilmesiden olsa gerek. Bu hakikat çekirde�i, Müslümanlar�n kendi âdet ve örflerine çok sad�k olmalar� ve onun için Bat�l�lar�n medeniyet zannettikleri baz� kötü âdetleri, kendi �slam örf ve âdetlerine uymad�� için, kabul etmemeleridir. Hâlbuki dikkatle dü�ünülecek olursa, bunlar�n hakiki medeniyet ile hiçbir alakalar� yoktur.”

�slâmiyete uyan, zulmedemez!..

Allahü teâlâ, insanlar� zay�f ve muhtaç olarak yaratm��t�r. �nsanlar, giyecek, yiyecek, bar�nacak, dü�mandan korunmak gibi ve dahâ nice �eylere muhtaçt�rlar. Bir kimse, kendi ihtiyaçlar�n� yaln�z olarak hâz�rlayamaz. Zaten buna ömrü de yetmez. �nsanlar�n ortakla�a çal��malar�, birlikte ya�amalar� lâz�md�r. Bir insan, yapt�� herhangi bir âleti, bir ba�kas�na verir ve ondan da, kendine lâz�m olan ba�ka bir �eyi al�r. Bu ortakl�k ihtiyâc�na, "�nsan medenî olarak yarat�lm��t�r" denir.

Medenî, yani birlikte ya�ayabilmek için, adâlet lâz�md�r. Çünkü herkes muhtaç oldu�u �eye kavu�mak ister. Bu arzûya, �ehvet denir. Herhangi bir kimse, arzû etti�i �eyi ba�kas� al�rsa, alana k�zar. Aralar�nda çeki�me, zulüm, i�kence ba�lar. Topluluk parçalan�r. Toplulukta, adâleti sa�lamak için, belli kurallar�n, kanûnlar�n olmas� laz�md�r. Bu kurallar�n da, âdil olarak bildirilmesi lâz�md�r. Bunun için bunlar�, insanlar�n üstünde bir âdil varl��n bildirmesi lâz�md�r. Bunun teklîflerine uyulmas� için, güçlü kuvvetli olmas� ve teklîflerin ondan geldi�inin anla��lmas� lâz�md�r. Bunu anlatan, inand�ran da, mucizelerle kuvvetlendirilen Peygamberlerdir. Peygamberler, her �eyin sahibi, yaratan�, hayat vereni olan Allahü teâlân�n elçileridir. Bu elçiler vas�tas� ile cenâb-� Hak, insanlar�n toplu olarak ya�arken uymalar� gereken kurallar�, kaideleri, insanlara bildirmektedir. Bu kurallara, kaidelere din denir. Allahü teâlân�n en son gönderdi�i din ise, �slâmiyyettir.

Zevklerine dü�kün olanlar! Kendi zevklerine, �ehvetlerine dü�kün olanlar ve kendilerini ba�kalar�ndan üstün görenler, �slâmiyyetin hükümlerini be�enmezler. Bu hükümlere uymak istemezler. Ba�kalar�n�n haklar�na sald�r�r, günâh i�lerler. �slâmiyyete uyana sevâb, uymayana azâb olaca�� bildirilince, düzen kuvvetli olur. Bunun için, hükümleri koyan�n, cezây� verecek olan�n tan�nmas� lâz�md�r. Bunun için de, ibâdet yap�lmas� emrolundu. Her gün ibâdet yaparak, O hât�rlan�r. �bâdet, Onun varl��n�, Peygamberini, âhiretteki nimetleri ve azâblar� tasdîk etmekle, inanmakla ba�lar. Bunlara inanmakla ve ibâdetleri yapmakla, üç �ey hâs�l olur: Birincisi, insan, �ehvetine uymaktan kurtulur. Kalb, rûh temizlenir. Gazab edilmez, yanî öfkelenilmez. �ehvet ve gazab, yaratan� hât�rlamaya mâni olur.

�kincisi, insanda, maddeler üzerinde yap�lan tecrübeler ve his organlar� ile hâs�l olan bilgilerle ilgisi olmayan ba�ka bilgiler, zevkler hâs�l olur.

Üçüncüsü, iyilere nimetler, kötülük yapanlara azâb yap�laca�� dü�ünülünce, insanlar aras�nda adâlet hâs�l olur.

Allahü teâlây� tan�yan, Ona imân eden, Onun Peygamberini ve o Peygamber vas�tas� ile gönderdiklerini de kabul eder. Allahü teâlân�n emirlerini yap�p, yasak ettiklerinden sak�nan da, kimseye zulmedemez, i�kence yapamaz, kimsenin hakk�n� gasbedemez. Çünkü Peygamber efendimiz, bir Müslüman�n nas�l olmas� gerekti�ini; (En k�ymetli amel, elinden ve dilinden kimsenin incinmemesidir) buyurarak bildirmi�lerdir. Temel f�k�h kitaplar�ndan Dürr-ül-muhtârda; "Gayr-i müslim vatanda�a zulmetmek, müslümâna zulmetmekten dahâ fenâd�r. Hayvana zulüm, i�kence etmek, gayr-i müslime zulmetmekten dahâ fenâd�r" denmektedir. Peygamber efendimiz; (�errinden, zarar�ndan emîn olunmayan kimsenin, dîni, namâzlar�, zekâtlar�, kendisine fayda vermez) buyurmu�lard�r. Bunlar� bilen ve yapt�klar�n�n hesab�n� ahirette verece�ine inanan bir Müslüman, zulmedemez, haks�zl�k yapamaz, yalan söyleyemez, insanlar� aldatamaz, hiçbir kötülük dü�ünemez ve yapamaz. Zira Zilzâl sûresinin 7. ve 8. âyet-i kerîmelerinde meâlen; (Zerre kadar iyilik yapan, onun mükâfât�na, zerre kadar kötülük yapan da, onun kar��l��na kavu�ur) buyurulmaktad�r.

�nsan iki �eyden ibârettir! Rükneddîn Ebü''l-Feth hazretleri, bir talebesine yazd�� mektupta buyuruyor ki: "Kesin olarak bilmelidir ki, insan iki �eyden ibârettir; sûret ve s�fat. Hüküm s�fata göredir, sûrete göre de�il. Hadîs-i �erîfte; (Allahü teâlâ, sûretlerinize ve amellerinize bakmaz, kalblerinize bakar) buyuruldu. Ama s�fat�n hükmü, hakîkat üzere, ancak âhirette görünür. Çünkü orada her �eyin hakîkati zâhir olur. Bu sûret gidicidir ve herkes kendi s�fat�na uygun �ekilde ha�rolunur. Nitekim Bel''am-� Bâurâ, o kadar tâatiyle birlikte, köpek sûretinde ha�rolunacakt�r. A''râf sûresi 176. âyet-i kerîmesinde meâlen; (Onun hâli köpe�e benzer) buyuruldu. Bunun gibi zulmeden, ba�kas�n�n mal�na, can�na tecâvüz eden, kendini kurt sûretinde; kibirli olan kaplan sûretinde; cimri ve harîs olan da kendini domuz �eklinde bulacakt�r." Zulüm, günâh, iyi niyyet ile i�lenirse, yine günâh olur. Böyle i�leri yapmamak sevâbd�r. Bilerek yap�l�rsa, günâh�, daha da büyük olur. Bunun için dinini iyi bilen bir kimse, zulmedemez ve bir zâlime de yard�mc� olamaz. Çünkü Müslüman, Peygamber efendimizin;

(Bir zâlime yard�m edene, Allahü teâlâ o zâlimi musallat eder) buyurdu�unu bilir...

�badeti gizlemek

Wed, 27 May 2026 23:17:52 +0300

Sual: Nâfile ibadetleri te�vik için, farzlar gibi aç�ktan yapmak uygun olur mu?
CEVAP
Riya yani gösteri� korkusu yoksa, te�vik maksad�yla nâfile ibadetleri aç�ktan yapmak caiz olur. Riya tehlikesi varsa yahut riyaya yol açabilecekse, nâfile ibadetleri gizli yapmal�d�r.

�slam âlimleri, (Bir hayr�n yap�lmas�na yol gösteren, onu yapan gibidir) hadis-i �erifine göre, sadakay� aç�ktan vermenin, iyili�i aç�kça yapman�n iki kat sevab oldu�unu bildirmi�tir. Biri, sadaka sevab�, ikincisi ise, ba�kalar�n� te�vik etmek sevab�d�r. Bir hadis-i �erif:
(Sadakay� gizli vermek, aç�ktan vermekten efdaldir, ancak örnek olmak, te�vik etmek için aç�ktan verilen sadaka, gizli sadakadan efdaldir.) [Deylemî]

Riya endi�esi olursa sadakay� gizli vermek daha sevabd�r. (Yâ Resulallah, hangi sadaka daha faziletlidir?) diye sorulunca, (Az maldan gizli verilen sadaka) buyurup, (E�er sadakay� aç�k verirseniz güzel olur, gizli verirseniz sizin için daha hay�rl�d�r) mealindeki âyeti okudu. (Taberanî)

�mam-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: Farzlar yap�l�rken araya riya kar��maz. Nâfile ibadetlerde ise, gösteri� çok olur. Bunun için, zekât� aç�ktan vermek gerekir. Nâfile olan sadakay� gizli vermeli ki, böylece kabul olma ihtimali fazla olur. (2/82)

Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Gizli sadaka daha iyidir.) [Bekara 271]

(Rabbinize yalvararak, gizli, sessiz dua edin!) [Araf 55]

(Rabbini içinden zikret!) [Araf 205]

Hadis-i �eriflerde de buyuruluyor ki:
(Allah’� gizlice zikredin!) [�bni Mübarek]

(Hafaza meleklerinin i�itmedi�i zikir, i�ittikleri zikirden 70 kat daha k�ymetlidir.) [Beyhekî]

(K�yamette, Allahü teâlân�n himaye etti�i yedi ki�iden biri, sa� elinin verdi�ini sol eli bilmeyecek kadar sadakay� gizli verendir.) [Buhârî]

(Gizli verilen sadaka, Allah’�n gazab�n� söndürür.) [Beyhekî]

(Sadakay� gizli vermek, iyilik hazinesidir.) [Taberanî]

(En üstün sadaka, gizli verilendir.) [Taberanî]

(Gece k�l�nan namaz�n, gündüz k�l�nan namaza göre üstünlü�ü, gizli verilen sadakan�n, aç�ktan verilen sadakaya olan üstünlü�ü gibidir.) [Taberanî]

(Farzlar hariç, evde k�l�nan namaz, mescidimde k�l�nandan üstündür.) [�. Âbidin]

(Farzlar hariç, evde k�l�nan namaz daha hay�rl�d�r.) [Buhârî]

(Tenhada k�l�nan nâfile namaz�n sevab�, aç�kta k�l�nandan 25 kat daha fazlad�r.) [�. Ahmed]

(Kur’an� â�ikâre okuyan, â�ikâre sadaka veren gibi, gizli okuyan da gizli sadaka veren gibidir.) [Tirmizi]

�bâdetleri göstermekten utanmak

�bâdetleri ba�kalar�na göstermekden hayâ etmek, utanmak câiz de�ildir. Hayâ yani utanmak, günâhlar�, kabâhatleri göstermemeye denir. Bunun için, Kur''ân-� kerîm okumaktan, namaz k�lmaktan, oruç tutmaktan, haramlardan sak�nmaktan, Allahü teâlân�n dinine hizmet etmekten ve bunlar� yaparken ba�kalar�n�n görmesinden çekinmek, utanmak câiz de�ildir. (Hayâ îmândand�r) hadîs-i �erîfinde bildirilen hayâ, kötü, günâh �eyleri göstermekten haya etmek, utanmak demektir. Hâris el Muhâsibî hazretleri;

"Hayâ, Allahü teâlân�n be�enmedi�i kötü huylardan vazgeçmektir" buyurmu�tur. Mü''minin, önce Allahü teâlâdan hayâ etmesi lâz�md�r. Bunun için, ibâdetlerini ihlâs ile yapmal�d�r. Hadîs-i �erifte:

(Ba�kalar�na gösteri� için namâz�n� güzel k�lan, yaln�z oldu�u zamân böyle k�lmayan, Allahü teâlây� tahkîr etmi� olur) buyuruldu. Ziyâeddîn Nur�înî hazretleri:

"E�er insan, bir çocuktan utand�� kadar Allahü teâlâdan utansa, o kimseden ilâhî emirlere z�t bir hareket zuhûr etmez" buyurmu�tur.

"�bâdetlerini ihlâs ile yap!" �bâdet, Allahü teâlân�n r�zâs�na kavu�mak için yap�l�r. Ba�kas�n�n muhabbetine, ihsân�na kavu�mak için yap�lan ibâdet, ona tap�nmak olur. Allahü teâlâya ihlâs ile ibâdet etmemiz emrolundu. Hadîs-i �erîfte:

(Allahü teâlân�n birli�ine îmân edenden ve namâz� ve zekât� ihlâs ile yapandan Allahü teâlâ râz� olur) buyuruldu.

Resûlullah efendimiz, Mu''âz bin Cebel hazretlerini, Yemen''e vâli olarak gönderirken:

(�bâdetlerini ihlâs ile yap. �hlâs ile yap�lan az amel k�yâmet günü sana yeti�ir) buyurmu�tur. Abdullah � Ensârî hazretleri buyurdu ki: "Öyle zaman olur ki, Allahü teâlâ bir kulunu ibâdetleri ile me�gûl eyler. O ibâdetler, o kulun az�tmas�na sebep olur. Yâni kibir ve ucba kap�lmas�na yol açar. Yine öyle zaman olur ki, o kulunu bir i�e, bir günâha dü�ürür. O günâh� sebebiyle kul o kadar üzülür ki, bu üzülmesi o kimsenin hidâyetine sebep olur. Hâline bak�p gafletten uyan�r. Tövbe ve istigfâr eder. Bu her iki durumda da at�lgan olmamal�d�r. Allahü teâlâ, cesâret ve at�lganl�kla günâh i�leyip de; "O bizi affeder" diyen kullar�n� sevmez. Günâhlar� küçük görmekten daha zararl� bir �ey yoktur. Günâhlar�n küçüklü�ünü de�il de, kimin koydu�u yasaklar� çi�nemekte oldu�unu dü�ünüp, hayâ etmelidir." Ali Havâs Berlisî hazretleri de; "Dünyâda Allahü teâlâdan hayâ edenleri, Allahü teâlâ k�yâmet gününde azarlamaktan ve onlara gazab etmekten hayâ eder" buyurmu�tur.

"Arslandan korkmad�n m�?"

Amr bin Utbe hazretleri, Tâbiîn döneminde yeti�en evliyâdand�r. Bir gazâda O da bulunmu�tu. Bir nöbet esnâs�nda, nöbeti arkada�lar�na devredip namaza durur. Bu s�rada bir arslan kükremesi i�itilir. Herkes telâ�a kap�l�p, sa�a sola kaçmaya ba�lar. Amr bin Utbe hazretleri, kendinden geçmi� bir vaziyette namaz�na devâm eder. Arslan, O''nun etrâf�nda dola��p bir �ey yapmaz. Sonra arkada�lar�; "Arslandan korkmad�n m�?" deyince O; "Allahü teâlân�n d��nda ba�ka bir �eyden korkmaktan Allahü teâlâya kar�� hayâ eder, utan�r�m" diye cevap vermi�tir. �smâil Ankaravî hazretlerine, hayâ yani utanmakla alakal� bir suâl arzedilince, cevaben buyurur ki: "Bir gün Peygamber efendimiz Eshâb�na buyurdu ki: "Eshâb�m! Allahü teâlâdan tam bir �ekilde hayâ ediniz." Eshâb � kirâm; "Yâ Resûlallah! Biz zaten Allahü teâlâdan, hayâ eder utan�r�z" dediler. Bunun üzerine Peygamber efendimiz buyurdu ki: "Hayâ bu de�ildir. O kimse ki Allahü teâlâdan tam bir �ekilde hayâ eder. Gözünü, kulaklar�n� ve di�er uzuvlar�n� haramlardan, bât�n�n� ve edep yerini haram ve zinâdan korur, ölümü hat�rlar, âhireti diler, dünyân�n süs ve zînetlerini terk eder ise, hakîkatte bu kimse Allahü teâlâdan hayâ etmi�tir." Hayâ güzel bir huydur ki dînimizce iyi oldu�u bildirilmektedir." Bi�r-i Hâfî hazretlerinin, kendisine tövbe nasib oldu�u zaman aya��nda ayakkab�s� yoktu. Daha sonra da hiç ayakkab� giymedi. Kendisine bunun sebebi soruldu�u zaman; "Allahü teâlâya tövbe etti�im, günâh i�lememeye söz verdi�im zaman yal�n ayakt�m. O zaman giymedi�im ayakkab�y� �imdi giymeye hayâ ederim" cevab�n� vermi�tir.

"Kul hayâ ederse..." Ebû Süleymân Dârânî hazretleri; "Kul, Allahü teâlâdan hayâ ederse, Allahü teâlâ onun ay�plar�n� örtüp, insanlardan gizler, hatâlar�n� affeder. K�yâmet günü hesâb�n� kolay eyler" buyurmu�tur. Abdülkâdir Geylânî hazretleri ise; "Allahü teâlâdan hakk�yla hayâ ediniz. Gaflette olmay�n�z. Zamân�n�z, zâyi olup gidiyor. Hâlbuki siz, yiyemeyece�iniz �eyleri toplamak, ula�amayaca��n�z �eylerin pe�inde ko�mak, oturamayaca��n�z binâlar� kurmakla me�gûl oluyorsunuz. Bütün bunlar size, Rabbinizin huzûrunda hesap vermek için duraca��n�z� unutturuyor" buyurmu�tur.

Dünyâ nimetleri geçicidir. Ömürler ise, pek k�sad�r. Bunlar� ele geçirmek için dînini vermek, ibadetleri terk etmek ve haramlara dalmak ahmakl�k ve hayâs�zl�kt�r. Yûsuf bin Hüseyin hazretleri: "Allahü teâlân�n kendilerini her an görmekte oldu�unu bilen insanlar, O''nun kendilerini görmekte oldu�unu dü�ünerek, O''ndan ve emirlerinden ba�ka �eye iltifat etmekten hayâ ederler" buyurmu�tur.

�man ve ak�l

Wed, 27 May 2026 19:59:03 +0300

Sual: Gayba inanmak, yani görmeden inanmak do�ru de�ildir. �nsan anlamad�� eye nas�l inan�r? �lk gelen emir, oku de�il mi? Burada da akla hitap var. Mesela �imdi biri, ben peygamberim, bana vahiy geliyor dese, ak�lla incelemeden ona hiç inan�l�r m�? Akl� olmayan mükellef olur mu? Akl�n görevi nedir?
CEVAP
Akl� olmayan kimse, zaten mükellef yani sorumlu olmaz, fakat bu ayr� bir konudur. Allahü teâlân�n varl��n�, birli�ini ve Resulullah’�n Peygamber oldu�unu anlamakta, akl�n, felsefi ve tecrübi ilimlerin yard�m� büyüktür, fakat bunlar�n yard�m�yla Resulullah’a inand�ktan sonra, Onun bildirdi�i �eylerin her biri için akla, felsefeye ve tecrübi ilimlere dan��mak do�ru olmaz, çünkü ak�lla, tecrübe ve felsefe yoluyla elde edilen birçok bilgilerin, zamanla de�i�ti�ini, yenileri bulununca, eskilerinin at�ld��n� gösteren örnekler literatürlerde az de�ildir.

Seyyid Abdülhakim-i Arvasi hazretleri, iman� �öyle tarif ediyor:
(�man, Muhammed aleyhisselam�n, Peygamber olarak bildirdi�i �eyleri, akla, tecrübeye ve felsefeye dan��madan, tasdik etmek ve inanmakt�r. Akla uygun oldu�u için tasdik ederse, akl� tasdik etmi� olur, Resulü tasdik etmi� olmaz veya Resulü ve akl� birlikte tasdik etmi� olur ki, o zaman Peygambere itimat tam olmaz. �timat tam olmay�nca, iman olmaz.)

�man�n geçerli olmas� için, gayba iman etmek �artt�r. Kur’an-� kerimde müminler övülürken, (Onlar gayba inan�rlar) buyuruluyor. Mesela Cennet, Cehennem gibi �eyler ak�lla anla��lmaz, nakille anla��l�r. Allahü teâlâ Cennet var diyorsa vard�r, Cehennem var diyorsa vard�r, melekler var diyorsa vard�r, cin var diyorsa vard�r. Bunlar ak�lla anla��lsayd� peygamberlere, kitaplara lüzum kalmazd�. Herkes akl�yla do�ruyu bulabilirdi. Namaz�n nas�l k�l�naca��, di�er ibadetlerin nas�l yap�laca�� da, ak�lla anla��lmaz, nakille anla��l�r. Akl�n görevi, naklin sa�lam yerden, yani Peygamberden geldi�ini anlad�ktan sonra, hiç tereddüt etmeden ona inanmakt�r.

Ak�l, her �ey demek de�ildir. Sonra herkesin akl� ayn� da de�ildir, onun için ak�l, �a�maz ölçü olamaz. Öyle olsa herkes ayn� �eyi söyler, herkes ayn� dü�ünür. Herkes ayn� dine, ayn� mezhebe inan�r, herkes ayn� partili olur, farkl� görü�e rastlanmaz. Farkl� dinler, farkl� partiler, farkl� görü�ler oldu�una göre, ak�llar�n da farkl� oldu�u anla��l�r. Böyle farkl� olan akla nas�l güvenilir ki? Onun için nakil �artt�r. Nakle inanmak için de, akl� kullanmak �artt�r.

Mesela ak�l, as�rlard�r do�up batan güne�e bakar, hiç �s�s�n�n ve ��n�n eksilmedi�ini görür. Kâinattaki y�ld�zlara, gezegenlere, insan�n vücut yap�s�na, meyvelere, hayvanlara bakar. Buradan, kâinat�n bir yarat�c�s� oldu�unu anlar ve ona inan�r. Bu da, gayba inanmak demektir. Yoksa yarat�c�y� görmesi mümkün de�ildir. Yarat�c�y�, ancak eserleriyle anlar. Yine ak�lla, peygamberlere, kitaplara inan�r. Orada bildirilenlere inan�r. Ak�lla, Kur’an-� kerimdeki �eyler do�ru mu diye ölçemez. Akl�n buradaki görevi, (Bu kâinat� yoktan yaratan Allah, Kur’an-� kerimde de yanl�� ey bildirmez) diye inanmakt�r, ak�l gerisine kar��maz. �nand�ktan sonra da, art�k akla de�il, nakle itibar eder.

Nakilden ö�reniyoruz ki; ak�l hakla bât�l�, e�riyle do�ruyu ay�ran bir kuvvettir. Allahü teâlâ Kur’an-� keriminde, Peygamber efendimiz de hadis-i �eriflerinde, �u do�ru, �u yanl�� diyor. Ak�lla bunlar� ö�renece�iz. Ö�renmeyen milyarlarca insan var, onlar elbette sorumludur. Onlara niye ö�renmedin diye sorulacak. Ö�renmi�sen ö�rendi�ini niye yapmad�n diye sorulacak. Naklî bilgilerle do�ruyu e�riyi niye bulmad�n diye sorulacak. ��te kitap burada, niye bununla amel etmedin diye sorulacak. Kitaba bakmadan, akl�nla bunlar� bil denmeyecektir. Kitab�n gönderilmesi do�ru ve e�rinin bilinmesi içindir. Ak�lla bu kitaptan do�ru e�ri ö�renilir. Ak�l kendi ba��na, kitap olmadan, bu do�rular� e�rileri bilemez. Bilebilseydi zaten kitap gönderilmezdi. Kitap gönderildi�i halde ö�renmeyip do�ruyu e�riyi bilmeyen say�s�z insan var. Ak�lla bunlar� bilemiyorlar, bulam�yorlar. Demek ki, kitaptan, nakilden ö�renmekten ba�ka çare yoktur.

(Ben peygamberim, bana vahiy geliyor) diyen ç�ksa, bunun do�ru mu yanl�� m� oldu�unu ak�lla nas�l biliriz ki? Ancak nakille bilinir. Mesela Amerika’da bir deli, (Ben peygamberim, bana vahiy geliyor) dedi. E�er bu, akla ters gelseydi, ona binlerce ki�i inanmazd�. Hepsi de, kendi ak�llar�na yatt�� için inand�lar, ama biz, nakle ayk�r� oldu�u için inanmad�k. Muhammed aleyhisselamdan sonra peygamber gelmeyece�ini nakilden ö�rendik. Akl�m�z� de�il, naklimizi kulland�k. Akl�n� kullanan binlerce insan, o sap�k adam� resul olarak kabul etti.

(Ben resulüm) diyen gibi, (Ben mehdiyim) diyen de ç�kt�. Nakli de�il de, akl�n� kullananlar�n ço�u onu tasdik etti. Biz nakle bakt�k. Mehdi’nin vas�flar� var. Ad� Muhammed, babas�n�n ad� Abdullah olacak. Gökten bir melek, (Bu Mehdi’dir) diyecek, bunu herkes duyacak. �sa aleyhisselam gelecek, Deccal ile sava�acaklar. Daha bunun gibi yüzlerce mesele var. Bunlar olmay�nca, onun Mehdili�ine inanmad�k. Akl�m�z� kullansayd�k, di�er cahiller gibi biz de, onun Mehdi oldu�una, sap�k fikirlerine inan�rd�k.

Oku emrinin de, ak�lla hiç ilgisi yoktur. Okumak, nakli bilgileri ö�renmek için yap�l�r. Naklî bilgileri bilmeden, nas�l neye inanaca��m�z� bilemeyiz. Din ilimlerini ö�renmek, nakli ö�renmek demektir. Hatta nakle itibar etmeyen kimse, akl�n�n ölçüsünde sap�t�r. Kendini ne kadar çok ak�ll� zannederse, naklî bilgileri de o oranda kendi akl�yla ölçmeye çal��r. Ne kadar ak�ll� olursa olsun, bir kimsenin ilmi yoksa hiç k�ymeti olmaz. �lim demek de, nakli bilmek demektir. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Dini akl�yla ölçmek kadar zararl� �ey yoktur. Böylece helâle haram, harama da helâl denmi� olur.) [Taberani]

Hazret-i Ali buyuruyor ki:
(Din, ak�lla olsayd�, mestin üstünü de�il, alt�n� mesh ederdim.) [Ebu Davud]

�mam-� Rabbani hazretleri de buyuruyor ki:
Dinin hükümlerini kendi akl�yla anlamak ve akl� ona rehber etmek isteyen, Peygamberli�e inanmam�� olur. Onunla konu�mak ak�l i�i de�ildir. (1/214)

Ak�l k�ymetlidir ancak...

Allahü teâlân�n merhameti sonsuz oldu�undan, insanlarda, saâdeti felaketten, do�ruyu e�riden ve yararl�y� zararl�dan ay�rabilen bir kuvvet yaratm��t�r. Bu çok k�ymetli kuvvet, ak�ld�r. Ak�l, anlay�c� bir kuvvettir. Faydal�y� zararl�dan ay�rdetmek için yarat�lm��t�r. Ak�l bir ölçü âleti gibidir. �ki iyi �eyden, daha iyi olan�n� ve iki kötü �eyden, daha kötü olan�n� ay�r�r. Ak�ll� kimse, sadece iyiyi ve kötüyü anlayan de�il, iyiyi görünce onu alan ve kötüyü görünce de onu terkedendir. Ak�l göz gibidir. Din de ��k gibidir. I��k olmazsa göz göremez. �a�mayan, yan�lmayan akla Akl-� selim denir. Akl-� selim sahibi olan kimse, nefsine de�il �slamiyete uyar.

Ak�l k�ymetlidir ancak tek ba��na senet de�ildir. Ak�l yaln�z ba��na yol gösterici de�ildir. Dînin rehberli�ine muhtaçt�r. Yoksa sap�t�r. Ak�l tek ba��na do�ru yolu bulamaz, bulabilseydi Peygamberler gönderilmezdi. Bunun için insan, kendi akl�na göre hareket etmemelidir. Felsefeciler akl� rehber edinmi�lerdir. Mütefekkirler ise akl� kullanmakla beraber, akla da rehber olarak peygamberleri ve onlar�n bildirdi�i imân� alm��lard�r. Göz için ��k ne ise, ak�l için imân da odur. I��k olmay�nca göz göremedi�i gibi, imân olmay�nca ak�l da do�ru yolda yürüyemez.

Akl� olmayan delidir. Akl�n� kullanmayan sefîhdir. Akla uygun i� yapmamak sefâhettir. Akl� az olan da ahmakt�r. Yaln�z akla uyup, yaln�z ona güvenip, akl�n ermedi�i �eylerde yan�lan kimse, felsefecidir. Akl�n erdi�i �eylerde ona güvenen, akl�n ermedi�i, yan�ld�� yerlerde, Kur''ân-� kerîmin �� alt�nda akla do�ruyu gösteren yüksek insanlar da, islâm âlimleridir.

O hâlde, islâmiyyette felsefe yoktur, �slâm felsefesi, �slâm filozofu yoktur. Felsefenin üstünde olan �slâm ilimleri ve felsefecilerin üstünde olan �slâm âlimleri vard�r. �mâm-� Gazâlî hazretleri gibi zatlar, filozof de�il müctehittir.

Ak�l göz gibidir... Ak�l, göz gibidir, din bilgileri de ��k gibidir. Yani insan�n akl�, gözü gibi zay�f yarat�lm��t�r. Gözümüz, maddeleri, cisimleri karanl�kta göremiyor. Allahü teâlâ, görme âletimizden faydalanmam�z için, güne�i, �� yaratm��t�r. Güne�in ve çe�itli ��k kaynaklar�n�n nûru olmasayd�, gözümüz i�e yaramazd�.

Ak�l, yaln�z ba��na maneviyat�, faydal�, zararl� �eyleri anlayam�yor. Allahü teâlâ, akl�m�zdan faydalanmam�z için, Peygamberleri ve -Onlar vas�tas� ile gönderdi�i- dinleri yaratm��t�r. Peygamberler, dünyada ve âhirette rahat etmek yolunu bildirmeseydi, akl�m�z bunlar� bulamaz, i�e yaramazd�. Tehlikelerden, zararlardan kurtulamazd�k. Molla Câmî hazretleri; "Ak�l d��nda olan �eyler, ke�if, mü�âhede ve kalb gözü ile anla��l�r. Ak�l bunlar� anlayamaz. Nitekim, his uzuvlar� da, akl�n anlad�� eyleri anlayam�yor" buyurmaktad�r. �slâmiyyete uymayan veya akl� az olan kimseler, Peygamberlerden faydalanamaz. Dünyada ve âhirette tehlikelerden, zararlardan kurtulamaz. Fen vâs�talar�, mevki, rütbe, para ne kadar bol olursa olsun, Peygamberlerin gösterdi�i yolda gitmedikçe, hiçbir ferd, hiçbir cemiyet mesut olamaz. Ne kadar ne�eli, sevinçli görünseler de, içleri kan a�lamaktad�r. Dünyada da, âhirette de rahat ve mesut ya�ayanlar, ancak, Peygamberlere uyanlard�r.

Din i�leri, ak�l üzerine kurulamaz. Çünkü ak�l, bir kararda kalmaz. Herkesin akl�, birbirine uymad�� gibi, bir adam�n, selîm olmayan akl� da, bazan do�ruyu bulur, bazan da yan�l�r ve yan�lmas� daha çok olur. En ak�ll� denilen kimse, din i�lerinde de�il, mütehass�s oldu�u dünya i�lerinde bile, çok hata eder. Çok yan�lan bir akla nas�l güvenilebilir? Devaml�, sonsuz olan âhiret i�lerinde, nas�l olur da, akla uyulur? �srâ sûresinin 15''inci âyetinde meâlen; (Kim do�ru yola girerse, kendi lehine girer. Kim, kendi akl�na uyarsa, sap�t�rsa, kendi zarar�na sap�t�r. Kimse kimsenin günâh�n� çekmez. Biz Peygamber göndermedikçe azâb etmeyiz) buyurulmaktad�r. �nsanlar�n �ekil ve ahlâklar� ba�ka ba�ka oldu�u gibi, ak�l, tabiat ve ilimleri de farkl�d�r. Birinin akl�na uygun gelen bir �ey, ba�kas�n�n akl�na uygun gelmeyebilir. Birinin tabiat�na uygun olan bir �ey, ba�kas�n�n tabiat�na uymaz. O halde, din i�lerinde, ak�l, tam bir ölçü, do�ru bir senet olamaz. Ancak, ak�l ile din, birlikte, tam ve do�ru bir vesika ve ölçü olur. Bunun içindir ki din büyükleri: "Dinini ve imân�n�, insan dü�üncelerinin neticelerine ba�lama ve ak�l ile inceleyerek var�lan sonuçlara uydurma!" buyurmu�lard�r.

Hangi ak�l hüccettir?.. Evet ak�l hüccettir, do�ru yolu gösterir. Fakat, selim olan ak�l gösterir, her ak�l de�il. Selim olmayan ak�llar�n, yan�ld�klar� için, bir hakikati kabul etmemeleri, uygun bulmamalar�, bir k�ymet bildirmez. Selim olan ak�llar, yani Peygamberlerin ak�llar�, din hükümlerinin hepsinin pek yerinde ve do�ru olduklar�n� aç�kça görür.

�slâmiyetin bütün emirlerini akl�na uygun getirmek isteyen, akl� ile isbâta kalk��an kimse, Peygamberli�e inanmam�� olur.

Onunla konu�mak ak�l i�i de�ildir. Her �eyi ak�l ile çözmek isteyen ki�i, Tahta ayak takm�� bacaks�zlara benzer. K�sa akl�na uydurmak ister her i�i, Dün yapt��n�, bugün de�i�tirmek ister...

Acelecilik

Wed, 27 May 2026 18:40:09 +0300

Sual: Acele etmek uygun mu? Daha çok hangi i�lerde acele etmek gerekir?
CEVAP
�nsan�n f�trat�nda acelecilik vard�r. �ki âyet-i kerime meali:
(�nsan aceleci [tabiatta] yarat�ld�.) [Enbiya 37]

(�nsan pek acelecidir.) [�sra 11]

Acele i�e �eytan kar��r. �ki hadis-i �erif meali:
(Acele �eytandan, teenni Rahmandand�r.) [Tirmizi]

(Teenni eden isabet eder, acele eden hata eder.) [Beyheki] (Teenni, acelenin z�tt�d�r.)

O hâlde, i�lerde acele etmemeli ve hemen karar vermemeli! Aceleyle verilen kararlara �eytan kar��r. Nefsin istedi�i bir �ey hat�ra gelince �eytan, (F�rsat� kaç�rma, hemen yap!) der. Onun için kalbe gelen �eyi yapmadan önce, bu i�ten Allahü teâlâ raz� m�, sevab m�, günah m� diye dü�ünmeli! Günah de�ilse yapmal�! Böylece teenni edilmi�, yani acele edilmemi� olur.

Yaln�z 5 yerde acele gerekir:
1- Misafir gelince, hemen yemek vermeli,
2- Günah i�leyince, hemen tevbe etmeli,
3- Namaz� vakti girince, hemen k�lmal�,
4- Defin i�ini acele yapmal�,
5- K�z veya o�lan çocuklara din bilgilerini ve namaz k�lmay� ö�rettikten sonra, bülu�a erip de dengi ç�k�nca, hemen evlendirilmelidir. E�iat-ül-lemeat kitab�ndaki hadis-i �erifte, (Ya Ali, üç �eyi geciktirme! Namaz� vakti girince hemen k�l, cenaze namaz�n� hemen k�l! Dul veya k�z�, küfvü isteyince, hemen evlendir!) buyuruldu. (Tirmizi) O hâlde, namaz�n� k�lan, günahlardan sak�nan ve nafakas�n� helalden kazanan biri varsa, hemen onunla evlendirmeli! E�er evlendirilmezse, fitneye sebep olabilir. Bir hadis-i �erif meali:
(Dinini, ahlâk�n� be�endi�iniz bir kimse, k�z�n�za talip olursa, hemen evlendirin! E�er evlendirmezseniz, fitne ve fesada sebep olursunuz.) [Tirmizi]

�badetleri ve hay�rl� i�leri yapmakta acele etmeli. Birkaç hadis-i �erif meali:
(Ölmeden önce tevbe edin! Hay�rl� i�leri yapmaya mani ç�kmadan önce acele edin! Allahü teâlây� çok hat�rlay�n! Zekât ve sadaka vermekte acele edin! Böylece Rabbinizin r�zklar�na ve yard�m�na kavu�un!) [�bni Mace]

(Sadaka vermekte acele edin, çünkü bela sadakay� geçemez.) [Beyheki]

(Be� �ey gelmeden önce be� �eyin k�ymetini biliniz: Ölmeden önce hayat�n k�ymetini, hastal�ktan önce s�hhatin k�ymetini, dünyada ahireti kazanman�n k�ymetini, ihtiyarlamadan gençli�in k�ymetini, fakirlikten önce zenginli�in k�ymetini.) [Hakim]

Zekât�n� vermeyen ve mal�n� ahiret yolunda sarf etmeyen kimse, fakir olunca çok pi�man olur. Bir hadis-i �erif meali:
(Tesvif eden helak olur.) [Berika] (Tesvif, hay�rl� i� yapmay� sonraya b�rakmakt�r.)

�frat ve Tefrit zararl�
Tembellik, bir i�i geciktirmek, sonraya b�rakmak nas�l kötü ise, acele etmek de kötüdür. Bunun biri ifrat, di�eri tefrittir. Dinimiz orta yolu, a��r�l�klardan uzak olmay� emretmektedir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(A��r� giden helak olur.) [Müslim]

Bir kimse, müsrif olursa buna ifrat denebilir. Bir kimse de cimrilik ederse, buna da tefrit denebilir. Dinimiz, her iki a��r�l�� da yasaklam��t�r. Furkan suresinin 67. âyet-i kerimesinde, israf edenlerle cimrilik edenler kötülenmi�, ikisinin ortas� olanlar övülmü�tür.

Acele eden fütura dü�er. Yani gev�eklik ve bezginlik has�l olur. Hay�rl� bir i�in olmas� için acele eden, gecikince, bezginli�e, ümitsizli�e dü�er. Dua eder, hemen duas�n�n kabul olmas�n� ister. Duas� gecikince duay� b�rak�r, maksudundan mahrum kal�r. Acele edenin ihlas�, takvas� bozulabilir. �üpheli �eylere, hatta haramlara dalabilir.

Namaz k�larken acele eden, tadil-i erkan� terk edebilir. H�zl� okurken tecvide uymayabilir, yanl�� okuyabilir. Onun için a��rba�l� olmal�, dü�ünerek hareket etmelidir. Salihlerin vasf� Kur'an-� kerimde mealen �öyle bildiriliyor:
(Onlar Allah’a ve ahirete inan�rlar, iyili�i emredip kötülükten vazgeçirmeye çal��rlar, hay�r i�lerinde birbirleriyle yar�� ederler. ��te bunlar salihlerdendir.) [A.�mran 114]

Böyle hay�rl� i�lerin haricinde acelecilik uygun de�ildir. Dü�ünerek hareket etmek ve hay�rl� i�lerde sebat göstermek gerekir.

Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Yava�, yumu�ak davranmak, Allah’�n kuluna verdi�i büyük bir ihsand�r. Aceleci olmak, �eytan�n yoludur. Allahü teâlân�n sevdi�i �ey, yumu�ak ve a��rba�l� olmakt�r.) [E.Ya’la]

�ftarda acele etmeli
�ftarda acele etmek ve sahuru geciktirmek, belki insan�n aczini, yiyip içmeye ve dolay�s� ile her �eye muhtaç oldu�unu göstermektedir. �badet etmek de zaten bu demektir.

Namaz borcu varsa acele kaza etmeli
Farz namaz� özürsüz, vaktinde k�lmamak büyük günaht�r. Acele kaza etmek gerekir. Zaruri i�ler haricinde kaza etmeyi geciktirmek de büyük günaht�r. Nafile zaruri i� olmad�� için, nafile k�larak, terk edilen kazay� geciktirmek dört mezhepte de haramd�r. [Nafileleri k�larken kazaya da niyet etmeli. Hem sünnet sevab� al�nm�� olur, hem de namaz borcu ödenmi� olur.] Dü�man kar��s�nda, bir farz namaz� k�lmak mümkün iken terk etmek, 700 büyük günah i�lemek gibidir. (Umdet-ül islâm)

Tevbe edilen günahlar affedilir
�nsan günah�n� ne kadar çok büyük görürse o kadar iyidir. Fakat günah� yüzünden Allahü teâlân�n sonsuz rahmetinden ümit kesmek caiz de�ildir. Hadis-i �erifte buyuruluyor ki:
(Allahü teâlâ buyurdu ki: ��ledi�i günah� aff�m�n yan�nda büyük görene gazaplan�r�m. E�er acele etmek �an�mdan olsayd�, acele ceza verseydim, rahmetimden ümit kesenlere acele ceza verirdim.) [Deylemi]

Allahü teâlâ, tevbe edilen günahlar� affeder. Tevbede acele etmeli.

Müstehap i�lemek için sünnet terk edilmez
Cenaze oldu�u zaman, Âyet-el kürsiyi ve tesbihleri okumayarak sünnet terk edilmektedir. Cenaze sebebiyle sünneti terk etmek uygun de�ildir. Cenaze namaz�n� acele k�lmak müstehapt�r. Müstehap i�lemek için sünnet terk edilmez. Cemaat çok olsun diye, cenaze namaz�n� vakit namazlar�ndan sonraya b�rakmak mekruhtur. Cemaat�n çok olmas� için, cenazeyi saatlerce bekletip, sonra acele ederek Âyet-el kürsiyi ve tesbihleri terk etmek pek yanl��t�r. Özürsüz bir sünneti terk etmemeli, ortadan kald�rmamal�d�r.

Sual: �badetlerde ve yap�lan i�lerde acele etmenin, dinimiz aç�s�ndan bir mahzuru var m�d�r?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Eyyühel-veled kitab�nda deniyor ki:
“��lerinde acele etme ve hemen karar verme! Acele ile verilen kararlara �eytan kar��r. Hadis-i �erifte; (Acele �eytandand�r. Teennî Rahmandand�r) buyuruldu. Nefsin istedi�i bir �ey hat�r�na gelince, �eytan, f�rsat� kaç�rma, hemen yap der. O da, yapar. Kalbe gelen �eyi yapmaktan Allahü teâlâ raz� olur mu dü�ünmeli, sevap m�, günah m� olaca��n� anlamal�. Günah de�il ise, yapmal�d�r. Böylece, teenni etmi�, yani acele etmemi� olur. Yaln�z be� yerde acele etmek laz�md�r:
1- Misafirin gelince, önüne yiyecek getir! 2- Hasbel be�er bir günah i�leyince, hemen tövbe, isti�far eyle! 3- Her be� vakit namaz�n�, vakit geçmeden, acele, yani erken k�l! 4- K�z veya o�lan çocuklar�na, din bilgilerini ve namaz k�lmas�n� ö�ret! Bulû�a eri�ince, geciktirmeden evlendir! 5- Ölen �ahs�n defin edilmesinde acele eyle! Fakat bunun için, be� vakit namaz�n sonundaki, Âyetel kürsî ve tesbihleri terk etme!”

Yar�n yapar�m diyenler...

Hay�rl� i�leri sonraya, yar�na b�rakmak, kötü huylardand�r. �badetleri vaktinde yapmamak, haramlardan sak�nmamak ve kendisine lâz�m olan ilimleri ö�renmeyi geciktirmek, kötü huylardan say�lmaktad�r. Peygamber efendimiz:

(Ölmeden önce tövbe ediniz. Hay�rl� i�leri yapmaya mâni ç�kmadan önce acele ediniz. Allahü teâlây� çok hât�rlay�n�z. Zekât ve sadaka vermekte acele ediniz. Böylece Rabbinizin r�z�klar�na ve yard�m�na kavu�unuz!) buyurmaktad�r. Zekat�n� vaktinde vermeyen kimse, fakir olunca, çok pi�man olur. Namazlar�n� vaktinde k�lmayan, orucunu tutmayan, farzlar� yapmayan, haramlardan sak�nmayan kimse de, çok pi�man olacakt�r. Bu borçlardan kurtulmadan vefat ederse, ahirette çok ah eder. Fakat bu ah etmenin bir faydas� olmaz. Çünkü onun feryad�n� kimse i�itmez ve dinlemez. Nitekim Resûlullah efendimiz:

(Yar�n yapar�m diyen helâk oldu, ziyân etti) buyurmu�tur.

Pi�man olmamak için... Abdülehad Serhendî hazretleri, bir talebesine hitaben; "�yi amelleri sonraya b�rakanlar helâk oldular. Yar�n yapar�m diyenler, ya yar�na kavu�amazsa... Yar�na kavu�up da, bu imkân�, s�hhati, kuvvet ve rahatl�� bulamaz... O zaman çok pi�mân olurlar" buyurmu�tur. Amasya''da yeti�en velîlerden Ali Hâf�z Efendi de talebelerine s�k s�k; "Ölümden korkuyor ve haz�rl��m�z yok diyorsak ne duruyoruz? Ne yapacaksak bir ân önce yapal�m. Yar�n, vakit, f�rsat elverir mi, bunu bilmiyoruz. Giden günler ömürden gidiyor. Sonra bu sermâye âniden tükenir de haberimiz bile olmaz!" diye nasihat ederdi. �mâm � Rabbânî hazretleri de, bir yak�n�na hitaben; "Bugün, her istedi�ini kolayca yapabilecek bir hâldesin. Gençli�in, s�hhatin, gücün, kuvvetin, mal�n ve rahatl��n bir arada bulundu�u bir zamandas�n. Saâdet-i ebediyyeye kavu�turacak sebeplere yap��ma��, yarar i�leri yapma��, niçin yar�na b�rak�yorsun?" buyurmu�tur.

"Geliniz, sizinle sözle�elim!" Câfer-i Sâd�k hazretleri, Peygamber efendimizin torunlar�ndand�r. Çok alçak gönüllü olup kimseyi incitmezdi. Her mümini kendisinden daha k�ymetli bilirdi. Bir gün hizmetçilerini ça��r�p onlara: "Geliniz, sizinle sözle�elim. K�yâmet günü içinizden hanginiz kurtulursa, onun di�erlerine �efâatç� olmas� için birbirimize söz verelim" buyurdu. Onlar da;

"Ey Allahü teâlân�n Resûlünün evlâd�! Sizin bizim �efâatimize ihtiyâc�n�z yoktur. Dedeniz Muhammed aleyhisselâm, bütün insanlar�n ve cinlerin �efâatç�s�d�r" dediler. Bunun üzerine Câfer-i Sâd�k hazretleri;

"Ben bu amellerimle, i�lerimle yar�n k�yâmet gününde ceddimin yüzüne bakmaya utan�r�m" buyurmu�tur. Daygam bin Mâlik hazretlerinin yak�nlar�ndan biri, ba�lar�ndan geçen bir hadiseyi �öyle anlat�r: "Biz, Daygam bin Mâlik hazretleri ile beraber gemi ile yolculuk yap�yorduk. Gece olunca O, sabaha kadar a�lad�, inledi. Sabah olunca biz; "Ey Mâlik! Gecen çok uzun sürdü" dedik. Yine a�lad�. Sonra; "�nsanlar yar�n ba�lar�na gelecek �eyleri bilseler, hayattan ebedî olarak lezzet almazlard�. Vallahi �u gecenin �iddetli karanl�k ve korkusu, bana âhireti ve oradaki i�in zorlu�unu hat�rlatt�. O gün bütün i�ler insan� üzer dedikten sonra, Lokman sûresinin 33. âyet i kerîmesini okudu. Bu âyet i kerîmede meâlen; (Ey insanlar! Rabbinize kar�� gelmekten sak�n�n. Ne baban�n evlâd�, ne evlâd�n babas� için bir �ey ödeyemeyece�i günden çekinin. Bilin ki Allah''�n verdi�i söz gerçektir. Sak�n dünyâ hayat� sizi aldatmas�n ve �eytan, Allah''�n aff�na güvendirerek sizi kand�rmas�n) buyurulmakta idi."

Gün bugündür... Ebü''l Hasan-� �âzilî hazretleri, ba�lar�ndan geçen bir hâdiseyi �öyle anlat�r:

"Bir arkada��mla bir ma�arada bulunuyorduk. Allahü teâlân�n muhabbetiyle yanmay� ve O''na kavu�ma�� istiyorduk. Yar�n kalbimiz aç�l�r, velîlik makamlar�na kavu�uruz derdik, yar�n olunca da, yine yar�n aç�l�r derdik. Yar�nlar gelip geçiyor ve bir türlü bitmiyordu. Bir gün birden heybetli bir zât yan�m�za girdi. Ona; "Kimsin?" dedik. Abdülmelik''im, yâni Melik olan Rabbimizin kuluyum dedi. Velîlerden oldu�unu anlad�k. "Nas�ls�n�z?" dedik. "Yar�n olmazsa, öbür yar�n kalbim aç�l�r diyenin hâli nas�l olur? Allahü teâlâya, s�rf Allah için ibâdet etmedikçe, vilâyet ve kurtulu� yoktur" dedi. Bu söz üzerine gafletten uyand�k. Tövbe ve istigfâr ettik. Bunun üzerine kalblerimiz Allahü teâlân�n muhabbetiyle doldu." Ebû Saîd-i Ebü''l Hayr hazretleri buyurdu ki: "Vakit, iki nefes aras�ndad�r. Biri geçti biri henüz gelmedi. O halde dün gitti, yar�n nerede. Gün bugündür. Vakit keskin bir k�l�çt�r." �mâm-� Gazâlî hazretleri de; "Bugün, ecelin geldi�ini, daha bir gün müsâade etmeleri için, yalvard��n�, s�zlad��n� ve sana, bir gün ba��lad�klar�n� ve �imdi, o günde bulundu�unu farzet ve yar�n ölecekmi� gibi, dilini, gözlerini ve yedi azân� haramdan koru!" buyurmu�tur. Netice olarak, Bi�r-i Hâfî hazretlerinin buyurdu�u gibi; "Dün öldü, bugün can çeki�iyor, yar�n do�mad�. Öyle ise �u an� de�erlendirmek için amele sar�l."

Gel, dü�ünme kara kara!

Yar�n, girince mezara,

Cevap için haz�r m�s�n?

Tevekk�l

Tue, 26 May 2026 22:49:23 +0300

Sual: Tevekkülün dinimizdeki yeri nedir?
CEVAP
Tevekkül, dinimizin bildirdi�i sebeplere yap��t�ktan sonra neticeyi sebeplerden de�il, sebepleri yaratandan beklemektir. (Bir i�e ba�lad��n zaman, Allahü teâlâya tevekkül et, Ona güven!) âyet-i kerimesi, tevekkül ile beraber azmederek çal��mak gerekti�ini gösteriyor. (Al-i imran 159)

Tevekkül, herhangi bir i�in, dinen, örfen sebeplerine yap��arak gayret gösterip, neticeye ihlasla teslim olmakt�r. Yani sonucu Allahü teâlâdan beklemek ve bu sonucun kendisi için mutlaka hay�rl� oldu�una inanmakt�r. Do�ru sebebe yap��an do�ru netice al�r.

Tevekkül, de�i�tirilmesi insan gücünün d��nda olan üzücü olaylar�, ezelde takdir edilmi� bilip, üzülmemek, Allahü teâlâdan geldi�ini dü�ünerek seve seve kar��lamakt�r. �nsan, bir i�in neticesinin iyi mi, kötü mü olaca��n� bilemez. Hay�r sand�� çok �ey, �erle, �er sand�� çok �ey de, hay�rla neticelenebilir. Muhakkak �u i�im olsun diye �srar etmemeli, “Hay�rl� ise olsun” demelidir.

Allahü teâlâ, kimseye muhtaç olmamak için çal��may�, hasta olmamak için tedbir almay�, hasta olunca ilaç kullanmay�, görebilmek için �� sebep k�lm��t�r. Sebebi, istenilen �eye kavu�mak için bir kap� gibi yaratm��t�r. Bir �eyin has�l olmas�na sebep olan �eyi yapmay�p da sebepsiz olarak gelmesini beklemek, kap�y� kapay�p pencereden at�lmas�n� istemeye benzer ki, bu, akla ve dine uygun de�ildir.

Allahü teâlâ, insanlar�n, ihtiyaçlar�na kavu�mak için bu sebepler kap�s�n� yaratm�� ve aç�k b�rakm��t�r. Tesiri kesin olan ilaçlar� kullanmamak tevekkül de�il, ahmakl�kt�r, haramd�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Her hastal��n ilac� vard�r. Yaln�z ölüme çare yoktur.) [Taberani]

Hazret-i Musa, hastalan�nca, “�laçs�z da Allahü teâlâ �ifa verir” diyerek ilaç kullanmad�. Allahü teâlâ (�laç kullanmazsan �ifa ihsan etmem) buyurdu. �lac� kullan�nca iyi oldu. Fakat sebebini merak etti. Allahü teâlâ, (Tevekkül etmek için, benim âdetimi, hikmetimi de�i�tirmek mi istiyorsun? �laçlara tesir veren kimdir? Elbette tesirleri yaratan benim) buyurdu. (K. Saadet)

Doktora gitmeli, ilaç kullanmal�; fakat, doktora ve ilaca güvenmemeli, �ifay� Allahü teâlâdan istemelidir! �laç kullan�p da iyi olmayan, ameliyat masas�nda ölen az de�ildir.

Hazret-i �brahim’in, manc�n�kla ate�e at�l�rken, Hasbiyallah ve ni’mel vekil dedi�i hadis-i �erifle bildirilmi�tir. [Bana Allah’�m yeti�ir, O ne iyi vekil, ne iyi yard�mc� demektir.] Ate�e dü�erken Hazret-i Cebrail gelip, “Bir dile�in var m�?” diye sorunca, “Var, fakat sana de�il” diyerek sözünün eri oldu�unu gösterdi. Bunun için âyet-i kerimede, (Sözünün eri olan �brahim) diye övüldü. (Necm 37)

Tevekkül, kalb i�idir, imandan meydana gelir. Allahü teâlân�n lütuf ve ihsan�n�n pek çok oldu�una iman etmekle has�l olur. Bu hâl, kalbin vekile itimat etmesi, güvenmesi, ona inanmas� ve onun ile rahat etmesidir. Böyle bir insan dünya mal�na gönül ba�lamaz. Dünya i�lerinin bozulmas�ndan dolay� üzülmez. R�zk�ndan endi�e etmez. Mesela, iftiraya u�rayan biri, mahkemeye dü�ünce kendine bir avukat tutar. Üç �eyde avukata güvenirse, bu kimsenin kalbi rahat eder. 1- Avukat�, ona yapt�klar� iftiray� iyi bilir. 2- Avukat� do�ruyu söylemekten korkmaz. 3- Avukat�n bunu canla ba�la savunaca��na inan�r. Avukat�na böyle inan�r, güvenirse kendi ayr�ca u�ra�maz. (Allah bize yeti�ir. O ne iyi vekildir) âyetini iyi anlay�p, “R�z�k takdir edilmi�, vakti gelince bana yeti�ir” der. Demek ki, çal��madan tevekkül dinimizde yoktur.

Tevekkül ve sebepler
M. Masum-i Faruki hazretleri buyuruyor ki:
Sebeplere yap��mak tevekküle z�t de�ildir. Sebeplerin tesir etmesinin Allahü teâlâdan oldu�unu bilen, tesiri Allahü teâlâdan bekleyen ve tecrübe edilmi� sebepleri kullanan kimse, Allahü teâlâya tevekkül etmi�, yaln�z Ona güvenmi� olur. Tesir etmeyen, hayâli sebepleri kullanmak, tevekkül olmaz. Tesiri çok görülmü� olan sebepleri kullanmak gerekir. Ate� yakar, fakat, ate�e yakma kuvvetini veren, Allahü teâlâd�r. Aç olan, bir �ey yer; bu �eye doyurma kuvveti veren Odur. Gerekti�i zaman, böyle sebepleri kullanmad�� için zarar gören kimse, Allahü teâlâya asi olur. Tecrübe edilmi� sebepleri kullanmak gerekir. Allahü teâlâ, me�veret etmeyi, bilenlere dan��may� emretti. Me�veret de, sebebe yap��makt�r.

Me�veretten sonra tevekkülü emretti. Ahiret i�lerinde tevekkül olamaz, çal��mak emrolundu. Burada, azab�ndan korkmak ve merhametinden ümitli olmak gerekir. Allahü teâlân�n keremine, ihsan�na güvenmeli ve emrolunan ibadetleri yapmal�, yasak edilenlerden sak�nmal�d�r! Tevekkül budur ve kulluk böyle olur. (1/182)

Yeryüzündeki her canl�n�n r�zk�
Sual: Günümüzde bir k�s�m insanlar, geçim derdiyle olsa gerek, helale harama dikkat etmiyor. Ailece çal��p geçinemeyenleri var. Yalan söyleniyor, hile yap�l�yor, kul hakk�na ald�r�� edilmiyor. Bu derece r�z�ktan endi�e etmek do�ru mu?
CEVAP
Helale harama, kul hakk�na dikkat etmemek uygun de�ildir. �slam âlimleri, (Kim kime, neye güvenirse, yard�m� ondan beklesin!) buyuruyor.

Âlimlerden birine "Hep ibadetle me�gul oluyorsun, ne yiyip ne içiyorsun?" dediler. O da, di�lerini gösterdi. "De�irmeni yapan suyunu gönderir" demek istedi. Çünkü r�z�klar� Allahü teâlân�n gönderdi�ine inanc� tamd�. Âyet-i kerime meali:
(Yeryüzündeki her canl�n�n r�zk�n�, Allah elbette gönderir.) [Hud 6]

Veysel Karani hazretleri, nasihat isteyen birine "�am’a yerle�" buyurdu. O da "Acaba �am’da geçim nas�ld�r?" dedi. Hazret, "R�z�klar�ndan �üphe edenlere yaz�klar olsun. Bunlara nasihat fayda etmez" buyurdu.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, kendisine s��nan�n her i�ine yeti�ir, hiç ummad�� yerden ona r�zk verir.) [Beyheki]

(�nsan, ihtiyaçlar�n�, Allahü teâlâya havale ederse, ihtiyaçlar�n� [husule getirecek sebepleri] ihsan eder.) [Hakim]

Mesela, herkesin sana merhamet ve hizmet etmesini temin eder. Yahya bin Muaz Razi hazretleri buyuruyor ki:
"�nsanlar seni, Allahü teâlây� sevdi�in kadar sever. Allahü teâlâdan korktu�un kadar, senden korkarlar. Allahü teâlâya itaat etti�in kadar, sana itaat ederler. Ona itaatin nispetinde, sana hizmet ederler. Hülasa, her i�in, Onun için olsun! Yoksa, hiçbir i�inin faydas� olmaz. Hep kendini dü�ünme! Allahü teâlâdan ba�ka, kimseye güvenme!"

Ebu Muhammed Ra�i hazretleri buyuruyor ki:
"Kendin ile Allahü teâlâ aras�nda en büyük perde [engel], hep kendi menfaatini dü�ünmek ve kendin gibi, bir âcize güvenmektir. Sofilik, istedi�in her yere gidebilmek ve bulutlar�n gölgesinde rahat etmek ve herkesten hürmet görmek de�ildir. Her hâlinde Allahü teâlâya güvenmektir."

Allahü teâlâdan ba�ka güvenilecek, dost edinilecek hiç kimse, hiçbir �ey yoktur.

Allahü teâlâdan ba�kas�na s��nmak, örümcek a��na s��nmaya benzetilmi�tir. Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Allah’tan ba�ka dost edinenin hâli, örümce�in durumuna benzer. Halbuki bar�naklar�n en çürü�ü örümcek yuvas�d�r.) [Ankebut 41]

Nas�l tevekkül etmeli
Sual: Tam �lmihal’de, (Bir kimse, hareketlerde, i�lerde, Allahü teâlâdan ba�kas�n�n tesir etti�ini dü�ünse, bu kimsenin tevhîdi, noksan olur. E�er, hiçbir sebep laz�m de�ildir dese, �slamiyet’ten ayr�lm�� olur. E�er sebepleri araya koymak laz�m de�ildir derse, akla uymam�� olur. Laz�md�r derse, sebepleri haz�rlayana tevekkül etmi� olur ki, bu da tevhidde noksanl�k olur) deniyor. Buras�n� anlayamad�m. Sebeplere güvensek de güvenmesek de suç oluyor. Nas�l tevekkül etmemiz gerekiyor?
CEVAP
Evet tevekkül bahsi zordur. Yukar�daki yaz�y� üç madde halinde aç�klayal�m:
1- �yi kötü, hay�r �er her �eyi Allahü teâlân�n yaratt��na inanaca��z. Baz� �eylere baz� �eyler tesir ediyor denirse itikad�m�z düzgün olmaz. Her �eyin yarat�c�s� Allahü teâlâd�r. Bir âyet meali:
(Sizi de, i�lerinizi de yaratan Allah’t�r.) [Saffat 96]

2- ��lerin yap�lmas� için hiçbir sebep laz�m de�il denirse, Allahü teâlân�n koydu�u sebepler inkâr edilmi� olur. Mesela, ben evlenmesem de benim çocuklar�m olur demek çok yanl��t�r. Çocuk olmas� için ana baba gibi sebeplere ihtiyaç vard�r.

3- Sebepler laz�md�r, sebepsiz olmaz derse, sebeplere güvenmi� olur, yine tevhidi noksan olur. Yani nas�l ana baba olmadan çocuk olur demek yanl�� ise, çocu�un olmas� için mutlaka ana babay� �art etmek ve çocuklar� Allahü teâlân�n yaratmas�nda rolü olmad��n� söylemek de çok yanl��t�r. Ana baba olsa da çocuk olmayabilir. Ana baba olmadan da Allahü teâlâ çocuk yaratabilir. Hazret-i Adem ile Hazret-i Havva’y� anas�z babas�z, Hazret-i �sa’y� babas�z yaratm��t�r. Sebeplere güvenmeyece�iz, sebepleri yaratan�n da Allahü teâlâ oldu�unu bilece�iz.

Sebepler âlemindeyiz, Allahü teâlân�n âdeti sebeplerle yaratmakt�r. Sebepsiz yarat�lmas� mucize veya keramet olur. Sihri yaratan da Allahü teâlâd�r. Her �eyi yaratan Odur.

Bu üç maddeyi özetleyelim:
Bir i� yapmak istersek sebeplerine yap��aca��z, ama, sebepler mutlaka bu i�i yapar demeyece�iz. Mesela çocuk sahibi olmak için evlenece�iz, ama evlendik garanti çocu�umuz olur da demeyece�iz. Hastaysak doktora gidece�iz, ilaç alaca��z, ameliyat olaca��z, ama bu sebepler bizi iyi etti demeyece�iz. Çünkü ameliyat masas�ndan kalkamay�z da. Sebeplere güvenmeyece�iz. Sebepleri yaratan�n da, sebeplere tesir kuvvetini verenin de Allahü teâlâ oldu�unu bilece�iz.

Kendine güvenmek uygun mudur?
Sual: Ki�isel geli�im ile ilgili yaz�larda, kitaplarda, (Kendinize güvenin) deniyor. Kendine güvenmek, uygun mu?
CEVAP
Müslüman, nefsine [kendine] de�il, Allahü teâlâya güvenmelidir. Yani, her konuda, elinden geldi�i kadar çal��mal�, sebeplere yap��mal�; fakat sebeplerin tesirini Allahü teâlâdan beklemelidir. Tevekkül de, bu demektir.

�slam âlimleri buyuruyor ki: Allahü teâlâ, yaln�z Allaha güvenenin, her dile�ini ihsan eder.

Bir hadis-i �erif meali:
(Allahü teâlâ, yaln�z Rabbine güvenenin, her diledi�ini verir ve bütün insanlar� buna yard�mc� yapar.) [Faideli Bilgiler]

Ebu Muhammed Abdullah Ra�i, buyuruyor ki:
Allahü teâlâ ile insan aras�nda olan en büyük perde, kendine veya kendisi gibi aciz olan bir kula güvenmesidir. (Mektubat-� Masumiyye)

�slamiyet, tevekkülü emreder, tembelli�i men eder. Bir hadis-i �erif meali:
(Deveni ba�la ve sonra Allahü teâlâya tevekkül et!) [�bni Asakir]

Bu hadis-i �erif, hem tevekkül etmek, hem de çal��mak laz�m oldu�unu aç�kça bildiriyor. Tevekkül, Allah’tan yard�m bekleyerek, güçlükleri yenmek demektir.

Bu âyet-i kerime, tevekkül ile beraber, yaln�z çal��mak de�il, çal��man�n üstünde olan, azmin de gerekli oldu�unu gösteriyor. Demek ki, her Müslüman çal��acak, azmedecek, sonra da, Allahü teâlâya güvenecektir.

Tevekküle inanmayanlar, tevekkülden al�nan kuvvet ve cesaretin yerini bo� b�rakmamak için, “kendine güvenmek” ifadesi ile, bu ihtiyac� kar��lamaya çal��yorlar. Bu da gösteriyor ki, tevekkül edilecek, güvenilecek bir yer laz�md�r. O da, sadece, Allahü teâlâd�r. Bir âyet-i kerime meali:
(De ki: Allahü teâlâ, dilemedikçe, kendime hiçbir fayda ve zarar getirmeye, kâdir de�ilim.) [Araf 188]

Bu âyet-i kerime ve daha nice benzerleri var iken, tevekkülü kald�rarak, kendine güvenmek diye bir �ey aramak yanl��t�r. Kendine güvenmek, tevekkülün tersi ve tevekkülü bozan bir �eydir. Bundan ba�ka, egoistli�e, kendini be�enmeye yol açar.

Tevekkülde, ba�kas�n�n yard�m�na güvenmeyip, yaln�z Allah’a s��narak çal��mak inanc� bulundu�undan, kendine güvenmekten beklenilen kuvvetten kat kat fazla kuvvet has�l olmaktad�r. Kendine güvenen, kimsesizdir. Tevekkül eden, Müslüman�n, kendi çal��mas�ndan ba�ka, Allah’� vard�r. Bu tükenmez kaynaktan kuvvet almaktad�r. Tevekkül eden Müslüman, hem bütün kuvveti ile çal��makta; hem de, kazanc�n� kendinden bilmek gibi egoistli�e dü�memektedir. (Faideli Bilgiler)

R�z�ktan endi�elenmek
Sual: R�zk�ndan endi�elenmek tevekkülü bozar m�?
CEVAP
Evet, bozar. (R�zk� kendim kazan�yorum) demek de tevekküle zarar verir. Çünkü herkesin r�zk�n� veren Allahü teâlâd�r. Bir âyet-i kerimede mealen, (Birçok canl�, r�zk�n� kendi elde edemez. Sizin de, onlar�n da r�zk�n� Allah verir) buyuruldu. (Ankebut 60)

Tevekkül etmemek çok tehlikelidir. Çünkü tevekkül etmek farzd�r. (Tevekkül iman�n �art�d�r) mealindeki âyet-i kerime tevekkülün önemini göstermektedir. (Seadet-i Ebediyye)

Tevekkülle ilgili üç âyet-i kerime meali �öyledir:
(�man�n�z varsa Allah’a tevekkül edin!) [Maide 23]

(Tevekkül edene Allah kâfidir.) [Talak 3]

(Allah kuluna kâfi de�il mi?) [Zümer 36]

(��imden olursam, aç kal�r�m) diye r�zk� için endi�elenen kimse, Allahü teâlân�n kendisine kâfi geldi�inden �üphe ediyorsa, çok tehlikelidir. R�zk� Allah'�n verdi�ine inan�p Ona tevekkül eden r�z�ktan mahrum kalmaz. Birkaç hadis-i �erif:
(E�er Allahü teâlâya hakk�yla tevekkül etseydiniz, sabah aç kalk�p, ak�am tok dönen ku�lar gibi, sizin de r�zk�n�z� verirdi.) [Tirmizî]

(Bir kimse, Allahü teâlâya güvenip s��n�rsa, Allahü teâlâ, onun her i�ine yeti�ir. Hiç ummad�� yerden, ona r�z�k verir. Kim de, dünyaya güvenirse, onu dünyada b�rak�r.) [K. Saadet]

(Allahü teâlâ buyurdu ki: Bir kul, bana ihlâsla tevekkül ederse, herkes ona tuzak kursa, ona mutlaka bir ç�k�� kap�s� açar�m. Bir kul da bana de�il mahlûka güvenirse, bütün yükseli� sebeplerini keser ve çökü� yollar�n� kolayla�t�r�r�m.) [�bni Asakir]

Peygamber efendimiz, (Allah korkusunu kendine sermaye edinenin r�zk�, ticaretsiz ve sermayesiz gelir) buyurup, [Talak sûresinin] (Allah’tan korkana, Allah bir ç�k�� yolu ihsan eder, ummad�� yerden r�zk�n� gönderir) [mealindeki 2.ve 3.] âyetlerini okudu. (Taberanî)

Allahü teâlâ Davud aleyhisselama, (Bir kimse, her �eyden ümit kesip, yaln�z bana güvenirse, yerde ve göklerde bulunanlar�n hepsi ona zarar yapmaya, aldatmaya u�ra�salar, onu elbette kurtar�r�m) mealindeki âyet-i kerime ile vahy gönderdi.

Da�da ya�ayan birine, (Her gün ibadet ediyorsun. Ne yiyip, ne içiyorsun?) diye sorarlar. O da, di�lerini gösterir. Yani, (De�irmeni yapan, suyunu gönderir) demek ister. Biri, Veysel Karanî hazretlerine, (Nerede yerle�eyim?) diye sorar. O da (�am’da) buyurur. (Acaba �am’da geçim nas�ld�r?) deyince Veysel Karanî hazretleri, (R�zklar�ndan �üphe eden kalblere yaz�klar olsun! Bunlara, nasihat fayda etmez!) buyurur. (Seadet-i Ebediyye)

Nefse mi, Allaha m� güvenmelidir?
Sual: Baz� din adam� k�l��ndaki reformistler; “Müslümanlar, r�zk�n ezelde ayr�ld��na inand�klar� için çal��may� lüzumlu görmezler. Nefsine güvenmek ise, insana hayat için mücadele kuvveti verir. Ya�amak istiyorsak, kendimizde itimad-� nefs has�l edelim” diyorlar. Bunlar�n bu sözlerinin gerçeklik pay� var m�d�r?
CEVAP
Birinci Cihan Harbi'nde böyle ate�li itimad-� nefs dersleri fazlas� ile verilmi� ve ne büyük belalara çarp�ld�� da görülmü�tür. Nefse güvenmek böyle deli gibi sald�rmalara sebep olmu�tur. Birinci Cihan Harbi'nde nefse güvenmek yerine, Allaha tevekkül hâkim olsa idi, o hareketlerden, makul ve me�ru olan ince noktalardan hiçbiri ihmal edilmezdi. Çünkü, Allaha tevekkül etmek için, �slâmiyete uymak laz�md�r. Bu da, bütün ince noktalara ehemmiyet verdirir. �slâmiyet, hem çal��may�, hem de tevekkülü birlikte emretmektedir. Tembel oturup da, tevekkül ediyoruz diyenler, bu iki vazifeden birini yapmayan kimselerdir. Çünkü, �slâmiyetin iki emrinden birincisini yap�yor, ikincisini yapm�yorlar. Bunlar� kötüleyen reformcular da, birinci vazifeyi b�rak�p, ikincisini istemekle, kötüledikleri kimseler gibi kusurlu oluyorlar. Bunlar�n hatas�, çal��mayanlar�n hatas�ndan daha büyük oluyor. Çünkü biz, elimizden geldi�i kadar çal��t�ktan sonra, Allaha tevekkül ederek, i�imizin kar��l��n� Allahdan beklemek ihtiyac�nda bulundu�umuz gibi, çal��rken bile nefsimize o kuvveti veren Allah� unutmayarak as�l tükenmez ve yenilmez kuvvetin Allah� unutmamakta oldu�unu dü�ünerek, ondan yard�m beklemek üzere ikinci bir tevekküle muhtac�z.

(Allah size yard�m ederse, kimse size galip gelemez. Size yard�m etmezse, kimse yard�m edemez. O hâlde, müminler Allaha tevekkül etsinler!)
(Sevgili Peygamberim! Onlara de ki; Allahü teâlâ dilemedikçe, kendime hiçbir fayda ve zarar getirmeye kadir de�ilim) mealindeki âyet-i kerimeler ve daha nice benzerleri var iken, tevekkülü kald�rarak itimad-� nefs diye bir �ey aramak, dine yard�m ettiklerini söyleyenlere yak��r m�? Bunlar, biz tevekkülün yanl�� anla��lmas�na kar��, bunu istiyoruz da, diyemezler. Çünkü, itimad-� nefs, yani kendine güvenmek, tevekkülün tersi ve tevekkülü bozan bir �eydir. Bundan ba�ka, egoistli�e, kendini be�enmeye yol açar.

Hastan�n hastal��ndan �ikâyetçi olmas�
Sual: Hasta olan bir kimsenin, hastal��n� her önüne gelene anlatmas�, içinde bulundu�u hâlden �ikâyet etmek mi olur?
CEVAP
�mâm-� Gazâlî hazretleri, bu konuda, Kimyâ-i se'âdet kitab�nda buyuruyor ki:
“Tevekkül etmek için, hastal��n� herkese bildirmemek laz�md�r. Bildirmek ve �ikâyet etmek mekruhtur. Yaln�z faydas� olacaklara, mesela, doktora söylemek veya aczini, zavall�l��n� bildirmek için söylemek mekruh olmaz ve tevekkülü bozmaz. Nitekim hazret-i Ali hastalanm��t�, kendisine;
- Nas�ls�n, iyi misin dediklerinde, cevap olarak;
- Hay�r dedi. Yan�ndakiler �a��p birbirlerine bak��nca, hazret-i Ali;
- Allahü teâlâya aczimi gösteriyorum buyurdu. Bu söz onun hâline lay�k ve uygun idi. O cesaret ve kuvveti, yi�itli�i ile, aczini biliyordu ve;
'Ya Rabbi! Bana sab�r ihsan et!' derdi.”

Peygamber efendimiz buyurdu ki:
(Allahü teâlâdan âfiyet isteyiniz. Bela istemeyiniz!)

Hastal�� herkese söyleyip, hâlinden �ikâyet etmek haramd�r. �ikâyet niyeti ile de�ilse haram olmaz. Fakat, söylememek iyidir. Çünkü, çok söyleyerek, �ikâyet �eklini alabilir.

Akrep, y�lan, y�rt�c� hayvanlar�n zarar vermesini önlemek laz�md�r. Bunlar� önlemek, tedbir almak, tevekkülü bozmaz. Mikroplar�n hastal�k yapmas�na sabretmemeli, bunlar� her suretle menetmeli, tedavisine bakmal�d�r. Mikroplu hastal��a yakalan�nca, antiseptik ilaçlar�, antibiyotikleri, penisilin ve benzerlerini kullanmal�d�r.

Tevekkül için, kuvvetli iman gerekir
Sual: Bir Müslüman�n, Allahü teâlâya tam güvenebilmesi için ne yapmas� gerekir?
CEVAP
Bu konuda, Kimyâ-i se'âdet kitab�nda buyuruluyor ki:
“Tevekkül için, hem kuvvetli bir iman, hem de kuvvetli bir kalp laz�md�r. Böylece, kalbinde �üphe kalmaz. �timat ve rahatl�k tam olmad�kça, tevekkül tam olmaz. Çünkü, tevekkül, kalbin, her i�te, Allahü teâlâya itimat etmesi, güvenmesi demektir. �brahim aleyhisselam�n iman�, yakîni tam idi. Fakat kalbinin rahat etmesi için;
(Ya Rabbi! Ölüleri nas�l diriltiyorsun? Bana göster!) dedi. Sûre-i Bekarada 260. âyet-i kerimede bildirdi�i gibi;
(�nanmad�n m�?) buyuruldukta;
(�nand�m. Fakat kalbim rahat etmek için istedim) dedi. Kalbinde yakîn vard�. Fakat, kalbinin, sükûnet, rahatl�k bulmas�n� istedi. Çünkü, kalbin rahat etmesi, önce his ve hayale ba�l� olup, sonra kalp de, yakîne tabi olur ve art�k aç�ktan görmeye muhtaç olmaz.”

Sual: Hasta olmaya sebep olan �eylerden sak�nmak, bunlar için tedbir almak, tevekkül etmemek mi olur?
CEVAP
Hastal�k sebeplerinden kaç�nmak, tevekküle mâni de�ildir. Hazret-i Ömer, �am'a gidiyordu. Orada taûn yani veba hastal�� oldu�u i�itildi. Yan�nda bulunanlar�n baz�s�, �am'a girmeyelim dedi. Bir k�sm� da, Allahü teâlân�n kaderinden kaçmayal�m dedi. Halife de;
“Allahü teâlân�n kaderinden, yine Onun kaderine kaçal�m, �ehre girmeyelim. Birinizin bir çay�r� ile, bir ç�plak kayal�� olsa, sürüsünü hangisine gönderirse, Allahü teâlân�n takdiri ile göndermi� olur” buyurdu. Abdurrahman bin Avf hazretlerini ça��r�p;
- Sen ne dersin? buyurunca, O da;
- Resulullah Efendimizden i�ittim. (Vebâ olan yere girmeyiniz ve vebâ olan bir yerden, ba�ka yerlere gitmeyiniz, oradan kaçmay�n�z!) buyurmu�tu, dedi. Halife de;
- Elhamdülillah, sözümüz, hadis-i �erife uygun oldu deyip, �am'a girmediler.

Vebâ bulunan yerden d��ar� ç�kman�n yasak edilmesine sebep, sa�lam olanlar ç�k�nca, hastalara bakacak kimse kalmaz, helak olurlar. Vebâl� yerde, kirli hava yani mikroplu hava, vebâ basilleri, herkesin içine yerle�ince, kaçanlar, hastal�ktan kurtulamaz ve hastal�� ba�ka yerlere götürmü�, bula�t�rm�� olurlar. Hadis-i �erifte buyuruluyor ki: (Vebâ hastal�� bulunan yerden kaçmak, muharebede kâfir kar��s�ndan kaçmak gibi, büyük günaht�r.)

Muhyiddîn-i Arabî hazretleri, Fütûhât-ül-mekkiyye kitab�nda; “Belalardan, tehlikelerden, gücünüz yetti�i kadar sak�n�n�z. Çünkü, takat getirilemeyen, dayan�lamayan �eylerden uzakla�mak, Peygamberlerin âdetidir” buyurmaktad�r.

Eceli gelen hastan�n ölmesine mâni olunamaz. Ancak, ölüm hastas�n�n isti�far okumas�, hastal��n verece�i s�k�nt�lar� giderece�i Mektûbât-� Ma'sûmiyyede yaz�l�d�r.

Redd-ül-muhtârda ve Bezzâziyye fetvâs�nda deniyor ki:
“Kapal� yerde iken zelzele, deprem olursa, oradan aç�k bir yere kaçmak müstehapt�r.”

Nefsine güvenen pi�man olur!..

�nsan, bir i� yaparken, ya kendine yani nefsine veya nefsin de sahibi, yaratan� olan Allahü teâlâya güvenir. Nefsine güvenen, kendini be�enir, bencil, egoist ve kibirli olur. Allahü teâlâya güvenen ise, tevekkül sahibi ve mütevaz� olur. Nefse güvenmek, mant�k ilmine de ayk�r�d�r. Çünkü, bir güvenen bir de güvenilen olmak üzere ayr� ayr� iki �ey dü�ünülmedikçe, güvenmek sözünün manâs� kalmaz.

Dinimiz, bir kimsenin, bilgisi, kabiliyeti ve çal��mas� ile kendinde bir güven bulunmas�n� reddetmiyor. Zira bu güven olmazsa, ki�i, ba�kalar�na muhtaç olur ve zillete dü�er. Nefse itimat, kimsenin yard�m�na güvenmeyerek, fazla çal��mak anlam�nda kullan�ld�� zaman, mahzuru olmaz. Çünkü, tevekkül de, böyle çok çal��may�, akla ve mant��a uygun �ekle sokuyor ve tevâzû ile süslüyor. Ve böylece tevekkül, nefse itimattan beklenilen fayday�, daha edebli ve daha k�ymetli olarak temin ediyor. Dinimiz, ki�inin sahip oldu�u meziyetleri, kendinden yani nefsinden bilip, nefsine güvenmesini reddediyor. Çünkü insandaki ilmin, çal��man�n ve her türlü kabiliyetin esas sahibi, Cenab-� Hakd�r. Nefsine güvenen, Yaratana de�il, kendisi gibi yarat�lm�� bir varl��a güvenmektedir. Kendisi muhtaç olan bir varl�k, nerede kald� ki ba�kas�na himmet, yard�m etsin!..

�nsan, elbette bir �eye güvenecektir. Çünkü güven, insan� huzurlu k�lar ve ba�ar�ya götürür. Ama bu güvenmek nereye olmal�? Nefse mi yoksa, nefsin de sahibi olan Allahü teâlâya m�? Herkes kendini yani nefsini üstün bilir. Ba�kas�n�n yumru�unu yemeyen, kendi yumru�unu batman ta�� san�r, atasözü me�hûrdur. Birbiri ile çarp��acak kuvvetler için, sebeblere elden geldi�i kadar yap��t�ktan sonra, nefse güven yerine Allahü teâlâya güvenerek üstünlük aramal�d�r. �ki taraf da Allahü teâlâya güvenince, haks�z olan, hakk� kabul eder. Aksi halde kavga olur.

Adaletin kalkmas�na sebep!

Allahü teâlâya güvenen, Rabbim bana yard�m eder, çünkü, ben hakl�y�m derse, rahat eder ve kazan�r. Fakat, nefsim bana yard�m eder, çünkü ben hakl�y�m derse, kavga eder, yaln�z kal�r ve kaybeder. Çünkü, haks�z olan egoistin nefsi, dahâ çok ister ve dahâ azg�n bir �ekilde kar�� tarafa sald�r�r. Bu hal ise, güçlülerin zay�flar� ezmesine, onlara zulmetmesine ve adaletin ortadan kalkmas�na sebep olur.

Allahü teâlâya güvenmek, kalbde hâs�l olan bir hâldir. Allahü teâlân�n lutuf ve ihsân�n�n pekçok oldu�una îmân etmekle hâs�l olur. Bu hâl, kalbin vekîle güvenmesi, O''na inanmas� ve O''nunla râhat etmesidir. Böyle bir insan, dünyâ mal�na gönül ba�lamaz. Dünyâ i�lerinin bozulmas�ndan üzülmez. Allahü teâlân�n, r�zk� gönderece�ine güvenir. Dünyâda, bunun benzeri, bir kimseye iftirâ edip, mahkemeye verseler, kendine bir avukat tutar. Üç �eyde avukata güvenirse, bu kimsenin kalbi râhat olur. Biri, avukat�n, iftirây�, hîleyi iyi bilmesi. �kincisi, bildi�ini iyi anlatmak için do�ruyu söylemekten çekinmemesi, iyi ve aç�k konu�abilmesi. Üçüncüsü, avukat�n, buna ac�y�p, hakk� kurtarmaya cândan u�ra�mas�d�r. Avukat�na, böyle inan�r, güvenirse, kendisi ayr�ca u�ra�maz. Âl-i �mrân sûresindeki;

Allahü teâlâ bize yeti�ir... (Allahü teâlâ bize yeti�ir. O, çok iyi vekîldir) meâlindeki âyeti kerimenin manas�n� iyi anlay�p, her�eyi Allahü teâlâ yapar, O''ndan ba�kas� bir�ey yapamaz diyen, Cenab-� Hakk�n ilminde, kudretinde noksân, kusûr olmad��na ve rahmetinin, iyili�inin sonsuz, çok oldu�una inanan bir kimse, Allahü teâlân�n fazl�na itimat ederek tedbîre, sebeblere yap��t�� halde, bunlara de�il Cenab-� Hakka güvenir. R�z�k takdîr edilmi�, ayr�lm��t�r, sebeplerine yap��nca ve vakti gelince bana ula��r der.

Baz� kimseler, ilmen bunlar� bilir ve inan�r. Ammâ, içinde bir korku, bir ümmîtsizlik bulunur. Çok kimse vard�r ki, bir�eye inansalar da, tabiatleri, îmânlar�na uymay�p, evhâm ve hayâllere uyar. Hattâ bu hayâllerin yanl�� oldu�unu bildi�i hâlde, yine bunlara tâbi olur. Meselâ, tatl� yerken, ba�ka biri tatl�y� pis bir �eye benzetirse yiyemez. Bu sözün yanl�� oldu�unu, pisli�e benzemedi�ini bildi�i hâlde, yine yiyemez. Yine böyle kimseler, ölü bulunan bir odada, yaln�z yatamaz. Ölünün ta� gibi olup hareket edemeyece�ini bildi�i hâlde, yatamaz. Görülüyor ki, tevekkül için, hem kuvvetli îmân, hem de kuvvetli kalb lâz�md�r. Böylece, kalbinde �üphe kalmaz. �timâd ve râhatl�k tam olmad�kça, tevekkül, güven de tam olmaz. Çünkü tevekkül, kalbin, her i�te, Allahü teâlâya itimât etmesi, güvenmesi demektir.

"Hay�rl� ise olsun" demelidir Tevekkül, de�i�tirilmesi insan gücünün d��nda olan üzücü olaylar�, ezelde takdir edilmi� bilip, üzülmemek, Allahü teâlâdan geldi�ini dü�ünerek seve seve kar��lamakt�r. �nsan, bir i�in neticesinin iyi mi, kötü mü olaca��n� bilemez. Hay�r sand�� çok �ey, �erle, �er sand�� çok �ey de, hay�rla neticelenebilir. Muhakkak �u i�im olsun diye �srar etmemeli, "Hay�rl� ise olsun" demelidir.

K�sacas�, Allahü teâlâya güvenen, O emretti�i için sebeplere yap��an ve bu sebeplere tesir ihsan etmesi için dua eden, huzurlu olur, kazan�r. Nefsine güvenen ise, bencil, egoist, kibirli olur. Kendisi rahat edemedi�i gibi ba�kas�n� da huzursuz eder ve kaybeder.

Emr-i maruf nehy-i m�nker nedir

Tue, 26 May 2026 21:56:31 +0300

Sual: Emr-i maruf ve nehy-i münkeri kimler, nas�l yapabilirler? Kimlere yapabilir? Ne zaman farz olur, ne zaman caiz olmaz?
CEVAP
Emr-i bil maruf ve nehy-i anil münker, farz-� kifayedir. Maruf, dinimizin emretti�i hususlard�r. Münker ise, dinimizin yasaklad��, yani Allahü teâlân�n raz� olmad�� i�lerdir.

Emr-i maruf çok mühimdir. Emr-i maruf yap�lmazsa, ilim yok olur. Cehalet ve sap�kl�k yay�l�r. Fitne her taraf� kaplar. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlân�n yeryüzünde �ehitlerden üstün mücahidleri vard�r. Bunlar, emr-i maruf ve nehy-i münker yapanlard�r.) [�. Gazali]

Böyle mühim olan emr-i marufun baz� �artlar� vard�r. Mesela emr-i maruf yapan, ayn� kötülükleri kendisi i�lememelidir. ��lerse sözü tesirli olmaz. Kur'an-� kerimde mealen, (�nsanlara iyili�i emreder de kendinizi unutur musunuz?) buyuruluyor. [Bekara 44]

O halde emr-i maruf yapan, ilmi ile amil olmal�d�r. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�sra gecesinde, ate�ten makaslarla dudaklar� kesilen insanlar gördüm. Kim olduklar�n� sordum. Onlar da "�yilikle emreder kendimiz yapmazd�k. Kötülükten nehyeder; fakat kendimiz sak�nmazd�k" diye cevap verdiler.) [�bni Hibban]

(Emr-i maruf ve nehy-i münkeri, r�fk ve hilm sahibi fakihler yapar.) [�.Gazali]

Emr-i maruf çok mühim oldu�u için, insan, kendisi her iyili�i yapamazsa ve her kötülükten kaçamazsa da, gücü yetiyorsa, emr-i marufta bulunmas� gerekir. Hazret-i Enes, (Ya Resulallah, tamamen yapamad��m�z bir �eyi emretmeyelim mi? Kendimiz tamamen sak�namad��m�z bir �eyi nehy etmeyelim mi?) diye sual edince, Peygamber efendimiz buyurdu ki:
(Her ne kadar iyili�in hepsini yapamasan�z ve her ne kadar kötülükten sak�namasan�z da, emr-i maruf ve nehy-i münker yap�n�z!) [�. Gazali]

Abdülgani Nablusi hazretleri buyuruyor ki:
(Söz ve yaz� ile emr-i maruf âlimlerin vazifesidir. Kalb ile, dua ederek günah i�leyene mani olmaya çal��mak da her müminin vazifesidir. El ile müdahale ise devletin vazifesidir.) [Hadika]

Faydas� olmayaca�� ve zarar gelece�i bilindi�i halde, her günah i�leyene emr-i maruf yapmaya kalkmak do�ru de�ildir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, k�yamet günü, bir kuluna, günah i�leyeni gördü�ü zaman niçin engel olmad��n� soracak, o kimse de, "Onun zarar�ndan, dü�manl��ndan korktum, senin af ve ma�firetine güvendim" diyecek [ve mazur görülecek]tir.) [�bni Mace]

Emr-i maruf farzd�r
Sual: �mam-� Rabbani, (Emr-i bil maruf ve nehy-i anil münker Peygamber efendimizin sünnetinden, belki �slamiyet'in vaciblerinden ve farzlar�ndand�r) diyor. Emr-i maruf sünnet mi, vacib mi, farz m�?
CEVAP
Emr-i bil maruf ve nehy-i anil münker farzd�r. Farz-� ayn de�il, farz-� kifayedir. Yani, herkese farz de�il, gücü yetene farzd�r. Her gücü yetene de farz de�ildir. Bir yerde, bu i�i yapanlar varsa, di�erlerine farz olmaz. Çünkü Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:

(�çinizde, hayra ça��ran, marufu emreden ve münkeri nehyeden bir topluluk bulunsun. ��te bunlar, kurtulu�a erenlerdir.) [Âl-i �mran 104]

Maruf, dinimizin emretti�i hususlard�r. Münker ise, dinimizin yasaklad��, yani Allahü teâlân�n raz� olmad�� i�lerdir.

Belki kelimesi her zaman ihtimal manas�nda de�ildir. Bazen elbette öyle demektir, kesinlik ifade eder.

Vacib de, yaln�z kullan�ld�� zaman genelde farzd�r, �artt�r anlam�ndad�r. Mesela bu i�i yapmak vacibdir demek �artt�r, farzd�r demektir. Farz ve vacib denilince, o zaman farz ile sünnet aras�ndaki hüküm anla��l�r. Mesela namaz�n farzlar� ve vacibleri var denince burada vacib, herkesin bildi�i vacibdir.

Yukar�da vaciblerinden ve farzlar�ndan deniyor. Bu, �artlar�ndan ve farzlar�ndan demek oluyor. Birbirini kuvvetlendirmek için söylenmi�tir.

Sünnet de, tek ba��na kullan�l�nca �slamiyet anlam�na gelir. Mesela (Sünnetimi terk edene �efaat etmem) demek, Müslüman olmayana �efaat etmem demektir. Yoksa büyük günah i�leyenlere de �efaat vard�r. Yukar�da emr-i maruf farz� için, Peygamber efendimizin sünnetinden demek, Peygamber efendimizin yapt�� farzlardan biridir demektir.

Kelimenin tek manas� ile hareket edilirse yanl�� neticeye var�l�r.

Emr-i maruf nedir?
Sual: (Emr-i maruf farz� kifâyedir, ama farz-� ayn oldu�u durumlar da vard�r) deniyor. Emr-i maruf hangi durumlarda yap�l�r? Emr-i maruf tam olarak nedir?
CEVAP
Kur'an-� kerime, hadis-i �eriflere ve akla uygun gelen, yani iyi �eylere Maruf, bunlara uymayan kötü �eylere de Münker denir. Müctehidlerin sözbirli�iyle yasak edilen �eylere de Münker denir. Emr-i maruf; iyili�i emretmek, nehy-i münker de kötülükten sak�nd�rmak demektir.

�slamiyet’in temeli; iman�, farzlar� ve haramlar� ö�renmek ve ö�retmektir. Bütün peygamberler bunun için gönderilmi�tir. Gençlere bunlar ö�retilmezse, �slamiyet y�k�l�r, yok olur. (Seadet-i Ebediyye)

Birkaç hadis-i �erif:
(Birbirinize Müslümanl�� ö�retin! Emr-i marufu b�rak�rsan�z, Allahü teâlâ, en kötünüzü ba��n�za musallat eder ve dualar�n�z� kabul etmez.) [Bezzar]

(Bütün ibadetlere verilen sevab, Allah yolunda gazaya verilen sevaba göre, deniz yan�nda bir damla su gibidir. Gazan�n sevab� da, Emr-i maruf ve nehy-i anilmünker sevab� yan�nda, denize göre bir damla su gibidir.) [Deylemî]

(Günahkâr bir toplumdaki iyi kimseler, kötülükleri düzeltmeye güçleri yetti�i hâlde, düzeltmezlerse, Allahü teâlâ, ölümlerinden önce onlar�n hepsine �iddetli azap eder.) [Ebu Davud]

(Allahü teâlâ, bir mele�e, bir beldeyi y�kmas�n� emreder. O melek, bu beldede hiç günah i�lemeyen bir zat�n da oldu�unu bildirince, Cenab-� Hak, "Belde halk�yla onu da alt üst et! Çünkü o zat, günah i�leyenlere yüzünü ek�itmedi" buyurdu.) [Beyhekî]

(Eski milletlerden bir k�sm�na depremle azap yap�ld�. �yiler de helak oldu. Çünkü i�lenen günahlar kar��s�nda susup, imkânlar� varken önlememi�lerdi.) [Taberanî]

(Yâ Resulallah, içinde iyilerin de bulundu�u bir ülke helak olur mu?) diye soranlara, (Evet günah i�lenirken, iyiler sükût ederse, hepsi helak olur) buyurdu. (Bezzar)

Emr-i maruf farzd�r. Ancak, münkere, fitneye yol açan emr-i marufu yapmamak laz�m olur (Hadika)

Seyyid Abdülkadir-i Geylanî hazretleri buyuruyor ki: Bir kimse, bir günah i�leyeni görüp de men edince, kendine zarar gelme ihtimali olsa da, [Fitneye sebep olmayacaksa yani �slamiyet’e ve Müslümanlara zarar gelmeyecekse] men etmesi bize göre çok k�ymetli olur. Allahü teâlâ için kâfirlerle cihad etmek gibi sevab verilir. (Gunyet-üt-talibin)

Peygambere tâbi olan, emr-i maruf, nehy-i münker etmekte de tâbi olur. Bunlar� yapmayan, Ona tâbi olmu� olmaz. (Seadet-i Ebediyye)

Emr-i maruf iki suretle yap�l�r:
1- Söz, yaz� ve medya ile: Bunu yaparken, bilgi azsa ve �ahsa, âdetlere, kanunlara dikkat ve riayet edilmezse, fitneye sebep olabilir.
2- Hâl ile: �slam’�n güzel ahlak�na uyarak, örnek olmakt�r. Herkese tatl� dil, güler yüz göstermek, kimseyi incitmemek, kimsenin mal�na, �rz�na göz dikmemek, kanunlara uymak, vergilerini, borçlar�n� ödemek, en tesirli, en faydal� nasihat olur. Bunun içindir ki, (Lisan-� hâl, lisan-� kalden entakt�r) demi�lerdir. Yani, insan�n hâl ve hareketi, sözünden daha tesirli olur. Görülüyor ki, �slam'�n güzel ahlak�na uygun ya�amak, emr-i maruf ve nehy-i münker yapman�n en güzel yoludur. Mühim bir farz� yapmak, ibadet etmektir. (Seadet-i Ebediyye)

(Günah i�leyeni, elinizle men edin, buna kuvvetiniz yetmezse, sözle mâni olun! Bunu da yapamazsan�z, kalbinizle be�enmeyin! Bu ise, iman�n en a�a��s�d�r) hadis-i �erifinin aç�klamas� �öyledir: Kad� zade Ahmed efendi buyuruyor ki:
El ile, güç kullanarak nehy-i münker yapmak, yani günah i�leyene mâni olmak hükümetin vazifesidir. Sözle, yaz�yla cihad etmek, âlimlerin vazifesidir. Kalble dua etmek ise, her müminin vazifesidir. Etkili olacaksa, bu vazifeleri yapmak vacib olur. Fitneye sebep olaca�� umulursa, terk etmek vacib olur. Fitne bulunan yere zaruretsiz gitmek caiz de�ildir. E�er dinini korumak için hicret ederse, güzel olur, Cennete girmeye lây�k olur.

Abdülgani Nablusî hazretleri de buyuruyor ki:
Emr-i maruf ve nehy-i münkeri el ile yapmak, hükümete, dille yapmak, din adamlar�na, kalble yapmak da her Müslümana farzd�r. Kendinin ve Müslümanlar�n dinine veya dünyas�na zarar gelecek i�leri b�rakmak vacib olur. Öldürülece�ini bilenin cihad yapmas� caiz olmaz. Sultan�n, kendi akl�yla, arzusuyla verdi�i emirlerine itaat etmek gerekmez. Fakat sultan zalimse, eziyet ve i�kence ediyorsa, onun emirlerine uymak gerekir. Hele, itaat etmeyenleri öldürüyorsa, kendini tehlikeye atmak, kimseye caiz olmaz. Emr-i maruf, fitneye yol açarsa yap�lmaz. (Hadika)

Emr-i marufu ve Nehy-i münkeri elle yapmak [güç kullanarak polisle, askerle mâni olmak] devlet adamlar�na, dille yapmak [vaaz etmek ve kitap yazmak] din adamlar�na, kalble yapmak [be�enmemek ve dua ederek mâni olmak] da her Müslümana farzd�r. El ile müdahale etmek, din adamlar�na farz de�ilse de, günah i�lenirken mâni olmalar� caizdir, fakat fitneye sebep olmamal�. Yani, kendinin ve Müslümanlar�n dinine veya dünyas�na zarar gelecek olursa, terk etmesi vacib olur. Kendinde kibir, riya, suizan, me�hur olmak dü�üncelerinin hâs�l olmas� ve Müslümana hakaret etmesi fitne olur. Caiz olan bir �eyi yapmak haram i�lemeye sebep olursa, bunu yapmak da haram olur. (Seadet-i Ebediyye)

�slamiyet’in ba�lang�c�nda, insanlar�n ço�u, Müslümanl�� yad�rgad�klar� gibi, âhir zamanda da, dini bilmeyenler, dinin emirlerini yad�rgar. Dini bilenler bozulmu� olan dinin hükümlerini düzeltmeye çal��rlar, emr-i maruf yaparlar. Dinin emrine uymakta ba�kalar�na örnek olurlar. �slam bilgilerini do�ru olarak yaz�p, kitaplar�n� yaymaya çal��rlar. Bunlar� dinleyenler az, kar�� gelenler çok olur. Her Müslüman�n birbirine, mümkün oldu�u kadar, emr-i maruf yapmas� yani nasihat etmesi farzd�r. (Faideli Bilgiler)

�mam-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�nda yaz�l� olan din bilgilerini ö�retmeye ve f�k�h ahkâm�n� yaymaya elden geldi�i kadar çal��mal�. Bu ikisi bütün saadetlerin ba��, yükselmenin vas�tas� ve kurtulu�un sebebidir. Emr-i maruf ve nehy-i münker yapmal�d�r.

Kul haklar�ndan en önemlisi ve azab� en çok olan�, akrabas�na ve emri alt�ndakilere emr-i maruf yapmamak, �slam bilgilerini ö�retmemektir. (H. L. Olan �man)

Emr-i maruf yapman�n üç �art� vard�r:
1- Allahü teâlân�n emrini ve yasa��n� bildirmeye niyet etmek.
2- Söyledi�inin vesikas�n�, kayna��n� bilmek.
3- Hâs�l olacak s�k�nt�lara sabretmek. Yumu�ak söylemek, sertlik yapmamak laz�md�r. Sert söyleyen ve münaka�a eden fitne ç�kmas�na sebep olur.

Allahü teâlâ, Yu�a aleyhisselama, (Kavminden k�rk bin salih kimseye ve altm�� bin fâs�k kimseye azap yapaca��m!) diye vahyetti. (Ya Rabbi! Salihlere azap yapman�n sebebi nedir?) diye sual etti�inde, (Benim gazap ettiklerime, onlar gazap etmedi. Birlikte yiyip içtiler) buyurdu. Mal�na, can�na, evlad�na ve Müslümanlara zarar gelece�i, yani fitneye sebep olaca�� zaman, bid’at sahiplerine ve zalimlere emr-i maruf yapmak gerekmez. Aç�kça günah i�leyen fâs�klar�, yaln�z kalble sevmemek kâfidir. Tatl� ve yumu�ak sözlerle nasihat vermek laz�m olur. (�slam Ahlak�)

Emr-i maruf yaparken kendini tehlikeye sokmak emrolunmad�. Dine ve ba�kalar�na zarar vererek dünya fitnesine de sebep olmamal�. Kendine dünyevî zarar� olsa da emr-i marufu yapmak caiz olur, cihad olur. Sabredemeyecekse, bunu da yapmamal�. (Allahü teâlâ K�yamette bir kuluna, “Günah i�leyeni gördü�ün zaman, niçin mâni olmad�n?” diyecek. O kul, “O kimsenin zarar�ndan, dü�manl��ndan korktum ve senin aff�na, ma�firetine güvendim” diyecek) hadis-i �erifi, dü�man�n kuvvetli oldu�u zamanlarda, emr-i marufu ve nehy-i münkeri terk etmenin caiz olaca��n� göstermektedir. (�slam Ahlak�)

Bu zamanda en büyük hizmet, fitneye sebep olmadan yap�land�r. Yani, mümkün oldu�u kadar, tepki vereceklere kar��mamal�, onlarla tart��mamal�. Zaman�n ve ülkenin �artlar�na, kanunlara uygun hareket etmeli. Kur'an-� kerimde ve hadis-i �eriflerde, fitneye sebep olman�n kötülü�ü aç�kça bildirilmi� ve fitneden uzak durmak emredilmi�tir. Bunun için en iyi emr-i maruf, uygun bir din kitab�n� bir din karde�ine vermektir.

Emr-i maruf özürsüz terk edilirse, dualar kabul olmaz. Hayr ve bereket kalmaz. Günah i�leyeni görüp de, gücü, kudreti oldu�u hâlde nehyetmemek, (Müdahene) olur. Müdahene edenlerin, kabirden maymun ve h�nz�r �eklinde kalkacaklar�, hadis-i �erifte bildirilmi�tir. Emr-i maruf yapan�, arkada�lar� sevmez, müdahene yapan� severler. Emr-i marufu Allah r�zas� için yapmak ve söyledi�inin kitaptan vesikas�n� bilmek ve fitneye sebep olmamak laz�md�r. Sözünün faydas� olmayaca��n� ve fitneye sebep olaca��n� bilen kimsenin emr-i maruf yapmas� vacib olmaz. Hattâ bazen haram olur. (�ir’a)

Kul haklar�ndan en önemlisi ve azab� en çok olan�, akrabas�na ve emri alt�nda olanlara emr-i maruf yapmamakt�r. Bunlara din bilgisi ö�retmeyi terk etmektir. (�slam Ahlak�)

Her salih Müslüman�n ve devletin; kötü, fena kimselerin kötülüklerine mâni olmalar� laz�md�r. Mani olmazlar ise, o kötülerle beraber, iyiler de helak olurlar. Bunun için, emr-i maruf ve nehy-i münker, ehil olan bütün Müslümanlar�n vazifesidir. (Cevap Veremedi)

Emr-i maruf ve nehy-i münker bütün Müslümanlara vacib ve kâfirlerle cihad gibidir. (4/29)

Emr-i maruf yaparken
Emr-i maruf yapaca��m diye tart��maya girmek caiz olmaz. Münaka�ayla, tart��mayla hiç kimseye hak yolu kabul ettiremeyiz. Hidayete kavu�turan Allahü teâlâd�r. Bizim yapaca��m�z �ey, do�ru yaz�lm�� bir din kitab�n� vermektir. O büyük âlimlerin mübarek sözleriyle hakk� kabul etmezse, bizim sözümüzü nas�l kabul eder? Biz, yol gösteren trafik levhas� gibi olmal�y�z, büyüklerin sözlerini yani kitaplar�n�, kendi sözümüze tercih etmeliyiz. Sadece do�ru kitaplar� göstermeli, gerisine kar��mamal�y�z.

Bid’at ehli kimselerin kitaplar�n� okuyanlara, senin yolun yanl�� demek, k�rg�nl��a, dü�manl��a sebep olabilir. Kendisine uygun bir kitap, mesela Faideli Bilgiler kitab� verilebilir. Günümüzde emr-i maruf yapman�n en iyi ve en kolay yolu, do�ru bir kitap vermektir. Nasibi var ise, okur ö�renir. Nasibi yoksa, biz yine kitap verdi�imiz için sevab kazan�r�z.

Emr-i maruf yapmak için günah i�lemek, mesela kar�� cinsle chat yapmak veya görü�mek de caiz olmaz. Yasak edilenden sak�nmak, emri yapmaktan önce gelir. Mesela, üstünde, namaza mâni olacak kadar çok necaset bulunan kimse, avret yerini açmadan veya ba�ka bir sebeple temizlemesi mümkün de�ilse, ba�ka elbisesi de yoksa, o hâliyle k�lar, ç�plak k�lmaz. Hattâ temizleme imkân� olsa, ama yan�nda yabanc�lar varsa, temizlemeden namaz�n� k�lar. Çünkü ba�kalar�n�n yan�nda avret yerini açmak yasak, necaseti temizlemek ise emirdir. Emir ile yasak bir araya gelince, önce yasaktan sak�n�l�r. Yani avret yeri aç�lmaz. Bir emri yapmak, bir haram� i�lemeye sebep olursa, haram i�lememek için, o emir terk edilir. Bunun gibi, gayrimüslim bir kad�n, (Benimle günah i�lersen Müslüman olaca��m) dese, onun Müslüman olmas�n� sa�lamak için bu günahlar� i�lemek de, kesinlikle caiz olmaz. Hacca gitmesi farz olan bir kad�n, yan�nda mahremi yoksa, farz� yapmak için hacca gitmesi haram olur. Kar�� cinse, günah i�leyerek emr-i maruf yap�lmaz. Niyetinin iyi olmas� onu kurtarmaz. Uygun bir yol ile, dînî bir kitap hediye etmek yeter.

Forumlarda ve mail gruplar�nda her türlü insan, mesela bid’at ehli veya ba�ka fanatik kimseler bulunabilir. Tart��maya sebep olabilecek i�lerden uzak durmal�, bunun yerine tan�d��m�z kimselere, uygun dînî site ve mail gruplar�n� tavsiye etmelidir. Sitemiz dinimizislam.com adresinde, her türlü dînî bilgi mevcuttur. Sorulara verilen cevaplar, mail grubunun üyelerine de gönderilmektedir.

Emr-i maruf, farz-� ayn de�il, farz-� kifâyedir. Kendimiz, dinimizin bildirdi�i �ekilde emr-i maruf yapam�yorsak, emr-i maruf yapanlara herhangi bir �ekilde yard�m etmelidir. Mesela, uygun bir din kitab�n� al�p ba�kas�na vermek, emr-i maruf olur. Hiçbir yard�m yapamayan, dua ile yard�m etmeye çal��mal�d�r.

Bir ba�ka husus, ona buna nasihat vermeye çal��maktan çok, kendimize emr-i maruf yapmal�y�z. Kendi hatam�z� görüp, düzeltmeye çal��mal�y�z. Dinimizin bildirdi�i güzel ahlak ile süslenmeli, hâl ve hareketlerimizle örnek olmaya çal��mal�y�z. (Lisan-� hâl, lisan-� kalden entakt�r) sözü me�hurdur. Yani, insan�n hâl ve hareketi, sözünden daha tesirli olur. Müslümanlar�n güzel hâllerine bak�p, do�ru yolu bulanlar çoktur.

Ben 70 ya��n� geçtim, bu kadar zaman içinde bir ki�iyi delille ikna edemedim. Hidayete kavu�turan Allahü teâlâd�r. Yani bu bir nasip meselesidir. Tart��ma, dostlar�n dostlu�unu azalt�r, dü�man�n ise dü�manl��n� art�r�r. Hakl� yere de olsa, tart��mak günaht�r. Günah i�leyerek emr-i maruf yap�lmaz. Bir hadis-i �erif:
(Mücadele ve münaka�ay� terk edin, çünkü iki taraftan birinin söyledi�i yanl��t�r. Neticede iki taraf da günaha girer.) [Ramuz]

Tart��maya sebep olmayacak olsa bile, hat�r�m�zda yanl�� kalm�� olabilir veya yanl�� nakledebiliriz. Do�ru bile nakletsek, bizim söyledi�imizi kabul etmek, kar��dakinin nefsine a��r gelebilir, ama kitaptan kendisi okursa, nasibi de varsa, kabul etmesi daha kolay olur, çünkü evliya zatlar�n sözlerinde rabbânî tesir olur.

Facebook, Twitter gibi sitelerde, dine ve kanuna ayk�r� olan birçok sayfalar, yaz� ve videolar olabiliyor. Yani oralara girmek, birçok bak�mdan uygun de�ildir. Dine hizmet etmek isteyenlerin, do�ru yaz�lm�� kitaplar� ve siteleri uygun gördü�ü arkada�lar�na tavsiye etmeleri, böyle kitap ve sitelerden yaz� al�p, ilave yapmadan kendi grubundaki uygun arkada�lara göndermeleri yeterlidir. Söyledi�imiz mutlaka do�ru olmal�, ama herkese her do�ru söylenmez. Uygunsuz kimselere gönderilirse, fitneye sebep olunabilir. Din büyükleri, (Bu zamanda en k�ymetli hizmet, fitneye sebep olmamakt�r) buyuruyor. Hizmet ediyorum sanarak, bilmeden fitneye sebep olmamal�d�r.

Günah i�leyenlere mani olmak
Sual: Aç�kça günah i�leyenlere, gücü yetse de, yetmese de mani olmaya çal��mak, nasihat etmek, dinimiz aç�s�ndan �art m�d�r?
Cevap: Allahü teâlâya isyan edene Fas�k, kötü kimse denir. Ba�kalar�n�n isyan etmesine, f�sk�n, günah�n yay�lmas�na sebep olana Facir denir. Haram i�ledi�i bilinen fas�k sevilmez. Bidati, yani bozuk inan��lar� yayanlar� ve dini ö�renmeye mani olanlar� sevmek, günaht�r. Hadîs-i �erifte;
(Fas�k�n f�sk�na mani olmaya kudreti varken, kimse mani olmazsa, Allahü teâlâ, bunlar�n hepsine, dünyada ve ahirette azap yapar) buyuruldu. Ömer bin Abdül'azîz hazretleri buyuruyor ki:
“Allahü teâlâ, bir kimse günah i�ledi�i için, ba�kalar�na da azap yapmaz ise de, aç�kça günah i�leyenler görülüp de, görebilenler mani olmad�� zaman, hepsine azap yapar.”

Allahü teâlâ, Yû�a Peygambere;
(Kavminden k�rkbin salih kimseye ve altm�� bin fas�k kimseye azab yapaca��m!) buyurunca;
-Yâ Rabbî! Fas�klar, azab� hak etmi�tir. Salihlere azap yapman�n sebebi nedir? diye arzedince;
(Benim gadab ettiklerime, onlar gadab etmedi. Birlikte yediler, içtiler) buyurdu.

Mal�na, can�na, evlad�na ve Müslümanlara zarar gelece�i, yani fitneye sebep olaca�� zaman, bid'at sahiplerine ve zalimlere emr-i ma'rûf yapmak laz�m olmaz. Aç�kça günah i�leyen fas�klar�, yaln�z kalp ile sevmemek kâfidir. Tatl� ve yumu�ak sözlerle nasihat vermek laz�m olur.

Günah i�leyene müdahale etmek
Sual: Bir hadîs-i �erifte; (Günah i�leyeni gören, eli ile mâni olsun. Buna gücü yetmezse, dili ile mâni olsun!) buyuruluyor. Bu hadîs-i �erife göre her Müslüman, aç�kça günah i�leyenlere müdahale edebilir mi?
Cevap: Bu konuda Hadîkada dil afetlerini anlat�rken deniyor ki:
“Emr-i ma'rûfu ve Nehy-i münkeri el ile yapmak, devlet adamlar�na, dil ile yapmak, din adamlar�na, kalp ile yapmak da her Müslümana farzd�r. El ile yapmaya �htisâb ve Hisbet denir. Dil ile yapmaya Vaaz ve Nasihat denir. Hisbet yaparak çalg�lar�, içki �i�elerini k�rmak yaln�z devlet memurlar�n�n vazifesi oldu�u için, ba�kalar� k�rarsa tazmin eder, öderler. Hisbet yapmak, din adamlar�na farz de�il ise de, günah i�lenirken mâni olmalar� caizdir. Fakat, din adam� hisbet yaparken fitne uyand�rmamal�d�r. Yani, kendinin ve Müslümanlar�n dinine veya dünyas�na zarar gelecek olursa, hisbeti terk etmesi vacip olur. Hisbet yaparken kendinde kibir, riya, suizan, me�hur olmak dü�üncelerinin has�l olmas� ve Müslüman� hakaret, techil etmesi, fitne olur. Caiz olan bir �eyi yapmak haram i�lemeye sebep olursa, bunu yapmak da haram olur. Hadîs-i �eriflere, kendine göre mana vererek, vacib olmayan �eyi yapmaya kalk��mamal�d�r. Fitne ç�karmamaya dikkat etmelidir. Öldürülece�ini muhakkak bilenin cihat yapmas� caiz olmaz. Öldürülece�ini bilenin �artlar�na uygun hisbet yapmas� caiz olur ve ölünce �ehit olur. Fakat, fitne ç�kaca��n� bilenin hisbet yapmas� caiz olmaz. Zalim devlet adamlar�na, Allah r�zas� için, dil ile emr-i ma'rûf yapmak da böyledir.”

Sual: H�ristiyanl��, ateistli�i yayan kurulu�lar� yay�nlar� ile görebiliyoruz. Peki �slamiyetin yay�lmas�na çal��an kurulu�lar yok mudur?
CEVAP
�slam dini, hak din olmas�na ra�men, daha fazla yay�lmas� için, �imdi pek az gayret sarf edilmektedir. H�ristiyanlar�n, H�ristiyanl�� yaymak için kurduklar� te�kilatlar, dernekler çoktur ve büyüktürler. Harputlu �shak Efendi Diyâ-ül-Kulûb kitab�nda �u bilgileri vermektedir:

“Miladi 1804 senesinde kurulan �ngiliz Bible House-�ncil Evi ismindeki protestan cemiyeti, derne�i, �ncil'i 204 lisana tercüme ettirmi�tir. 1872 senesine kadar, bu cemiyet taraf�ndan bas�lan kitaplar�n adedi, 70 milyona varm��t�r. O zamanda, bu cemiyetin H�ristiyanl�� yaymak için sarf etti�i para, 205.313 �ngiliz alt�n� idi ki, bugünkü para ile 45 milyar liray� tutmaktad�r.”

Bu cemiyet, bugün de faaliyette olup, dünyan�n birçok yerlerinde hastahaneler, konferans salonlar�, kütüphaneler, mektepler, hatta sinema salonlar� gibi e�lence yerleri, spor tesisleri kurmakta, buralara devam edenleri H�ristiyanl��a te�vik etmektedir. Katolikler de, ayn� surette çal��maktad�r.

Zaman�m�zda, baz� Müslüman memleketlerinde oldu�u gibi, Avrupa ve Amerika'da da, küçük �slam merkezleri vard�r. Bunlar, �slami ne�riyat yapmaktad�r. Fakat çe�itli f�rkalarca desteklenen bu merkezlerin yay�nlar�, birbirlerini kötülemekte, dinimizin emretti�i �slam birli�ini bozmaktad�r. Türkiyede Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�n� ne�reden Hakikat Kitabevi'nin gücü de, ancak bir miktar gencin okuyabilmesine kifayet etmektedir. Birçok imkâns�zl�klara ra�men, bütün dünyada, "Hakikat Kitabevi"nin mütevaz� ne�riyatlar� okunmakta, bu sayede do�ru yolda olan Ehl-i sünnet itikad�ndaki Müslümanlar�n adedi her sene artmaktad�r. Bundan yüz sene evvel Müslümanlar H�ristiyanlar�n ancak üçte biri kadarken, bugün bu miktar hemen hemen yüzde elliye varm��t�r. Çünkü Müslümanlar, inançlar�na sad�k kalmakta ve evlatlar�n� Müslüman olarak yeti�tirmektedirler. H�ristiyan âleminde ise, gençler, H�ristiyanl��n yeni bulu�lara kar�� oldu�unu görerek, dinlerine güvenleri kalmamakta ve dinsiz olmaktad�rlar. �ngilterede, hiçbir dine inanmayanlar�n, nüfusun yüzde otuzunu buldu�unu, �ngiliz ne�riyat� haber vermektedir.

�syân, insan� inkâra sürükler...

�syân; kar�� gelme, ba� kald�rma, âsî olma gibi anlamlara gelmektedir. �syân kelimesi, inkâr kar��l�� olarak kullan�ld�� gibi, günah kar��l�� olarak da kullan�lmaktad�r. Zira f�k�h kitaplar�nda f�sk; "Allahü teâlân�n emir ve yasaklar�na uymama, isyân etme, günâh" diye tarif edilmektedir. Allahü teâlâya isyân edene fâs�k denir. Ba�kalar�n�n isyan etmesine, f�sk�n yay�lmas�na sebep olana fâcir denir. Harâm i�ledi�i bilinen fâs�k sevilmez. Bid''ati yayanlar� ve zâlimleri sevmek, günâht�r. Hadîs-i �erîfte; (Fâs�k�n f�sk�na mâni olmaya kudreti varken, kimse mâni olmazsa, Allahü teâlâ, bunlar�n hepsine, dünyâda ve âhirette azâb yapar) buyuruldu.

�umeyt bin Aclân hazretleri buyurdu ki: "Kim, f�sktan günahtan râz� olur be�enirse, onu yapanlardan olur. Kim de Allah''a isyân edenleri be�enirse, râz� olursa, Allahü teâlâ onun ibâdetlerini kabûl etmez." Ömer bin Abdülazîz hazretleri buyuruyor ki: "Allahü teâlâ, bir kimse günâh i�ledi�i için, ba�kalar�na azâb yapmaz ise de, aç�kça günâh i�leyenler görülüp de, görebilenler mâni olmad�� zamân, hepsine azâb yapar."

Allahü teâlâ, Yû�a aleyhisselâma vahyederek; -Kavminden k�rkbin sâlih kimseye ve altm�� bin fâs�k kimseye azâb yapaca��m! buyurunca Yû�a aleyhisselâm; -Yâ Rabbî! Fâs�klar, azâb� hak etmi�tir. Sâlihlere azâb yapman�n sebebi nedir? diye arzetti. Cenâb-� Hak da: -Benim gadab ettiklerime, onlar gadab etmedi. Birlikte yediler, içtiler buyurdu.

Do�ru yolda olanlar... Kur''ân-� kerîmde Hucurât sûresinin 7. âyet-i kerimesinde meâlen: (Allahü teâlâ size îmân� sevdirmi� ve onu kalblerinize zînet yapm��t�r. Küfrü, f�sk� ve isyân� da size çirkin göstermi�tir. ��te do�ru yolda olanlar bunlard�r) buyurulmaktad�r. Peygamber efendimiz de; (Ana-babaya iyilik ve hizmet edenlerin ömrü bereketli ve uzun olur. Ana ve babas�na isyân edenlerin ömrü bereketsiz ve k�sa olur. Ana ve babas�na isyân eden mel''ûndur) buyurmu�lard�r. Ma''rûf-� Kerhî hazretleri buyuruyor ki: "Dünyâ dört �eyden ibârettir: Mal, söz, uyku ve yemek. Mal; insan� Allahü teâlâya isyân ettirir. Söz, insan� Allahü teâlâdan oyalar. Uyku, insana Allahü teâlây� unutturur. Yemek ise insan�n kalbini kat�la�t�r�r." �nsan�n nefsi, Allahü teâlâya isyân, can dü�man� olan �eytâna itâat dilemektedir. Bunun için ibâdetler, kalbin temizli�ini, cilâs�n� art�r�r. Günâhlar ise, kalbi karart�r. Küfür ve harâm alâmetleri bulunan yemekler, kalbi karart�r ve kabirde çürümeye sebep olur. Ubeydullah-� Ahrâr hazretleri buyuruyor ki:

"Muhammed aleyhisselâm�n ümmetinden "Mesh" yâni sûretinin de�i�tirilmesi, hayvan sûretine döndürülmesi kald�r�lm��t�r. Fakat bât�ndan yani mânen sûretin de�i�mesi kald�r�lmam��t�r. Manen hayvan sûretine çevrilmi� olman�n alâmeti ise, büyük günah i�leyenin bu günahlar� i�lemekten, elem duymamas�, üzülmemesi, f�sk ve isyân olan i�lerde �srâr etmesidir. ��lenen büyük günahlardan dolay� kalb o kadar karar�r ki, art�k ikâz ve nasîhat da yap�lsa, o kimse gafletten uyanmaz." Bedendeki bütün uzuvlar birer emânettir ve nimettir. Bu nimetleri, me�rû �ekilde ve me�rû yerlerde kullanan kimse, emîn kimselerden olur ve böylece Cenâb-� Hakka kar�� tam �ükür yap�lm�� olur. Bu emânetleri, gayr-i me�rû yerlerde kullanan kimse ise, Allahü teâlâya isyân etmi� ve hiyânet etmi� olur. Nefsin arzûlar�n�n, insan� Allah yolundan sapt�r�c� olduklar�, Kur''ân-� kerîmde haber verilmi�tir. Çünkü nefs, dâimâ Allahü teâlây� inkâr, Ona inâd, isyân etmek ister. Nefsine uyan, küfre veyâ bid''at sâhibi olmaya yâhut f�ska yani harâm i�lemeye ba�lar. Ebû Bekr Tamistânî hazretleri buyurdu ki:

Dünya nimetlerinin en büyü�ü "Nefse uymaktan kurtulmak, dünyâ nimetlerinin en büyü�üdür. Çünkü nefs, Allahü teâlâ ile kul aras�ndaki perdelerin en büyü�üdür." Hadîs-i �erîfte de; (Ümmetimin iki kötü huya yakalanmalar�ndan çok korkuyorum. Bunlar; nefse uymak ve ölümü unutup, dünyâ arkas�nda ko�makt�r) buyuruldu.

Nefse uymak, �slâmiyyete uymaya mâni olur. Ölümü unutmak ise, nefse uymaya sebep olur. Nefsin istekleri hep hayvânî arzûlard�r. �nsan bu arzûlar� pe�inde oldu�u kadar, âhiret ihtiyâçlar�n� hâz�rlamakta geri kal�r. Nefs, mubâhlarla doymaz ve mubâhlar� kullanmay� art�rd�kça, isteklerini art�r�r. �nsan� harâmlara sürükler. Mubâhlar� a��r� kullanmak, elemlere, dertlere, hastal�klara sebep olur. Böyle insan, hep midesini, zevkini dü�ünür. Hasîs ve rezîl olur. Ma''rûf-� Kerhî hazretleri buyuruyor ki: "Kim öldükten sonra unutulmak istemezse, güzel amel i�lesin ve isyân etmesin."

�zg�rl�k ve istedi�ini yapmak

Mon, 25 May 2026 22:52:14 +0300

Sual: Allah ne diye namaz k�l, oruç tut, içki içme, zina etme gibi kurallar koymu�? Bu özgürlü�e, do�all��a ayk�r� de�il mi?
CEVAP
Allahü teâlân�n kural koymad�� mahluklar� da var. Mesela aslan, geyik da�da özgürce gezip dola��rlar. Özgürlük ve do�all�ktan kas�t, hayvan gibi ba�� bo�, serbest ya�amak olmasa gerek.

Önce sizi dü�ünelim. Küçük çocu�unuz, pis ve zararl� �eyleri yese, yeme o pistir, zararl�d�r der misiniz? Ate�e uzansa, c�zzz yakar o der misiniz? Y�lana elini uzatsa, sak�n dokunma sokar der misiniz? K��n soka�a ç�plak ç�ksa, ü�ürsün h�rkan� giy de ç�k der misiniz? Derseniz, çocuk size baba benim özgürlü�üme kar��ma dese ne dersiniz? En az�ndan ben babay�m, çocu�umun iyili�ini dü�ünmem gerekir, onun için böyle söyledim dersiniz.

Evinizdeki e�yalar�, rastgele hepsini üst üste bir odaya m� koydunuz, yoksa buzdolab�n� ve bula��k makinesini mutfa�a, çama��r makinesini banyoya, karyolay� yatak odas�na m� koydunuz? Hangi halde koyarsan�z koyun, e�ya sizindir kimse kar��amaz.

Bu kâinat ve içindekiler de ba�� bo� de�ildir. Hepsinin bir sahibi vard�r. Siz nas�l çocu�unuza zarar gelmesini istemiyorsan�z, her �eyin sahibi olan Allahü teâlâ da, kendi mülkü olan insana, o ki�inin faydas� için baz� emir ve yasaklar bildirmi�tir. Evinizdeki e�yalar nas�l sahipsiz de�ilse, bu kâinat da sahipsiz de�ildir.

Arapça’da Abd, kul, köle demektir. Orta ça�da bütün dünyada kölelik sistemi vard�. Köleler e�ya gibi, hayvan gibi al�n�p sat�l�rd�. Sahibi de, köleye istedi�i i�leri yapt�rma yetkisine sahipti. Köle, �unu yapar�m, �unu yapmam diyemezdi. Çünkü onun sahibi ne isterse öyle yapmak zorunda idi. Köle tam bir esir idi. �slamiyet köleli�i kald�rmak için epey çareler koymu�tur.

Bütün insanlar� da Allah yoktan yaratt�. Yani bütün insanlar, Allah’�n kulu, kölesidir. Efendimiz Allah’t�r. Hepimiz köleyiz. Köle köleli�ini bilmeli, efendisi ne emrediyorsa onu yapmal�d�r. Bu efendi, kölelik sistemindeki efendiden çok farkl�d�r. Bizi dünyaya getiren ak�l veren; can veren, el kol, bacak, göz gibi organlar veren, r�z�k veren bir efendidir. Üstelik di�er köleler gibi kaç�p kurtulma imkan�m�z da yok. (Sözümü dinlersen ebedi olarak Cennet denilen bir yerde seni a��rlar�m, sözümü dinlemezsen, ebedi olarak Cehennem denilen yerde sana azap ederim) diyor. Bunlar� da yapabilecek kuvvettedir.

Gerekirse dünyadaki efendileri dövebiliriz, öldürebiliriz, ama, bu efendiye hiç kimsenin gücü yetmez.

Dünyadaki efendiler, bizim iyili�imizi, kötülü�ümüzü tam bilemezler, ba��m�za gelecek i�leri, dü�üncelerimizi, arzular�m�z� bilemezler. Ama bu efendi, her �eyi bilir, her �eye gücü yeter. Üstelik çok merhametlidir. Her istedi�i �ey bizim iyili�imiz içindir. Bütün doktorlardan daha iyi sa�l��m�z için reçeteler verir. (�çki içme, uyu�turucu kullanma, zina ve h�rs�zl�k etme, temiz ol, namaz k�l, oruç tut, zekat ver) diyorsa bizim bunda mutlaka bir faydam�z vard�r. �yilik edene te�ekkür etmek insanl�k icab�d�r. Beden ve ruhumuzun, dünyada ve ahirette saadet ve felaketine sebep olacak �eyleri bildiren Efendiler efendisine te�ekkür etmek insanl�k vazifesi de�il mi? �nkâr etmek nankörlük olmaz m�?

Bir doktor, hastas�na ilaç verse, o da (�lac� kullanmazsam doktora hiç zarar� olmaz) diyerek, ilaç kullanmasa, doktora zarar� olmaz. Fakat kendine zarar� olur. Doktor, kendine faydas� oldu�u için de�il, hastal�ktan kurtulmas� için, hastas�na ilaç verdi. Doktorun tavsiyesine uyarsa, �ifa bulur, uymazsa ölür gider. Bu i�te doktorun hiç zarar� olmaz. Bunun gibi, (Allah’�n benim ibadetime ihtiyac� yok) diyerek ibadetten kaçan da, Cehenneme gider.

Özgürce ya�amak hakk�
Sual: Bir arkada�, (Tabiat ana, insan� özgür olarak do�urmu�tur. “�unu yapmak, �undan sak�nmak gerekir” gibi, dini bask�lar�n hepsi özgürlü�e z�t, tabiat kanunlar�na ayk�r�d�r. �nsan, tam özgür ve ho� görülü ya�amal�) diyor. �nsan özgür olarak m� do�mu�tur, tam özgür olarak ya�amas� mümkün müdür?
CEVAP
Arkada��n�z ya ateist veya onlar�n etkisinde kalm�� biridir.

Önce tabiat ana dedi�i �ey nedir? Tabiat ana ne özgür, ne de esir bir �ey do�uramaz.

�nsanlar� yaratan Allahü teâlâd�r. Allah’�n emirlerine de dini bask� denmez. O zaman yaratan� be�enmemek olur.

Tabiat kanunu da ne? Orman kanunu gibi bir �ey mi? Tabiat bir kanun mu koymu�?

�imdi sorulan suale onun anlayaca�� ekilde cevap verelim:
�nsan, birçok yönden özgür de�il, kadere mahkum olarak do�mu�tur. Ne cinsiyetini [erkek-k�z olu�unu], ne boyunu [uzun-k�sa olu�unu], ne de ak�ll�-deli olu�unu kendisi tayin edemez. Kör, sa��r, dilsiz, felçli, çolak, sakat olarak do�mas�na engel olamaz.

Demek ki, insan�n do�u�unda özgürlük yoktur. Do�u�unda yok da, hayat� boyunca özgürlük elinde midir? K�z ise, kendisini erkek yapabilir mi? Cüce ise boyunu uzatabilir mi? Hiç uyumadan ömür boyu uykusuz kalabilir mi, aç, susuz durabilir mi? Ehliyetsiz �oförlük, diplomas�z hakimlik, doktorluk yapabilir mi? Kendi kendine vali, bakan olabilir mi?

�u halde tam özgür ya�amak mümkün olmad�� gibi, ba�kas�n�n hürriyetini engelleyen s�n�rs�z özgürlük de zararl�d�r. Özgürlük, her istedi�ini yapabilmek de�ildir. Suç i�leyeni mahkum etmek, hürriyetlere engel olan birkaç anar�isti hapsetmek esaret de�ildir. Sadece ba�kas�na de�il, kendine de zararl� olmak özgürlük de�ildir. Mesela uyu�turucu maddeleri, vücuda zararl� olan �eyleri yasaklamak, özgürlü�e z�t olarak vas�fland�r�lamaz. Trafi�in düzgün olmas� için, kurallar koyarak, soldan gitmeyi yasaklamak özgürlü�e vurulan bir darbe de�ildir. Asl�nda özgürlü�ü kolayla�t�r�c� tedbirlerdir.

Suçluyu affetmeyip cezas�n� vermek, hürriyete ayk�r� de�ildir.

Kafesteki y�lan�, halk�n içine salmak, y�lan için bir özgürlük san�lsa da, insanl�k için bir felakettir. Bir caninin serbest b�rak�lmas� da, onun için özgürlük ise de, millet için hürriyet dü�manl��d�r. Netice olarak, her i�te e�itlik ve tarafs�zl�k gibi, s�n�rs�z özgürlük de hürriyet dü�manl��d�r.

Ho�görü ne? TDK’n�n sözlü�ünde, (Her �eyi anlay��la kar��layarak, olabildi�i kadar ho� görme durumu) deniyor. Dikkat edin, her �ey deniyor. Her �eyi ho� görmek ne kadar yanl��t�r. Her �eyi ho� gören insan olur mu? TDK’n�n sözlü�ünü yazanlar da, her �eyi ho� asla görmez. S�n�rs�z ho�görü olmaz.

TDK, özgürlü�ü de �öyle tarif etmi�: (Herhangi bir k�s�tlamaya, zorlamaya, ba�l� olmaks�z�n dü�ünme veya davranma, herhangi bir �arta ba�l� olmama durumu.)

Özgürlük, �öyle tarif edilse belki biraz daha az zararl� olurdu: Özgürlük, kendine ve ba�kalar�na zarar vermemek �art� ile, diledi�ini yapma hürriyeti.

Hayvan gibi ba�� bo� olmay� istemek yanl��t�r. Dinimiz, hürriyete de, ho�görüye de, bir s�n�r koymu�tur. Dünyada ve ahirette rahat ya�ayabilmemiz için, “�unu yapmak, �undan sak�nmak gerekir” gibi alt�n hükümleri vard�r. Bunlara dini bask� demek çok yanl��t�r. Mesela dinimiz, uyu�turucular�, alkollü içkileri, ba�kalar�na zarar vermeyi yasaklam��, temiz olmay�, herkese iyilik etmeyi ve iyi insan olmay� emretmi�tir. Bunlar� ihsan edip bildiren Allahü teâlây� inkâr etmek nankörlük olmaz m�?

�stedi�ini yapmak
Sual: Dinimizde insan her istedi�ini yapma özgürlü�üne sahip de�il midir?
CEVAP
Yap�labilenler ve yap�lamayanlar var. Birkaç örnek verelim:
1– Her devletin kanunlar�, tüzükleri vard�r. O ülkenin vatanda�lar� bunlara uymak zorundad�r. Uymayan cezalara çarpt�r�l�r.

2– Her �irketin prensipleri farkl�d�r. O �irkette çal��an, pe�inen bunlar� kabul etmi� demektir. Orada çal��mak istiyorsa, bunlara uymaktan ba�ka çaresi yoktur. Ya uyacak, ya da istedi�i yere gidecek...

3– Trafi�in düzeni için trafik kurallar� konulmu�tur. Herkes istedi�i gibi gidemez, istedi�i gibi araç sollayamaz, k�rm�z� ��kta geçip gidemez. Bu kurallara uymayan, ceza ödemek zorunda kal�r. Bir kaza sonucu hayat�ndan da olabilir.

4– �nsan istedi�ini yapabilseydi, dinlerin, peygamberlerin ve kitaplar�n gönderilmesine lüzum olmazd�. Bu yüzden, insan, kul olarak yarat�c�s�n�n emir ve yasaklar�na muhatapt�r. Bunu kabul etmeyen, istedi�ini yapabilen, sorumsuz mahlûklar�n yani hayvanlar�n seviyesini tercih etmi� olur.

5– Eskiden tasavvufun da, prensipleri vard�. Bir mür�ide tâbi olup olmamak serbestti; ama tâbi olduktan sonra her istedi�ini yapamazd�, o yolun edebine, prensiplerine, �artlar�na uygun hareket ederdi. Mür�ide talebe olan, o yolu veya o zat� temsil ediyor demekti. Her i�iyle, k�l�k k�yafetiyle, oturup kalkmas�yla, konu�mas�yla, k�saca her �eyiyle buna dikkat etmek zorundayd�. Ya uyard� veya uymak istemezse çekip giderdi.

Demek ki, her istedi�ini yapmak do�ru bir �ey de�ildir. Herkes istedi�ini yaparsa, ne düzen, ne hak hukuk, ne de huzur kal�r. �slam âlimleri, (Edep, haddini bilmektir) buyuruyorlar. Yani, kendi konumunu, yetkisini bilmektir; ben ne yapabilirim, ne konu�abilirim, ne yiyebilirim gibi, her hususta hakk�n� bilmektir. Bunun s�n�r�n� da, dinimiz bildirmektedir.

Özgürlük nedir?
Sual: (Özgürlük, hiçbir �arta ba�l� olmadan istedi�ini yapabilmek) diye tarif ediliyor. Sonradan buna (ba�kalar�na zarar vermemek �art�yla) ifadesi eklenmi�tir. Dinimizdeki özgürlük, bu tarife uygun mudur?
CEVAP
Dinimizde ba��bo� bir serbestlik yoktur. �slamiyet’te özgürlük [hürriyet], sadece ba�kalar�na de�il, kendine ve kendi mal�na da zarar vermeden, dinimize ayk�r� olmadan diledi�ini yapabilme serbestli�idir. Özgürlükte, kendi mal�na, hattâ kendi can�na k�yma serbestli�i varsa da, Müslüman, mal�n� k�r�p yakamaz, israf da edemez. Yani dinimizin emrine ayk�r� olarak mal�n� harcama yetkisi yoktur. �slamiyet, insan�n dünya ve âhirette mutlu ya�amas� için gerekli kurallar�n bulundu�u hak dindir.

Özgürlü�ü k�s�tlamak
Sual: �çkinin baz� yerlerde içilmemesi, özgürlü�ü k�s�tlamak m� oluyor? Baz� yazar ve çizerlerin (Özgürlükler k�s�tland�) demelerinin mant�kî bir yönü var m�d�r?
CEVAP
Özgürlü�ün k�s�tland��n� söyleyenler, ya özgürlü�ün ne oldu�unu bilmiyorlar veya kas�tl� konu�uyorlar. (Özgürlük, hiçbir kurala ba�l� olmadan istedi�ini yapabilmektir) diyorlar. �nsafl� olanlar� ise, (Özgürlük, ba�kalar�na zarar vermeden diledi�ini yapabilmektir) diyor. Akl�selim sahipleri için bu tarif de eksiktir. Özgürlük, ba��bo�luk demek de�ildir. Özgürlük, sadece ba�kalar�na de�il, kendine ve kendi mal�na da zarar vermeden, kurallar� çi�nemeden diledi�ini yapabilme serbestli�idir.

Milletin zarar�na olan i�lerde özgürlü�e izin vermek çok yanl�� de�il mi? Birkaç örnek verelim:
1- Bir �oförün, sarho�ken araç kullanarak veya kafas� dumanl� oldu�u için sol yola saparak gelen araçlarla çarp��mas�, kazalara sebep olmas� özgürlük müdür, millete zarar m�d�r? Bu zararlar� önlemek millete hizmet midir, yoksa özgürlükleri k�s�tlamak m�d�r?

2- Bir arabayla son h�zla giderek kaza yapmak özgürlük müdür, topluma zarar m�d�r? Radarla h�z kontrolü yaparak ceza vermek, hizmet midir, yoksa özgürlükleri k�s�tlamak m�d�r?

3- Sokaklara, caddelere pislemek, özgürlük müdür, topluma s�k�nt� vermek midir? Bunu önlemek hizmet midir, yoksa özgürlükleri k�s�tlamak m�d�r?

4- Bir ast�ml�n�n yan�nda sigara içip onu ast�m krizine sokmak özgürlük müdür, yoksa o �ahsa eziyet midir? Bunu önleyici tedbir almak özgürlü�ü k�s�tlamak m�d�r?

5- Sahte diplomal� bir doktorun, yanl�� ameliyat yaparak hastalar�n� sakat b�rakmas� veya ölümlerine sebep olmas� özgürlük müdür? Bunu önlemek özgürlü�ü k�s�tlamak m�d�r?

6- Tuttu�u tak�m yenince veya bayram kutluyorum diyerek sokaklarda sa�a sola silah atmak, ba��r�p ça��rmak veya ba�kalar�n�n arabalar�n�n camlar�n� k�rmak, dükkânlara zarar vermek özgürlük müdür yoksa vatanda�a zarar m�d�r? Polisin zararlar� önleme çal��mas� özgürlükleri k�s�tlamak m�d�r?

7- Geceleri sarho� olup veya özgürlük u�runa kom�unun duvar�na vurup onu uykusundan uyand�rmak veya kirac� oldu�u evi k�r�p dökmek özgürlük müdür?

Bir kimsenin özgürlü�ü, ba�kas�n�n özgürlü�ünün ba�lad�� yerde bitmelidir. Bitmezse anar�i olur. O hâlde özgürlükleri ihlal ve istismar etmemelidir.

Suç i�leme özgürlü�ü
Sual: 18 ya��ndan büyük olan k�z ve erke�in ayn� evde kalmalar�na kar�� ç�kmak, özgürlü�e müdahale de�il mi? Dinimiz özgürlü�e müdahaleye kar�� ç�km�yor mu?
CEVAP
Dinimizde bülu�a ermi� bir k�z, namahrem bir erkekle ayn� evde beraber kalsa, zina etmeseler de, yine haram i�lemi� olurlar. Hayatlar�nda günah kavram� olmayan ateistler veya di�er gayrimüslimler, k�zla erke�in ayn� evde ya�amalar�n� uygun görebilirler, ama Müslüman olan, dinin emrine itiraz edemez.

Bu durum, özgürlük aç�s�ndan da uygun de�ildir. Çünkü özgürlük, her istedi�ini yapmak demek de�ildir. (Özgürlük, ba�kas�n�n özgürlü�ünün ba�lad�� yerde biter) kural� önemlidir.

Ba�kalar�na zarar veren özgürlük orada biter. Ba�kas�na de�il, sadece kendine zararl� olan bir �eye de, devlet mâni olmal�d�r. Mesela her çe�it uyu�turucu madde kullanmak özgürlükse de, bunu devletin önlemesi gerekir. Bir kimsenin evini veya mallar�n� yakmas� özgürlüktür, ama mal�na veya evine zarar vereni önlemek özgürlü�e mâni say�lmaz. �ntihar etmek özgürlü�üne de mâni olmak yanl�� de�ildir. Araba kullananlar için yolun sa��ndan gitmek özgürlük oldu�u gibi solundan gitmek de özgürlüktür. Ama soldan giderse trafi�i felce u�rat�r. Onun için, soldan gidene müdahale etmek, özgürlü�e mâni say�lmaz.

�slamiyet’in suç ve günah i�leyenlere verdi�i cezalar da, ki�inin ve toplumun menfaati içindir. Kötülüklerin yayg�nla�mas�n� önlemek için cezalar emredilmi�tir.

Önüne gelenle zina eden, frengi ve AIDS gibi hastal�klara yakalan�r. Kendinin yakalanmas� özgürlükse de, ba�kalar�na da bula�t�rma özgürlü�üne mâni olmak gerekir. (AIDS bula��rsa bana bula��r, kime ne?) demek yanl��t�r.

��te k�zlar�n ve erkeklerin, kar��k olarak evlerde kalmas�, bu bak�mdan da uygun de�ildir. Fuhu� ve uyu�turucu gibi birçok kötülüklerin yay�lmas�na, terör örgütlerinin k�zlar� kullanarak eleman toplamalar�na ve ba�ka birçok kötülüklere sebep oldu�u tespit edilmi�tir. Bu uygunsuz özgürlüklere mâni olmak, toplumun hürriyeti için zorunludur.

�nsanlar� memnun etmek zordur

�nsanlar� her bak�mdan râz� ve memnun etmek çok zordur. Bir kimsenin, bütün insanlar� kendinden ho�nut etmesi mümkün de�ildir. Bunun için kul, daima sahibini, yaratan�n� râz� ve memnun etmeye bakmal�, ihlâs sahibi olmal�d�r. Ali bin Vehb-i Sincârî hazretleri, talebelerine s�k s�k: "�hlâs; bütün i�leri, insanlar�n r�zâs� için de�il, Allahü teâlân�n r�zâs� için yapmakt�r" buyururdu. Kim Allahü teâlân�n r�zâs�n�, nefsinin arzu ve isteklerine tercih ederse, Allahü teâlâ da o kulundan râz� olur. Kim insanlar�n r�zâs�n� tercih etmek sûretiyle, Allahü teâlân�n gazab�na sebep olacak �eyi yaparsa, o kimseye hem Allahü teâlâ gazab eder, hem de onu insanlar�n gözünden dü�ürür. Hadis-i �erifte buyuruldu ki: (Bir kimse insanlar�n k�zacaklar� �eyde Allahü teâlân�n r�zâs�n� ararsa, Allahü teâlâ onu, insanlardan geleceklerden korur. Bir kimse, Allahü teâlân�n k�zaca�� eyde, insanlar�n r�zâs�n� ararsa, Allahü teâlâ onun i�ini insanlara b�rak�r.)

�slâm âlimlerinden bir zât da:

"Kim Allahü teâlân�n kat�ndaki derecesinin ne oldu�unu bilmek istiyorsa, Allahü teâlân�n r�zâs�n� ne kadar gözetti�ine baks�n" buyurmu�tur.

''Kimse yokken nas�ls�n?'' Abdülkâdir Geylânî hazretleri, sevenlerine hitaben �öyle buyururdu: "Senin dilin güzel ve tatl�; yüzün ise kötülüklerden kurtulmu� gibi gülüyor, ya kalbinin hâli nas�l? Cemâat içinde iyi görünüyorsun, ya yaln�z iken, yan�nda kimse yok iken nas�ls�n? Göründü�ün gibi de�ilsin. Sen namaz k�ld��n, oruç tuttu�un, hay�r i�leri yapt��n zaman, e�er bunlar� s�rf Allahü teâlân�n r�zâs�n� gözeterek yapmazsan, nifak üzere ve Allahü teâlâdan uzak olaca��n� bilmiyor musun? �imdi Allah için yapmad��n bütün i�lerin, bütün sözlerin, âdî ve baya�� niyetlerin için tövbe et. �nsanlara gösteri� için, onlar�n r�zâlar�n� almak için amel yap�p, sonra da bunu Allahü teâlân�n kabûl etmesini istemek yak��r m�? H�rs�, ��mar�kl��, azg�nl�� ve dünyâya dü�künlü�ü b�rak. Sevincini ve ne�eni biraz azalt. Biraz hüzünlü ol. Çünkü sen, hüzün evinde ve dünyâ hapishânesindesin." Bâyezîd-i Bistâmî hazretleri ya�murlu bir havada Cumâ namaz�na gitmek için evinden ç�kt�. Sa�anak hâlde ya�an ya�mur, yolu çamur hâline getirmi�ti. Ya�mur bitinceye kadar bir evin ihâta duvar�na dayand�. Çamurlu ayakkab�lar�n� duvar�n ta�lar�na sürerek temizledi. Ya�mur yava�lay�nca câmiye do�ru yürüdü. Bu s�rada akl�na bir mecûsînin duvar�n� kirletti�i geldi ve üzülerek; "Onunla helâlle�meden nas�l Cumâ namaz� k�labilirsin? Ba�kas�n�n duvar�n� kirletmi� olarak nas�l Allahü teâlân�n huzûrunda durursun?" diye dü�ündü ve geri dönüp o mecûsînin kap�s�n� çald�. Kap�y� açan mecûsî;

Buyurun bir arzunuz mu var? diye sorunca;

Sizden özür dilemeye geldim dedi. Mecûsî hayretle;

Ne özrü? diye sordu. O da;

Biraz önce duvar�n�z� elimde olmadan çamurlu ayakkab�lar�m� temizlemek maksad�yla kirlettim. Bu do�ru bir hareket de�il. Ya�murun �iddeti bu inceli�i unutturdu deyince, Mecûsî hayretle; Peki ama ne zarar� var? Zâten duvarlar�m�z çamur içinde. Sizin aya��n�zdan oraya sürülen çamur bir çirkinlik veya kabal�k meydana getirmez dedi. Bâyezîd i Bistâmî hazretleri;

Do�ru ama, bu bir hakt�r ve sâhibinin r�zâs�n� almak lâz�md�r dedi. Mecûsî;

Size bu inceli�i ve insan haklar�na bu derece sayg�l� olmay� dîniniz mi ö�retti? diye sorunca;

Evet dînimiz ve bu dînin peygamberi olan Muhammed aleyhisselâm ö�retti dedi. Mecûsî;

O hâlde biz niçin bu dîne girmiyoruz? diyerek Kelime-i �ehâdet getirip müslüman oldu. Cüneyd-i Ba�dâdî hazretleri, "Tasavvuf nedir?" diye soran bir kimseye �öyle cevap vermi�tir:

"�nsanlar�n r�zâs�n� b�rak�p, Allahü teâlân�n r�zâs�n� aramak, kötü huylar� terk edip, nefsânî olan i�lerden uzakla�mak, rûhu yükselten vas�flar kazanmaya gayret etmek, hakîkî ilimlere sar�lmak, hep en uygun �ekilde hareket etmek, Allahü teâlâya verilen ahidde durmak, Muhammed aleyhisselâm�n dînine uymakt�r."

�nce s�rlar� anlamak için! Hamdûn-� Kasâr hazretlerine, "Gaflet nedir?" diye sual ettiklerinde, cevab�nda; "Kulun Rabbini unutup, O''nun r�zâs�n� aramay� b�rak�p, nefsinin esiri olmas�d�r. Dünyâ için süslenen, kendisine bir fayda ve zarar vermeye gücü yetmeyen insanlara kar�� gösteri� yapmas�d�r. Böyle kimseden daha a�a�� kimse yoktur. Dünyây� gözünde küçültmezsen, dünyâ ehli gözünde küçülmez. �nsan, gücü yetti�i kadar kendi kusurlar�n� görmeye çal��rsa, kendini be�enme belâs�ndan kurtulur" buyurmu�tur. �bn-i Atâullah hazretleri de; "Gönlünde günahlar ve dünyâ sevgisi olan�n, kalbi nas�l parlar? Yahut, nefs-i emmârenin arzular�na göre hareket eden, Allahü teâlân�n r�zâs�n� nas�l kazan�r? Gaflet ve günahlardan temizlenmeden, Allahü teâlân�n huzûruna girmeyi nas�l ister? Çirkin i�lerinden tövbe etmeyen, ince s�rlar� anlamay� nas�l umar?" buyurmaktad�r. Netice olarak, Allahü teâlân�n r�zâs�na kavu�andan, O''nun kullar� da râz� ve memnun olur. Abdullah-� Ensârî hazretlerinin buyurdu�u gibi: "Allahü teâlâ, kendi r�zâs�n� isteyenlerin yard�mc�s�d�r."

�stedi�ini de�il, istenileni yapmak...

�nsan, hâl�k de�il mahluktur, yaratan de�il yarat�land�r. Her istedi�ini yapmak hakk�na sahip de�ildir çünkü kuldur. Kulun, her istedi�ini yapmaya kalkmas�, kulluk de�il, Ulûhiyyete yani �lâh olmaya kalk��mas� demektir. Halbuki Allahü teâlâ, rubûbiyyetini yani yaratmak ve her istedi�ini yapmak büyüklü�ünü, kullara b�rakmaktan münezzehdir. Kulun vazifesi, emredileni, izin verilenleri yapmakt�r. Kendi istedi�ini de�il, Sahibinin yani Yaratan�n�n istediklerini yapmakla vazifeledir.

Nefs, kibirli ve kötülükler deposu olarak yarat�ld�� için, emir alt�na girmek istemez. Kendi isteklerini, arzular�n� yapmak ister. Bunun için Câsiye sûresinin 23. âyetinde meâlen: (Nefsinin arzûlar�n� ilâh edinen kimseyi gördün mü?) buyurulmaktad�r. Abdullah-� Dehlevî hazretleri; "Nefsinin arzular�na tâbi olan, Allahü teâlâya nas�l kul olur? Ey insan! Kime tâbi isen onun kulu olursun" buyurmu�tur. �mâm-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: "�nsanlar�n nefs-i emmâresi mevki almak, ba�a geçmek sevdâs�ndad�r. Onun bütün arzûsu, �ef olmak, herkesin, kendisine boyun bükmesidir. Kendinin kimseye muhtâç olmas�n�, ba�kas�n�n emri alt�na girmesini istemez. Nefsin bu arzûlar�, ilah olmak, mabûd olmak, herkesin kendine tap�nmas�n� istemek demektir. Allahü teâlâya ortak olmay� istemektir. Hattâ nefs, o kadar alçakt�r ki, ortakl��a râz� olmay�p, âmir, hâkim, yaln�z kendi olsun, her �ey, yaln�z onun emri ile olsun ister. Hadîs-i kudsîde, Allahü teâlâ buyuruyor ki: (Nefsine dü�manl�k et! Çünkü nefsin, benim dü�man�md�r.)

Nefsi kötülüklerden temizlemek Nefsin istediklerini de�il, istemediklerini yaparak nefsi kötülüklerden temizlemek laz�md�r. Aksi halde insan, nefsinin kulu, kölesi olur. Ebû Ali Dekkâk hazretleri, nasîhat isteyen birisine;

"Sen kimin esiri ve mülküysen onun kulusun. E�er nefsinin esiri ve mülkü isen nefsinin kulusun. E�er dünyân�n esiriysen, dünyân�n kulusun ve kölesisin" buyurmu�tur. Ebû Saîd-i Harrâz hazretleri, sohbetlerinde nefsi �öyle târif ederdi:

"Nefs, durgun bir suya benzer. D��tan bak�l�nca temiz gibidir. Ama biraz tahrik edilip dalgaland�r�l�nca dibinde sakl� pek çok mikrobun oldu�u görülür. Nefsin durumunu anlamak için onu imtihan etmelidir. Hem de mihnetle, me�akkatle ve bo� arzular�na muhâlefet ederek imtihan etmelidir. Herkes nefsine bakmal�, mihnet ve me�akkat ân�nda ne gibi bir �ekil al�yor. Yersiz ve bo� arzular�n� yenebilmek için direnmesini biliyor mu? Görmeli ve bilmelidir." Aziz Mahmûd Hüdâî hazretlerinin kimyâ ilmindeki mahâretini bilen birisi, bir gün bu zât�n huzûruna ç�karak, kimyâ ilmini ö�renmek istedi�ini arzeder. Hiç kimseyi reddetmek âdeti olmad�� için, talebenin bu arzusunu k�rmaz ve alt�nda istirahat etmekte oldu�u asma a�ac�ndan bir yaprak kopar�r. Yapra��n üzerine bâz� duâlar okuduktan sonra, talebenin hayret dolu bak��lar� aras�nda yapra��n alt�n oldu�u görülür. Talebe fazla �srar edince bu hâli üç defâ tekrâr eder. Talebenin maksad�, tekrârlar esnâs�nda duây� ö�renmektir. Ö�rendi�ine kanâat getirince; "Bu i� çok basitmi�, ben de yapabilirim" diyerek asmadan bir yaprak al�r ve üzerine ö�rendiklerini okur. Fakat asma yapra�� bir türlü alt�n olmaz. Sonra; "Efendim! Ben de sizin okuduklar�n�z�n ayn�s�n� okudu�um hâlde yaprak alt�n olmad�. Sebebi nedir acabâ?" diye sorar. Azîz Mahmûd Hüdâî hazretleri cevaben; "Evlâd�m! Kimyây� ö�renebilmek için, önce nefsi terbiye etmek icâbeder. Nefsi kimyâ etmeden, bu hallere bu mârifete kavu�ulamaz" buyurur. Ebû Bekr Vâs�tî hazretleri sohbetlerinde; "Yüzünü nefsine döndüren, s�rt�n� dîne döndürmü� olur. Yüzünü dîne döndüren s�rt�n� nefsine döndürmü� olur. Nefsinin istedi�i i�lere de�il, nefse ayk�r� olan i�lere gönül ver" buyururdu.

"Ne emrederseniz yapar�m" Bâyezîd-i Bistâmî hazretlerine bir gün bir kimse gelip; "Efendim! Ben otuz senedir, gündüzleri oruç tutup, geceleri namaz k�l�yorum. Ama, kendimde hiçbir ilerleme göremiyorum. Halbuki îtikâd�m da düzgündür" dedi. Bâyezîd-i Bistâmî hazretleri; "Sen bu hâlde üç yüz sene daha devâm etsen bir �eye kavu�amazs�n. Çünkü nefs engelin var" buyurdu. O kimse; "Efendim! Bunun bir çâresi yok mu?" diye sordu. Bâyezîd-i Bistâmî hazretleri: "Var ama sen kabûl etmezsin" buyurdu. O kimse �srâr edip; "Aman efendim, lütfen bildiriniz. Ne emrederseniz yapar�m" dedi. Bâyezîd-i Bistâmî hazretleri buyurdu ki:

"Öyle ise �imdi evine git. Bu k�ymetli elbiseleri ç�kar�p, eski bir elbise giy. Boynuna bir torba as�p içine ceviz doldur. Seni en iyi tan�yanlar�n bulunduklar� soka�a git. Çocuklar� ba��na topla, "Bana bir tokat vurana bir ceviz, iki tokat vurana iki ceviz veriyorum" de. O kimse bunlar� duyunca; "Sübhânallah, ben bunlar� yapamam. Bana ba�ka bir �ey emretseniz" dedi. Bâyezîd-i Bistâmî hazretleri;

"Senin ilâc�n ancak budur ve biz de ba�tan; "Sen bunlar� kabûl etmezsin!" diye söylemi�tik. Yolumuzun esâs�, nefsi terbiye etmektir" buyurdu. Ebû Bekr Verrâk hazretleri de; "Uzuvlar�n� nefsinin istekleriyle tatmin ederek memnun eden, kalbine pi�manl�k a�ac� dikmi� demektir" buyurmu�tur.

Her �e�it a��r�l�k zararl�d�r

Mon, 25 May 2026 16:05:47 +0300

[�frat ve Tefrit]
Sual: Orta yolda olmak ne demektir?
CEVAP
�frat ve tefritin ikisi de kötüdür. Hak, ortadad�r. �frat ve tefriti anlatan Türkçe bir kelime yok. Tarifle anla��l�r. A��r�l�k denebilir. Tefrit de ifrat�n z�dd�d�r. �frat normalden fazla, tefrit de normalden az demektir.

Her i�te ifrat ve tefritten yani a��r�l�klardan uzak olmak ve vasat yani orta yolu tutmak gerekir. Dinimiz, a��r�l�klardan uzak, orta yolda olmay� emretmektedir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�frat ve tefritten uzak durun.) [Buhari]

(A��r� giden helak olur.) [Müslim]

(��lerin en iyisi vasat olan�d�r.) [Deylemi, Beyheki]

(Din kolayl�kt�r. Vasattan ayr�l�p a��r� gideni din ma�lup eder.) [Nesai]

(�frat ve tefritten uzak dur, vasat� tercih et; çünkü i�lerin en hay�rl�s� orta olan�d�r.) [Beyheki]

(Zenginlikte, fakirlikte orta yolu güzel tutmayan, kullukta da orta yolu güzel tutamaz.) [Bezzar]

(Do�ru yolda olun, orta yolu tutun!) [Buharî]

(Her hususta orta yolu tutmak, peygamberli�in yirmi be�te bir parças�d�r.) [Tirmizi]

(Orta yolu tutun, istikametten ayr�lmay�n!) [Müslim]

(�lim amelden efdaldir. Amelin efdali de, orta yolda olmakt�r. Allahü teâlân�n dini ifrat ve tefrit aras�ndad�r. �kisinin ortas� s�rat� müstakim, yani do�ru yoldur.) [Beyhekî]

Demek ki vasat, ifrat ve tefritten yani a��r�l�klardan uzak olmak demektir. �slamiyet vasat bir dindir. Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Sizi vasat bir ümmet k�ld�k.) [Bekara 143]

�yilik, tam orta yol demektir. Vasattan ileri veya az olmak veya ortan�n sa��nda, solunda olmak, iyilikten ayr�lmak olur. Ortadan uzakl�� kadar, iyili�i azal�r. Hak yol birdir. Sap�k, bozuk yollar ise, çoktur. Orta yol deyince, iki �ey anla��l�r: Bir �eyin tam ortas�d�r. �kincisi, izafi, takdiri orta olmakt�r. Yani belli bir �eyin ortas�d�r. O �eyin ortas� oldu�u için, her �eyin ortas� olmak laz�m gelmez. Ahlak bilgisinde kullan�lan, bu ikinci ortad�r. Bunun için, iyi huy, herkese göre farkl� olur. Hatta, zamana ve yere göre de de�i�ir. Birinde güzel olan bir huy, ba�kas�nda iyi olmayabilir. Bir zamanda iyi denilen bir huy, ba�ka zamanda iyi olmayabilir. O halde iyi huy, tam ortada olmak de�il, ortalamada olmakt�r. Kötü huy da, bu ortalaman�n iki taraf�na ayr�lmakt�r. �yi huylar�n hepsi vasati [ortalama] miktarlard�r. Her birinin ifrat ve tefriti birer kötü huy olur. (Ahlak-� alai)

Hak olan, do�ru olan, ikisinin ortas�d�r. Bunun tam kar��l�� olan Türkçe bir kelime yok. Orta kelimesi tam kar��lam�yor. Arapça vasat deniyor, itidal deniyor. Frans�zca normal deniyor. �frat ve tefritin de, kar��l�� olan Türkçe bir kelime yok. �kisine de, a��r�l�k denebilir. �frat normalden fazla, tefrit de normalden az demektir. Biri, di�erinin z�tt�d�r. Mesela, çok uyumak ifrat, çok az uyumak tefrittir. Her i�in uygun olan�, a��r�l�klardan uzak, vasat [orta] olan�d�r. �frat i�i yapana müfrit denir. �leri giden, haddini a�an demektir.

Dünya ile ahiretini birlikte yürütebilen ki�i, orta yolda gidenlerdendir. Dünya i�lerinde de, orta yol üzere bulunmak, ki�inin izzet ve �erefini artt�r�r.

�frat, tefrit ve vasata birkaç örnek verelim:
1- Cimrilik tefrit, israf ise ifratt�r. Cömertlik ise vasatt�r. Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Harcarken, ne israf, ne de cimrilik ederler; ikisi aras�nda bir yol tutarlar.) [Furkan 67]

2- Tembellik tefrittir, acele ise ifratt�r. Tembellik, �imdi yap�lmas� gereken bir i�i geciktirmek, daha sonraya b�rakmak demektir. Hadis-i �erifte, (Tesvif eden [hay�rl� i� yapmay� sonraya b�rakan] helak olur) buyuruldu. Acele edip dü�ünmeden o i�i yapmak ise ifratt�r. Acele edende gev�eklik ve bezginlik has�l olur. Hay�rl� bir i�in olmas� için acele eden, gecikince, bezginli�e, ümitsizli�e dü�er. Dua eder, hemen duas�n�n kabul olmas�n� ister. Duas� gecikince duay� b�rak�r, maksudundan mahrum kal�r. Acele edenin ihlas�, takvas� bozulabilir. �üpheli �eylere, hatta haramlara dalabilir. Çünkü hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Acele �eytandand�r.) [Tirmizi]

(Acele eden hata eder.) [Beyheki]

Baz� �eylerin istisnas� oldu�u gibi, acele etmenin de istisnas� vard�r. Baz� yerlerde acele etmek sünnettir.

3- �nsan bir �eye k�zabilir. Bunun da ifrat� ve tefriti vard�r. Öfkenin a��r� olmas�na sald�rganl�k denir. Sald�rgan kimse, hiddetli olur, kendine ve ba�kas�na zarar verir, bu hâl, küfre götürebilir. Hadis-i �erifte, (Öfkenin ifrat� iman� bozar) buyuruldu. (Beyheki) Öfkenin lüzumlu olan�na �ecaat [kahramanl�k, yi�itlik], lüzumundan az olmas�na da korkakl�k denir. �ecaat orta yoldur. �ecaat halindeki öfke iyidir. �mam-� �afii, (�ecaat gereken yerde, korkan kimse, e�e�e benzer) buyurdu. Kur’an-� kerimde mealen buyuruldu ki:
(Ey Nebi, kâfirlerle [silahla] ve münaf�klarla [ö�ütle, delille, belgeyle] cihad et, [ö�üt de kâr etmezse] onlara sert davran! Onlar�n gidecekleri Cehennem, ne kötü yerdir.) [Tevbe 73, Tahrim 9]

([Eshab-� kiram] kâfirlere kar�� çetindir.) [Fetih 29]

Dü�manlara kar�� korkakl�k caiz de�ildir. Korkarak kaçmak, Allahü teâlân�n takdirini de�i�tirmez. Korkak kimse, kar�s�na, k�z�na kar�� gayretsizlik ve hamiyetsizlik gösterir, onlar� koruyamaz. Zillete ve zulme boyun e�er, hainlik yapan� görünce susar.

�slamiyet orta yoldur
�slamiyet her i�te orta yolu tutmakt�r. Birkaç örnek verelim:
1- Çok yemek ifratt�r, gerekenden az yemek tefrittir. �htiyaç kadar yemek vasatt�r. Hadis-i �erifte, (Çok yiyip içmek hastal�klar�n ba��d�r) buyuruldu. [Dâre Kutni] Dayanamayan kimsenin açl�k çekmesi de caiz de�ildir. Açl�k çekmenin tahrimen mekruh olmas�, buna dayanamayanlar, bedenine ve akl�na zarar verecek olanlar içindir. Çünkü, kendini tehlikeye dü�ürmek haramd�r. Açl��n da toklu�un da zarar� bulundu�u için, yiyip içmekte, a��r�l�ktan kaçmak, orta yolu tutmak gerekir.

2- Havf, Allah’tan korkmak, reca da Allah’�n rahmetini ümit etmek demektir. Allah’�n rahmetinden ümit kesmek ifratt�r. Allah’�n rahmetinden ancak sap�klar, kâfirler ümit keser. (Hicr 56)

Allah’tan korkmay�p rahmetini garanti bilmek de tefrittir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Her istedi�ini yap�p, rahmete kavu�aca��n� ümit eden ahmakt�r.) [Tirmizi]

Vasat yol ise ikisi aras�nda olmakt�r! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Havf ve reca [korku ile ümit] aras�nda bulunan mümin, umdu�una kavu�ur, korktu�undan emin olur.) [Tirmizi]

3- Çok uyumak ifratt�r, gerekenden az uyumak tefrittir. �htiyaç kadar uyumak vasatt�r.

4- �badet yapmakta da ifrat tefrit olur. Az ibadet etmek tefrittir. Gece gündüz hep ibadet etmek de ifratt�r. Gücünün yetmedi�i �ekilde ibadet etmeye çal��mak, mesela geceleri hiç uyumadan namaz k�lmak, gündüzleri hep oruç tutmak, han�m�ndan uzak kalmak, et, süt, tatl� gibi �eyleri hiç yememek, ifratt�r, a��r� gitmektir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Din kolayl�kt�r. Vasattan ayr�l�p a��r� gideni din ma�lup eder.) [Nesai]

(Din kolayl�kt�r. Bir kimse, onu ince eleyip s�k dokursa, din ona mutlaka gâlip gelir. Öyle ise, ifrat ve tefritten sak�n�n, orta yolu tutun.) [Buhari]

(Dinimizde ruhbanl�k yoktur. Et yiyin, han�mlar�n�zla müba�eret edin! [Nafile] oruç da tutun! Tutmad��n�z günler de olsun! [Nafile] namaz da k�l�n! Uyuyun da. Ben bunlarla emrolundum.) [Taberani]

Her i�in bir azimet [güç] taraf� ve Ruhsat, [kolay] taraf� vard�r. Azimetleri yapamayan�n, ruhsatla, kolay olan, izin verilen i�i yapmas�, azimeti yapmak gibi sevap olur. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Allahü teâlân�n size verdi�i kolayl�k ve ruhsatlardan istifade edin!) [Buhari]

(Allahü teâlâ, emretti�i �eyler gibi, ruhsat, izin verdi�i �eyleri yapman�z� da sever.) [Beyheki]

(Ruhsatlardan istifade etmeyen, Arafat da�� kadar günah i�lemi� olur.) [Taberani]

Bu hadis-i �eriflere bakarak, mutlaka ruhsatla amel etmek laz�m geldi�i anla��lmamal�d�r. Çünkü (Vera üzere olan, insanlar�n en abidi olur) hadis-i �erifi gösteriyor ki, orta yol diye her zaman yaln�z ruhsatlarla amel edilmez. Yapabilenin azimetle de hareket etmesi gerekir.

Peygamber efendimiz, mübarek ayaklar� �i�inceye kadar geceleri çok namaz k�lm��t�r. Fakat, ümmetine çok merhamet etti�i için, onlar�n böyle s�k�nt� çekmelerini istemezdi. Ümmetine ruhsat ile de emrederdi. Kendisi azimet ile ibadet yapard�. (Allah’�n helal ettiklerini kendinize haram etmeyiniz) âyeti, (Ruhsat, izin verilen, günah olmayan �eyleri haram saymadan, terk eder, çekinirseniz iyi olur) demektir. (Sünnetime uymayan benden de�ildir) hadis-i �erifi, ruhsat, izin verdi�im �eyleri yapmayan, kendine s�k�nt� vermi�, sünnetime uymam�� olur demektir. Günah olmayan, caiz olan i�leri yapmaya, ruhsatla hareket etmek denir. �htiyaç olmad�kça, ruhsatla amel etmemelidir.

�frat ve tefrite örnekler
�frat ve tefrite örnek vermeye devam ediyoruz.
1- Kibirlenmek ifrat, a��r� tevazu [temelluk] da tefrittir. Tevazu ise vasatt�r. Kendinden a�a�� olanlara kar�� tevazu göstermek iyi ise de, bunun ifrata kaçmamas�, yani a��r� olmamas� gerekir. A��r� olan tevazua temelluk denir. Temelluk, ancak üstada ve âlime kar�� caizdir. Ba�kalar�na kar�� caiz de�ildir. Hadis-i �erifte, (Temelluk, Müslüman ahlak�ndan de�ildir) buyuruldu. [�. Maverdi]

2- Hazret-i �sa’y� a��r� sevmek ifrat, sevmemek tefrittir. Hazret-i �sa’ya Allah ve Allah’�n o�lu diyen Hristiyanlar ifrattad�r, onu sevmeyen, anas�na iftira eden Yahudiler ise tefrittedir. Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Yahudiler, Üzeyr’e, Hristiyanlar da Mesih’e Allah’�n o�lu dediler. Daha önceki kâfirlerin [“melekler Allah'�n k�zlar�d�r” diyenlerin] sözlerine benziyor. Allah onlar� kahretsin! Nas�l da sap�t�yorlar.) [Tevbe 30]

(Yahudiler, hahamlar�n�; Hristiyanlar da rahiplerini ve �sa’y� rab edindiler. Halbuki ancak tek ilaha kulluk etmeleri emrolundu.) [Tevbe 31]

(Meryem’e büyük iftira edip Allah’�n elçisi �sa’y� öldürdük dedikleri için, [Yahudileri] lanetledik.) [Nisa 156]

Müslümanlar ise Hazret-i �sa’y� Allah’�n kulu ve peygamberi bilir, bu ise vasat yolda olmakt�r.

3- Hazret-i Ali’ye de ayn� a��r�l�� gösterenler vard�r. Hazret-i Ali’yi sevmeyen hariciler [Yezidiler] tefrit ehlidir. Hazret-i Ali’ye peygamber veya ilah diyen ibni Sebeciler ifrat ehlidir. Ehl-i sünnet ise, Hazret-i Ali’yi kendi bildirdi�i gibi, Resulullah efendimizin bildirdi�i gibi sever, bu ise vasat yoldur. Hazret-i Ali anlat�r: Resulullah bana buyurdu ki:
(Ya Ali, Sen �sa gibisin! Yahudiler, ona dü�man oldular. Mübarek annesi Meryem’e iftira ettiler. Hristiyanlar da, Onu a��r� yükselttiler. Ona yak��an dereceden daha yukar� ç�kard�lar.) [�. Ahmed]

Hazret-i Ali bu hadis-i �erifi haber verdikten sonra, (Benim yüzümden iki a��r� grup insan helak olur. Biri, beni a��r� severek, bende olmayan �eyleri bana takarlar. Ötekiler de, bana dü�man olup, birçok iftira yaparlar) buyurdu. Bu hadis-i �erifte, hariciler, Yahudilere; �bni Sebeciler de, Hristiyanlara benzetilmi�tir.

4- �darecinin elemanlar�na sert davranmas� ifratt�r, hiç ilgilenmemesi de tefrittir. Maiyete ne sert, ne de yumu�ak davranmal�, orta yolu takip etmelidir! Maiyete kar�� fazla yumu�ak davran�l�rsa, laubali olurlar. ��ler ciddiyetle yap�lmaz. Sert davran�l�rsa, âmirden nefret ederler.

5- Bir kimseyi a��r� sevip bütün s�rlar�n� ona vermek ifratt�r. Arkada��na sevgisini belirtmemek, her �eyini ondan gizlemek de tefrittir. Dü�manl�kta da a��r� gitmek ifratt�r. Dostlukta da ve dü�manl�kta da a��r� gitmemelidir. Peygamber efendimiz buyurdu ki:
(Bir kimseyi günün birinde, aran�z�n aç�labilece�ini hesaba katarak sev. Bu�zetti�ine de günün birinde dost olabilece�ini dü�ünerek bu�zet.) [Tirmizi]

6- Kaderi inkâr etmek tefrit, suçu kadere yüklemek de ifratt�r. Mutezile, (�nsan kendi kaderini kendi çizer) diyerek, Allah’�n takdirini inkâr eder. Cebriye de, (�nsan kaderine mahkumdur. Allah her i�i zorla yapt�r�r) diyerek suçu kadere yükler. Vasat olan� ise Ehl-i sünnetin itikad�d�r.

�mam-� a’zam, hocas� imam-� Cafer-i Sad�k’a, (Allahü teâlâ, insanlar�n istekli i�lerini, onlar�n arzular�na b�rakm�� m�) diye sordu. O da, (Allahü teâlâ, yaratmak ve her istedi�ini yapmak büyüklü�ünü kullara b�rakmaktan münezzehtir. Ancak cebir de yoktur. Yaratmay� kullara b�rakmak da yoktur. �kisi aras� olagelmektedir) buyurdu.

Yani, hay�r �er, Allahü teâlân�n yaratmas� iledir. Sevap ve günah i�lemek, kullar�n ameline, yani insan�n irade-i cüziyesine ba�l� k�l�nm��t�r ki, buna kesb denir. Kesb yani bir �eyi yapmay� istemek kuldan, yaratmak Allah’tand�r. Allahü teâlâ, insanlara zorla günah i�letmedi�i gibi, bunu tamamen onlar�n arzusuna da b�rakmaz. Bu i�ler ikisi aras� olagelir.

�slamiyet orta yoldur
Sual: �slamiyet herhangi bir uçta m�d�r?
CEVAP
Hay�r, uçlarda olmak çok yanl��t�r. �slamiyet, Allahü teâlân�n dinidir, en güzel, en uygun olan hükümleri bildirmi�tir, a��r� uçlardan uzakt�r. Bir konuda ölçüyü a��p çok ileri gitmeye, ta�k�nl��a ifrat deniyor. Çok geride kalmaya da tefrit deniyor. �kisi de a��r� uçtur, ikisi de kötüdür. Hak ortadad�r. �frat ve tefritin, hattâ vasat�n tam kar��l�� Türkçe’de yoktur. Tarifle anla��l�r. �frat ve tefrite, a��r�l�k denebilir. Vasat, ifrat ve tefritten uzak, itidalli, hay�rl�, âdil, �erefli, mümtaz, seçkin, do�ru yolda olan gibi mânâlara gelir. �slamiyet’in, böyle vasat bir din oldu�unu bildiren bir âyet-i kerime meali:
(Sizi vasat [iyi, seçkin, �erefli ve do�ru yolda] bir ümmet k�ld�k.) [Bekara 143]

Birkaç hadis-i �erif:
(Allahü teâlân�n dini, ifrat ve tefrit aras�ndad�r. �kisinin ortas� s�rat-� müstakim, yani do�ru yoldur.) [Beyhekî]

(Hayr-ül-ümûr evsâtühâ = ��lerin en iyisi vasat [ortada, ortalamada] olan�d�r.) [Deylemî, Beyhekî, �. Gazâlî, �. Süyûtî, Hadîka, Berîka]

(�frat ve tefritten uzak durun!) [Buhârî]

(�frata kaçanlar helak olur.) [Müslim]

(�frat ve tefritten uzak durun, vasat� seçin, çünkü i�lerin en iyisi orta olan�d�r.) [Beyhekî]

(Orta yolu tutun, do�ru yoldan ayr�lmay�n!) [Buhârî]

(Her hususta vasat olmak, peygamberlik i�lerinden biridir.) [Tirmizî]

(En faziletli i�, vasat olan�d�r.) [Beyhekî]

(Zenginlikte, fakirlikte vasat olmayan, kullukta da vasat olamaz.) [Bezzar]

�yilik, orta yoldur. Vasat�n sa��nda, solunda olmak, iyilikten ayr�lmak olur. �yi huy, tam ortada olmak de�il, ortalamada olmakt�r. Kötü huy da, bu ortalaman�n iki taraf�na ayr�lmakt�r. �yi huylar�n hepsi vasatî [ortalama] oland�r. (Ahlak-� alai)

Her i�in oldu�u gibi yürüyü�ün de vasat olan� vard�r. Bir âyet-i kerime meali:
([Ne çok yava�, ne çok h�zl�] vasat bir �ekilde yürü!) [Lokman 19]

�frat ve tefrite baz� örnekler verelim:
�sraf ifrat, cimrilik tefrittir. Cömertlik ise vasatt�r.

Acele ifrat, tembellik tefrittir.

Kazakl�k yapmak ifrat, k�l�b�k olmak tefrittir.

Çok yiyip içmek ifrat, çok az yemek tefrittir.

Çok uyumak ifrat, hiç uyumamak veya çok az uyumak tefrittir.

Kibir ifrat, a��r� tevazu [temellük, zillet] tefrittir. Tevazu ise vasatt�r. Onun için derler ki:
Alçakta olan�, sel al�r gider,
Yükse�e ç�kan�, yel al�r gider.

Çok öfke ifrat, hiçbir �eye k�zmamak ise tefrittir. Öfkenin lüzumlu olan�na �ecaat [kahramanl�k, yi�itlik], lüzumundan az olmas�na da korkakl�k denir. �ecaat vasatt�r. �ecaat halindeki öfke iyidir. Dü�manlara kar�� korkakl�k caiz de�ildir. Korkak kimse, kar�s�na, k�z�na kar�� gayretsizlik ve hamiyetsizlik gösterir, onlar� koruyamaz. Zillete ve zulme boyun e�er, hainlik yapan� görünce susar.

Bir kimseyi a��r� sevip bütün s�rlar�n� ona vermek ifratt�r. Arkada��na sevgisini belirtmemek, her �eyini ondan gizlemek de tefrittir. Dü�manl�kta a��r� gitmek ifratt�r. Dostlukta da, dü�manl�kta da a��r� gitmemeli. Sevgide ileri gidip çe�itli s�rlar�m�z� verirsek, ileride aram�z aç�l�nca, pi�man oluruz. K�rg�n oldu�umuz kimseye de dü�manl�kta ileri gitmemelidir. Belki bir gün dost olur da söylediklerimizden, yapt�klar�m�zdan utan�r�z. Bir hadis-i �erif:
(Arkada��n� günün birinde, aran�z�n aç�labilece�ini hesaba katarak sev! Dü�man�n� da günün birinde dost olabilece�ini dü�ünerek dü�manl�kta ileri gitme!) [Tirmizî]

Arkada�a, ne haddinden fazla güvenmeli, ne de ona hep güvensizlik içinde olmal�. Onun da insan oldu�unu, nefsine veya �eytana uyabilece�ini dü�ünerek, gizli ve mahrem bilgileri söylememeli. Herhangi bir sebeple aram�z aç�l�rsa, s�rr�m�z� if�a edebilir veya koz olarak kullanabilir.

Dü�man�m�z kâfir bile olsa, iman edip, en yak�n arkada��m�z olabilir. Dü�manl�kta ileri gitmi�sek, sonra mahcup olabiliriz.

Her i�in ifrat ve tefriti olur. Müslüman vasat yani itidalli olmal�, a��r�l�klardan uzak durmal�d�r.

�badetleri orta miktarda yapmal�d�r
Sual: �badetlerde a��r� davrananlar oluyor ve ba�kalar�n� da böyle olmaya zorluyorlar. �nsan�n, ibadetleri yaparken, kendi gücünün üstünde hareket etmesi veya böyle yaparak kendini zorlamas� do�ru mudur?
Cevap: Abdülganî Nablüsî hazretleri Hadîka kitab�nda, konu ile alakal� olarak buyuruyor ki:
“�badetleri ne az, ne de pek a��r� olmayarak, orta miktarda yapmak lâz�md�r. Bakara suresinin 185. âyetinde mealen; (Allahü teâlâ, sizin için kolayl�k istiyor. Güç i�leri yapman�z� istemiyor) buyuruldu. Bunun için, hastan�n ve yolcunun oruç tutmamas�na izin verdi. Bize a��r ve s�k�nt�l� i�ler yapmay� emretmedi. �nsan iki i�ten birini yapaca��nda, bunlardan hafif ve kolay olan�n� yapmas� daha do�rudur. Peygamber efendimiz, birinin mescidde saatlerce namaz k�ld��n� i�itti. Mescide gelip, bunu omuzlar�ndan tutarak; (Allahü teâlâ, bu ümmetten kolay i�ler yapmas�n� istiyor. Güç i�leri be�enmiyor) buyurdu. Allahü teâlâ, bu ümmete kolay �eyleri emretti. Hadis-i �erifte; (Allahü teâlâ, emretti�i �eyleri yapman�z� sevdi�i gibi, izin verdi�i �eyleri yapman�z� da sever) buyuruldu. Zaruret oldu�u zaman, haram i�lemeye ve farz� terk etmeye ruhsat, izin verilmi�tir yani azap yap�lmaz. Zaruret zaman�nda da, dinin emirlerini yapmaya azimet denir. Bazen, azimet olan� yapmak daha iyidir. Mesela ölüm ile korkutulan kimsenin, iman�n� gizlememesi böyledir. Öldürülürse, �ehit olur. Bazen ruhsat olan� yapmak, daha iyi olur. Yolcunun oruç tutmamas� böyledir. Yolcu, orucu tutarak hastalan�r, ölürse günaha girer.”

A��r� de�il orta halde olmal�
Sual: Müslümanlardan baz�s�, dinin emirlerini yapma konusunda çok a��r� gitmekte ve etraf�ndakilere de s�k�nt� vermektedir. Böyle yapmak, davranmak dinimiz aç�s�ndan do�ru olur mu?
Cevap: Bu konuda Mumammed Ma’sûm hazretleri, Mektûbât kitab�nda buyuruyor ki:
“��lerinizi, sözlerinizi ve ahlak�n�z�, dinini bilen ve seven, dindar alimlerin sözlerine ve kitaplar�na uydurmal�s�n�z. Salih kullar gibi olmal�s�n�z ve onlar� sevmelisiniz. Uykuda, yemekte ve söylemekte a��r� gitmeyip orta derecede olmal�s�n�z. Seher vakti yani gecelerin sonunda kalkmaya gayret etmelisiniz. Bu vakitlerde isti�far etmeyi, a�lamay�, Allahü teâlâya yalvarmay� ganimet bilmelisiniz. Salihlerle dü�üp kalkmay� aramal�s�n�z. (�nsan�n dini, arkada��n�n dini gibidir) hadîs-i �erifini unutmay�n�z! �unu, iyi biliniz ki, ahireti isteyenlerin dünya lezzetlerine dü�kün olmamas� laz�md�r.

Mubah olan lezzetleri b�rakamazsan�z, hiç olmazsa, haramlardan ve �üphelilerden kaç�n�n�z ki, ahirette kurtulmak umulsun. Fakat, her türlü alt�n ve gümü� e�yan�n ve çay�rda otlayan hayvanlar�n ve ticaret e�yas�n�n zekat�n� ve topraktan, tarladan, a�açtan al�nan mahsullerin u�runu da herhalde vermek laz�md�r. Bunlar�n verilecek miktarlar�, f�k�h kitaplar�nda bildirilmi�tir.

Zekat� ve f�tralar�, �slâmiyetin emir etti�i kimselere seve seve vermelidir. Akrabay� ziyaret etmeli, mektupla gönüllerini almal�d�r. Kom�ular�n haklar�n� gözetmelidir. Fakirlere ve borç isteyenlere merhamet etmelidir. Mal�, paray�, �slâmiyetin izin vermedi�i yerlere harcetmemeli, izin verilen yere de, israf etmemelidir. Faizden, kumarl� ve kumars�z oyunlardan sak�nmal�d�r. Paray� oyunlara, haramlara, çalg�lara, süslenmeye, gösteri� yapmaya, ö�ünmeye, mal toplamaya kullanmamal�d�r. Bunlara dikkat edince, mal, zarardan kurtulur ve dünyal�klar, ahiretlik halini al�r.”

Orta yolda olmak...

Her iyi huyun z�dd�, kar��l�� olan say�s�z kötü huy vard�r. Çünkü iyilik demek, tam orta yol demektir. Bunun sa��nda veya solunda olmak, iyilikten ayr�lmak olur. Zira hak olan, do�ru olan yol birdir. Sap�k, bozuk yollar ise, çoktur. Do�ru olan hak yola kavu�tuktan sonra, orada kalmak, oradan hiç ç�kmamak da çok zordur. Hûd sûresinin: (Emrolundu�un do�ru yolda bulun!) buyurulan 113. ayet-i kerimesi nazil oldu�u zaman, Resûlullah efendimiz: (Hûd sûresi, sakal�ma ak dü�ürdü) buyurmu�lard�r. Ayet-i kerîmede emrolunan istikâmeti yerine getirebilmek için, Peygamberler, âlimler, evliya ve s�ddîklar �a�k�na dönmü�lerdir. Bu korku sebebiyle Resulullah efendimizin mübarek sakal�na ak dü�mü�tür. Do�ru yolda bulunabilmek çok güç oldu�u için:

(S�rat köprüsü, k�ldan ince, k�l�nçtan keskindir) buyurulmu�tur. Her namazda okudu�umuz Fatiha suresinde: (Do�ru yola kavu�turmas�n� Allahü teâlâdan dileyiniz!) buyurulmaktad�r. Bu sebeple Mü''minin, �slam âlimlerinin kitaplar�nda bildirdikleri do�ru olan, hak yola sar�lmas� laz�md�r. Zira K�yâmet günü, S�rat köprüsünden geçebilmek için, dünyâda iken, do�ru olan hak yolda bulunmak gerekir. �slam âlimleri; "Peygamber efendimiz, k�yâmetteki ni''metlerden ve azâblardan her ne haber verdi ise, onlar�n hepsi, insan�n bu dünyâda kazand�� huylar�n, ahlâk�n ve amellerin sûretleridir. Oradaki görünü�leridir. Ahlâkta ve amelde do�ru yolda bulunman�n, oradaki sûreti, görünü�ü de, S�rat köprüsüdür" buyurmu�lard�r. Muhammed Bâkîbillah hazretleri: "Sâd�klar ve hakîkate erenler söz birli�i ile bildiriyorlar ki: S�rât-� müstakîm, yâni �a�mayan do�ru yol, Ehl-i sünnet vel-cemâatin yoludur buyurmu�tur."

''F�rkalara bölünmeyiniz!'' Dünyâda iken do�ru olan hak yolda bulunanlar, �slâmiyyetten ayr�lmayanlar, k�yamet günü S�rat köprüsünü, çabuk geçecek ve Cennet ni''metlerine, iyi amellerin bahçelerine kavu�acaklard�r. Burada, din yoluna uymakta gev�ek davrananlar, orada S�rat köprüsünü dü�e-kalka geçeceklerdir. �slâmiyetin gösterdi�i do�ru i''tikâddan ve amellerden ayr�lanlar, sa�a, sola sapanlar, S�rat''tan geçemeyip Cehennem ate�ine dü�eceklerdir. Abdullah bin Mes''ûd hazretleri �öyle naklediyor:

"Resûlullah efendimiz bize, do�ru bir çizgi çizdi ve; (Bu, Allahü teâlân�n yoludur) buyurdu. Sonra bu çizginin sa��ndan ve solundan ç�kan çizgiler çizip; (Bu yollar�n her birinde �eytan vard�r ve kendine ça��r�r) buyurdu ve; (Do�ru yol budur. Bu yolda olunuz. F�rkalara bölünmeyiniz) meâlindeki En''âm sûresi 53. âyet-i kerîmeyi okudular." Orta yol deyince, iki �ey anla��l�r:

Birisi, herkesin anlad�� gibi, bir �eyin tam ortas�d�r.

�kincisi, izâfî, takdîrî orta olmakt�r. Yani belli bir �eyin ortas�d�r. Ahlâk bilgisinde kullan�lan, bu ikinci ortad�r. Bunun için, iyi huy, herkese göre farkl� olur. Hattâ, zamâna ve mahalle göre de de�i�ir. Birinde güzel olan bir huy, ba�kas�nda iyi olmayabilir. Bir zamanda iyi denilen bir huy, ba�ka zamanda iyi olmayabilir. O hâlde iyi huy, tam ortada olmak de�il, ortalamada olmakt�r. Kötü huy da, bu ortalaman�n iki taraf�na ayr�lmakt�r.

(��lerin en iyisi, onlar�n ortas�d�r) hadîs-i �erîfi de bunu bildirmektedir. Bundan dolay�, her iyi huya kar��, iki kötü huy bulunur. �yi huylar�n hepsi, ortalama miktârda olanlard�r. Her iyi huyun a��r� veyâ az olmas�, birer kötü huy olur.

�nsanda bulunmas� lâz�m olan güzel ahlâktan, baz�s� vard�r ki, ne kadar çok olursa, iyili�i de o kadar artar zannolunur. Hâlbuki öyle de�ildir. Her iyi huyun bir s�n�r� vard�r. O s�n�r� a��nca, iyilik gider, kötülük olur. �yi huyun az olmas�, kötülük olaca�� ise, kolay anla��l�r. �ecâat yani kahramanl�k ve sehâvet yani cömertlik bunlara birer misâldir. Bu iki iyi huyun yani �ecaat ve cömertli�in a��r�, fazla olanlar� tehevvür yani at�lganl�k ve isrâft�r. Câhiller, hele, �slâm ahlâk�n� bilmeyenler, isrâf eden kemseyi, çok cömerd san�r ve överler. Tehevvür edenlere de, çok cesûr, kahraman derler.

Dinimizi do�ru ö�renmeliyiz �nsanda bulunmas� lâz�m olan güzel ahlâktan, huylardan baz�s� da vard�r ki, az olunca iyi zannolunur. Tevâzu böyledir. Tevazu, insanda kibrin bulunmamas� demektir. Bunun noksan olmas� ise, tezellüldür. Tezellülü, tevâzudan ay�rmak ise güçtür. Hattâ çok kimse, dilencinin zilletini, âlimin tevâzuu ile kar��t�r�r. Çünkü, kibirsizlik dilencide daha çoktur. Bu sebeple dilenci, tevazu sahibi san�l�r. Halbuki dilencideki tevazu de�il tezellüldür ya''ni zillettir ve kötü bir huydur. Demek ki her �eyin orta miktarda olan� k�ymetlidir. A��r� olan her hareket ve söz, orta yol olan hak yoldan ayr�lmak olur. Cömertlik güzel bir huydur. Fakat bunun a��r�s� insan� israfa sürükler. Cömertli�in az olmas� da insan� cimri yapar. Tevazu sahibi olmak, güzel huylardand�r. Fakat bunun a��r� olmas�, tezellül olur. Yani insan� zillete, a�a��lanmaya sürükler. Tevazuun azl�� ise insan� kibre, kendisini be�enmeye götürür. Bu sebeple her i�in orta miktarda olan�n� yapmak laz�md�r. Tabii bunlar� yapabilmek için de, dinimizi, �slam âlimlerinin kitaplar�ndan do�ru olarak ö�renmemiz �artt�r.

Gafletten kurtulmak nas�l olur

Sun, 24 May 2026 21:54:20 +0300

Sual: Gaflet nedir? Gafletten kurtulmak nas�l olur?
CEVAP
Dini kelimelerin sözlük manas�na de�il, �st�lah manas�na bakmak gerekir. Gaflet, Allahü teâlây� unutmak demektir. Her ne �ekilde olursa olsun, Allahü teâlây� hat�rlamak ise gafletten kurtulmak olur. Dinin emirlerini gözeterek yap�lan bütün i�ler, al��veri�ler, yiyip içmeler, gafletten kurtulmak ve Allahü teâlây� hat�rlamak demektir.

Evine, camiye rastgele sa� ayakla giren kimse, gafletle girdi�i için sevap alamaz. Sünnet oldu�unu dü�ünerek sa� ayakla girerse sevap al�r. Bunun için gafleti yenmeye çal��mal�d�r! Kur'an-� kerimde mealen (Gafillerden olma) buyuruluyor. (Araf 205)

Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(Gaflet üzere uyuyan, K�yamette öyle dirilir. O halde kendinizi Allahü teâlây� anarak uyumaya al��t�r�n!) [Deylemi]

(Gafiller aras�nda Allahü teâlây� anan, kuru çal�lar aras�ndaki ye�il a�aç gibidir.) [Ebu Nuaym]

(Gafil oldu�u halde, gafletinden habersiz kimseye �a��l�r. �u ki�iye de �a��l�r ki ölüm onun pe�inde iken, o dünyan�n pe�inde ko�ar. Rabbi kendinden ho�nut olup olmad��n� bilmeden kahkaha ile gülene de �a��l�r.) [Ebu Nuaym]

Gafletin sonu pi�manl�kt�r. Gaflet, nimeti yok eder, hizmetleri engeller. Gaflet uykusunun sonu, sonsuz pi�manl�k olabilir. Salihlerden biri, hocas�n� rüyada görüp sual eder:
- K�yamette en büyük pi�manl�k nedir?
Hocas� buyurur ki:
- Gafletin neticesi olan pi�manl�k...

Zünnun-i M�sri hazretlerini rüyada görüp sual ederler:
- Vefat�ndan sonra sana ne yapt�lar?
- Allahü teâlâ bana buyurdu ki:
(Beni sevdi�ini söylerdin; fakat benden gafil olurdun. Bu ise yalanc�l�kt�r.)

Zünnun-i M�sri hazretlerine böyle denirse, bizlere ne söylenmez? Yine rüyada görülen birçok kimse, dünyada gaflet içinde ya�ad��n� söyler. Bunun için hadis-i �erifte (�nsanlar uykudad�r, ölünce uyan�rlar) buyurulmaktad�r. Ölmeden önce uyanmak gerekir. �� i�ten geçtikten sonra uyanmak faydas�zd�r.

Azrail aleyhisselamla karde� gibi görü�en Yakub aleyhisselam dedi ki:
- Senden bir ricada bulunaca��m. Ecelim yakla��nca bana önceden haber ver!
- Sana iki-üç haberci gönderirim.
Bir müddet sonra Azrail aleyhisselam yine gelir. Yakub aleyhisselam sual eder:
- Ziyaretime mi geldin?
- Hay�r, can�n� almaya geldim.
- Nas�l olur, hani bana iki-üç haberci gönderecektin?
- Sana üç haberci gelmedi mi? Saçlar�n siyahken a�armad� m�? Vücudun kuvvetli iken zay�flamad� m�? Dimdik dururken �imdi belin bükülmedi mi?

Haberci istiyorsak çoktur. Her gün çe�itli sebeplerle ölenlere veya mezarlara bakmak kâfidir. Muhakkak olacak �eyi oldu bilmek gerekir! Ölüm muhakkakt�r. Azrail aleyhisselam geldi�i zaman, haz�r�m diyebilmelidir.

�akik-i Belhi hazretleri buyuruyor ki:
(�nsanlar üç �ey söylerler. Fiilleriyle ona muhalefet ederler.
1- Biz kuluz derler, fakat �ef gibi ya�arlar.
2- Allah bizim r�zk�m�za kefildir derler. Fakat kalblerini r�z�k kazanmakla me�gul ederler.
3- Elbet biz de ölece�iz derler. Fakat hiç ölmeyecekmi� gibi dünyaya sar�l�rlar.)

Adam�n biri çuval� kaybeder, arar bulamaz. Namaza durunca hat�rlar. Kölesi adama, (Sen namaz k�lm�yor, çuval m� ar�yordun?) der. Adam köleyi ikaz�ndan dolay� azat eder. Her i�i gafletten uzak yapmaya çal��mal�d�r!

Gaflete sebep olanlar
�nsanlar�n gaflete, hatta günaha, isyana, küfre dalmas� çe�itli sebepler yüzünden olur. Bunlar insandan insana de�i�mekle beraber, cehalet, kibir, dostunu dü�man�n� tasnif edememesi genel olup, bunlar�n ba��nda gelir. �nsan�n gafletine sebep olan çok �ey varsa da üçü önemlidir:
1- �nsan� tan�mamak, yarat�l�� gayesini bilmemek
2- ��lerin sebeplerle yarat�ld��n� bilmemek
3- Ölümü unutmak.

1- �nsan� tan�mamak, yarat�l�� gayesini bilmemek
�nsan, niçin yarat�ld��n� ve ba��na gelecekleri bilip unutmasa, gaflete dü�ebilir veya kibirlenebilir mi? Rabbine isyan edebilir mi? Demek ki insan yarat�l�� gayesini dü�ünmüyor. E�er insanlar istenildi�i gibi dü�ünebilseydi, Kur’an-� kerimde s�k s�k, (Hiç dü�ünmüyor musunuz?) diye ikaz edilir miydi?

Bir insan bir alet, bir makine yap�nca, bunun nas�l ve nerelerde kullan�laca��na dair bir tarif namesi haz�rlan�r. Tarif name ile de anla��lmas� zor ise, kullanmas� için kurslar açar. Bir makine yanl�� kullan�l�rsa, elden ç�kar. Her �eyin yarat�c�s� olan Cenab-� Allah da, insan denilen bu muazzam makineyi yarat�p ba��bo� b�rakmay�p (Sizi bo� yere yaratt��m�z� m� sand�n�z?) buyurmu�tur. Ne yapmas� gerekti�ini, Peygamberleri vas�tas� ile kitaplar göndererek bildirmi�tir.

Ne oldu�unu, kim oldu�unu, saadet ve felaketinin nelerde oldu�unu bilmeyen, öldükten sonra ba��na gelecekleri dü�ünmeyen kimse ak�ll� olamaz. Allahü teâlâ, (Ben cin ve insanlar� ancak [beni tan�s�nlar] bana kulluk, ibadet etsinler diye yaratt�m) buyuruyor. (Zariyat 56)
O halde insan kul oldu�unu bilip, kulluk görevlerini yerine getirmelidir.

2- ��lerin sebeplerle yarat�ld��n� bilmemek
Allahü teâlâ her �eyi sebeplerle yaratmaktad�r. Kudretini sebepler arkas�nda gizlemi�tir. Âdet-i ilahi böyledir. Ancak bu âdetini bazen bozar, sebepsiz de yarat�r. Bunu sevdiklerinin hat�r� için yapar. �nsan çal��r kazan�r, benim mal�m der, ben kazand�m der. Bunun gibi kendisindeki her nimete, her ba�ar�ya (benim) der, (benim ba�ar�m, benim kabiliyetim, benim ilmim...vs) der ve nankör olur.

Dertlerin, belalar�n gelmesine sebep günah i�lemektir. Kur'an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Size gelen musibet, kendi ellerinizle i�ledi�iniz [günahlar] yüzündendir.) [�ura 30]

(Sana gelen her iyilik, Allah’�n [bir ihsan�, bir nimeti olarak] gelmekte, her kötülük de [günahlar�na kar��l�k olarak] kendinden gelmektedir. [Hepsini yaratan Allahü teâlâd�r.]) [Nisa 79]
Peygamberlere ve di�er büyük zatlara ise bela, onlar�n derecelerinin yükselmesi için gelir.

Tevekkülü ihmal etmemeli. Tevekkül, dinimizin bildirdi�i sebeplere yap��t�ktan sonra neticeyi sebeplerden de�il, sebepleri yaratandan beklemektir. (Bir i�e ba�lad��n zaman, Allah’a tevekkül et, Ona güven) âyeti, tevekkül ile beraber azmederek çal��mak gerekti�ini gösteriyor. (Al-i imran 159)

3- Ölümü unutmak
Dünya hayat� rüya gibidir. Ölünce rüya bitecek, hakiki hayat ba�layacakt�r. Hadis-i �erifte, (�nsanlar uykudad�r, ölünce uyan�rlar) buyuruldu. Ölmeden önce uyanmak gerekir. Peygamber efendimiz, (�u ki�iye �a��l�r ki, o dünyan�n pe�inde, ölüm de onun pe�indedir) buyurdu. O halde, (Nasihat olarak ölüm yeter) hadis-i �erifini dü�ünerek ölenlerden ibret almaya çal��mal�d�r.

Genelde çok ya�amay� istemek, dünya zevklerine dü�kün olmak, ölümü unutmak, s�hhat ve gençli�e aldanmaktan ileri gelir. Böyle kimsenin kalbi kat� olur, ibadetleri vaktinde yapmaz, tevbeyi geciktirir, nasihat tesir etmez, ölümü unutur, hat�r�na bile gelmez. Hep dünya mal�na ve makam�na kavu�mak için ömrünü harcar. Ahireti unutur, dünyan�n faydas�z zevk ve sefas�n� dü�ünür. Bunlardan kurtulmak için ölümün her an gelebilece�ini dü�ünmeli, s�hhatin, gençli�in ölüme mani olmad��n� unutmamal�.

Çok k�ymetli nasihatler
�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
F�rsat ganimettir. Ömrün tamam�n� faydas�z i�lerle telef etmemeli, Hak teâlân�n r�zas�na uygun �eylere harcamal�! Be� vakit namaz�, tadil-i erkan ile ve cemaat ile k�lmal�, teheccüd namaz�n� elden kaç�rmamal�, seher vakitlerini istigfars�z geçirmemeli, gaflet uykusuna dalmamal�, ölümü dü�ünmeli, ahiret hallerini gözetmeli, fani dünyan�n haram olan i�lerinden yüz çevirip, baki olan ahiret i�lerine dönmeli. Dünya i�leri ile zaruret miktar� u�ra�mal�, di�er vakitlerde, ahireti imar etmekle me�gul olmal�d�r. Sözün k�sas�, Allah’tan gayr� �eylerin sevgisinden korunmal� ve bedeni dinin hükümlerine uymakla süslemeli, onunla me�gul olmal�d�r. �� budur, bundan gayr�s� hiçtir.

Abdül Kuddüs hazretleri de buyuruyor ki:
Vaktin k�ymetini bil! Gece gündüz ilim ö�renmeye çal��! Her zaman abdestli bulun! Be� vakit namaz�, sünnetleri ile ve tadil-i erkan ile, huzur ve hu�u ile k�lmaya çal��! Bunlar� yap�nca, dünyada ve ahirette, say�s�z nimetlere kavu�ursun. �lim ö�renmek, ibadet içindir. K�yamette, i�ten sorulacak, çok ilim ö�rendin mi diye sorulmayacakt�r. �� ve ibadet de, ihlas elde etmek içindir. �hlas da, hakiki mabud ve kay�ts�z, �arts�z var olan sevgiliyi [Allahü teâlây�] sevmek içindir.

�brahim-i Edhem hazretleri buyuruyor ki:
1- Günah i�leyeceksen, Allah’�n verdi�i r�zk� yeme! R�zk�n� yiyip de, Ona isyan edilir mi?
2- Günah i�leyece�in zaman, mülkünden ç�k! Onun mülkünde Ona isyan edilir mi?
3- Günah i�lerken Onun görmedi�i bir yerde i�le! Onun mülkünde, r�zk�n� yiyip, gördü�ü yerde günah i�lenir mi?
4- Can al�c� melek, ruhunu almaya gelince, bir müddet izin isteyebilir veya o mele�i kovabilir misin? O zaman hemen tevbe et! Çünkü o melek ani gelir.
5- Mezarda, melekler, sual sorunca, (beni imtihan etmeyin) diyerek onlar� kovabilir misin? Öyle ise, �imdiden onlara cevap haz�rla!
6- K�yamette (Günahkârlar Cehenneme…) dendi�i zaman, ben gitmem diyebilir misin?

Allahü teâlâ, (Ey kullar�m! Benden isteyin! Kabul eder, veririm) buyuruyor. Ama verilmeyenler de oluyor. Çünkü Ona dua eder, ama itaat etmezler. Peygamberini tan�r, Ona uymazlar. Kur'an� okur, gösterdi�i yolda gitmezler. Nimetlerinden faydalan�r ama �ükretmezler. Cennetin, ibadet edenler için oldu�unu bilir, haz�rl�kta bulunmazlar. Cehennemi, asiler için yaratt��n� bilir, ondan sak�nmazlar. Ecdad�n�n ne olduklar�n� görür, ibret almazlar. Kendi ay�plar�na bakmay�p, ba�kalar�n�n ay�plar�n� ara�t�r�rlar. Böyle kimseler, üzerlerine ta� ya�mad��na, yere batmad�klar�na �ükretsin! Dualar�n�n neticesi, yaln�z bu olursa, yetmez mi?

�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
Ölmek felaket de�il, öldükten sonra ba�a gelecekleri dü�ünmemek felakettir. Mezhepsizlik ilhadd�r. Ehl-i sünnet âlimlerine uyanlara müjdeler olsun.

�mam-� Rabbani hazretleri yine buyuruyor ki:
Bu zaman�n�z f�rsatt�r. F�rsat da, büyük nimettir. S�hhat ile ve üzüntüsüz geçen vakitler, bulunmaz ganimettir. Her saati Allahü teâlây� zikretmek ile geçirmelidir. Resulullah�n bildirdi�ine uygun olan her i�, hatta al��veri� bile zikir olur. O halde, her hareketin, her duru�un, Resulullah�n bildirdi�ine uygun olmas� gerekir. Böylece, hepsi zikir olur. Zikir demek, gafletten uzakla�mak, yani, Allahü teâlây� hat�rlamakt�r. �nsan her hareketinde, her i�inde, Allahü teâlan�n emrini ve yasa��n� gözetince, emir ve yasaklar�n sahibini unutmaktan kurtulur ve daima zikretmi� olur.
Hadis-i �erifte de buyuruldu ki:
(Yeme�i Allah’�n zikri ile [�badet ederek ve Allah yolunda çal��arak] eritin. Yer yemez yatmay�n; kalbiniz kat�la��r.) [Ebu Nuaym]

Haramlardan ve �üpheli �eylerden kaçarak helal kazanmal�d�r. Ahir zamanda bunlara dikkat eden az bulunur.

Dine hizmet çok sevapt�r. Bunu herkes gücü nispetinde yapar. Ö�rendi�i güzel bir sözü ba�kas�na duyurmak bile sevapt�r. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Duydu�u hak sözü, bir müslüman karde�ine söylemek ne güzel hediyedir.) [Taberani]

(Allah indinde en iyi kul, insanlara en çok nasihat edendir.) [�. Ahmed]

Gafletin insana yapt�� zarar...

Gaflet; nefsine uyarak, Allahü teâlây�, O''nun emir ve yasaklar�n� unutmak demektir. Bâyezîd-i Bistâmî hazretleri; "�nsana zarâr� en �iddetli olan �eyin ne oldu�unu bilmek istedim. Anlad�m ki, bu gaflettir. Gafletin insana yapt�� zarâr� Cehennem ate�i bile yapmaz" buyurmu�tur.

�nsanlar�n gaflete, hatta günaha, isyana, küfre dalmas� çe�itli sebepler yüzünden olur. Bunlar, insandan insana de�i�mekle beraber, cehalet, kibir ve ölümü unutmak, gafletin en büyük sebeplerindendir. Bunun için Peygamber efendimiz; (Lezzetleri y�kan, e�lencelere son veren ölümü çok hât�rlay�n�z!) buyurmu�lard�r. Ölümü çok hat�rlamak, emirlere sar�lma�a ve günâhlardan sak�nma�a sebep olur. Haram i�leme�e cesareti azalt�r. Nefse uymak, �slamiyyete uyma�a mani olur. Ölümü unutmak, nefse uyma�a sebeb olur. Peygamber efendimiz; (Ölümü çok hât�rlay�n�z. Onu hat�rlamak, insan� günah i�lemekten korur ve ahirete zararl� olan �eylerden sak�nma�a sebep olur) buyurmu�lard�r.

Gençli�ine ve s�hhatine güvenmek Gençlik ve s�hhat, insan� gaflete dü�ürebilir. �nsan, gençli�ine ve s�hhatine güvenerek, dünyan�n zevk ve e�lencelerine kendini kapt�rabilir. Bunun için de, ibadetlerini vaktinde yapamaz, tövbe etmeyi hat�r�na getiremez, ahireti unutabilir, kibre, gurura sürüklenebilir. Bunun için hazret i Ali; "Gaflet, insana gurûr getirir, helâke yakla�t�r�r" buyurmu�tur. Abdülkâdir i Geylânî hazretleri de: "Bütün kötülüklerin ba��, kalbin Allahü teâlâdan gâfil olmas�d�r" buyurmu�tur.

Paras�na, makam�na, gençli�ine ve s�hhatine güvenen kimse, dünya mal�na, makam�na kendini kapt�rabilir. Ömrünü, nefsinin istek ve zevkleri için harcayabilir. Bu gaflet hali de onu, Cehenneme götürür. Zira Resûlullah efendimiz; (Ümmetimin iki kötü huya yakalanmalar�ndan çok korkuyorum. Bunlar, nefse uymak ve ölümü unutup, dünya arkas�nda ko�makt�r) buyurmu�lard�r.

Cenâb � Hakk�n emirlerine de�il de, kendi dü�üncelerine, nefsine tabi olan kimse, gâfil demektir. Böyle olan kimsenin kalbi pasl�, kirli demektir. Pas tutmu� bir kalbde ise, Allahü teâlân�n sevgisi olmaz. Bunun için �bn-i Atâullah hazretleri: "Gönlünde günahlar ve dünyâ sevgisi olan�n kalbi nas�l parlar? Yahut, nefsi emmârenin arzular�na göre hareket eden, Allahü teâlân�n r�zâs�n� nas�l kazan�r? Gaflet ve günahlardan temizlenmeden, Allahü teâlân�n huzûruna girmeyi nas�l ister? Çirkin i�lerinden tövbe etmeyen, ince s�rlar� anlamay� nas�l umar?" buyurmu�tur.

Nefs ve �eytan kar��nca!.. Gâfil olan�n yapt�� ibâdetler, hep gaflet içinde olur, sahih olsa bile, kabûl olma ihtimali zay�ft�r. Yeme ve içmede, helâle, harama dikkat etmeyen kimse, istese de kendini gafletten kurtaramaz, yapt�� ibâdetlerden zevk alamaz. Behâeddîn-i Buhârî hazretleri buyuruyor ki:

"Yenilecek bir g�dâ, bir yiyecek, her ne olursa olsun gaflet içinde, gadabla veya kerâhatle haz�rlansa, tedârik edilse, onda hay�r ve bereket yoktur. Zîrâ ona nefs ve �eytan kar��m��t�r. Böyle bir yiyece�i yiyen kimsede, mutlaka bir çirkin netice meydana gelir. Gaflete dalmadan yap�lan ve Allahü teâlây� dü�ünerek yenen helâl ve hâlis yiyeceklerden hay�r meydana gelir. �nsanlar�n hâlis ve sâlih ameller i�lemeye muvaffak olamamalar�n�n sebebi; yemede ve içmede bu husûsa dikkat etmediklerinden ve ihtiyats�zl�ktand�r. Her ne hâl olursa olsun, bilhassa namazda hu�û ve hudû hâlinde bulunmak, zevkle ve gözya�� dökerek namaz k�labilmek, helâl lokma yemeye, Allahü teâlây� hât�rlayarak yeme�i pi�irmek ve yeme�i Allahü teâlân�n huzûrunda imi� gibi yeme�e ba�l�d�r. Vücûduna haram lokma kar��m�� bir kimse, namazdan tad duymaz." Alâüddevle Semnânî hazretleri ise; "�nsan vücûdunda amellerin tohumu, yenilen lokmad�r. Bir kimse lokmay� gaflet içinde yerse, lokma helâlden de olsa, insanlar�n ondan fayda görmesi mümkün de�ildir" buyurmu�tur.

Gaflet ehli say�lanlar... Ebû Bekir Tamistânî hazretleri, dünyây� îmâr etmenin gaflet ehlinin i�i oldu�unu bildirerek buyurdu ki:

"Gaflet, gaflet ehlinin i�i oldu�u gibi, dünyâya önem vermek ve ona bel ba�layarak imâr etmek de gaflet ehlinin i�idir. Ancak her dünyâya çal��an gaflet ehli say�lmaz. Bir sanat ehli, yapt�� sanatla kullara faydal� olmay� niyetine almal�d�r. �� böyle olunca, ona gaflet ehli denmez. Ancak dünyâya gönül verip, onu elinde toplamak isterse, dünyâ ehli olur ve gaflet ehli say�l�r." Ahmed Siyâhî hazretleri, o�luna nasihat ederek: "Ey o�ul; �eytan�n silâh� gaflet yâni Allahü teâlây� unutmakt�r. Ona kar�� tedbîr, Allahü teâlây� anmak ve hat�rlamak, O''nun büyüklü�ünü dü�ünmektir" buyurmu�tur. Gafletten kurtulman�n çaresi ise, gâfil olmayanlarla beraber olmak veya böyle olanlar�n kitaplar�n�, hayatlar�n� okumakt�r. �mâm-� Rabbânî hazretleri; "Seher vakitleri isti�fâr etmelidir. Gafletten, nefse uymaktan lezzet almamal�d�r. Dünyân�n geçici lezzetlerine aldanmamal�d�r. Ölümü hat�rlamal�, âhiretin deh�et ve �iddetini göz önüne getirmelidir" buyurmaktad�r.

Riya ve ihlas

Sun, 24 May 2026 21:26:09 +0300

Sual: �hlas ve riya ne demektir?
CEVAP
�hlas, gerek beden ile, gerek mal ile yap�lan farz veya nafile bütün ibadetleri, Allah r�zas� için yapmakt�r. Mal, mevki, sayg�, �öhret kazanmak için yap�lan ibadette ihlas olmaz, riya olur. Böyle ibadete sevap verilmez. Günah olur, azaba lay�k olur. Haram i�leyenlerle, bid’at ehli ile, kâfirlerle, arkada�l�k, kom�uluk edenlerin ihlaslar� kalmaz.

�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
�badet yaparken, Allahü teâlâ emretti�i ve be�endi�i için yapmaya niyet etmelidir. Bütün i�lerin, iyiliklerin hep ihlas ile yap�lmas� laz�md�r. Kiminde, ihlas, kendini zorlayarak has�l olur ve k�sa bir zaman devam eder. Sonra kalbe nefsin arzular� gelir. (c.1, m.59)

Muhlis olarak ibadet etmek övülmü�tür. Hadis-i �erifte de buyuruldu ki:
(�hlas ile yap�lan ibadet az da olsa insana kâfi gelir.) [Dare Kutni]

Devams�z olan ihlas ile yap�lan ibadetler de, zamanla nefsi zay�flat�r, devaml� ihlas elde etmeye sebep olur. Süfyan-� Sevri hazretleri, (Allah r�zas� için, niyet etmeden yeme�e davet edene bir günah, niyet etmeden gidene de, iki günah yaz�l�r) buyuruyor.

Hadis-i �eriflerde buyuruluyor ki:
(Amellerinizi Allah için halis k�l�n. Çünkü Allahü teâlâ, ancak kendisi için ihlasla yap�lan ameli kabul eder. [Dare Kutni]

(�badetlere riya kar��t�rmay�n ki amelleriniz bo�a gitmesin.) [Deylemi]

(�badetine riya kar��t�rana ahirette denir ki: Git sevab�n� o ki�iden iste.) [�bni Mace]

(Allah r�zas� için cami yapana Cennette bir kö�k verilir.) [Taberani]

(Kim Allah için gazab�n� yenerse, Allah da ondan azab�n� def eder.) [Taberani]

(Allah r�zas� için, ana babas�na itaat ederek güne ba�layana Cennetten iki kap� aç�l�r.) [�. Asakir]

(Dünya ve ahiret hay�rlar�na kavu�mak için, Allah’� ananlarla beraber ol, hep Allah’� an, Allah için sev, Allah için bu�zet.) [Ebu Nuaym]

(�badetleri ihlas ile yap! �hlas ile yap�lan az amel, k�yamette sana yeti�ir.) [Ebu Nuaym]

(Sab�rl� ve ihlasl� olanlar, hesaba çekilmeden Cennete girer.) [Taberani]

(40 gün Allah için ihlasla ibadet yapan�n, kalbinden diline hikmet p�narlar� akar.) [Ebu��eyh]

(�hlasl� olanlara müjdeler olsun. Onlar fitne karanl�klar� içinde, parlayan ��klard�r.) [E. Nuaym]

(�hlasla “La ilahe illallah” diyen Cennete girer.) [Bezzar]

(Allah r�zas�ndan ba�ka maksat için ilim ö�renen veya ilmini dünya menfaatine alet eden, Cehennemdeki yerine haz�rlans�n!) [Tirmizi]

Kur’an-� kerimde salihler övülürken buyuruluyor ki:
(Onlar, kendi canlar� çekerken yeme�i yoksula, yetime ve esire yedirirler. Biz bunlar� Allah r�zas� için veriyoruz; sizden ne bir kar��l�k ne de bir te�ekkür bekliyoruz derler.) [�nsan 8,9]

Sual: �badet yaparken dikkat edilecek hususlar nelerdir?
CEVAP
�badette esas, kalbini tamamiyle Allahü teâlâya ba�lamakt�r. �badet, bir âdet olarak de�il, Allahü teâlân�n huzuruna ç�k�p, Ona can ve gönülden �ükretmek ve Ona yalvarmak için yap�lmaktad�r. Riya [gösteri�] olarak yap�lan bir ibadeti Allahü teâlâ kabul etmez. Kur'an-� kerimde mealen buyuruldu ki:
(Ey Resulüm, k�yameti inkâr eden, yetimi sertlik ve sitemle defedip hakk�n� gasp eden, fakiri doyurmayan ve ba�kalar�n� da fakire iyili�e te�vik etmeyen o kimseyi gördün mü? Namazlar�n� gaflet ile k�lanlara ve riya, gösteri� yapanlara ve zekât� vermeyenlere �iddetli azap vard�r.) [Maun]

�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
Bir ibadetin ilmini ö�renmeyenin, �artlar�n� bilmeyenin, yapt�� ibadet, ihlas ile yap�lm�� olsa da, sahih olmaz. Hiç yapmam�� gibi, Cehennemde yanar. �artlar�n� bilerek ve gözeterek yapan�n, ibadeti sahih olur. Cehennem azab�ndan kurtulur. Fakat, ihlas ile yapmad� ise, bu ibadeti ve hiçbir iyili�i kabul olmaz. Sevap kazanmaz. Allahü teâlâ, bu ibadetini ve hayrat ve hasenat�n� be�enmeyece�ini bildiriyor. �lim ve ihlas ile yap�lmayan ibadetin faydas� olmaz. �nsan� küfürden, günahtan, azaptan kurtarmaz. Ömür boyunca, böyle ibadet yap�p da, küfür üzere vefat eden münaf�klar çok görülmü�tür. �lim ile, ihlas ile yap�lan ibadet, insan�, dünyada küfürden, günahtan kurtar�r ve aziz eder. Ahirette de Cehennem azab�ndan kurtaraca��n�, Allahü teâlâ, vaat etmektedir. (Maide 9) Allahü teâlâ vaadinde sad�kt�r. Verdi�i sözü elbette yapar.

�mam-� Gazali hazretleri buyuruyor ki:
Günahlar�n büyü�ü üç tanedir. Bunlar:
1- Cimrilik
2- Haset
3- Riya

Riya, namaz, oruç, sadaka ve yol, cami yapt�rmak gibi hay�rl� amelleri, insanlar görsün de be�ensinler diye yapmakt�r. ��te böyle bir maksatla yap�lan i�lerin hepsi riyaya dahildir. Riya, küçük �irktir. Tevbe etmedikçe katiyen affolunmaz. �lmi ile amel etmemek, amelinde salah ve ihlas olmamak din âlimlerine, ibadet edenlere, ezana, mübarek günlere k�ymet vermemek de �akavet alametidir.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Allahü teâlân�n birli�ine iman edip, �irk ko�madan ve ihlasla namaz�n� k�l�p, zekât�n� verenden Allah raz� olur.) [�bni Mace]

(�hlasla amel edin! Allahü teâlâ ancak ihlasla yap�lan ameli kabul eder.) [Dare Kutni]

Sual: Zekât� gizli vermek aç�ktan vermekten iyi midir, aç�ktan vermek riya olur mu?
CEVAP
Farz olan zekât� aç�kça vermek riya olmaz, daha sevap olur. Zekât�n böyle alenen verilmesi, zekât�n� vermemi� olmak töhmetinden kurtar�r, ba�kalar�na da örnek te�kil etmi� olur. �bni Abbas hazretleri, gizlice verilen nafile sadakan�n sevab�, alenen verilenden 70 kat fazlad�r buyurdu. Aç�ktan verilen zekât�n sevab� ise gizlice verilenlerine göre 25 kat fazlad�r. �mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki: Bir kuru� zekât vermek, milyonlarla sadaka vermekten, daha sevapt�r. Zekât vermek, Allahü teâlân�n emrini yapmakt�r. Sadaka ve hayrat�n ço�u ise, ün, sayg� ve nefsin �ehvetlerini kazanmak için olur. Farzlar yap�l�rken araya riya, gösteri� kar��maz. Nafile ibadetlerde ise, gösteri� çok olur. Bunun içindir ki, zekât�, aç�ktan vermek laz�md�r. (2/82)

Farzda riya olur mu?
Sual: Farzlarda da riya olur mu?
CEVAP
Riya, gösteri� demektir. Mal, mevki, sayg�, �öhret kazanmak için ibadet etmek, riya olur. Riya ile yap�lan farzlar, sahih olur. �badet borcu ödenmi� olur ise de, sevab� olmaz. �artlar�na uygun oldu�u için sahih olan bir namaz, riya ile gösteri� için k�l�n�rsa, sevab hâs�l olmaz, riya olur. Allahü teâlân�n r�zas� için namaza ba�lay�p, sonradan hâs�l olan riyan�n zarar� olmaz. Allahü teâlân�n r�zas�n� hiç dü�ünmeden yap�lan riya ise, çok kötüdür.

Riyaya mani olmak için, nafile ibadetleri gizli yapmal�d�r. Mesela sadakay� gizli vermeli, ku�luk namaz� k�ld��n� söylememelidir; fakat ibadetlerini ba�kalar�na göstermek, onlara ö�retmek ve te�vik etmek niyetiyle olursa, riya olmaz ve çok sevab olur.

Farzlarda ise, riya olacak diye, ibadetleri gizlemek do�ru de�ildir. Mesela zekât�, be� vakit namaz� gizlememelidir. Cuma namaz�na gitmelidir. Ramazan orucunu tutmakta da, riya olmaz.

�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
Nafile ibadetlerde gösteri� çok olur. Farzlar yap�l�rken, araya riya, gösteri� kar��maz. Bunun içindir ki, zekât�, a�ikâre vermek gerekir. Bu suretle insan, iftiradan kurtulur. (2/82)

Sual: Dindar bir karde�imize, Müslümanlar�n kayna�mas� niyetiyle namaz k�lan bir insan oldu�umuzu belli etmeye çal��mak riya m�d�r?
CEVAP
Dindarlara gösterilebilir. Riya olmaz. Önemli olan, fitneye sebep olmamal�d�r. Riya kalb i�idir.

�badete riya kar��t�rmak
Sual: �badet ederken, maddi faydalar� dü�ünülürse, mesela Allah r�zas� için oruç tutan kimse, bu arada rejim de yapm�� olup, fazla kilolar�m� azalt�r�m diyorsa, Allah r�zas� için namaz k�larken, jimnastik de olur diyorsa, bu ibadetler kabul olur mu? Ayr�ca, genelde ikindi ve yats�n�n sünnetini k�lm�yorum; ama ba�ka kimseler olunca, sünneti terk ediyor dememeleri için mecburen k�l�yorum. Bu riya m� oluyor, namaz�m kabul olmuyor mu?
CEVAP
�badetlerine riya kar��t�ran�n sevab� azal�r. �badet yaparak Allahü teâlâdan dünya ç�karlar�n� istemek, mesela ya�mur duas�na ç�kmak, istihare yapmak gibi ibadetler riya olmaz. Ücretle imaml�k ve Kur’an-� kerim kursu hocal�� yapmak, s�k�nt�dan, hastal�ktan ve fakirlikten kurtulmak için âyet-i kerime okumak da böyledir. Bunlarda hem ibadet, hem de menfaat niyetleri vard�r. �badet niyeti hiç bulunmazsa riya olur. �badet niyeti çok olursa, sevab hâs�l olur. �badetlerini ba�kalar�na ö�retmek ve te�vik etmek niyetiyle olursa yine riya olmaz, hatta sevab olur.

Allahü teâlân�n r�zas� için namaza ba�lay�p, sonra namaz içinde hâs�l olan riyan�n zarar� olmaz.

Sualde sorular�n hepsi, Allah r�zas� için yap�lan ibadetlerdir. Hepsi de sahih olur. Riya kar��t�r�l�rsa, riyan�n çoklu�u kadar sevab� azal�r.

Riya ile namaz k�lmak
Sual: Namaz k�lmaya Allah r�zas� için ba�lansa, yan�na biri gelse, ay�plamas�n diye, ona güzel namaz k�ld��n� göstermek için tadili erkânla k�lsa, böyle riya ile k�l�nan namaz kabul olur mu? Namaz� Allah r�zas� için k�l�yor, ama gösteri� de yap�yor. Bunun durumu nedir?
CEVAP
Allahü teâlân�n r�zas� için namaza ba�lay�p, sonradan hâs�l olan riyan�n zarar� olmaz. Riya ile ba�lanan farzlar sahih olur. �badet borcu ödenmi� olursa da, sevab� olmaz. (�slam Ahlak�)

Görüldü�ü gibi, Allah r�zas� için ba�lamakla, riya ile ba�lamak aras�nda çok fark vard�r. Allah r�zas� için ba�lay�p sonra riya gelse de yine sevabdan mahrum kalmaz.

Tesbih çekmekte riya
Sual: Tesbih çekerken ba�kalar�n�n görmesi riya olur mu?
CEVAP
Riya, ibadeti gösteri� için yapmakt�r. Mal, mevki, sayg�, �öhret gibi bir menfaat kazanmak maksad�yla yap�lan ibadet de riya olur. Namaz, oruç, sadaka ve yol, cami yapt�rmak gibi hay�rl� amelleri, görenler be�ensin de beni takdir etsin diye yapmak riyad�r. Böyle ibadetlere sevab verilmez. Günah olur, azaba lay�k olur. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(�badetine riya kar��t�rana âhirette, “Git, sevab�n� o ki�iden iste!” denir.) [�bni Mace]

Riyan�n z�tt� ihlâst�r. �hlâs, gerek bedenle, gerek malla yap�lan farz veya nafile bütün ibadetleri, sadece Allah r�zas� için yapmakt�r. Allah r�zas�ndan ba�ka niyetle yap�l�rsa riya olur.

Tesbih çekerken ba�kas�n�n görmesi de�il, kasten ona göstermek riya olur, yani herkes görsün, beni takdir etsin diye çekiliyorsa riya olur. Al��kanl�k oldu�u için veya kalbinde hiç gösteri� dü�üncesi yoksa görülmesi riya olmaz. Ancak herkesin gözü önünde çekmek fitneye veya suizanna sebep olabilir. Kalbde riya olmadan, ev halk�n�n yan�nda, Ku�luk, Teheccüd, Evvabin gibi nafile namazlar� k�lmak, Kur’an okumak, tesbih çekmek, günlük okunmas� gereken dualar� okumak, riya olmaz.

�badetlerini göstermekten utanmak
Sual: �badetleri yaparken, ba�kalar� görür diyerek çekinmek, utanmak, dinen uygun mudur?
Cevap: �badetlerini ba�kalar�na göstermekten hayâ etmek, utanmak caiz de�ildir. Hayâ, günahlar�n�, kabahatlerini göstermemeye denir. Bunun için, vaaz vermekten ve emr-i maruf ve nehy-i münker yapmaktan, din kitab�, ilmihal kitab� yazmaktan ve satmaktan ve imaml�k, müezzinlik yapmaktan, Kur’ân-� kerim, mevlid okumaktan hayâ etmek caiz de�ildir. (Hayâ imandand�r) hadis-i �erifinde bildirilen hayâ, kötü, günah olan �eyleri göstermekten utanmak demektir. Müminin, önce Allahü teâlâdan hayâ etmesi laz�md�r. Bunun için, ibadetlerini s�dk ile, ihlas ile yapmal�d�r. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Ba�kalar�na gösteri� için namaz�n� güzel k�lan, yaln�z oldu�u zaman böyle k�lmayan, Allahü teâlây� tahkir etmi� olur.)

(Allahü teâlâ buyuruyor ki: "Benim �erikim yoktur. Ba�kas�n� bana �erik, ortak eden, sevaplar�n� ondan istesin." �badetlerinizi ihlas ile yap�n�z! Allahü teâlâ, ihlas ile yap�lan i�leri kabul eder.)

Menfaat için iyilik yapmak
Sual: Herhangi bir kimseye, onun kendisini övmesi veya ondan bir �eyler elde etmek niyeti ile iyilik yapman�n dinimiz aç�s�ndan bir mahzuru var m�d�r?
Cevap: Ba�kalar�n�n sevgisine ve övmelerine kavu�mak için, dünya i�leri ile, onlara iyilik yapmak, riya olur. �badet ile olan riya bundan daha fenad�r. Allahü teâlân�n r�zas�n� hiç dü�ünmeden yap�lan riya, hepsinden daha fenad�r. �badet yaparak Allahü teâlâdan dünya menfaatlerini istemek, riya olmaz. Ya�mur duas�na ç�kmak, istihare yapmak, böyledir. S�k�nt�dan, hastal�ktan ve fakirlikten kurtulmak için âyet-i kerimeler okumak da, böyledir denildi. Bunlarda hem ibadet, hem de menfaat niyetleri bulunmaktad�r. Ticaret maksad� ile hacca gitmek de böyledir. �badet niyeti hiç bulunmazsa riya olurlar. �badet niyeti çok olursa, sevap has�l olur. �badetlerini ba�kalar�na göstermek, onlara ö�retmek ve te�vik etmek niyeti ile olursa, yine riya olmaz ve çok sevap olur. Ramazan orucunu tutmakta riya olmaz. Allahü teâlân�n r�zas� için namaza ba�lay�p, sonradan has�l olan riyan�n zarar� olmaz. Riya ile yap�lan farzlar sahih olur, ibadet borcu ödenmi� olur ise de, sevab� olmaz. Et ihtiyac�n� kar��lamak niyeti ile kurban kesmek caiz olmaz. Allahü teâlâ için ve bir insan için birlikte niyet ederek kurban kesmek caiz de�ildir. Allahü teâlân�n r�zas� için olmay�p, yaln�z hacdan, gazadan gelen ve gelen emiri, reisi kar��lamak için kesilen hayvan le� olur, yemesi haram olur. Allahü teâlân�n r�zas� için namaza durup, namaz� bitirinceye kadar hep dünya i�lerini dü�ünürse, namaz� sahih olur. �öhrete sebep olacak �ekilde giyinmek de riya olur.

Allahü teâlân�n r�zas� için namaza ba�lay�p, sonradan has�l olan riyan�n zarar� olmaz. Riya ile yap�lan farzlar sahih olur, ibadet borcu ödenmi� olur ise de, sevab� olmaz. Et ihtiyac�n� kar��lamak niyeti ile, kurban kesmek caiz olmaz. Allahü teâlâ için ve bir insan için birlikte niyet ederek kurban kesmek caiz de�ildir. Allahü teâlân�n r�zas� için olmay�p, yaln�z hacdan, gazadan gelen için ve gelen emiri, reisi kar��lamak için kesilen hayvan le� olur. Kesmesi ve yemesi haram olur. Riyadan korkarak ibadeti terk etmek caiz de�ildir. Allahü teâlân�n r�zas� için namaza durup, namaz� bitirinceye kadar hep dünya i�lerini dü�ünürse, namaz� sahih olur. �öhrete sebep olacak �ekilde giyinmek de riya olur. Din adamlar�n�n, temiz, k�ymetli elbise giymeleri laz�md�r. Bunun için, imamlar�n, cuma ve bayram günleri ziynetli elbise giymeleri sünnettir.

Dünya kazanc�na dini alet etmek
Sual: Mal, mülk, makam, mevki elde etmek için dini kullanmak, dindar görünmek, dinimiz aç�s�ndan uygun olur mu?
Cevap: Riya, bir �eyi oldu�unun tersine göstermektir ki k�saca, gösteri� demektir. Ahiret amellerini yaparak ahiret yolunda oldu�unu göstererek, dünya arzular�na kavu�mak demektir ki k�saca, dünya kazanc�na dini alet etmektir. �badetlerini göstererek, insanlar�n sevgisini kazanmakt�r. Sözleri veya ibadetleri riya ile olan kimsenin, din bilgisi varsa, buna Münaf�k denir. Din bilgisi yoksa, buna Din yobaz� denir. Fen bilgisi olmay�p da, kendisini fen adam� tan�t�p, kendi görü�lerini, fen bilgisi olarak söyleyip, Müslümanlar� aldatmaya, bunlar�n dinlerini, imanlar�n� bozmaya çal��an �slâm dü�manlar�na Z�nd�k veya Fen yobaz� denir. Din yobazlar�na ve fen yobazlar�na aldanmamal�d�r.

Ba�kalar�n�n sevgisine ve methetmelerine, övmelerine kavu�mak için, dünya i�leri ile, onlara iyilik yapmak, riya olur. �badet ile olan riya bundan daha fenad�r. Allahü teâlân�n r�zas�n� hiç dü�ünmeden yap�lan riya, hepsinden daha fenad�r. �badet yaparak Allahü teâlâdan dünya menfaatlerini istemek, riya olmaz. Ya�mur duas�na ç�kmak, istihare yapmak, böyledir. Ücret ile imaml�k, hatiplik, muallimlik yapmak, s�k�nt�dan, hastal�ktan ve fakirlikten kurtulmak için âyet-i kerimeler okumak da, böyledir denildi. Bunlarda hem ibadet, hem de menfaat niyetleri bulunmaktad�r. Ticaret maksad� ile hacca gitmek de böyledir. �badet niyeti hiç bulunmazsa riya olurlar. �badet niyeti çok olursa, sevap has�l olur. �badetlerini ba�kalar�na göstermek, onlara ö�retmek ve te�vik etmek niyeti ile olursa, yine riya olmaz ve çok sevap olur. Ramazan orucunu tutmakta riya olmaz. Allahü teâlân�n r�zas� için namaza ba�lay�p, sonradan has�l olan riyan�n zarar� olmaz. Riya ile yap�lan farzlar sahih olur, ibadet borcu ödenmi� olur ise de, sevab� olmaz.

Sual: Me�hur olmak, dünyal�k toplamak için vaaz vermenin, nasihat yapman�n, dindeki yeri nedir?
Cevap: �öhret için, me�hur olup tan�nmak için vaaz vermek, nasihat etmek, kitap yazmak riya olur. Vaaz, emr-i ma'rûf ve nehy-i münker demektir. Münaka�a etmek, ba�kalar�ndan üstün görünmek ve övünmek için ilim ö�renmek de, riya olur. Dünyal�k elde etmek, yani mal, mevki elde etmek için ilim ö�renmek de, riya olur. Riya ise haramd�r. Allahü teâlâ için olan ilim, Allahü teâlâdan korkmay� artt�r�r. Kendi ay�plar�n� görmeye sebep olur. �eytan�n aldatmas�na mani olur. �lmini dünya kazanc�na, mala ve mevkiye kavu�maya vas�ta eden din adamlar�na, ulemâ-i sû, yani kötü din adamlar� denir.

Her i�te samimi olmak...

�slamiyyete tam uyabilmek, ilim, amel ve ihlâs ile olur. Her sözde, her i�te, her harekette, her duru�ta, kendili�inden hâs�l olan ihlâs, muhlas olan kimseye nasîb olur. �hlâs, hâlis, temiz etmek, niyeti temizlemek, dünyâ faydalar�n� dü�ünmeden bütün i�leri, ibâdetleri yaln�z Allah için yapmak demektir. �hlâs, gerek beden ile, gerek mal ile yap�lan farz veyâ nâfile bütün ibâdetleri, meselâ hayrât ve hasenât yapma��, müslümânlar� sevindirme�i, onlar� s�k�nt�dan kurtarma��, zikri, istigfâr� Allah r�zâs� için yapmakt�r. �mâm-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki:

"Bütün mü''minler ibâdet yaparken, Allahü teâlâ emretti�i ve be�endi�i için yapma�a niyyet ediyorlar. Böylece ihlâs ile yap�yorlar. Fakat bütün i�lerin, iyiliklerin hep ihlâs ile yap�lmas� ve bu ihlâs�n kalbe hemen gelmesi lâz�md�r. Baz� kimselerde, ibâdetlere ba�larken yap�lan niyyet, ihlâs, zahmet çekerek, kendini zorlayarak hâs�l oluyor ve k�sa bir zaman devam ediyor. Sonra kalbe nefsin arzûlar� geliyor. Devaml� ihlâs sâhiblerine ''muhlas'' denir. Zahmet çekerek elde edilen, devâms�z ihlâs�n sâhiblerine ''muhlis'' denir. Muhlas olana, ibâdet yapmak, tatl� ve kolay olur. Çünkü bunlarda, nefslerinin arzûsu ve �eytân�n vesvesesi kalmam��t�r. Böyle ihlâs, insan�n kalbine ancak bir velînin kalbinden gelir."

�hlâs elde etmek için...

�� ve ibâdet, ihlâs elde etmek içindir. �hlâs da, hakîkî ma''bûd ve kay�ts�z, �arts�z var olan Allahü teâlây� sevmek içindir. �bâdete ba�larken nefis ve �eytân ile mücâdele ederek, devâms�z olan ihlâs elde edilebilince, böyle ihlâs ile yap�lan ibâdetler de, zamânla nefsi zay�flat�r, devâml� ihlâs elde etme�e sebep olur. Fakat buna kavu�mak senelerce sürer. Resûlullah efendimiz, Muâz bin Cebel hazretlerini, Yemen''e vâli gönderirken �öyle buyurmu�lard�r:

(�bâdetlerini ihlâs ile yap. �hlâs ile yap�lan az amel, k�yâmet günü sana yeti�ir.) Bir gün Peygamber efendimiz, huzurunda haz�r bulunanlara hitaben �öyle buyurmu�lard�r: (K�yamet günü, ilk hesaba çekilecek üç s�n�f insan vard�r.

Bunlardan birincisi, Allahü tealan�n kendisine ilim verdi�i kimsedir. Cenab-� Hak buna; Sana ilim verdim. Bu ilimle ne yapt�n, ne gibi amel i�ledin diye soracak. O kimse de; Ya Rabbi, sabah ak�am bana verdi�in ilimle sana kulluk ettim, ibadet ettim. Kullar�na senin dinini anlatt�m ve bunlar� da senin r�zan için yapt�m diyecek. Allahü teala, bu kimseye hitaben; Yalan söylüyorsun. Sen, sana verdi�im ilimle, falan kimse ne kadar bilgili, ne kadar âlim desinler diye öyle yapt�n ve bu �ekilde me�hur da oldun buyuracak ve melekler de; Evet buyurdu�un gibi ya Rabbi diyerek Cenab-� Hakk� tasdik edeceklerdir.

�lk önce hesaba çekilecek ikinci s�n�ftaki kimse ise, kendisine mal, servet verilendir. Allahü teala; Sana verdi�im malla, servetle ne yapt�n diye soracak. O kimse; Ya Rabbi, bana verdi�in mal�, sabah ak�am demeden senin kullar�na da��tt�m, tasaddukta bulundum diyecek. Allahü teala; Yalan söylüyorsun. Falan kimse ne cömert ne hay�r sahibi bir kimsedir desinler diye da��tt�n, onlar da sana böyle söyledi, murad�na kavu�tun buyuracak.

�lkönce hesaba çekileceklerin üçüncüsü ise, harpte ölendir. Allahü teala; Sana verdi�im güç, kuvvetle ne yapt�n diye soracak. O kimse; Ya Rabbi, bana verdi�in gücü, kuvveti, senin yolunda harcad�m, senin r�zan için dü�manlar�nla harbettim ve öldürüldüm diyecek. Allahü teala ve melekler; Yalan söylüyorsun. Falan kimse, ne kahramand�r, ne yi�ittir desinler diye harbe gittin, dö�ü�tün ve öldürüldün. Sana da böyle söylediler buyururlar.)

Daha sonra Peygamber efendimiz, o sohbette haz�r bulunan Ebu Hüreyre hazretlerine dönerek; Ey Eba Hüreyre! ��te K�yamet günü, Cehennem ate�inin ilk yakaca�� kimseler bunlard�r buyurmu�lard�r. Dâvûd-i �skenderî hazretleri buyurdu ki: "Amelin ve ilmin hâlis olan�n� iste! Hâlis niyetle Allahü teâlâya ibâdet ederken, insanl�k hâli bâz� kusûrlar�n olursa, onlar için de derhâl tövbe et!" �bn-i Hafîf hazretleri buyurdu ki: "Ak�ll� insan, önce îtikâd�n� düzeltir ve Rabbine ula�maya haz�rlan�r. Niyetini hâlis yapar, i�lerini temiz k�lar. �bâdetini güzel yapar ve âhiret az�� toplar. Kendisinin ba��bo� yarat�lmad��n� bilir." Sâlim bin Abdullah hazretleri buyurdu ki: "E�er sen Allahü teâlân�n r�zâs�n� gözetirsen, Allahü teâlâ sana yard�mc� insanlar gönderir. Allahü teâlân�n yard�m�, herkesin niyetinin derecesine göredir. E�er niyet tam hâlis olursa, Allahü teâlân�n yard�m� da tam olur. E�er niyet noksan olursa, Allahü teâlân�n yard�m� da ona göre olur."

�eytana kar�� korunmak!

Süfyân bin Uyeyne hazretleri buyurdu ki: "Helâl lokma ile, hâlis kalb ile k�rk gün ibâdete devâm eden kimsenin kalbi nurlan�r, hikmet söylemeye ba�lar." �nsan, �eytana kar�� ancak ihlas ile korunabilir. Zira �slam âlimlerinin büyüklerinden olan Ma''rûf-� Kerhi hazretleri, kendi kendine; "Ey nefsim! Halis ol, temizlen ki, halâs olas�n, kurtulas�n" derdi. Hazret i Ömer, Ebu Musel E�ari hazretlerine yazd�klar� bir mektupta: "Niyyeti halis olan kimseye, kendisi ile insanlar aras�ndaki i�lerinde, Allahü teala ona yeter" buyurmu�tur.

�nat ve M�naka�a

Wed, 20 May 2026 15:50:31 +0300

Sual: Tart��man�n zararlar� nelerdir?
CEVAP
Hakk� aç�klamak niyetiyle de olsa, ba�kalar�n� ma�lup etmek için yap�lan tart��malar zararl�d�r. Bir kimsede tart��mada galip gelme sevgisi, hakk� kar��s�ndakinin a�z�ndan duymaktan daha sevimli gelirse, her kötülü�ün içine girmi� demektir. Tart��may� kazanma arzusu, di�er kötülüklere sebebiyet verir.

Münaka�an�n zararlar�
�tiraz etmeyi âdet haline getirmek, “Hay�r öyle de�ildir” demek, çok çirkindir. Mesela, biri, (Havan�n s�cakl�� 25 derece) dese, buna, (Hay�r 30 dan a�a�� de�il) demek, onun sözüne itirazd�r. Çünkü böyle söylemek, (Sen bilmiyorsun, bu i�ten sen anlamazs�n, sen ahmaks�n, ben ak�ll� ve bilgiliyim) demektir. Bu ise, kendini büyük görüp, ba�kalar�na hücum etmektir. Lüzum yokken, kar��m�zdaki �ahs�n kusurlar�n� bulup kendisine göstermek günaht�r. Çünkü onun hatas�n� söylemekle üzmü� ve kalbini k�rm�� oluruz. Zaruretsiz incitmek haramd�r. Böyle hususlarda ba�kas�n�n hatas�n� söylemek gerekmez. Susmak ise iman�n kemalini gösterir. Malik bin Enes hazretleri, (Tart��man�n dinde yeri yoktur. Tart��ma kalbleri kat�la�t�r�r, kin ve nefret do�urur) buyurdu. (Çok sevdi�in sad�k bir dostunu, tart��arak bir defac�k k�zd�r, ondan sonra ba��na gelecek felaketi gör) demi�lerdir.

Bir insan�n hiç günah� olmasa, insanlar� do�ru yola davet ediyorum diye tart��maya girse, bu hareketi günah olarak ona yeter. �tiraz�, tart��may� huy edinen kimse mürüvvetsiz olur.

�mam-� Gazali hazretleri, (Ancak �öhret için u�ra�an, tart��may� sever. �öhret ise afettir) buyurdu. Münaka�a, dostun dostlu�unu azalt�r, dü�man�n dü�manl��n� art�r�r. Salih mümin kibirli olmaz, vakar sahibidir, dünya i�lerinde kolayl�k gösterir. Din i�lerinde sa�lam olur. Hiç münaka�a etmez!
Kötü ile münaka�a etme, seni üzer.
Halim ile münaka�a etme, sana küser.

Enes bin Malik hazretleri bildiriyor: Biz bir gün dini bir konuda tart��rken, Resulullah efendimiz yan�m�za geldi. Bize öyle öfkelenmi�ti ki, hiç böylesini görmemi�tik. Buyurdu ki:
(B�rak�n tart��may�! Sizden öncekiler s�rf bunun yüzünden helak oldu. Tart��man�n faydas� yoktur, tart��ma zararl�d�r. Mümin münaka�a etmez. Münaka�a edene �efaat etmem.) [Taberani]

Hakl� oldu�u halde tart��may� terk etmek, haks�z oldu�u halde, tart��may� terk etmekten daha zordur. Bu bak�mdan hakl� oldu�u halde münaka�ay� terk etmek daha çok sevapt�r.

Dostlar aras�ndaki kin ate�ini körükleyen münaka�ad�r. Münaka�a, kar��daki insan� cahil yerine koymak, sen bilmezsin, ben bilirim demektir. Cahillikle suçlanan herkes az veya çok k�zar. Hadis-i �erifte, (Allahü teâlân�n en çok bu�zetti�i kul, tart��mada ileri gidendir) buyurulmaktad�r. Münaka�a, dostlar�n azalmas�na, has�mlar�n ço�almas�na sebep olur. Hasan-� Basri hazretleri buyurdu ki:
(Bin ki�inin dostlu�una, bir ki�inin dü�manl��n� sat�n alma!)

Münaka�a, kendisinin ak�l, fazilet ve ilimde üstünlü�ünü ispata çal��makt�r. Bu ise kar��dakini cehalet ve ahmakl�kla itham etmektir. Bu da düpedüz dü�manl�kt�r. Hadis-i �eriflerde buyuruluyor ki:
(Münaka�a etmeyen, kimseyi incitmeyen kimse Cennete girer.) [Tirmizi]

(Konu�urken itiraz etmeyene veya hakl� oldu�u halde, münaka�ay� terk edene, Cennette bir kö�k verilir.) [Taberani]

(Hakl� da olsa, münaka�ay� terk etmeyen, hakiki imana kavu�amaz.) [�bni Ebiddünya]

(Mücadelede �srar edeni Allahü teâlâ sevmez.) [Buhari]

(Fitnesinden emin olunmayan mücadeleyi terk ediniz.) [Taberani]

Dört grup insan vard�r
Bilgi yönünden insanlar dört gruba ayr�l�r:
1- Bildi�ini bilen,
2- Bildi�ini bilmeyen,
3- Bilmedi�ini bilen,
4- Bilmedi�ini bilmeyen.

Bildi�ini bilen: Böyle kimseler makbuldür. Kendinden emindir. Cesurdur, bir çok i�i ba�ar�r. Bir arkada� var. Bilgisayar dahil, “Her aleti çal��t�rabilirim, çünkü bunu da benim gibi bir insan yapm��t�r” diyor ve kendinden emin oldu�u için de ba�arabiliyor.

Bildi�ini bilmeyen: Böyle kimseler ikaza muhtaçt�r. Çekingendir. Ben bu i�i ba�aramam diye korkar. Gerekli ikaz yap�ld��nda o i�i rahat ba�ar�r. Mesela yine bir arkada��m var. Bilgisayardan anlamam, o bana konu�maz dedi. Yan�na bir otur dedim, patlar, çatlar diye cesaret edemedi. Israr ettim, “Bunun bilgi ile, kültür ile ilgisi yok. Az�c�k cesaret yeter” dedim. �imdi bilgisayar� rahat kullan�yor.

Bilmedi�ini bilen: Böyle kimseler haddini bilir. Her �eye burnunu sokmaz. Kendi i�i ile me�gul olur. Böyle kimseler her zaman takdir görür.

Bilmedi�ini bilmeyen: Böyle kimseler hem kendine, hem topluma zarar verir. Hem bilmez, hem de bilmedi�ini bilmez. Yani hem kel, hem foduldur. Her �eye burnunu sokar. Burnu da pislikten kurtulmaz.

Kendileri ile ili�ki kurmak yönünden insanlar dörde ayr�l�r:
1- Tav�an pisli�i gibi olanlar.
2- G�da [besin] gibi olanlar.
3- �laç gibi olanlar
4- Hastal�k gibi olanlar.

Tav�an pisli�i gibi olanlar: Ne kokar, ne bula��r. Hiç kimseye yarar� ve zarar� dokunmaz. Varl�klar� ile yokluklar� aras�nda fark olmayan kimselerdir.

G�da gibi olanlar: Herkesin her zaman ihtiyaç duydu�u kimselerdir. Böyle kimseleri aray�p bulmal�, bulunca da, kaybetmemek için gerekli tedbirleri almal�d�r.

�laç gibi olanlar: Ancak ihtiyaç zaman�nda i�e yararlar. Böyle kimseleri de ihmal etmemelidir.

Hastal�k gibi olanlar: Bu tip insanlara hiç ihtiyaç olmaz. Fakat, kendileri insanlara musallat olurlar, bula��rlar. Bunlardan kurtulmak için, müdara etmek gerekir.

Hakk� kabul etmekte inat etmemeli
Sual: Münaka�a etti�im arkada��n hakl� oldu�unu anl�yorum. Fakat yenilgiyi kabul etmemek için, hay�r öyle de�ildir diyorum. Bunun mahzuru nedir?
CEVAP
Do�ru olan bir �eyi kabul etmemeye inat denir. �nat, kar��m�zdakini a�a�� görmek, ondan nefret etmek, ona dü�manl�k beslemek, haset etmek gibi sebeplerden meydana gelir. Hakk�, dü�man�m�z da söylese kabul etmeliyiz. Hakk� kabul edememek kibirdendir. Kibir ise büyük günaht�r. Hadis-i �erifde buyuruldu ki:
(Hakk� küçük görmek kibirdendir.) [�.Gazali]

Mümin kibirli olmaz; fakat vakar sahibi olur. Vakarl� kimse, dünya i�lerinde kolayl�k gösterir. Din i�lerinde sa�lam olur. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Mümin vakarl� ve yumu�ak olur.) [Beyheki]

Hiç kimse ile münaka�a etmemeliyiz!
(Allahü teâlâ, mücadelede �srar edeni sevmez.) [Buhari]

(Hakl� iken, münaka�ay� terk edene, Cennetin ortas�nda bir kö�k verilir.) [Taberani]

(Mücadelede �srar edenler hariç, hiç kimse, hidayete kavu�tuktan sonra sap�tmaz.) [Beyheki]

Münaka�a, dostlar�n azalmas�na, has�mlar�n ço�almas�na sebep olur. Hasan-� Basri hazretleri buyurdu ki:
(Bin ki�inin dostlu�una, bir ki�inin dü�manl��n� sat�n alma!)

Münaka�a, kendisinin ak�l, fazilet ve ilimde üstünlü�ünü ispata çal��makt�r. Bu ise kar��dakini cehalet ve ahmakl�kla itham etmek demektir. Bu düpedüz dü�manl�kt�r. Kendini kar��s�ndakinden üstün görmek ise kibirdir. Mahzurludur. Münaka�a her yönden mahzurludur. Münaka�a güzel ahlak�n z�dd�d�r. Halbuki müslüman güzel ahlakl� olmal�d�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Mallar�n�zla herkesi memnun edemezsiniz. Güler yüz ve tatl� dil ile, güzel ahlakla memnun etmeye çal��n�z!) [Hakim]

�yi insan�n vas�flar�
�yi insan, kimseyle münaka�aya girmeyen, herkesle iyi geçinen kimsedir. �yi insan, yani müslüman, her i�inde Allah’tan korkar, titrer. Allahü teâlân�n sevgisine kavu�turacak i�leri yapmak için ç�rp�n�r. Sabreder, affeder. Her geçimsizlikte, her s�k�nt�da, kusuru kendisinde görür. Her nefeste Rabbini dü�ünür. Gaflet ile ya�amaz. Bir kalbi incitmekten korkar. Kalbleri Allahü teâlân�n evi bilir. Hâf�z-� �irazinin, (Dostlara do�ru söylemeli, dü�manlar� güler yüzle ve tatl� dil ile idare etmelidir) sözüne uyar. Dinlerine ve dünyalar�na zarar gelecek �eylerden sak�n�r. Herkese kar��, güler yüzlü, tatl� dilli olur. Af dileyeni affeder. Hiç kimse ile münaka�a etmez. Bilir ki, münaka�a etmek, dostlu�u giderir, dü�manlar�n ço�almas�na sebep olur. Fitne ç�karmaz, dost ile de, dü�man ile de tatl� konu�ur, herkesle iyi geçinir. Kimsenin sözüne kar�� gelmez. Herkese yumu�ak söyler, sert konu�maz. Hadis-i �erifte, (Mümin vakarl� ve yumu�ak olur) buyuruldu. Münaka�a edenlerin yan�nda oturmaz!

�yi huylu olmak için ve iyi ahlak�n� muhafaza edebilmek için, salih kimselerle, iyi huylularla arkada�l�k etmelidir. Hadis-i �erifte, (Ki�inin dini, arkada��n�n dini gibi olur) buyuruldu. Ahlak� bozan kitap, gazete, radyo ve TV’den sak�nmal�d�r.

Mal�, mevkii hay�r için arayan ve hay�r i�lerde kullanan, rahata, huzura kavu�mu�tur. Hadis-i �erifte, (Dünyada, yolcu gibi ya�a, ölece�ini unutma) buyuruldu. Vaktin k�ymetini bilip gece-gündüz ilim ö�renmelidir! �lim, ibadet içindir. K�yamette i�ten, ibadetten sorulur, çok ilim ö�rendin mi diye sorulmaz. �� ve ibadet de ihlas elde etmek içindir. Evliyadan bir zat, (Bir kimsenin veli oldu�u; tatl� dili, güzel ahlak�, güler yüzü, cömertli�i, münaka�a etmemesi, özürleri kabul etmesi ve herkese merhamet etmesi ile anla��l�r) buyurmu�tur.

�bni Abbas hazretleri buyurdu ki:
(Akl�n ba��, kendisine zulmedeni affetmek, kendinden a�a��da görünene tevazu göstermek, dü�ündükten sonra konu�makt�r. Ak�ls�zl��n ba�� ise, kendini be�enmek, lüzumsuz yere konu�mak ve kendisinin yapt�� eylerde insanlar� ay�plamakt�r. Hadis-i �erifte, (Ak�ll� �u kimsedir ki, aç�kta yap�nca utanaca�� i�i gizli yerde de yapmaz) buyuruldu. Hikmet ehli, ibadetlerini ihlasla yapan, insanlarla iyi geçinen, onlara iyilik eden ve belalara sabredenin ak�ll� oldu�unu bildirmi�tir.

Hakk� kabul etmek
Sual: Bazen bir hususta çocu�umla konu�urken, yan�ld��m� anlad��mda hatam� kabul edemiyorum. Uygun mu?
CEVAP
Hakk� söyleyen kim olursa olsun kabul etmelidir.! Çocu�umuz da söylese, cahil biri de söylese, itiraz etmeden kabul etmelidir! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Hakk� söyleyen kimse, küçük-büyük ve ho�lan�lmayan bir kimse de olsa kabul et, bât�l� da reddet!) [Deylemi]

Bir hususta körü körüne inat etmek çok kötüdür. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Bilmedi�i bir hususta inat edene, inad�ndan vazgeçene kadar Allahü teâlâ gadap eder.) [�.Ebiddünya]

Hak a��rd�r ve de ac�d�r...

Hak a��rd�r; a��r oldu�u kadar da ac�d�r... Ve ayn� zamanda faydal�d�r. Hak sözü kabul etmek, nefslere a��r gelir. Bunun için, Peygamberler, davetlerine ba�lad�klar� zaman, hep itirazla kar��la�m��lard�r. �slâm âlimlerine itiraz edilmesinin sebebi de, yine nefse, hak sözün a��r gelmesindendir. Bât�l ise, hafif ve ayn� zamanda belâl� ve zararl�d�r. Bât�l olan sözler ve i�ler, nefislere tatl� gelir. Nefislerine tabi olanlar, sonu zararl� ve belal� olan bât�l yollara maalesef iltifat etmektedirler. Müslüman, hakka ve do�ruya a��kt�r. Bunun için kendini hep kusurlu ve hatal� kabul eder. Zaten mertlik de, suçu kendinden bilmektir. Peygamber efendimiz; (Hakl� oldu�u halde dahi, münâka�a etmeyen kimseye, Cennette bir kö�k verilecektir) buyurmaktad�r. Resûlullah efendimiz bir gün Mu''âz ibni Cebel hazretlerine hitaben buyurdu ki: (Yâ Mu''âz! Sana vasiyyet ederim ki, takvâ üzere ol! Hep do�ru söyle. Ahdine sâd�k ol. Emânete h�yânet etme. Yetîmlere merhamet et. Kom�unun hakk�n� gözet. Kimseye k�zma. Hep tatl� konu�. Her müslümâna selâm ver. Kur''ân-� kerîmin yolu olan f�k�h bilgilerini ö�ren ve bu bilgilerden ayr�lma. Her i�inde âhireti dü�ün. Hesâb gününe hâz�rlan. Dünyâya gönül ba�lama. Hep güzel, fâideli i�ler yap. Hiçbir müslümân� kötüleme. Yalanc� �âhidlik yapma. Do�ru sözü kabûl eyle!) Her �eyin, her i�in bir gayesi bir k�blesi vard�r. Müslüman�n hedefi ise, Cenab-� Hakk�n r�zâs� ve sonsuz saadet yurdu olan Cennet nimetlerine kavu�makt�r. Bunun için esas gaye, imanla ölmek, ölürken de Allah diyebilmektir. Allah� unutarak i� yapan, Cehennem ate�ini talep etmektedir.

Do�ruyu kabul etmek ve kibir! Hak, do�ru tektir. Bunu kabul etmek ise güçtür. Hakk� kabul ettirmek için zorlamak da, do�ru de�ildir çünkü münaka�a ç�kar. Fizikte bir kaide vard�r. Art� art�y�, eksi eksiyi iter. Z�t kutuplar ise, birbirini çeker. �ki taraf da ben hakl�y�m derse, neticede kavga ç�kar, geçim olmaz. Bir evde bile, kar� kocadan birisi fâni yani yok olursa, o evde geçim olur. �kisi de diri ise geçim olmaz.

Hakk�n, do�runun kabul edilmemesi, kibirdendir. Kibir ve bunu benden ba�kas� bilmemelidir iddias� ise, insanlar� daima yaln�z b�rak�r ve sevimsiz k�lar. Çünkü bunun dibinde kar�� tarafa güvensizlik vard�r. Güven ise, sevginin bar��n ve ba�ar�n�n temelidir. Güvenin kayboldu�u yerde hayat durur ve insanlar birbirine dü�man olur, merhamet kaybolur. Bunlar�n yuvalar� y�k�l�r ve cenazelerine kimse gelmez olur. Halbuki, birlikte, beraberlikte, karde�likte, anla�mada yani cemaatta rahmet vard�r. �tiraz etmeyen, hakk� kabul eden ve kendini be�enmeyip haramlardan sak�nan�n kab�na, rahmet dolmaya ba�lar, ihlâs� artar, istifade etmeye ba�lar. ��te bu istifadenin has�l olup olmad��, kimseye yük olmay�p, herkesin yükünü çekmeye ba�lamas� ile anla��l�r. �tiraz eden, do�ruyu kabul etmeyen kimse, sevimsiz ve as�k suratl� olur. Güleryüzlü olmayan�n ise, insanlar�n itimad�n�, sevgisini kazanmas� zordur. Cömert olmayan, vermekten ho�lanmayan kimse de, insanlar�n sevgisini kazanamaz. �hlâsl� olmayan�n, yani s�rf Allah r�zas�n� gözetmeyenin, yapt�� hizmetlerde insanlardan takdir veya maddi bir kar��l�k bekleyenin ise, ihlâs� zedelenir. Allahü teâlâ da, ihlâss�z kimseyi muvaffak k�lmaz. Do�ruyu kabul ettirmekle de�il, anlatmakla memuruz. Çünkü kalbleri çeviren Cenab-� Hak''t�r. Herkese iyilik yapamay�z; fakat, hiç kimseye kötülük yapmaya da hakk�m�z yoktur.

Herkes konu�urken hep "Ben" der. Benim dedi�im, benim dü�üncem, benim görü�üm diyerek kendini be�enir. Kendini be�enen kimsenin hakk� kabul etmesi ise çok çok zordur ama imkâns�z de�ildir. Zira her insanda �ef olmak arzusu vard�r. Bu, insan�n tabiat�nda vard�r. Bu hâl yaln�z yüzü âhirete dönük olanlarda olmaz. Her �eyin dayand�� bir temel vard�r. Sevginin dayand�� temel ise, kar��l�kl� güvendir. �nsan güvendi�i ve çok sevdi�i biri için hayat�n� feda eder. Güven varsa, sevgi de vard�r. Güven ve sevgi varsa, ba�ar� da vard�r. �nsanlar�, ba�ar�l� olmalar� için zorlamak do�ru de�ildir. Aksine onlar�n, bulunduklar� yerde mutlu olmalar�n� sa�lamal�d�r. O da, güven ve sevgi ile olur. Zaten bir kimse, birini severse, ona güvenir. Seven ve güvenen kimse, hakka itiraz etmez, onu zevkle kabul eder.

Deme var m� ben gibi?!. Hakk� kabul etmemekte en büyük tehlike, kibirlenmektir. Dünyada verilen baz� payelerle kibirlenen kimse, sonunda peri�an olur. Kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse, Cennete giremez. Hiç kimse elbise veya etiketinden dolay� makbul olamaz. Zira müslüman�n �erefi, ilim ve edep sahibi olmas�ylad�r. Mal, mülk, makam hepsi geçicidir. Kal�c� olan, hakk� kabul edip, O''na ittiba etmektir. Zaten; (�nsan�n �erefi, k�ymeti, ilmi ve edebi ile ölçülür. Mal� ve baba ve dedeleri ile de�il!) buyurulmu�tur. �u beyit de her �eyi özetlemektedir: "Mal ve mülke olma ma�rûr, deme var m� ben gibi. Bir muhâlif yel eser, savurur harman gibi."

Dinimizde ilim ve ilmin �nemi

Wed, 20 May 2026 13:54:44 +0300

Sual: �lim ö�renmenin fazileti nedir?
CEVAP
�lim ö�renmenin fazileti çoktur. Kur’an-� kerimde meâlen, (Bilmiyorsan�z, zikir ehline [ilim ehline, âlimlere] sorun) buyuruldu. (Enbiya 7)

Âyet-i kerimedeki zikir, ilim demektir. Bu âyet-i kerime, bilmeyenlerin, âlimleri bulup onlardan sorup, ö�renmelerini emretmektedir. (Hadika)

Üç ayet-i kerime meali de �öyledir:
(Allah iman edenleri yüceltir; kendilerine ilim verilmi� müminleri ise, [cennette] kat kat derecelerle yükseltir.) [Mücadele 11]

(De ki, hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Bilen elbette k�ymetlidir.) [Zümer 9]

(Kullar� aras�nda Allahü teâlâdan en çok korkan âlimlerdir.) [Fat�r 28]

Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(�lim ö�renmek, kad�n-erkek her müslümana farzd�r.) [Beyheki]

(Be�ikten mezara kadar ilim ö�renmeye çal��n�z!) [�ir'a]

(Allahü teâlâ, �brahim aleyhisselama "Ben ilim sahibiyim, ilim sahiplerini severim" buyurdu.) [�bni Abdilber]

(�lim, �slam’�n hayat�, iman�n dire�idir.) [Ebu��eyh]

(Hiç kimse, cehaletle aziz, ilim ile de zelil olmaz.) [Askeri]

(Bo� vaktini ilme harcayan kurtulur.) [�. Maverdi]

(Salih âlimlerden olun, e�er salih âlimlerden olamazsan�z, böyle âlimlerin sohbetinde bulunun, sizi hidayete kavu�turacak, dalaletten uzakla�t�racak ilmi dinleyin!) [�. Maverdi]

(Nerede ilim varsa, orada müslümanl�k vard�r.) [Seadet-i Ebediyye]

(�lim, benim ve di�er Peygamberlerin miras�d�r. Kim de bana mirasç� olursa, Cennette benimle beraber olur.) [Deylemi]

(Allah’�n rezil etmek istedi�i kul, ilim ve edepten mahrum kal�r.) [�bni Neccar]

(Bir müslüman, arkada��na, hidayetini artt�racak veya onu tehlikeden kurtaracak hikmetli bir sözden daha iyi bir hediye veremez.) [Ebu Ya’la]

Hazret-i Lokman, o�luna buyurdu ki:
(Âlimlerle otur, hikmet sahiplerinin sözlerini dinle! Allahü teâlâ, bahar ya�muru ile topra�a hayat verdi�i gibi, ölü kalbleri hikmet nurlar� ile diriltir.)

�lim, Cennete giden bir yol, gurbette arkada�, yaln�zl�kta s�rda�t�r. �lim, iki cihanda kurtulu�, dü�mana kar�� siperdir. �nsan için haya, gözler için ziyad�r.

Hazret-i Ali buyurdu ki:
(�lim, maldan hay�rl�d�r. Çünkü mal� sen korursun; fakat ilim seni korur. Mal harcamakla azal�r, ilim sarf etmekle ço�al�r.)

�mam-� Gazali hazretleri de, (�nsan�n di�er mahlukattan üstünlü�ü ilmi iledir, güç ve kuvvetiyle de�ildir. Çünkü deve insandan kuvvetlidir. �rilik bak�m�ndan da de�ildir. Çünkü fil insandan çok iridir. Cesaret bak�m�ndan da de�ildir. Çünkü aslan insandan cesurdur. Çok yemesiyle de de�ildir. Çünkü mandan�n karn�, insan�n midesinden daha büyüktür. �u halde ilim çok üstün bir vas�ft�r) buyurmaktad�r.

Yemek ve içmekten kesilen hasta, ölmeye mahkum oldu�u gibi, ilim ve hikmetten mahrum kalb de ölüme mahkumdur.

�lim ö�renmek ve ö�retmek çok mühimdir. Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ ilim verdi�i âlimlerden de Peygamberlerden ald�� misak gibi, ilimlerini saklamay�p insanlara aç�klamalar� için, söz alm�� ve "Rabbinin yoluna hikmetle, güzel ö�ütle davet et!" buyurmu�tur.) [Ebu Nuaym]

(En güzel hediye, hikmetli bir sözü iyice anlay�p, din karde�ine anlatmakt�r.) [Taberani]

(Bir saat ilim ö�renmek veya ö�retmek, sabaha kadar ibadetten daha sevapt�r.) [Deylemi]

(Heves edilecek iki kimse vard�r: Biri, Allahü teâlân�n verdi�i ilimle amel edip ba�kas�na da ö�reten, ikincisi de, Allahü teâlân�n verdi�i serveti hayra sarf edendir.) [Buhari]

(�lim yolunu tutana, Allahü teâlâ Cennet yolunu açar.) [Tirmizi]

(Melekler, ilim talebesinden memnun olduklar� için kanatlar�n� onlar�n üzerine gererler.) [�. Abdilber]

(�limden bir mesele ö�renmek, dünyadaki her �eyden k�ymetlidir.) [Taberani]

(Ya âlim, ya ö�renci, ya dinleyici veya bunlar� seven olun. Yoksa helak olursunuz.) [Beyheki]

(Tecrübeli ya�l�larla oturup kalk�n. Âlimlere sorun. Hikmet sahipleri ile beraber olun.) [Taberani]

(Âlim olmayan veya ilim ö�renmeye çal��mayan bizden de�ildir.) [Deylemi]

(Bir âlimin, yan�na oturarak, bir saat ilimle me�gul olmas�, bir âbidin 70 y�l ibadetinden hay�rl� olabilir.) [Deylemi]

(��lenen bir günah, âlime bir, cahile iki olarak yaz�l�r. Âlim, günah� için azap olunur. Cahil ise hem günah�, hem de ö�renmedi�i için azap olunur.) [Deylemi]

(Allahü teâlâ, dünya i�lerinin âlimi, ahiret i�lerinin cahili olana bu�z eder.) [Hakim]

(�lim ö�renmek, namaz, oruç, hac ve Allah yolundaki cihaddan daha k�ymetlidir.) [Deylemi]

(Bir saat ilim ö�renmek gece sabaha kadar ibadet etmekten k�ymetlidir. Bir gün ilim ö�renmek, üç ay oruç tutmaktan k�ymetlidir.) [Ebu Nuaym]

(Bir kimse, ilim ö�rense, bununla amel etmese bile; bin rekat namaz k�lmas�ndan daha fazla sevap al�r. E�er ö�rendi�i ilimle amel eder veya ba�kas�na ö�retirse, hem bunun sevab�n� al�r, hem de K�yamete kadar bununla amel edenlerin sevab�n� al�r.) [Hatib]

(Farzlarda ihmallik yapan bir derde müptela olur.) [�. Ahmed]

(Din ilmine sahip olan�n s�k�nt�s� gider ve ummad�� yerden r�z�klan�r.) [�. Neccar]

(�lim ö�renen veya Allah için bir dost edinen veya din karde�inin yüzüne �efkatle bakan veya “Bismillah” diyerek i�ine ba�layan affa u�rar.) [�. Rafii]

�lim âlimden ö�renilir
Bir talebenin, ilim ö�renebilmesi ve do�ru yolu bulabilmesi için, bir ö�reticiye ihtiyac� vard�r. Çünkü hadis-i �erifte, (�lim üstaddan ö�renilir) buyuruldu. (Taberani)

Kur'an-� kerimde ise mealen, (E�er bilmezseniz, bilenlerden sorun!) buyuruldu. (Nahl 43)
Allahü teâlân�n r�zas�na kavu�mak için de sebeplere yap��mak, bir âlimin gösterdi�i yolda gitmek gerekir. Kur'an-� kerimde mealen (Ey iman edenler, Allah’tan sak�n�n ve Onun r�zas�na kavu�mak için, vesile aray�n�z!) buyuruluyor. (Maide 35)

Bu âyet-i kerimeden de bir ö�reticiye ihtiyaç oldu�u anla��lmaktad�r. Bir kimsenin rehberi olmazsa, �eytan ona rehber olur. �eytan rehber olunca da, kendisine tâbi olan� uçurumdan uçuruma atar.

[Bu yüzden, bid’at ehli, reformcu zatlar� dinlememeli, sözlerine inanmamal�, kitaplar�n� okumamal�, yaral� aslandan kaçar gibi bunlardan uzakla�mal�d�r. Nakli esas alan kitaplar� okumal�d�r. Hakikat Kitabevi’nin yay�nlad�� kitaplar, ehl-i sünnet âlimlerinin k�ymetli eserlerinden derlenerek haz�rlanm��t�r. www.hakikatkitabevi.com adresinden okunabilir ve temin edilebilir.]

�lim bulunan yerde müslümanl�k vard�r
Ehl-i sünnet itikad�n� ve ilmihalini ö�renmeyen ve çocuklar�na ö�retmeyenler, Müslümanl�ktan ayr�lmak, küfür felaketine dü�mek tehlikesindedir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(�lim bulunan yerde Müslümanl�k vard�r. �lim bulunmayan yerde Müslümanl�k kalmaz.)
Ölmemek için, yiyip içmek gerekti�i gibi, kâfirlere aldanmamak, dinden ç�kmamak için de, dinini, iman�n� ö�renmek gerekir. Ecdad�m�z her zaman toplan�p, �lmihal kitaplar�n� okur, dinlerini ö�renirlerdi. Ancak böyle müslüman kald�lar. �slamiyet’in zevkini ald�lar. Bu saadet ��n� bizlere, do�ru olarak ula�t�rabildiler.

Bizim de müslüman kalmam�z, yavrular�m�z� içimizdeki ve d��m�zdaki kâfirlere kapt�rmamam�z için, birinci ve en lüzumlu çare, her �eyden önce Ehl-i sünnet âlimlerinin haz�rlad�� ilmihal kitaplar�n� okumak ve ö�retmektir. Çocu�unun müslüman olmas�n� isteyen ana-baba, çocu�una Kur'an-� kerim ö�retmelidir. F�rsat elde iken okuyal�m, ö�renelim ve çocuklar�m�za, sözümüzü dinleyenlere ö�retelim! (Herkese Laz�m Olan �man)

�lim ö�renirken nelere dikkat etmeli?
�mam-� Gazali hazretleri buyuruyor ki:
�lim talebesinin baz� vazifeleri �unlard�r:
a- Kalbini bütün fena hâllerden temizlemelidir. Hadis-i �erifte, (Din, temizlik üzerine kurulmu�tur) buyuruldu. Buradaki temizlik, sadece d�� temizli�i de�il, ayn� zamanda bât�n temizli�idir. Ba�ka bir hadis-i �erifte de, (Köpek bulunan eve rahmet melekleri girmez) buyuruldu. Kalbi bir eve benzetelim. Bu eve melekler gelir. Gazap, kin, haset, kibir gibi kötü huylar� havlayan köpek kabul edelim! Böyle azg�n köpeklerle dolu eve rahmet melekleri girmez. Allahü teâlâ ilim nurunu kalbe melekler vas�tas� ile ak�t�r. Rahmet meleklerinin girmedi�i kalb ilimden mahrum kal�r.

b- Bütün gücünü ilme ba�lamal�d�r! Ba�ka �eylerden alakay� kesmelidir! Da��n�k fikir, suyu bölünen �rma�a benzer. Sa�a sola akt��ndan bahçeyi sulayamaz.

c- �lmiyle kibirlenmemelidir! Hiçbir �slam âlimini küçük görmemelidir! Cahil ve aciz bir hastan�n, mütehass�s bir doktoru kabul etmesi gibi �slam âlimlerini kabul etmelidir. Talebe, �ahsi fikrini bir tarafa atmal�, �slam âlimlerinin ö�üdüne kulak vermelidir! �slam âlimlerinin hata gibi görünen i�ini, kendi do�rusuna tercih etmelidir!

d- Faydal� ilimleri ö�renmeye çal��mal�d�r! �limden gaye, kalbi kötü huylardan temizleyip, faziletlerle süslemektir.

e- Zorluklara kar�� sab�rla gö�üs germelidir. �lim ve di�er nimetleri ac� ilaçlarla kaplam��lard�r. Ak�ll� olan, bunlar�n içine yerle�tirilmi� tatl�lar� görür. Üzerindeki ac� örtüleri de tatl� gibi çi�ner. Ac�lardan tat al�r. Hasta olan onun tad�n� duyamaz. Hastal�k, Allahü teâlâdan ba�kas�na gönül vermektir.

�limden istifade edebilmek için:
1- Önce niyetini düzeltmeli, cahillikten kurtulmay� dü�ünmelidir! Allahü teâlâ, (Hiç bilenle bilmeyen bir olur mu) buyurdu.

2- �nsanlara faydal� olmay� dü�ünmelidir! Hadis-i �erifte, (�nsanlar�n hay�rl�s�, insanlara faydal� oland�r) buyurulmaktad�r.

3- Ö�rendikleri ile amel etmeye çal��mal�d�r. Çünkü, (Amelsiz ilim vebal, ilimsiz amel sap�kl�kt�r) buyurulmu�tur.

4- �lim ö�renmekten maksat, Cenab-� Hakk�n r�zas�n� talep olmal�d�r. Allahü teâlâ, ihlâs�, salih ameli övmektedir.

5- Üstüne laz�m olmayan �eye kar��mamal�d�r. Hazret-i Lokman'a, (Bu dereceye ne ile kavu�tun?) diye sual ettiler. (Do�ruluk, emanete riayet ve bana laz�m olmayan� b�rakmakla) diye cevap verdi.

6- Biri ile münaka�a ederse, ona kar�� insafl� olmal�, yumu�ak davranmal�d�r ki kendisi ile cahil aras�ndaki fark belli olsun. Hadis-i �erifte, (Allah refiktir, yumu�akl�� sever. Sertlik edenlere vermedi�i �eyleri ve ba�ka hiçbir �eye vermedi�ini, yumu�ak davranana ihsan eder) buyuruldu.

7- Sab�rl� olmal�d�r. �bni Abbas hazretlerine, (Bu ilmi ne ile elde ettin?) diye sual ettiler. Cevab�nda, (Darl�kta, geni�likte sabretmekle, sual sormakla ve yorulmayan bir azimle) buyurdu. Yine büyük bir zat ayn� suale, (Erken kalkmakla, son derece alçak gönüllü olmakla, kuvvetli azim ve sab�rla) diye cevap verdi.

8- �lim talebesi, herkesle iyi geçinmelidir! (�nsanlar�n hay�rl�s� onlarla iyi geçinen, insanlar�n �erlisi de onlarla çeki�en) buyurulmu�tur.

9- Çok edepli olmal�d�r.

10- Büyük bir âlime, ilmi ne ile elde etti�i soruldu. Cevab�nda, (Hocam�n her sözünü dinlemekle) buyurdu. Âlimler buyuruyor ki:
(�lim talebesi, ilme ve ilim ö�reten hocas�na hürmet etmedikçe, ö�rendi�i ilmin faydas�n� göremez.) [Bu yüzden, mezhep ve itikad imamlar�m�za ve ehl-i sünnet âlimlerine sayg� ve hürmette kusur etmemelidir.]

�lmin ba��
Peygamber efendimiz, ilmin inceliklerini, acayipliklerini soran köylüye buyurdu ki:
- �lmin ba��n� ö�rendin mi?
- �lmin ba�� nedir ki?
- �lmin ba��, Allahü teâlây� hakk�yla tan�makt�r. Bu da Onun, misli, benzeri, z�dd�, dengi, e�i olmad��n�, vahid, evvel, ahir, zahir ve bât�n oldu�unu bilmektir. (�ir'a)
Görüldü�ü gibi ilmin asl� marifetullaht�r, yani Allahü teâlây� tan�makt�r.

�lmin veya ba�ar�n�n ba�� sab�r denebilir. �badet için de böyledir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(�badetin ba�� sab�rd�r.) [Hakim]
Sabr�n önemi birçok i�ten büyüktür. Bu bak�mdan, (Her i�in ba�� sab�rd�r) denebilir.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�limden bir �ey ö�renmek, dünya ve içindeki her �eyden daha iyidir.) [Taberani]

(Ö�retmek için ilimden bir mesele ö�renen 70 s�dd�k sevab� al�r.) [Deylemi]

(�lim ö�renmek amelden k�ymetlidir.) [Hatib]

�limden zarar gelmez. Ölünceye kadar ilim ö�renmeye çal��mal�d�r! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Hiç kimse cahillikle aziz, ilim ile de zelil olmaz.) [Askeri]

�lmin faydal�s�n� ö�renmelidir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlâdan faydal� ilim isteyin ve fayda vermeyen ilimden Allahü teâlâya s��n�n!) [�bni Mace]

Lüzumsuz sualler
Okuyucular�m�z, çok zaman faydal� sual soruyorlar. Biz de ara�t�r�yor, ehline soruyor, cevab�n� yaz�yoruz. Böylece o okuyucu ile birlikte, di�er okuyucular�m�z da bundan istifade ediyor. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�lim bir hazine, sual ise anahtard�r. Sorun ki ö�renin! Bir sual sayesinde dört ki�i sevap al�r. Sual soran, cevap veren, dinleyen ve bunlar� sevenler.) [Ebu Nuaym]

Okuyucular�m�zdan baz�lar� ise, Hazret-i �brahim’in kesti�i koçun etini kimler yedi?, Falanca âlimin anas�n�n ad� neydi?, Yunus aleyhisselam� yutan bal�k, erkek miydi? gibi sualler soruyorlar. Dürr-ül-muhtar�n Tahtavi ha�iyesinde buyuruluyor ki:
(�nsan�n bilmesi gerekmeyen �eyleri münaka�a etmesi mekruhtur. Ö�renilmesi emredilmemi� olan �eyleri sormak caiz de�ildir. Mesela Hazret-i Lokman peygamber midir? Cin, insanlara nas�l görünür? Hazret-i �sa gökten ne zaman inecek? Buna benzer �eyler sormamal�, çünkü bunlar� ö�renmekle emrolunmad�k.)

Bugün çok kimse, Ehl-i sünnet itikad�n� bilmiyor. Ö�renmesi farz-� ayn olan bilgilerden habersizdir. Faiz çe�itlerini, hatta yeme�in farzlar�n� bile bilmez iken, dünya ve ahirette gerekmeyen �eyleri soruyorlar. Biz de (Bilmiyoruz) diye cevap verince, (Bir bilene sor) diyorlar. Zaten biz, bilmediklerimizi bir bilene soruyoruz. Fakat bilinmesi gerekmeyenleri sormak lüzumsuzdur. Dünya ve ahirete yaramayan sualleri sormak ve her suale cevap vermeye kalkmak ve (Ben bilirim) demek do�ru de�ildir. Kur'an-� kerimde de mealen buyuruldu ki:
(Her ilim sahibinin üstünde, daha iyi bilen vard�r.) [Yusuf 76]

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Âlimim diyen cahildir.) [Taberani]

(Çok sual sormaktan sak�n�n! Sizden öncekiler, bu yüzden helak oldu.) [�. Maverdi]

(Sizi çok sual sormaktan nehyediyorum.) [Taberani]

(Allah r�zas�ndan ba�ka bir maksatla ilim ö�renen veya ilmini dünya menfaatine alet eden Cehenneme gidecektir.) [Tirmizi]

(�lmi, âlimlerle yar��mak, cahillerle münaka�a edip susturmak ve insanlar yan�nda itibar kazanmak için ö�renen Cehenneme gidecektir.) [Tirmizi]

�u halde, lüzumsuz sual ve ba�ka maksatlarla sual sormak do�ru de�ildir. �mtihan gayesiyle kar��s�ndakini s�k��t�rmak için sual sormak da uygun de�ildir. Hadis-i �erifte, (Ö�renmek için sual sorun! Kötü maksatla sual sormay�n!) buyuruldu. (Deylemi)

Suali uygun sorabilmek, o ki�inin ilmini gösterir. Hadis-i �erifte, (Güzel sual, ilmin yar�s�d�r) buyuruldu. (Taberani)

�lmi, ö�renip amel etmek isteyen kimseye ö�retmelidir! �lmin k�ymetini bilmeyen, laf olsun diye ö�renmek isteyene, ilim ö�retmek do�ru olmaz. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�lmi, ehli olmayana ö�retmek onu kaybetmek demektir.) [�bni Ebi �eybe]

(Baz� kavimler gelecek, fakihleri, ince ve kar��k meseleleri ele alacak, halk� �a��rtacaklard�r. ��te bunlar, ümmetimin �erlileridir.) [Taberani]

Ay�p olur diye sormamak
Sual: Bir genç k�z�m. Mahrem konular� sormaktan utan�yorum. Ne yapay�m?
CEVAP
Bir k�z, mahrem konular� annesine sorar. O da bilmezse, annesine, (Babamdan ö�ren) der. Babas� da bilmezse, babas�n�n, bilen birine sormas� gerekir. Babas� yoksa, a�abey, amca, day� gibi mahrem akrabalar�ndan ö�renir. Bunlar da ö�renip bildirmezse, o zaman mektupla veya telefonla, kendinden de�il de, (Bir kad�n�n muayyen hâli �u kadar devam edip kesilse, ne gerekir) �eklinde sormak daha uygun olur. Bir kad�n�n kocas�, bu bilgileri ö�renip han�m�na anlatmazsa, kad�n, en uygun bir yolla bunlar� ö�renebilir. Bilenlerden bu konular� edep dairesinde sormas� ay�p olmaz.

Hazret-i Esma’n�n Peygamber efendimize nas�l gusledilece�ini sorarken utanmas� üzerine, Hazret-i Âi�e validemiz, (Ensar kad�nlar� ne iyidir; utanmalar�, dinlerini ö�renmekten men etmiyor) buyurdu. (Buhari) Demek ki, ay�p olur diye kendisine farz olan bilgileri ö�renmemek yanl��t�r. Peygamber efendimiz, mahrem konular� anlat�rken, (Allahü teâlâ, hakk�n anlat�lmas�ndan çekinmez) buyurmaktad�r. (Tirmizi) Ayn� anlamda âyet-i kerime de vard�r:
(Allahü teâlâ, gerçe�i söylemekten çekinmez.) [Ahzâb 53]

Sual: Bilmedi�imiz �eyler oluyor. Sormaya f�rsat bulam�yoruz veya çekiniyoruz. Sormaman�n vebali var m�d�r? Bir de sordu�umuz kimse bildi�i halde bilmiyorum derse ona da vebal olur mu?
CEVAP
�htiyaç halinde bilmeyenler, bilenlerden sormal�, bilenler de bilgisini gizlememelidir! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Âlimin bildi�ini söylememesi, cahilin de bilmedi�ini sormamas� helal de�ildir. Çünkü Allahü teâlâ, "Bilmiyorsan�z, ilim ehline sorun" buyuruyor.) [Taberani]

Dinini ö�renmek için sual soranlara, cevap vermemenin vebali çok büyüktür. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(�lmini [bildi�ini] gizleyene, denizdeki bal�ktan, gökteki ku�a kadar her �ey lanet eder.) [Darimi]

Okuma al��kanl�� kazanmak
Sual: Ülkemize gelen turistlere dikkat edin, bavullar�n�n yar�s�nda elbise, geri kalan yar�s�nda kitaplar var. Oysa biz seyahate ç�kt��m�z zaman akl�m�za en son gelen �ey kitapt�r. Okuma sevgisi ve al��kanl��n� kazanmam�z hususunda tavsiyeniz nedir?
CEVAP
Bilginin kayna�� kitapt�r. En güzel, en sa�l�kl� ve en kolay bilgi kitap okuyarak ö�renilir. Sessiz bir ö�retmendir kitap. Anlamad��n�z yeri defalarca okuyabilirsiniz. Anlayamad��n�z için k�zmaz size. A�a��lamaz ve �evkinizi k�rmaz.

Kitap okurken hem yeni bilgiler ö�renir, ufkunuzu geni�letir, hem de günlük s�k�nt�lar�n�zdan az da olsa uzakla�m�� olursunuz. Çok kitap okuyanlar�n konu�mas� düzelir. Güzel ve anlaml� cümleler kurar. Fikrini sa�l�kl� bir �ekilde aktarabilir muhatab�na. Fazla gaf yapmaz. Hadiseleri daha geni� aç�dan ele alarak de�erlendirir. Kolay öfkelenmez, sabr� ö�renir. Anlay��l� ve ho�görülü olur.

Tabii kitap derken, her kitap bunlar� sa�lar demiyoruz. Kitab�n da do�rusu, güzeli, faydal�s� var. Bunun tersi de mümkün. Baz� kitaplar� okudu�unuz zaman; ister istemez olumsuz yönde etkilenebilirsiniz.
At, otu yemeden önce koklar. E�er zehirli ise, �üphelenirse yemez. Kitap da öyledir. Kitap hakk�nda önceden bilgi sahibi olmak, kitab�n yazar�, müellifi hakk�nda fikir sahibi olmak gerekir.

Bozuk bir besin yedi�imiz zaman midemiz nas�l bozuluyorsa, bozuk bir kitap okudu�umuz zaman beynimiz de o �ekilde etkilenir. [Bu yüzden mezhepsizlerin, reformcular�n kitaplar�n� okumamal�.]
�nsan�n en esef duyaca�� ey, ö�rendi�i lüzumsuz ve yanl�� bilgidir.

Lüzumsuz bilgi nedir?
Dünya ve ahiretine yaramayan, sadece baz� tart��malarda ve bilgiçlik taslamada i�e yarayabilen bilgi türüdür. Mesela, 1980 y�l�n�n en h�zl� ko�an adam�n�n ismini ezberlemek gibi. Maalesef günümüzde genel kültür dendi�i zaman bu tür �eyler akla geliyor. Bilime ve insana hiçbir faydas� olmayan bir sürü �v�r z�v�r bilgiler...Konuyu fazla da��tmayal�m.

Kitap okuman�n faydalar�n� saymakla bitiremeyiz...
Bizim as�l de�inmek istedi�imiz konu; kitap okuma al��kanl��d�r.
Bu al��kanl�k, küçük ya�larda kazan�l�rsa, daha etkili, daha güzel ve daha kal�c� olur.

Çocuklara ve gençlere okuma al��kanl�� kazand�rmak laz�md�r. Peki, bu nas�l mümkün olabilir?

Çocuklar�n ve gençlerin okuduklar� zaman heyecan duyduklar� çizgi romanlar, k�sa hikayeler, merakl� çocuk romanlar�, kelime hazinesini geli�tiren bulmacalar, bilmeceler, çocuklar ve gençler için haz�rlanm�� mecmualar bu i� için biçilmi� kaftand�r.

En güzel okuma al��kanl��n� bu bahsettiklerimiz sa�layacakt�r.
Yoksa, çocuklara direkt bilginin verildi�i ders kitaplar�n�n ve a��r kitaplar�n okutulmas� çok zordur. Ülkemizde bu i�i en güzel yapan ve ba�ar�l� olan kurulu�lardan bir tanesi Türkiye Çocuk Dergisi’dir. Y�llardan beri profesyonel ve uzman kadrosu ile çocuklar� ve gençleri gelece�e haz�rl�yor.

Ülkemizde okuma al��kanl��n�n çok yetersiz düzeyde oldu�unu kabul etmek zorunday�z. Dünya ülkeleri ile k�yasland��m�z zaman, çok geri saflarda kal�yoruz.

Televizyon ve radyo gibi cihazlardan edinilen bilgiler, uçucudur. Çok bilgi verilse dahi, bunlar� hat�r�m�zda tutmak zordur. Çünkü, bu bilgilere eri�mek için hiçbir emek harcanmam��t�r.

Ama kitap öyle de�il. Belli bir emek harcanarak edinilen bilgilerin unutulma ihtimali daha dü�üktür.

Sual: Baz�lar� dini ve ilmi diyorlar. Din ilimden ayr� m�d�r?
CEVAP
�slamiyet, ilmin tâ kendisidir. Kur'an-� kerimde birçok yerde, ilim emredilmekte, ilim adamlar� övülmektedir. Mesela, (Bilen ile bilmeyen hiç bir olur mu, bilen elbette k�ymetlidir) buyurulmaktad�r. (Zümer 9)

Peygamber efendimizin ilmi öven ve te�vik buyuran sözleri o kadar çok ve me�hurdur ki, gayr� müslimler dahi bunlar� bilmektedir. Yukar�da birkaç�n� bildirdik.

�slam dininde kad�n, kocas�n�n izni olmadan nafile hacca gidemez. Sefere ç�kamaz. Fakat kocas� ö�retmezse ve izin vermezse, ondan izinsiz, kendisi için lüzumlu ilmi ö�renmeye gidebilir. Allahü teâlân�n sevdi�i hacca izinsiz gitmesi günah oldu�u halde, ilim ö�renmeye izinsiz gitmesi günah olmuyor. Hadis-i �erifte, (Nerede ilim varsa, orada Müslümanl�k vard�r. Nerede ilim yoksa, orada kâfirlik vard�r) buyuruluyor. Burada da ilmi emretmektedir. (Herkese Laz�m Olan �man)

�lim, dinden ayr� de�ildir. �slam ilimleri ikiye ayr�l�r:
1- Akli ilimler,
2- Nakli ilimler.
Fizik, kimya, matematik, edebiyat gibi tecrübi ilimlere, akli ilimler denir. Tefsir, kelâm, hadis, f�k�h gibi ilimlere de nakli ilim veya din ilimleri denir.

"�slamiyet, ilmi, fenni emreder" demek bile yanl�� anla��labilir. �slamiyet’in kendisi ilimdir.

Fen ilimleri, �slamiyet’in bir koludur. Din [�slamiyet] denince, içine ilim de girer. Bunun için, dini ve ilmi demek yanl��t�r. Fen, dinden ayr� de�ildir.

"Dini, ilmi, edebi ve ahlaki yay�n" gibi tabirler kullananlar, böyle konu�up yazanlar, ya dinimizi iyi bilmiyorlar veya mezhebi kabul etmiyorlar. Bütün ilimler, �slam bilgileri içinde incelenir. Dini, ilimden ay�ranlar, Bat�l� yazarlar�n tesiri alt�nda kalan kimselerdir. Dinimizde ahlak da var, edep de var, edebiyat da... Bu bak�mdan "Dini, ilmi, edebi, ahlaki yay�n" tabiri do�ru de�ildir. Dini denilince, di�erleri kullan�lmaz. Dini kelimesi kullan�lmadan di�erlerinin hepsini kullanmakta mahzur yoktur.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Fen ve sanat müminin kaybetti�i mal�d�r. Nerede bulursa als�n!) [�bni Asakir]

(�lim Çin’de de olsa talep edin! Ö�renin!) [Beyheki]

Çin, eskiden oldu�u gibi yine müslüman de�ildir. Çin’den al�nacak ilim, elbet fen ilmidir. Her türlü teknolojidir. Bu bak�mdan hiç kimsenin, �slamiyet’in ilme, tekni�e kar�� oldu�unu söylemesi mümkün de�ildir.

Sual: Kad�n ve erke�e farz olan ilimler nelerdir?
CEVAP
Dinimizde farz olan ilimler ikiye ayr�l�r: Farz-� kifaye, Farz-� ayn olan ilimler.
Dünya i�lerini tanzim için gereken t�p, ziraat, terzilik, siyaset gibi ilimler, farz-� kifayedir.

Bu ilimleri bilen kâfi miktarda insan varsa, di�er insanlar�n bu ilimleri ö�renmesi farz olmaz. Yani bu ilimleri bilmedi�i için di�er insanlar mesul olmazlar.

Farz-� ayn olan ilimleri her müslüman�n bilmesi farzd�r. Mesela namaz, oruç gibi ibadetleri her müslüman�n bilmesi farzd�r. En ba�ta da Ehl-i sünnet itikad�n� ö�renmek her müslümana farz-� aynd�r. Ancak zekat verecek zenginin zekat ilmini bilmesi farz-� ayn iken, fakirin bilmesi farz de�ildir. Evlenecek kimsenin evlili�e ait lüzumlu bilgileri bilmesi farzd�r. Evlenmeyecek kimsenin evlili�e ait bilgileri bilmesi farz de�ildir. (Hadika)

Sual: Dinimi daha iyi ö�renebilmem için çok çe�itli kitap okuman�n zarar� olur mu?
CEVAP
Çok kitap okumak, çok ilim ö�renmek yerine faydal� ilim ö�renmek gerekir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�lmin faydas�, ibadetleri do�ru ve makbul yapmakla görülür. Haramlardan sak�nd�rmayan, zühdü art�rmayan ilim, ancak Allahü teâlân�n gazab�n� art�r�r.) [Deylemi]

(�lmi ço�ald�� halde, ahlak� düzelmeyen kimse, Allahü teâlâdan uzakla��r.) [Deylemi]

Hikmet nedir?
Sual: Gayrimüslimlerden al�nan ilimlerden istifade etmenin mahzuru olur mu?
CEVAP
Dini bilgiler, ehl-i sünnet âlimlerinden al�n�r yani onlar�n kitaplar�ndan ö�renilir. Fen ilmi ise her yerden al�n�r. Bu konudaki üç hadis-i �erif meali �öyledir:
(Hikmet, [fen ve sanat] müminin kaybetti�i mal�d�r. Nerede bulursa almas� gerekir.) [�bni Asakir, Askeri]

(Hikmeti al, hangi kaptan ç�kt�� sana zarar vermez.) [Künuz-ül hakaik]

(�lim Çin’de de olsa al�n.) [Beyheki]

Bu hadis-i �erifler, dünyan�n en uzak yerinde, hatta kâfirlerde bile olsa ilmi almay� emretmekte, do�u veya bat�dan gelme diyerek fenni reddetmemek gerekti�ini bildirmektedir. (Mevduat-ül-ulum)

Hikmet, fen ilmi anlam�na geldi�i gibi, ba�ka anlamlara da gelir. Mesela f�k�h ilmi anlam�na da gelir. Bir âyet-i kerime meali �öyledir:
(Allah, hikmeti [f�kh ilmini] kime dilerse ona verir. Her kime hikmet verilmi�se, muhakkak ona çok hay�r verilmi�tir.) [Bekara 269]

Hikmet, e�yan�n mahiyetini, vasf�n� ve özelli�ini bilmek anlam�na da gelir. Bir âyet meali �öyledir:
(Allah’a �ükret diye Lokmana hikmet verdik. �ükreden kendisi için �ükreder.) [Lokman 12]

Sual: �lim ö�renmenin �art� falan var m�?
CEVAP
�lim talep edene ö�retilir. Talep etmeden ilim ö�renilmez. Bir �eyler ezberleyebilir, durumu idare edebilir ancak faydas�n� pek göremez. �lim ö�renmenin ilk �art� talep etmektir.

Sual: Günah i�leyerek ilim ö�renilir mi?
CEVAP
Ö�renilmesi laz�m olan ilim bile, günah i�leyerek ö�renilmez.

Sual: Okulda bulundu�umuz ve evde ders çal��t��m�z her an, hiç durmadan sevap almam�z için nas�l niyet etmeli?
CEVAP
�öyle niyet edilebilir: (Okula, e�itimim bitince, müslümanlara, insanlara hizmet etmek için gidiyorum ve derslerime onun için çal��yorum. Ya Rabbi bana faydal� ilim nasip eyle.)

Sual: "Bilip de yapmaman�n cezas� daha büyüktür" diyerek dini meseleleri ö�renmek istememek uygun mudur?
CEVAP
Ö�renmesi mümkün iken ö�renmemek de günaht�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Ayn� günah� i�leyen âlime bir, cahile iki günah yaz�l�r. Âlim, yaln�z günah�n, cahil ise, hem günah�n, hem de o meseleyi ö�renmemenin cezas�n� çeker.) [Deylemi]

Sual: Dünya ve ahireti kazanmak için ne gerekir?
CEVAP
Dünya ve ahireti kazanmak, ilim iledir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Her �eyin bir yolu vard�r. Cennetin yolu ilimdir.) [Deylemi]

Ahireti kazanmak ilim ile oldu�u gibi, dünyada da rahat ve huzur içinde ya�amak, yine ilim iledir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Süleyman aleyhisselam, mal, saltanat ve ilim aras�nda muhayyer b�rak�ld�. �lmi seçti. Mal ve saltanat da verildi.) [Deylemi]

En üstün amelin ne oldu�u sual edildi�inde, Peygamber efendimiz, (Allahü teâlây� bilmek) buyurdu. Onlar, (Ya Resulallah, biz amelden soruyoruz. Siz ilimden cevap veriyorsunuz) dediler. (�yi bilin ki, ilim ile yap�lan az amel k�ymetlidir. Fakat cehaletle yap�lan çok amel faydas�zd�r) buyurdu. (�bni Abdilber)

Tasavvufu, yani tarikat� ö�renmeden önce, ilim ö�renmek gerekir.

Bedreddin-i Serhendi hazretleri buyuruyor ki:
(�mam-� Rabbani hazretlerinden Buhari, Mi�kat, Hidaye, �erh-i Mevak�f kitaplar�n� okudum. Gençleri ilim ö�renmeye te�vik eder, "Önce ilim, sonra tasavvuf" buyururdu. Benim ilimden kaç�nd��m�, tasavvuftan zevk ald��m� görünce, halime merhamet ederek, "Kitap oku, ilim ö�ren, cahil sofu, �eytan�n maskaras� olur, Rütbetül-ilmi aler rüteb yani, rütbelerin en üstünü, ilim rütbesidir" buyurdu.) [Hadarat-ül-kuds]

Sual: En iyi ibadet nedir?
CEVAP
Her zaman do�ru iman sahibi olmaya, farzlar� yap�p haramlardan kaçmaya, tevbe edip farz borçlar�n� ödemeye çal��mal�d�r! Bunlar� do�ru yapabilmek de, ancak ilimle mümkündür. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Gece bir müddet ilim ö�renmek, bütün gece ibadet etmekten sevapt�r.) [R. Nas�hin]

(Sabah-ak�am ilimle me�gul olmak, cihaddan efdaldir.) [Deylemi]

(�limden bir mesele ö�renmek, yüz rekat [nafile] namaz k�lmaktan daha k�ymetlidir.) [�. Abdilber]

�limsiz amelin k�ymeti olmaz. Günümüzde ilmin önemi daha büyüktür. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Siz fakihleri çok, hatipleri az, isteyeni az, vereni çok bir zamandas�n�z. Böyle zamanda amel ilimden hay�rl�d�r. Bir zaman gelir ki, fakihleri az, hatipleri çok, isteyeni çok, vereni az olur. O zamanda ise ilim amelden hay�rl�d�r.) [Taberani]

Faydal� ve faydas�z ilimler
Sual: Faydal� ve faydas�z ilimler nelerdir?
CEVAP
Faydal� ve faydas�z ilimlere birkaç örnek verelim:
1- �man, ibadet ve kazanç ilimlerini ö�renmek farzd�r. (Hindiyye)

2- F�k�h ö�renmeyip, hadis, tefsir ile me�gul olmak çok yanl�� olur. (Berika)

3- Matematik ve geometri, astronomi gibi ilimler, e�er Allahü teâlân�n gösterdi�i yerlerde, yani insanlara hizmet etmek için kullan�lmazsa bunlarla u�ra�mak, bo�una vakit öldürmek olur. K�ble ve namaz vakitleri için ve dine hizmet için bu ilimleri ö�renmekte mahzur yoktur. (M. Rabbani, Hindiyye)

4- Falc�l�k bilgileri ö�renmek haramd�r. (Hindiyye)

5- Kelam, yani iman bilgilerini ihtiyaçtan fazla ö�renmek caiz de�ildir. (Hadika)

�lmi, Allah r�zas� için ve Müslümanlara hizmet için ö�renmelidir. Mal, mevki kazanmak, kibir ve �öhret için ö�renmemelidir. �lmi de ancak Ehl-i sünnet âlimlerinin yazd�klar� kitaplardan ö�renmelidir. (�slam Ahlak�)

Önce laz�m olan
Sual: Bir Müslüman�n önce bilmesi lüzumlu bilgiler nelerdir?
CEVAP
Her Müslüman�n (�lmihal) ö�renmesi farz-� aynd�r. Allahü teâlâ, (Bilenlerden sorup ö�reniniz) buyuruyor. Bilmeyenlerin, âlimlerden ve bunlar�n kitaplar�ndan ö�renmeleri gerekir. Bunun için, hadis-i �erifte, (�lim ö�renmek, kad�n-erkek herkese farzd�r) buyuruldu. Yap�lmas� ve sak�n�lmas� gereken bilgileri, do�ru yaz�lm�� ilmihal kitaplar�ndan ö�renmek laz�md�r.

Âlimler, sözbirli�i ile bildirdiler ki, her Müslüman�n Ehl-i sünnet itikad�n� k�sa olarak ve günlük i�lerindeki ve ibadetlerdeki farzlar� ve haramlar� iyice ö�renmeleri farz-� aynd�r. Bunlar� ilmihal kitaplar�ndan ö�renmezse, bid'at sahibi veya mülhid yani kâfir olur. Bunlar�n fazlas�n� ve Arabi lisan�n�n oniki âlet ilmini ö�renmek ve tefsir ve hadis-i �erif ve fen ve t�b bilgilerini, hesap, yani matematik ö�renmek, farz-� kifayedir. Bu farz-� kifayeyi, bir �ehirde, bir ki�i ö�renirse, bu �ehirde bulunanlar�n ö�renmeleri farz olmaz, müstehap olur.

�ehirde f�k�h kitaplar�n�n bulunmas� da, �slam âlimlerinin bulunmas� gibidir. Böyle �ehirde, f�k�h bilgilerinin fazlas�n� ve tefsir ve hadis ö�renmek hiç kimseye farz olmaz. Müstehap olur.

�htiyaç halinde bilmeyenler, bilenlerden sormal�, bilenler de bilgisini gizlememelidir!

Dünya i�lerini yaparken ahireti unutmak çok kötüdür. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Ahir zamanda insanlar, camileri süsler, kalblerini viran ederler. Dinden çok elbiseye de�er verirler. Dünyalar� selamet ise, ahireti dü�ünmezler.) [Hakim]

Hep nafile namaz k�lmak yerine, namaz�n nas�l k�l�naca��n� ö�renmek daha k�ymetlidir. Bilerek yap�lan az amel, bilmeden yap�lan çok amelden k�ymetlidir. Bir �eyi iyi yapmak ancak ilimle mümkündür. Her �eyden önce ilim ö�renmeye çal��mal�d�r! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allah indinde, ilim talebi, namaz, oruç, hac ve cihaddan efdaldir.) [Deylemi]

Amelsiz ilim
Sual: Gazeteyle, maille veya ba�ka bir yolla gelen dinî ilimleri ö�renip de uygulamazsak vebale girer miyiz?
CEVAP
Elbette, amelsiz ilmin vebali büyüktür. Üç hadis-i �erif �öyledir:
(�lmiyle amel etmeyen âlim, K�yamette en �iddetli azaba düçar olur.) [Beyhekî]

(Âlim, ilmi az da olsa, ilmiyle amel eden zatt�r.) [Ebu-�-�eyh]

(Bir ki�iye dinî bir ö�üdün [kitap, sohbet, bas�n gibi] herhangi bir yolla ula�mas�, Allah taraf�ndan kendisine ihsan edilen bir nimettir. Onu �ükrederek kabul etsin! �ükretmezse bu, Allah kat�nda, aleyhinde bir delil olur. Günah�n�n ve Allah'�n gazab�n�n artmas�na sebep olur.) [�. Asakir]

�lmiyle amel etmemek vebal olur diye, dinini ö�renmemek de caiz olmaz, çünkü lüzumlu din bilgilerini ö�renmek farzd�r. Farz� yapmamak haramd�r. Farz olan ilmi ö�renmeli ve onunla amel etmeye çal��mal�d�r.

Sual sormaktan çekinmek
Sual: Bir kimse, sual sormaktan neden çekinir?
CEVAP
Büyük zatlar buyuruyor ki:
Nefse en çok zor gelen �ey, sual sormakt�r. Çünkü insan�n nefsi, bilmemeyi, sormay� gururuna yediremez, (O biliyor da ben bilmiyor muyum) der. �sti�are etmek, sormak, nefsin belini k�rar. Sormamak ise nefsi azd�r�r. Hâlbuki nefsine uyan, onu azd�ran, haram i�ler. Haram i�leye i�leye küfre girer, kâfir olur. Çünkü haram� i�leyince al��r, al��nca da, haramdan zevk al�r. Zevk al�nca da, haram oldu�unu unutur, önem vermeden haram� i�ler. Harama önem vermeyen de kâfir olur.

30-40 y�ld�r yak�ndan tan�d��m�z kimseler var. Bir kere sual sordu�una �ahit olmad�k. Bir gün bir arkada� çok bunalm��, bir sualin cevab� çok laz�m olmu�. Buna ra�men, (�unun cevab� nedir) diyemedi de, (Sen 30 y�l hocam�za soru sordun, belki �u soruyu da sormu� olabilirsin) dedi. Ancak böyle dolayl� olarak sorabildi. Böyle dolayl� olarak soramayanlar da çoktur. Nefsin gururunu, �eytan�n baca��n� k�rmak laz�md�r. Sual sormak dinimizin emridir. Peygamber efendimiz buyuruyor ki:
(Bilmedi�ini sormamak helâl de�ildir.) [Taberani]

(�lim hazinedir, anahtar� sual sormakt�r. Sual sorana, Allahü teâlâ rahmet eder.) [Ebu Nuaym]

Bir kimse, ya kibrinden dolay� sual soramaz veya cahilli�inden, bilmedi�inden dolay� sual soramaz. Ancak bir �ey bilen, sorabilir. Nitekim Peygamber efendimiz buyuruyor ki:
(Güzel sual sormak, ilmin yar�s�d�r.) [Taberani]

Dini ö�renmek için
Sual: Dini ö�renmek için Arapça bilmek �art m�?
CEVAP
Arapça ö�renmek, çok iyi, çok faydal�ysa da, dini ö�renmek için �art de�ildir. Arapça bilmek, din bilmek de�ildir. M�s�r, Suriye, Suudi Arabistan gibi ülkelerdeki insanlar�n ana dili Arapçad�r. Burada çok say�da Vehhabi veya mezhepsiz vard�r. Bunlar (Arapça biliyoruz) diye, Kur’an-� kerime kendi görü�lerine göre mânâ vermi�ler, sap�kl��a, hattâ küfre dü�enleri bile olmu�tur. Arapça bilmenin faydalar� yan�nda, dinimizi ve Ehl-i sünneti bilmeyenler için böyle zararlar� da oluyor.

Bu ülkelerde ya�ayan Hristiyanlar da Arapça biliyor, ama onlar gayrimüslimdir. Demek ki dil bilmek, din bilmek de�ildir. Bununla beraber, Müslüman olan�n Arapçay� bilmesi dinini daha kolay ö�renmesine sebep olur, ama �art de�ildir. Hele, Kur’an-� kerimi anlay�p, bu anlad��na göre amel etmek niyetiyle ö�renmek, çok zararl� olur. Osmanl�lar lüzumlu bilgileri zaten bildirmi�lerdir. Bu Türkçe kitaplar� okuyarak dinimizi ö�renmek mümkündür.

Farz olan ilimler
Sual: �slam Ahlak� gibi Ehl-i sünnet bir kitap için, (Böyle kitaplar� okumak farzd�r) dense bir mahzuru olur mu?
CEVAP
Mahzuru olmaz. Çünkü, (Böyle kitaplardaki ilimleri ö�renmek farzd�r) denmi� oluyor.

�mam-� Beyhekî’nin bildirdi�i (Her Müslüman erkek ve kad�na, �slam bilgilerini ö�renmek farzd�r) hadis-i �erifi gösteriyor ki, Allahü teâlân�n r�zas�na uygun ilimleri ö�renmek farzd�r. (Mi�kat)

Farz olan bu ilimler, Ehl-i sünnet âlimi olan bir hocadan veya onun kitaplar�ndan ö�renilebilir. Bu yüzden, (Böyle kitaplar� okumak farzd�r) demekte mahzur yoktur.

Hangi ilimleri ö�renmek farzd�r?
Sual: Her Müslüman�n, kendine laz�m olan din ve fen bilgilerini, bizzat kendisinin mi ö�renmesi yoksa din bilgilerini din adamlar�n�n, fen bilgilerini de fen adamlar�n�n m� ö�renmesi gerekir?
Cevap: Her Müslüman�n, kendisine laz�m olan ibadet ve kazanç ilimlerini ö�renmesi farzd�r. Daha fazlas�n� ö�renmesi ise efdaldir yani iyi olur. Deylemi’deki hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Bir saat ilim ö�renmek veya ö�retmek, sabaha kadar ibadet etmekten daha sevapt�r.)

�man bilgilerini, Ehl-i sünnet itikad�n� k�saca ö�renmek, iyi ve kötü huylar� ö�renmek farz-� aynd�r yani herkesin ö�renmesi farzd�r. Abdesti, guslü, namaz�, orucu ve haramlar� da her Müslüman�n ö�renmesi farz-� aynd�r. Cenaze namaz�n�, ölüye hizmeti, ticaret ve fen bilgilerini iyi ö�renmek farz-� kifayedir yani laz�m olan kimselerin ö�renmesi farz olup ba�kalar�na farz olmaz. Fakat lüzumu kadar kimse ö�renmezse, bütün Müslümanlar büyük günaha girer. Mesela doktor olacak kimsenin lise ve t�p okumas� farz olup, mühendis olacak kimsenin t�p okumas� farz de�ildir. Suizan, iyi kimseyi kötü bilmek, g�ybet, dedikodu, söz ta��mak, yalan söylemek gibi �eylerin haram oldu�unu ö�renmek, her mümine farz-� aynd�r. �bni Âbidin hazretleri buyuruyor ki:
“Din bilgilerinden kendine laz�m olanlar� ö�renmek farz-� aynd�r. Bundan fazlas�n� ve faydal� olan di�er bilgileri ö�renmek farz-� kifayedir. Bir âyet ezberlemek, herkese farz-� aynd�r. Fatiha’y� ve üç âyet veya bir k�sa sure ezberlemek vaciptir. Kur’an-� kerimin hepsini ezberlemek farz-� kifayedir. Kendine laz�m olmayan f�k�h bilgilerini ö�renmek, haf�z olmaktan daha iyidir. Ba�kalar�na ö�retmek için ilim ö�renmek, kendi i�lemesi için ö�renmekten daha sevapt�r.”

Sual: Dinimizde ilim ö�renmenin farz oldu�u bildirilmektedir. Bu ilimden, laz�m olsun olmas�n her bilgi mi kastediliyor?
Cevap: �slamiyet’te ilim diye, faydal� bilgilere denir. Faydal� ilim, saadet-i ebediyyeyi elde etmeye yani Allahü teâlân�n r�zas�n� kazanmaya vesile olan ilimdir ki, bunlara, �slam bilgileri denir.

Müslüman olarak kalabilmek için
Sual: Zaman�m�zda, kendimizin ve çocuklar�m�z�n Müslüman olmalar� ve Müslüman olarak kalabilmeleri için ne yapmak laz�md�r?
Cevap: Ehl-i sünnet itikad�n� ve ilm-i hâlini ö�renmeyen ve çocuklar�na ö�retmeyenler, Müslümanl�ktan ayr�lmak, küfür felaketine dü�mek tehlikesindedir. Böyle kimselerin dualar� zaten kabul olmaz ki, küfürden korunabilsinler. Resûlullah efendimiz buyurdu ki:
(�lim bulunan yerde Müslümanl�k vard�r. �lim bulunmayan yerde Müslümanl�k kalmaz.)

Ölmemek için, yemek, içmek laz�m oldu�u gibi, kafirlere aldanmamak, dinden ç�kmamak için de, dinini, iman�n� ö�renmek laz�md�r. Ecdad�m�z, her zaman toplan�rlar, ilmihâl kitaplar�n� okurlar, dinlerini ö�renirlerdi. Ancak, böyle Müslüman kald�lar. �slâmiyetin zevkini ald�lar. Bu saadet ��n� bizlere, do�ru olarak ula�t�rabildiler. Bizim de Müslüman kalmam�z, yavrular�m�z� içimizdeki ve d��m�zdaki din dü�manlar�na kapt�rmamam�z için, birinci ve en lüzumlu çare, her �eyden önce Ehl-i sünnet âlimlerinin haz�rlad�� ilmihâl kitaplar�n� okumak ve ö�renmektir. Çocu�unun Müslüman olmas�n� isteyen ana-baba, çocu�una Kur'ân ö�retmelidir. F�rsat elde iken okuyal�m, ö�renelim ve çocuklar�m�za, sözümüzü dinleyenlere ö�retelim! Mektebe gittikten sonra ö�renmeleri güç olur. Hatta imkans�z olur. Felaket gelince, ah etmek fayda vermez. �slâm dü�manlar�n�n, z�nd�klar�n, tatl�, yald�zl� kitaplar�na, gazetelerine, dergi, televizyon ve radyolar�na, filmlerine aldanmamal�d�r. �bni Âbidînde buyuruluyor ki:

“Hiçbir dine inanmad�� hâlde, Müslüman görünüp, küfre sebep olan �eyleri Müslümanl�km�� gibi anlatarak, Müslümanlar� dinden ç�karmaya çal��an sinsi kâfirlere z�nd�k denir.”

Sual: Dinden haberi olmayan cahil kimselere, "iman�n, �slam�n �art�n� say bakal�m!" diyerek, onlar�n iman� olup olmad��n� test etmek do�ru olur mu?
Cevap: Kimseden bir �ey ö�renmemi�, kitap okumam�� cahil kalm�� kimselere, iman�n, �slam�n �art�n� sormamal�, onlara, iman�n, �slam�n �artlar�n� say�p, söyleyip, "bunlara inand�n m�?" demelidir. "Evet inand�m" deyince bunlar�n Müslüman oldu�u anla��l�r. Böyle cahil kimselere, iman ve �slam soruldu�u vakit, cevap veremezlerse, zarar� olmaz. Çünkü, bunun cevab�n�, belli, muntazam kelimeleri söylemek sanarak, bilmiyorum diyebilirler. Yani iman� bilmiyorum de�il de, iman�n nas�l söylenece�ini bilmiyorum derler.

Sual: Bir kimse, anne ve babas� izin vermeden, kendisine laz�m olan din bilgilerini ö�renmeye gidemez mi?
Cevap: Anadan, babadan izin almadan cihada ve tehlikeli olan yoldan bir yere, hatta farz olan hacca gitmesi caiz de�ildir. �zinleri olmadan ilim tahsiline gitmesi ise caizdir.

Sual: �nan�lmas� laz�m olan �eyleri yani iman bilgilerini, farzlar�, haramlar� ö�renmemek de günah m�d�r?
Cevap: �man edilecek �eyleri, farzlardan, haramlardan me�hur olanlar�, lüzumu kadar ö�renmek, herkese farzd�r. Bunlar� ö�renmemek haramd�r. ��itip de, ö�renmeye ehemmiyet vermemek ise küfür olur yani iman� gider.

Sual: Her Müslüman�n, yapaca�� i� veya ibadetlerin, dine uygun olup, olmad��n� bilmesi laz�m m�d�r?
Cevap: Müslüman oldu�unu söyleyen bir kimsenin, yapaca�� her i�in, �slâmiyete uygun olup olmad��n� bilmesi laz�md�r. Bilmiyorsa, bir Ehl-i sünnet âliminden sorarak veya bu âlimlerin kitaplar�ndan okuyarak ö�renmesi laz�md�r. ��, �slâmiyete uygun de�il ise, günah veya küfürden kurtulamaz.

Kelâm ilminin ç�k�� sebebi
Sual: Dinî ilimlerden kelam ilmine dil uzatanlar oluyor ve sonradan ç�km��t�r diyorlar. Gerçekten bu ilim sonradan m� ç�km��t�r ve do�u� sebebi ne idi?
Cevap: Kur'ân-� kerimdeki âyetler iki k�s�md�r. Bunlar�n bir k�sm�n�n manas� aç�kt�r ki bunlara Muhkem âyetler ismi verilir. Bir k�sm�n�n manas� ise, aç�kça anla��lmaz. Bunlar, ayr�ca tefsire, izaha muhtaçt�r. Bu ayetlere Müte�âbih âyetler ad� verilir. Hadis-i �erifler de, muhkem ve müte�âbih olmak üzere iki k�s�md�r. Bunlar� tefsir etmek, aç�klamak mecburiyeti, �slâm dininde �ctihad müessesesinin kurulmas�na sebep olmu�tur. Peygamber efendimiz de, bizzat ictihad yapm��t�r. Onun ve Eshab-� kiram�n yapt�klar� ictihadlar, �slam bilgilerinin temelidir. �slam dinini yeni kabul eden kavimlerin, kendi dinlerine göre mukaddes sayd�klar� �eylerin �slâm dinindeki hükmünün ne oldu�unu, �slâm dininin bunlar hakk�nda nas�l hükmetti�ini sorduklar� zaman, �slâm âlimleri bunlara cevaplar vermi�lerdir. Bunlardan itikat, iman ile ilgili meselelerin hâlledilmesi, cevap verilmesinden Kelâm ilmi meydana gelmi�tir. Kelâm âlimlerinin �slâm� yeni kabul edenlere, eski dinlerinin niçin yanl�� oldu�unu mant�ki bir tarzda ispat etmeleri icap ediyordu. Kelâm âlimleri bu meseleleri çözmek için çok u�ra�t�lar. Birçok hakikatler ve çok k�ymetli mant�k ilmi ortaya ç�kt�. Bir yandan da, yeni Müslüman olanlara Allahü teâlân�n var ve bir oldu�unu, ebedi, sonsuz, do�mam�� ve do�urmam�� oldu�unu, onlar�n anlayaca�� tarzda anlatmak ve �üphelerini ortadan kald�rmak icap ediyordu. Kelâm âlimleri bu i�te çok muvaffak oldular. Bu mukaddes vazifeyi yapmakta, Müslüman fen adamlar� da, kelam âlimlerine yard�mc� oldular. Mesela, y�ld�zlara kudsiyet veren Sâbii ve Veseniye ismindeki putperestleri, bu yanl�� itikattan uzakla�t�rmak için, mant�k ve astronomi âlimi Yakup bin �shak El-Kindî senelerce u�ra�arak, sonunda onlara, dü�üncelerinin yanl�� oldu�unu vesikalarla ispat etmi�tir.

�badet ve kazanç ilimlerini ö�renmek
Sual: Her Müslüman�n kendisine laz�m olan din bilgilerini ve nafakas� için laz�m olan bilgileri ö�renmesi farz m�d�r?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Fetâvâ-y� Hindiyyede deniyor ki:
“�badet ve kazanç ilimlerini ö�renmek farzd�r. Daha fazlas�n� ö�renmek efdaldir. F�k�h ö�renmeyip, hadis, tefsir ö�renmek iflas alametidir. K�ble ve namaz vakitleri için astronomi ö�renmek caizdir. Falc�l�k bilgileri ö�renmek haramd�r. Mücadele, münaka�a için kelam ilmi ö�renmek mekruhtur. Cahillerin, bidat f�rkalar� üzerinde, mezhepler üzerinde konu�malar� caiz de�ildir. Eski Yunan felsefecilerinin ve bidat ehlinin, mezhepsizlerin din kitaplar�n� okumak, evinde bulundurmak caiz de�ildir. Böyle kitaplar, insan�n itikad�n�, iman�n� bozar. Din bilgilerini, iman bilgilerini Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�ndan ö�renmeden önce, fen bilgilerini, felsefe bilgilerini ö�renmek caiz de�ildir. Her Müslüman, çocuklar�na, önce, Kur’ân-� kerim okumas�n�, namaz k�lmas�n�, din ve �slâm ahlak�n� ö�retmeli, ondan sonra mektebe gönderip, fen, sanat ve sair lüzumlu, faydal� �eyleri ö�retmelidir. Her çe�it oyun, Mâ-lâya'nî olur, ilim ö�renilmesine mani olur.”

Ö�renmede öncelikli olanlar
Sual: Dinimizin emir ve yasaklar�n�n tamam�n� hemen ö�renmek mi gerekir?
Cevap: Bu konuda Kimyâ-i se'âdet kitab�nda ilim k�sm�nda buyuruluyor ki:
“Her müminin, en önce, Ehl-i sünnet itikad�n�, k�saca ö�renmesi farzd�r. Bundan sonra, iki �ey ö�renmesi laz�m olur. Biri kalp, di�eri beden için laz�m olan bilgidir. Beden için olan bilgi de; yapaca�� emirler, sak�naca�� yasaklard�r. Emirleri ö�renmek �öyle olur:
Sabah vakti, yeni Müslüman olan kimsenin, ö�le vakti gelince abdestin ve namaz�n farzlar�n� ö�renmesi, hemen farz olur. Sünnetlerini ö�renmesi de sünnet olur. Ak�am olunca, ak�am namaz�n�n üç rekat oldu�unu ö�renmesi farz olur. Ramazan ay� gelince, orucun farzlar�n� ö�renmesi farz olur. Zengin olunca, bir sene sonra, zekât� ö�renmesi farz olur. Hacc� ö�renmesi, hacca gidece�i zaman farz olur. ��te, her �eyi zaman� gelince ö�renmesi farz-� ayn olur. Mesela evlenmek istedi�i zaman, nikâh bilgilerini, kad�n, erkek haklar�n�, kad�nlar�n özür hâllerini ö�renmesi farz olur. Bir sanata, ticarete ba�lay�nca, bunlardaki emir ve yasaklar�, faizi ö�renmesi laz�m olur. Hangi sanata ba�layacaksa zaman�n ona ait fen bilgilerini de mektepte ö�renmesi farz olur. Herkese kendi sanat�n� okumas�, ö�renmesi farz olur. Ba�ka sanat bilgilerini ö�renmesi farz olmaz. Harp zaman�nda da askerli�i ve yeni silahlar� yapmak, kullanmak, korunmak için, fen bilgilerini k�saca ö�renmek, her Müslümana farz-� ayn, bunlarda ihtisas kazanmak ise farz-� kifâyedir.

Haramlar� ö�renmek de, herkese ba�ka türlü farz olur. Mesela, erkeklerin ipek giydi�i bir yerde bulunanlar�n, ipek giymenin haram oldu�unu ö�renmesi ve bilenlerin bilmeyenlere ö�retmesi farz olur. Sunî ipek giymek erkeklere de haram de�ildir. Alkollü içkiler içilen, domuz eti yenilen, ba�kas�n�n hakk�, faiz, rü�vet al�nan, kumar oynanan yerde bulunanlar�n, bunlar�n haram oldu�unu ö�renmesi farz olur. Kad�n erkek birlikte oturanlar�n da mahrem ve namahrem olan kad�nlar�, yani bakmas� caiz olan ve olmayan kad�nlar� ö�renmesi farz olur. Avret yerleri aç�k olan yerlerde bulunan Müslümanlar�n, örtmesi farz olan yerlerini ö�renmeleri laz�md�r. Bu yerlerini açmak ve ba�kas�n�n aç�k yerine bakmak günah oldu�u gibi, bunu bilmemek de ayr� günaht�r.”

�man�, farzlar�, haramlar� ö�renmek
Sual: �nanan, iman eden herkesin, kendisine laz�m olan din bilgilerini ö�renip, bunlara uymas� gerekir mi?
Cevap: Her Müslümana önce laz�m, birinci farz olan �ey, iman�, farzlar�, haramlar� ö�renmektir. Bunlar ö�renilmedikçe, Müslümanl�k olamaz, iman elde tutulamaz. Hak borçlar� ve kul borçlar� ödenilemez. Niyet, ahlak düzeltilemez ve temizlenemez. Düzgün niyet edinilmedikçe de, hiçbir farz kabul olmaz. Bunun için herkesin ilmihal bilgilerini ö�renmesi laz�md�r. Hadîs-i �erifte;
(Bir saat ilim ö�renmek veya ö�retmek, sabaha kadar ibadet etmekten daha sevapt�r) buyuruldu.

Müslümanlar�n bilmesi, ö�renmesi laz�m olan bilgilere Ulûm-i islâmiyye, Müslümanl�k bilgileri denir. Bu bilgilerin kimisini ö�renmek farz, kimisini ö�renmek sünnet, bir k�sm�n� ö�renmek de mubaht�r.

�man�, farzlar� ve haramlar� ö�renmek, bilmek farzd�r. Otuzüç farz me�hurdur. Bunlardan dördü esas olup, namaz k�lmak, oruç tutmak, zekât vermek ve hac etmektir. �man ile beraber bu dört farz, �slâm�n �art�d�r. �man edip de ibadet edene, yani bu dört farz� yapana Müslüman denir. Dördünü birden yap�p da, haramlardan kaç�nan, tam Müslümand�r. Bunlardan biri bozuk olur veya hiç olmazsa, Müslümanl�k bozuk olur. Dördünü de yapmayan, mümin olsa da Müslümanl�� tam de�ildir. Böyle iman, insan� yaln�z dünyada korursa da, ahirete imanla gitmek güç olur. �man, muma benzer, Ahkâm-� islâmiyye mum etraf�ndaki fener gibidir. Mum ile birlikte fener de, �slâmiyettir. Fenersiz mum çabuk söner. �mans�z, �slâm olamaz. �slâm olmay�nca, iman da yoktur.

O hâlde, her mümine önce laz�m, birinci farz olan �ey, iman�, farzlar�, haramlar� ö�renmektir. Öncelikle, Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�nda bildirdikleri gibi, bir iman edinmelidir. K�yamette kurtulu� yolu, bunlar�n gösterdi�i yoldur. Çünkü dini, bozulmaktan koruyan, Ehl-i sünnet âlimleridir.

Muhammed aleyhisselama uymak için, önce iman etmek, sonra Müslümanl�� iyice ö�renmek, sonra farzlar� eda edip haramlardan kaç�nmak, daha sonra, sünnetleri yap�p mekruhlardan kaç�nmak laz�md�r. Bunlardan sonra, mubahlarda da Ona uymaya çal��mal�d�r. Bir mümin, mubahlarda da, ne kadar Ona uyarsa, o derece kâmil ve olgun bir Müslüman olur. Allahü teâlâya, o derece yak�n, yani sevgili olur.

Sual: �slâmiyette ö�renilmesi, her Müslüman�n mutlaka ö�renmesi laz�m olan temel din bilgilerinin esas�, temeli nedir?
Cevap: Her Müslüman�n mutlaka ö�renmesi gerekin din bilgileri ikiye ayr�l�r:
1- Kalp ile itikat edilmesi, yani inan�lmas� laz�m olan bilgilerdir. Bu ilimlere Usûl-i din veya �man bilgileri denir. K�sacas�, iman, Muhammed aleyhisselâm�n bildirdi�i alt� �eye inanmak ve �slâmiyeti kabul etmek ve küfür alâmeti olan �eyleri söylemekten ve kullanmaktan sak�nmakt�r. Her Müslüman�n, küfür alâmeti olan �eyleri ö�renmesi ve bunlardan sak�nmas� laz�md�r. �man� olana Müslüman denir.

2- Beden ile veya kalp ile yap�lacak ve sak�n�lacak ibadet bilgileridir. Yap�lmas� emir edilen bilgilere Farz, sak�n�lmas� emir edilen bilgilere Haram denir. Bunlara Fürû-i din veya Ahkâm-� islâmiyye yahut �slâmiyet bilgileri denir.

Bu ümmetin âlimleri iki türlüdür
Sual: Din bilgilerini dünya menfaati için ö�renmenin kötü oldu�u bilinmektedir. Peki fen bilgilerini ö�renmenin hükmü de böyle midir?
Cevap: Fen bilgilerini dünya menfaati için ö�renmek caizdir, hatta laz�md�r. Hadîs-i �erifte;
(Bu ümmetin âlimleri iki türlü olacakt�r: Birincileri, ilimleri ile insanlara faydal� olacakt�r. Onlardan bir kar��l�k beklemeyeceklerdir. Böyle olan insana denizdeki bal�klar ve yeryüzündeki hayvanlar ve havadaki ku�lar dua edeceklerdir. �lmi ba�kalar�na faydal� olmayan, ilmini dünyal�k ele geçirmek için kullananlara k�yamette Cehennem ate�inden yular vurulacakt�r) buyuruldu.

Yerde ve gökte bulunan mahluklar�n hepsinin tesbih ettiklerini Kur’ân-� kerim haber veriyor.

(Âlimler, Peygamberlerin varisleridir) hadîs-i �erifindeki âlim, Resûlullah efendimizin yolunda olan, Onun yoluna uyan din âlimi demektir. �slâmiyete uyan âlim, etraf�na ziya saçan ��k kayna�� gibidir.

(K�yamet günü bir din adam� getirilip Cehenneme at�l�r. Cehennemdeki tan�d�klar� etraf�na toplan�p, sen dünyada Allah�n emirlerini bildirirdin. Niçin bu azaba dü�tün derler. Evet, günaht�r yapmay�n derdim, kendim yapard�m. Yap�n�z dediklerimi de yapmazd�m. Bunun için, cezas�n� çekiyorum der) ve

(Mirac gecesi gö�e götürülürken insanlar gördüm. Ate�ten makaslarla dudaklar�n� kesiyorlar. Bunlar�n kim olduklar�n� Cebrail’e sordum. Ümmetinin hatiplerinden, vaizlerinden, kendilerinin yapmad�klar�n� yap�n�z diyenlerdir dedi) ve

(Cehennem zebanileri, günah i�leyen haf�zlara, puta tapanlardan daha önce azap yapacaklard�r. Çünkü bilerek yap�lan günah, bilmeyerek yap�landan daha kötüdür) hadîs-i �erifleri me�hurdur.

Eshâb-� kiram çok âlim olduklar� için küçük günahlardan da, büyük günahlar gibi korkarlard�. Hadîs-i �erifte geçen haf�zlar, Tevrat haf�zlar� olsa gerektir. Çünkü günah i�leyen Müslümanlara kafirlerden daha �iddetli azap yap�lmayacakt�r. Yahut, bu ümmetten olup da, günahlardan, haramlardan sak�nmaya ehemmiyet vermeyip, kafir olan haf�zlard�r. Hadîs-i �erifte;
(Alimler devlet adamlar�na kar��mad�kça ve dünyal�k toplamak pe�inde olmad�kça, Peygamberlerin eminleridir. Dünyal�k toplamaya ba�lay�nca ve devlet adamlar�n�n aras�na kar��nca, bu emanete h�yanet etmi� olurlar) buyuruldu.

Sual: �slâm alimlerinin kitaplar�nda bildirilen nasihatlerin kayna��, hep âyet-i kerime ve hadîs-i �erifler midir?
Cevap: �mâm-� Gazâlî hazretleri, kendisinden nasihat isteyen bir talebesine hitaben buyuruyor ki:
“Allahü teâlâ, sana uzun uzun ömürler verip, ömrünü ibadetle ve Onun gösterdi�i yolda gitmekle geçirmek nasip eylesin! Bütün nasihatler Peygamber efendimizden al�nm��t�r. Ondan gelmeyen nasihatler fayda vermez. Peygamber efendimizin dünyaya yay�lan nasihatlerinden biri �udur:
(Allahü teâlân�n, bir kuluna rahmet etmeyece�ine, ona gadab ve azab edece�ine alamet, dünyaya ve ahirete faydas� olmayan �eylerle me�gul olmas�, zamanlar�n� lüzumsuz �eylerle öldürmesidir. Bir kimsenin ömründen bir saati, Allahü teâlân�n be�enmedi�i bir �eyde geçerse, ne kadar çok pi�man olsa, üzülse yeridir. Bir kimse k�rk ya��n� geçti�i halde onun hay�rl� i�leri, yani sevaplar�, kötü i�lerinden, yani günahlar�ndan ziyade olmad� ise, Cehenneme haz�rlans�n.)

Bu hadîs-i �erifin manas�n� iyi anlayanlara, bu nasihat yeti�ir.”

Sual: Baz� kimseler; “Bu as�rda ya�ayabilmemiz için, milletçe, topluca Bat�l�la�mal�y�z” diyor. Bu ne anlamda söylenmektedir?
CEVAP
Evet baz� kimseler; “Bu as�rda ya�ayabilmemiz için, milletçe, topluca Bat�l�la�mal�y�z” diyor. Bu sözün iki manas� vard�r:

Birincisi; Bat�l�lar�n fende, tecrübede, sanatta, imar ve refah vas�talar�nda bulduklar�n� ö�renmek, yapmak, bunlardan istifadeye çal��makt�r ki, bunu �slamiyet de, zaten emretmektedir. Fen bilgilerini ö�renmenin farz-� kifaye oldu�u, kitaplarda vesikalar� ile bildirilmi�tir. Resûl-i ekrem efendimiz, bir hadis-i �eriflerinde;

(Hikmet yani fen ve sanat, müminin kaybetti�i mal�d�r. Nerede bulursa als�n!) buyurmu�tur. Fakat bu, Bat�ya uymak de�il, ilmi, fenni onlarda bile aray�p almak ve onlar�n üstünde olmaya çal��makt�r.

�kinci manada Bat�l�la�mak ise, ecdad�m�z�n do�ru ve mukaddes yolunu b�rak�p, Bat�n�n bütün âdetlerini, ahlaks�zl�klar�n� ve hepsinden daha ac� olarak, dinsizliklerini ve putlar�n� al�p, camileri kilise ve eski sanat eseri �ekline sokmak, Müslümanl��a gerilik dini, Kur’ân-� kerime çöl kanunu, puta tapmaya, ibadete müzik kar��t�rmaya Bat� dini, medeni din demek ve �slamiyeti b�rak�p, H�ristiyanl��a, musiki aletleri ile ibadete dönmeye, dinde reform ismini vermektir.

Herkes �unu iyi bilmelidir ki, bu milletin damarlar�nda dola�an asil kan, ne bugün, ne de, onlar�n ümit ile bekledikleri günlerde, bu manada asla Bat�l�la�mayacak ve dinsiz olmayacak, z�nd�klar�n yalanlar�na aldanm�yacakt�r. Ecdad�n�n mukaddesat�n� ayaklar alt�nda çi�netmeyecektir!

�lim çoktur fakat ömür...

�lim çoktur fakat ömür k�sad�r. O halde, önce dinde zaruri lâz�m olan ilimleri ö�renmelidir. Zira �slâm âlimlerinin büyüklerinden olan �mâm-� Rabbânî hazretleri;

"Ehl-i sünnet i''tikâd�n� ve f�k�h bilgilerini ö�renmeden önce, Gülistân kitâb� ve hikâye kitaplar� okumamal�d�r. F�k�h kitaplar� yan�nda, Gülistân ve benzeri kitaplar lüzûmsuzdur. Dinde lâz�m olanlar�, önce okumak, ö�renmek ve ö�retmek lâz�md�r. Bunlardan fazlas� ikinci derecede kal�r" buyurmaktad�r. �eyh Sâdî �îrâzî hazretlerinin Gülistân kitab�n�, kendimize lâz�m olan din bilgilerini ö�renmeden önce okumak lüzûmsuz olursa, bidat ehlinin ve din dü�manlar�n�n kitaplar�n�n ve yaz�lar�n�n tiryâkilerine acabâ ne denir. Yâ, din bilgilerini ö�renmeden, ba�ka �eyler ö�renenler ve çocuklar�na do�ru din bilgisi ö�retmeden, para, mal, mevki kazanmalar� için u�ra�anlara ne demelidir! �stikbâli temîn etmek, acabâ bunlar� kazanmak m�d�r? Yoksa, Allahü teâlân�n r�zâs�n� kazanmak m�d�r?

"Vakit, keskin bir k�l�nçt�r" �lim ö�renmek çok k�ymetlidir. Bilenle bilmiyenin bir olmayaca��, Kur''ân-� kerîmde bildirilmektedir. �lk nâzil olan âyet-i kerime, "Oku!" emri ile ba�lamaktad�r. �lim, Allahü teâlân�n s�fatlar�ndand�r. �lmi te�vik eden, öven say�s�z hadis-i �erif mevcuttur. Peygamber efendimiz; (Bir saat ilim ö�renmek veya ö�retmek, sabaha kadar ibâdet etmekten daha sevapt�r) buyurmaktad�rlar. Be�ikten mezara kadar ilim ö�renmemizi emir ve tavsiye buyuran, yine Resûlullah efendimizdir. Fakat insan�n ömrü k�sad�r, ilmin ise sonu yoktur. �mâm-� Rabbânî hazretleri, bir talebesini; "Vakit, keskin bir k�l�nç gibidir. Yar�na ç�kaca��m�z belli de�ildir. Mühim i�leri bugün yapmal�, mühim olmayanlar� yar�na b�rakmal�d�r. Akl� olan böyle yapar" buyurarak, ö�renilecek ve yap�lacak i�lerde, s�ralamay� iyi yapmak ve vakti lüzumlu i�lere haracamak konusunda ikâz etmi�lerdir. �bni Âbidîn hazretleri de:

"Din bilgilerinden kendine lâz�m olanlar� ö�renmek, farz-� aynd�r. Bundan fazlas�n� ö�renmek farz-� kifâyedir" buyurmu�lard�r. �eyh Abdülkuddûs hazretleri, o�luna yazd�� bir mektupta:

"Evlâd�m, öncelikle vaktin k�ymetini bil! Gece ve gündüz ilim ö�renmeye çal��! �lim ö�renmek, ibâdet yapmak içindir. K�yâmet günü, i�ten sorulacak, çok ilim ö�rendin mi diye sorulmayacakt�r. �� ve ibâdet de, ihlâs elde etmek içindir. Her �eyi Allahü teâlân�n r�zâs� için yapmak olan ihlâs da, hakîkî mâbûd ve kay�ts�z �arts�z var olan Allahü teâlây� sevmek içindir" buyurmu�tur. Ebû Abdullah-� Rodbârî hazretleri de, bir sohbetinde, talebelerine hitaben: "Sâdece ilim ö�renmek için evinden ç�kan kimse, ö�rendi�i ilimden faydalanamaz. Ö�rendikleri ile amel etmek isteyerek ilim ö�renen kimse, ilmi azalsa bile faydas�n� görür. �lim kendisiyle amel edilince k�ymetlidir. Amel ise, ihlâs ile k�ymetlenir" buyurmu�tur. �slâm âlimlerinden Tak�yyüddîn Sübkî hazretleri de �öyle buyurmaktad�r: "Kulun her hâlinde, kendine lâz�m olan bilgileri ö�renip ibâdet yapmas� gerekir. Çünkü ömür çok k�sad�r. Ömrünün bir k�sm� küçüklükte geçer. Bir k�sm� büyüyünce, bedenî ihtiyaçlar�n� temin etmek, uyku, kendisine âr�z olan hastal�k, özür hâlleri, zarûrî me�galeler, insanlarla u�ra�ma ve geçim derdi gibi i�lerle geçer. Bunlardan geriye, insan için çok az vakit kal�r. ��te insan, ya bu k�sac�k ömrünü, kendine lâz�m olan bilgileri ö�renerek ibâdet ve tâatle geçirerek Allahü teâlâya, Cennet''ine ve çe�it çe�it nîmetlerine kavu�ur veya bu k�sac�k hayât� kendi aleyhine zâyi eder de, ebedî hüsrâna u�rar veya ömrünü günah ve ba�kalar�na dü�manl�kla geçirir. Böylece �eytan�n yard�mc�lar�ndan olur, onunla birlikte Cehennem ate�inde yanar. Herkes, ya�ad�� k�sa ömür içerisinde bu üç hâlden birinde bulunur."

Ömür sermayesini tüketenler... Ehl-i sünnet i''tikâd�n�, farzlardan ve harâmlardan lâz�m olanlar� ö�renmek, kad�n erkek her müslümâna farz-� aynd�r. Bunlar� ö�renmemek suçtur, büyük günâhd�r. Bunlar� ö�renmeden, ba�ka �eyleri ö�renmekle, ömür sermayesini tüketenler, âhirette hüsrana u�rayacaklard�r. Allahü teâlân�n bir kulunu sevmedi�inin alameti, dinine ve dünyas�na faydal� olmayan i�lerle vakit geçirmesidir. Allahü teâlân�n bir kulunu sevdi�inin alameti ise, onun, kendisine lâz�m olan f�k�h ilmi ve bu bilgilere uygun ibadet etmekle me�gul olmas�d�r. Ahmed Nâm�kî Câmî hazretleri; "Üzerine farz olan ilimlerden bir meseleyi ö�renmek, insana, bütün dünyâdaki kazançlar�n hepsinden, yapaca�� ve ele geçirece�i alt�n ve gümü�lerinden daha iyidir ve üstündür" buyurmu�tur. �lim, elbette lâz�md�r. Fakat insana verilen ömür, s�n�rl�d�r. Bunun için, mühim olarlara öncelik vermelidir. Emredilen ibâdetler, bilgisizce yap�l�rsa, bunun bir faydas� olmaz. Çünkü hazret-i Ali: "Allahü teâlâya ilimsiz ibâdet eden kimse, de�irmene ba�l� merkep gibidir. Gün boyunca yürür, fakat hep ayn� yerindedir" buyurmu�tur.

�slâmiyyet üç k�s�md�r: �lim, amel ve ihlâs. Emirleri ve yasaklar� ö�renmek, ö�rendiklerine tâbi olmak ve bunlar� yaln�z Allah r�zâs� için yapmak lâz�md�r.

��k�r nedir?

Wed, 20 May 2026 12:57:21 +0300

Sual: �ükür nedir?
CEVAP
�slam âlimleri �ükrü �öyle tarif etmi�lerdir:
�ükür, her nimetin Allah’tan geldi�ini bilip dil ile de hamd etmektir. Allahü teâlân�n emirlerini yap�p yasak ettiklerinden sak�nmak �ükretmek olur. �nsanlar�n hidayeti için çal��mak, onlar� ir�at etmek de �ükür say�l�r.

�ükür, Allahü teâlân�n verdi�i nimetleri yerinde sarf etmek, günahlardan kaç�nmakt�r. �nsan, Rabbin verdi�i nimetlerle günah i�lerse, nankörlük etmi� olur.

�ükür, nimeti de�il, nimeti vereni görmektir. Nimeti vereni bilip gere�iyle amel etmektir. Bu amel, kalb, dil ve di�er azâlarla olur. Kalb ile iyili�e niyet eder. Dil ile hamd eder, �ükrünü aç�klar. Uzuvlarla �ükür ise, Allahü teâlân�n verdi�i nimetleri yerli yerinde kullanmakt�r. Mesela gözün �ükrü, müslümanlar�n, arkada�lar�n kusurunu görmemektir. Kula��n �ükrü, söylenilen ay�plar� duymam�� olmakt�r.

�ükür, Allahü teâlân�n verdi�i nimetleri Onun sevdi�i yerlerde kullanmakt�r. Allahü teâlâ bir kula birbirini takip eden çe�itli nimetler verince, kul buna lay�k olmad��n� dü�ünüp utanmas� da �ükür olur. �ükürdeki kusurunu bilmesi de �ükür olur. �ükredemiyoruz diye özür beyan etmesi de �ükürdür. (Allahü teâlâ, kusurlar�m� örtüyor) demesi de �ükürdür. �ükür vazifesini yerine getirmenin Allahü teâlân�n bir lütfu oldu�unu dü�ünmek de �ükürdür.

�ükür, kendini o nimete lay�k görmemektir. �ükür, �slamiyet’e uymak demektir.
�ükür, yap�lan iyili�i anarak ihsan edeni övmektir. Yani dil ile te�ekkür de �ükürdür.

Nimeti muhafaza ve art�rmak için
�u üç �eyi yapan tam �ükretmi� olur:
1- Gelen her nimeti Allah’tan bilip �ükretmek.
2- Allahü teâlân�n verdi�i her �eye raz� olmak.
3- Nimetlerden istifade edildi�i müddetçe, Allahü teâlâya isyan etmemek.

�ükür, hem eldeki nimeti yok olmaktan kurtar�r, hem de yeni nimetlere kavu�turur.

Kuran-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Allah’tan sak�n�n ki �ükredebilesiniz.) [Al-i �mran 123]

Allahü teâlâ, �ükredene bol bol nimet verir. (Fât�r 30)

Hazret-i �brahim, Rabbinin nimetlerine �ükretti, Rabbi de onu do�ru yola iletti. (Nahl 121)

Cenab-� Hak, kudretinin eseri olarak insanlar�n istifadesi için birçok hayvan yaratm��t�r. Kimine binilir, kiminin etinden, sütünden, yününden, derisinden vesairesinden istifade edilir. (Yâsin 71-73)
Bu hayvanlar, �ükretmemiz için istifademize verilmi�tir. (Hac 36)

Ço�u bilmez, az� �ükreder
Allahü teâlâ, insanlara bol nimet vermi�tir; fakat insanlar�n ço�u �ükretmez. (Bekara 243, Yunus 60, Neml 73, Mümin 61)

Allahü teâlâ, çe�itli nimetler verdi�ini, fakat �ükredenlerin az oldu�unu, az �ükredildi�ini bildiriyor. (Secde 9, Sebe 13, Araf 10, Müminun 78, Nahl 78, Mülk 23)

K�ymetli �eyler ekseriya az olur. Mesela alt�n pek çok olsa, bu kadar k�ymeti olmaz.

Azlar�n k�ymetli oldu�unu bildiren âyet-i kerimelerden birkaç� �öyle:
Emrimiz gelip, tand�rdan sular kaynamaya ba�lay�nca, [Hazret-i Nuha] "Her cinsten birer çifti ve aleyhine hükmedilmi� olan�n d��nda kalan çoluk çocu�unu ve inananlar� gemiye bindir" dedik. Pek az�, onunla beraber iman etmi�ti. (Hud 40)

�nan�p yararl� i� i�leyenler bunun d��ndad�r ki say�lar� da çok azd�r! (Sad 24)
�srailo�ullar�ndan, "Allah’tan ba�kas�na kulluk etmeyin, ana-babaya, yak�nlara, yetimlere, dü�künlere iyilik edin, insanlarla güzel konu�un, namaz� k�l�n, zekat� verin" diye söz alm��t�k. Sonra pek az�n�z müstesna, sözünüzden döndünüz. (Bekara 83)

�nkârlar�ndan dolay�, Hak teâlâ, onlar� lanetlemi�tir. Onlar�n pek az� inan�r. (Bekara 88)

Allah yolunda sava�acaklar�n� söylemi�lerdi ama sava� onlara farz k�l�n�nca, az� hariç, yüz çevirdiler. (Bekara 246)

Nice az topluluk, çok toplulu�a Allah’�n izniyle üstün gelmi�tir, Allah sabredenlerle beraberdir. (Bekara 249)

Allah’�n size bol nimeti ve rahmeti olmasayd�, pek az�n�z hariç, �eytana uyard�n�z. (Nisa 83)

�çlerinden pek az� hariç, onlardan daima bir hainlik görürsün, yine de sen, onlar� affet ve ald�r�� etme! Allahü teâlâ, iyilik edenleri elbette sever. (Maide 13)

Yapt�klar�n�n cezas� olarak, bundan böyle az gülsünler, çok a�las�nlar. (Tevbe 82)

Günahlar�m�z� dü�ünerek elbette üzülmemiz, a�lamam�z gerekir. (Az gülsünler) demek, (Güler yüzlü olmay�n) demek de�ildir. Müslüman her zaman güler yüzlü olur. Fakat günahlar�n� dü�ünerek üzülür ve a�lar.

Namaz, �ükür ve kanaat
Namaz� do�ru k�lan, Allahü teâlân�n say�lamayacak kadar çok olan bütün nimetlerine �ükretmi� say�l�r. Nitekim, (Namaz, �ükrün bütün aksam�n� câmidir) buyurulmu�tur. Demek ki do�ru namaz k�lan �ükretmi� olur. Namaz k�lmayan ise, nankörlük etmi� olur.

Hadis-i kudsilerde buyuruldu ki:
(Beni anan �ükretmi�, beni unutan nankörlük etmi� olur.) [Hatib]

(Bir kimse, kendine verdi�im nimeti benden bilip kendinden bilmezse, nimetlerin �ükrünü eda etmi� olur. Bir kimse de, r�zk�n� kendi çal��mas� ile bilip, benden bilmez ise, nimetin �ükrünü eda etmemi� olur.) [�.Gazali]

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Kanaat eden, en çok �ükredenlerden say�l�r.) [�bni Mace]

(K�yamette “�ükredenler gelsin!” diye seslenilir. Onlar bir bayrak alt�nda Cennete girer. Bunlar, darl�k ve geni�likte, her hâlükârda Allahü teâlâya �ükredenlerdir.) [�.Gazali]

(Bir nimet için, Elhamdülillah diyen, daha iyisine kavu�ur.) [T.Gafilin]

(Yiyip içtikten sonra Elhamdülillah diyen Cennete girer.) [Hakim]

(�nsanlara te�ekkür etmeyen kimse, Allahü teâlâya �ükretmez. Aza �ükretmeyen de, ço�a �ükretmez. Allahü teâlân�n nimetini söylemek �ükürdür, hiç bahsetmemek ise nankörlüktür.) [Beyheki]

(Nimete �ükür, o nimetin gitmesine kar�� emand�r.) [Deylemi]

(�yili�i anmak �ükür, iyili�i gizlemek nankörlüktür.) [Ebu Davud]

(Bir kimse, kavu�tu�u nimeti her hat�rlay��ta, Allah'a �ükrederse, Allahü teâlâ da, onun her �ükrüne kar�� yeniden sevab verir. Kim de ba��na gelen musibeti her hat�rlay��ta, "�nna lillah ve inna ileyhi raciun" derse, Allahü teâlâ da her seferinde onun sevab�n� art�r�r.) [Tirmizi]

Mümin kabirde do�ru cevap verince, hemen o anda kabrin sa� taraf�ndan ay yüzlü bir ki�i ç�ka gelir. (Ben senin, dünyada, sabr�ndan ve �ükründen yarat�ld�m. K�yamete kadar, sana yolda� olurum) der. Ne mutlu sabredip �ükredenlere...

Hâline �ükret, haset etme
Nice fakirler vard�r ki, bir lokma ekmek kazan�nca, Allahü teâlâya �ükreder ve zenginlerin hâlini dü�ünmez bile. Nice zenginler de vard�r ki, milyarlar�na daha birkaç milyar ekleyemedi�i için üzüntü içindedir. K�skanç insan, ba�ka bir insan�n kendinden iyi giyinmesini, iyi ya�amas�n� hazmedemez. Yani onun boyunu bosunu, güzelli�ini, çal��kanl��n�, ba�ar�s�n� k�skan�r. Daha kötüsü, onun ba��na gelen fenal�klara sevinir.

��te bu hâl, k�skançl��n en kötü derecesidir. Böyle insandan, Allahü teâlân�n yard�m� kesilebilir. Daha da mahrum olur. �yi kalbli ve herkesin iyili�ini isteyen insan, Allahü teâlân�n himayesinde demektir.

Bir hadis-i �erifte, (Bir müslüman, kendisine istedi�i bir iyili�i, ba�ka bir müslüman için istemezse ve bir müslüman, kendisine gelecek bir kötülü�ü, istemedi�i halde, o kötülü�ü ba�ka bir müslüman için isterse, onun iman� tam de�ildir) buyuruldu. Yani, Peygamber efendimiz yaln�z kendisini dü�ünenleri be�enmiyor. Ba�ka müslümanlar� dü�ünenleri be�eniyor ve öyle yapmalar�n� istiyor. Dü�ünün bir kere; bütün dünya, Peygamber efendimizin bu emirlerini yapm�� olsa, dünyada kavga, gürültü kal�r m�?

Haset, tekebbüre sebep olur. Ba�kas�nda bulunan nimetlerin ondan ayr�larak kendisine gelmesini ister. Onun hakl� olan sözlerini ve nasihatlerini reddeder. Ondan bir �ey sorup ö�renmek istemez. Kendinden yüksek oldu�unu bildi�i halde, ona tekebbür eder. �mam-� Gazali hazretleri, (Bütün kötülüklerin ba��, kayna�� üçtür: Haset, riya, ucub) buyurdu.

Haset eden, çekemedi�i kimseyi g�ybet eder, çeki�tirir. Onun mal�na, can�na sald�r�r. K�yamette, bu zulümlerinin kar��l�� olarak, hasenat� al�narak ona verilir. Haset edilendeki nimetleri görünce, dünyas� azap içinde geçer. Uykular� kaçar. Hay�r hasenat i�leyenlere, on kat sevap verilir. Haset bunlar�n dokuzunu yok eder, biri kal�r. Haset edenin duas� kabul olmaz.

�yili�e te�ekkür edilir
Sual: �yili�e te�ekkürün dindeki yeri nedir?
CEVAP
�yilik edene, mal ile, hizmet ile kar��l�� yap�l�r. Bunu yapamayan, hamd ve sena, te�ekkür ve dua eder. �yili�e kar��, iyilik yapmak, insanl�k vazifesidir. Böyle olunca, her iyili�i yapan, en büyük iyilik olarak, yok iken var eden, en güzel �ekli veren, lüzumlu uzuvlar�, kuvvetleri ihsan eden, her birini bir ahenk ile i�leterek s�hhat veren, ak�l ve zeka bah�eden, çoluk çocuk, ev, ihtiyaç e�yas�, g�da, içecek, elbiselerimizi yaratan yüce bir sahibe, bu nimetleri sebepsiz, kar��l�ks�z ihsan eden ve her an yok olmaktan, dü�mandan, hastal�ktan muhafaza eden ve bize hiç ihtiyac� olmayan, sonsuz kuvvet, kudret sahibi olan Allahü teâlâya �ükretmemek, kulluk hakk�n� ödememek ne büyük kabahat, ne çok zulüm ve ne alçak bir vaziyet olur? Hele, Ona ve nimetlerin Ondan geldi�ine inanmamak veya bunlar� ba�kas�ndan bilmek en büyük zulüm, en çirkin yüz karas� olur.

Bir kimseye her ihtiyac� verilse, her ay yetecek para, g�da hediye olunsa, bu kimse, o ihsan sahibini her yerde, herkese nas�l över. Gece gündüz onun sevgisini, teveccühünü, onun kalbini kazanmaya u�ra�maz m�? Onu dertlerden, s�k�nt�lardan muhafaza etmeye çal��maz m�? Ona hizmet edebilmek için, kendini tehlikelere atmaz m�? Bunlar� yapmasa, o ihsan sahibine hiç k�ymet vermese, herkes onu ay�plamaz m�? Hatta, insanl�k vazifesini yapm�yor diye cezaland�r�lmaz m�?

�yilik eden bir insan�n hakk�na böyle riayet ediliyor da, her nimetin, her iyili�in hakiki sahibi olan, hepsini yaratan, gönderen, Allahü teâlâya �ükretmek, Onun be�endi�i, istedi�i �eyleri yapmak niçin gerekmesin? Elbette, en çok Ona �ükretmek, ibadet etmek gerekir. Çünkü, Onun nimetleri yan�nda ba�kalar�n�n iyilikleri deniz yan�nda damla kadar bile de�ildir. Hatta di�erlerinden gelen iyilikleri de, yine O göndermektedir.

�nsanl�k vazifesi
Sual: Nimete �ükür nas�l olur?
CEVAP
�mam-� Rabbani hazretleri Mektubat kitab�nda buyuruyor ki:
�nsan�n, bu nimetleri gönderen Allahü teâlâya gücü yetti�i kadar �ükretmesi insanl�k vazifesidir. Akl�n emretti�i bir vazife, bir borçtur. Fakat, Allahü teâlâya yap�lmas� icap eden bu �ükrü yerine getirebilmek, kolay bir i� de�ildir. Çünkü, insanlar, yok iken sonradan yarat�lm��, zay�f, muhtaç, ay�pl� ve kusurludur. Allahü teâlâ ise, hep var, sonsuz vard�r. Ay�plardan, kusurlardan uzakt�r. Bütün üstünlüklerin sahibidir. �nsanlar�n Allahü teâlâya hiçbir bak�mdan benzerlikleri, yak�nl�klar� yoktur. Böyle a�a�� kullar, öyle bir yüce Allah’�n �an�na yak��acak bir �ükür yapabilir mi? Çünkü çok �ey vard�r ki insanlar onlar� güzel ve k�ymetli san�r. Fakat Allahü teâlâ, bunlar� be�enmez. Sayg� ve �ükür sand��m�z �eyler, be�enilmeyen, baya�� eyler olabilir. Bunun için insanlar, kendi kusurlu ak�llar�, k�sa görü�leri ile Allahü teâlâya kar�� ükür, sayg� olabilecek �eyleri bulamaz. �ükretmeye, sayg� göstermeye yarayan vazifeler, Allahü teâlâ taraf�ndan bildirilmedikçe, övmek san�lan �eyler, kötülemek olabilir.

��te, insanlar�n Allahü teâlâya kar��, kalb ile ve dil ile ve beden ile yapmalar� ve inanmalar� gereken �ükür borcu, kulluk vazifeleri, Allahü teâlâ taraf�ndan bildirilmi� ve Onun sevgili Peygamberi taraf�ndan ortaya konmu�tur. Allahü teâlân�n gösterdi�i ve emretti�i kulluk vazifelerine �slamiyet denir. Allahü teâlâya �ükür, Onun Peygamberinin getirdi�i yola uymakla olur. Bu yola uymayan, bunun d��nda kalan hiçbir �ükrü, hiçbir ibadeti, Allahü teâlâ kabul etmez, be�enmez. Çünkü, insanlar�n, iyi, güzel sand�klar� çok �ey vard�r ki, �slamiyet, bunlar� be�enmemekte, çirkin olduklar�n� bildirmektedir. (c.3 m.17)

K�sacas� �ükür, �slamiyet’e uymak demektir.

Dil ile �ükür
Sual: Dil ile �ükrün önemi nedir?
CEVAP
Peygamber efendimiz, bir kimseye (Nas�ls�n?) buyurdu. O kimse, (�yiyim) dedi. Üçüncü defa sorunca o kimse, (Elhamdülillah iyiyim) dedi. Peygamber efendimiz, (��te senden bu cevab� bekliyordum. Bunun için soruyu tekrarlad�m) buyurdu. (Taberani)

Âlimler, salihler, bir kimseyi Allahü teâlâya �ükrettirmek için, (Nas�ls�n?) derlerdi. �nsan ya �ükreder, ya susar veya �ikayette bulunur. Allah’tan �ikayet etmek ise çok çirkindir. Kulun Mevlas�na zillet göstermesi izzettir. Mevlay� ba�kas�na �ikayet etmesi ise zillettir. �ükür, ihsan�n�, iyili�ini anmak suretiyle ihsan edeni övmektir. Yani dil ile te�ekkür de �ükürdür. Bir grup kimse, Halife Ömer bin Abdülaziz hazretlerini ziyarete geldiklerinde, içlerinden gencin biri, (Üstün faziletinizi adaletinizi duyduk. Size dilimizle te�ekkür etmeye geldik. Te�ekkür edip dönece�iz) der.

Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Beni �srailde bir abid var idi. Be�yüz y�l ibadet etmi�ti. K�yamet günü Allahü teâlâ, "Bu Abidin benim ihsan�mla Cennete götürün!" buyurur. Abid, "Ben ihsan ile de�il, yapt��m be�yüz y�ll�k ibadetle Cennete girmek istiyorum" der. Allahü teâlâ emreder, hesab� görülür. Yaln�z göz nimeti be�yüz y�ll�k ibadetten fazla gelir. Melekler abidi Cehenneme götürürler. Abid, "Ya Rabbi beni rahmetinle, ihsan�nla Cennete koy" diye dua eder. Allahü teâlâ buyurur ki:
"Ey kulum, seni yoktan kim yaratt�? [Abid, sen yaratt�n, der.] Seni yaratmam, senin taraf�ndan m� oldu, yoksa benim ihsan�mla, benim rahmetimle mi oldu? [Abid, senin rahmetinle oldu, der.] Allahü teâlâ verdi�i baz� nimetleri de sayar. Abid, "Hepsi senin rahmetinle, ihsan�nla oldu" der.) [T. Gafilin]

Nimet umumi olunca, herkese gelince insan bu nimetin k�ymetini bilemez. Görmek büyük nimet iken, herkeste göz oldu�u için göz nimetine her zaman �ükretmeyiz. Gençler, ya�lanmad�kça gençli�in k�ymetini bilmez. Hastalar sa�l��n k�ymetini anlar. Fakirler zenginli�in k�ymetini bilir. Hayat�n k�ymetini de ancak ölüler anlar. �u halde ya�lanmadan gençli�in, hastalanmadan s�hhatin ve ölmeden önce de hayat�n k�ymetini bilip �ükretmelidir.

Hamd ve �ükür
Sual: Hamd ve �ükür aras�nda fark var m�d�r?
CEVAP
Hamd, bütün nimetleri Allahü teâlân�n yaratt��na ve gönderdi�ine inanmak ve söylemek demektir. �ükür, bütün nimetleri �slamiyet'e uygun olarak kullanmak demektir.

Herhangi bir kimse, herhangi bir zamanda, herhangi bir yerde, herhangi bir kimseye, herhangi bir �eyden dolay�, herhangi bir suretle hamd ederse, bu hamd ve övgülerin hepsi, Allahü teâlân�n hakk�d�r. Her �eyi yaratan, terbiye eden, yeti�tiren, her iyili�i yapt�ran, gönderen hep Odur. Kuvvet ve kudret sahibi yaln�z Odur. O hat�rlatmazsa, kimse, iyilik ve kötülük yapmay� irade, arzu edemez. Kulun iradesinden sonra, O da istemedikçe, kuvvet ve f�rsat vermedikçe, hiçbir kimse, hiçbir kimseye, zerre kadar, iyilik ve kötülük yapamaz. Kulun istedi�i her �eyi, O da irade ederse, dilerse yarat�r. Yaln�z Onun diledi�i olur. �yilik ve kötülük yapmay�, çe�itli sebeplerle hat�rlatmaktad�r.

Sual: Çok �ükür mü demek iyidir, yoksa Elhamdülillah demek mi?
CEVAP
�kisi de ayn� ise de, Elhamdülillah demek daha faziletlidir. �mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
(Sevilenin her �eyi, sevenin gözünde her zaman sevgilidir. �ncitirse de, iyilik ederse de sevilir. Sevmek nimeti ile �ereflenenlerin, sevmenin tad�n� alanlar�n ço�u, sevdi�inin iyiliklerine kavu�unca sevgileri artar. Yahut incitmesinde de, iyili�inde de, sevgileri de�i�mez. Sevdi�inin hiçbir hareketi ona çirkin gelmez. S�k�nt�l� ve ne�eli zamanlar�nda hep hamd eder. Hamd etmek, �ükretmekten daha k�ymetlidir. Çünkü �ükretmekte nimetleri göz önündedir.

Hamd ederken nimetleri de, elemleri de sevilmektedir. Çünkü Allahü teâlân�n verdi�i elemler, nimetler gibi güzeldir. Hamd devaml�d�r. Nimet zaman�nda da, s�k�nt�l� hâllerde de hamd edilir. �ükür ise nimet zamanlar�nda olur, nimet kalmay�nca, ihsan bitince �ükür de kalmaz.) [c.2, m.33]

�yilik eden bir insan�n hakk�na riayet ediliyor da, her nimetin, her iyili�in hakiki sahibi olan, hepsini yaratan, gönderen Allahü teâlâya �ükretmek, Onun be�endi�i, istedi�i �eyleri yapmak, niçin laz�m olmas�n? Elbette, en çok Ona �ükretmek, ibadet etmek laz�md�r. Çünkü, Onun nimetleri yan�nda ba�kalar�n�n iyilikleri, deniz yan�nda damla kadar bile de�ildir. Hatta onlardan gelen iyilikleri de, yine O göndermektedir. O halde, hamd ve �ükre devam etmek gerekir.

Hadis-i �eriflerde de buyuruluyor ki:
(Cennetin bedeli La ilahe illallah, nimetin bedeli Elhamdülillah’t�r.) [Deylemi]

(Müminin her i�i, hay�rd�r. Nimete �ükreder, hayra kavu�ur. Belaya u�ray�nca da, sabreder, yine hayra kavu�ur.) [Müslim]

Hadis-i �erifte, (Nimetin bedeli Elhamdülillah) buyuruluyor. Peki, sadece Elhamdülillah demekle nimetin bedelini vermi� olur muyuz? Yani �ükretmi� olur muyuz? Bir kimsenin eline bir miktar para geçse, onunla �arap al�p içse, (Elhamdülillah, elime para geçti �arab�m� alabildim) dese, nimetin �ükrünü eda etmi� olamaz. O nimeti dinin yasaklamad�� yerde, hatta emretti�i yerlerde kullan�rsa ancak o zaman �ükretmi� olur. Elhamdülillah demenin, yani �ükrün k�sa tarifi, �slamiyet’in emir ve yasaklar�na uymakt�r.

Hamd etmek
Sual: Hamd etmek vacib mi, sünnet mi?
CEVAP
Hamd, yani elhamdülillah demek, namazda vacib, her duadan önce ve yiyip içtikten sonra sünnettir. Her hat�rlad�kça söylemek mubaht�r. Pis yerlerde söylemek mekruh, haram yedikten, içtikten sonra söylemek, haramd�r ve hatta küfre sebep olur. (Redd-ül Muhtar 1/6)

Hâline �ükretmenin yolu
Sual: Hâline �ükretmenin yolu nedir?
CEVAP
Ahiret i�inde, salih kimselere bak�p, onlar gibi olmaya çal��mak gerekirken, dünya i�lerinde, kendimizden daha a�a��da olan fakirlere bakmak gerekir. Kendimizden daha çok zengin olanlarla s�k s�k görü�memek iyi olur.

Zengin de, fakir de olsak, dilencilere de�il, fakirlere yak�n olmak çok iyidir. Çünkü hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Fakirlerin k�yamette saltanat� vard�r. Onlara “Allah r�zas� için sana bir �ey vereni, bir lokma veya bir yudum su vereni Cennete götür” denir. Onlar da al�p götürürler.) [�.Asakir]

(Fakirlerle dostluk kurun. Zira k�yamette devlet onlar�nd�r.) [Ebu Nuaym]

�nsan, içinde bulundu�u duruma isyan etmemelidir. Belki o durumu kendisi için daha iyidir. Çünkü hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ buyuruyor ki: “Öyle kimse vard�r ki, onun iman� ancak zenginlikle salah bulur. E�er o fakir olsayd�, küfre girerdi. Kimi de, ancak fakirlikle salah bulur, [do�ru, iyi yolda olur], e�er zengin olsayd�, küfre dü�erdi. Kiminin iman� da, ancak s�hhatte olmas� ile tamam olur. E�er hastalansa, küfre girerdi. Kiminin iman� hastal�k içinde bulunmakla olgunla��r. E�er s�hhatte olsayd� küfre sürüklenirdi.”) [Hatib]

Kanaat
Aza kanaat etmek, ço�u istememek de�ildir. Bulundu�u duruma raz� olmak demektir. Hadis-i �erifte, (Kim Allahü teâlân�n verdi�i az r�zka raz� olursa, Allahü teâlâ da onun az ameline raz� olur) buyuruldu.

Nimete �ükredince
Sual: Fakir bir kimsenin de �ükretmesi gerekir mi?
CEVAP
Elbette gerekir. Cenab-� Hak, göz, kulak gibi uzuvlar�n yan�nda ak�l ve iman gibi nimetler vermi�, insanlar için çe�itli g�dalar yaratm��t�r. Bunlara �ükretmek gerekir. �mam-� Rabbani hazretleri, �ükrün �slam’a uymak oldu�unu, Cenab-� Hakk�n, (�ükrederseniz nimetimi art�r�r�m) buyurdu�unu bildirmektedir. Hadis-i �erifde buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, yiyip içti�inde Elhamdülillah diyeni, bu sözü için Cennete koyar.) [�bni Asakir]

�mam-� Mücahid hazretleri Nahl suresinin, (Onlar, Allah’�n nimetini bilip itiraf ederler. Sonra da onu inkâr ederler) mealindeki 83. âyet-i kerimesini, (Onlar, nimetlerin Allah’tan oldu�unu bilirler. Fakat, "Bu nimetleri biz kazand�k veya bize miras kald�" diyerek nankörlük eder) diye tefsir etmi�tir. �nsan, bir hasta veya sakat görünce, kendisinin böyle bir derde müptela olmad�� için �ükretmelidir! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Bir kimse, hasta, sakat birini görünce, "Allahü teâlâya hamdolsun ki beni böyle etmedi. Bundan ve daha ba�ka dertlilerden üstün k�ld�" derse, nimetin �ükrü olur.) [Beyheki]

Nimete �ükredince, hem eldeki nimet yok olmaktan kurtulur, hem de yeni nimetlerin ele geçmesine sebep olur. Hadis-i �erifte, (Az veya çok bir nimete kavu�an, "Elhamdülillah" derse, Allahü teâlâ, o kimseye bu nimetten daha iyisini verir) buyuruldu. �ükredenden Allahü teâlâ raz� olur. Hadis-i �erifte, (Yiyip içtikten sonra "Elhamdülillah" diyenden Allahü teâlâ raz� olur) buyuruldu.

Allahü teâlân�n ba�ta iman nimeti olmak üzere verdi�i say�s�z nimetlere her zaman �ükretmek, hamd etmek gerekir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(�nsanlar�n en efdali, çok hamd edenlerdir.) [Taberani]

Âyet-i kerimede buyuruluyor ki:
(Bana �ükredin, nankörlük etmeyin!) [Bekara 152] [Nankörlük, �ükretmemek, nimetleri Allahü teâlâdan bilmemek demektir.]

�yilik edene dua
Sual: �yilik eden arkada�a, te�ekkür etmeyip, g�yab�nda dua etsek uygun olur mu?
CEVAP
Yüzüne kar�� te�ekkür etmeli, g�yab�nda da dua etmelidir! Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�yilik gördü�üne, Cezakellahü hayran kesira [Allah, seni çok hay�rla mükafatland�rs�n] diyen, ona en büyük duay� etmi� olur.) [�. Asakir]

(Bir müslüman, arkada��n�n g�yab�nda dua edince, bir melek de ona, “Aynen bir mislini de Allahü teâlâ sana versin” diye dua eder.) [Müslim] Mele�in duas� ise elbette kabul olur.

�ükür secdesi
Sual: �ükür secdesi nedir, nas�l yap�l�r?
CEVAP
Kendisine nimet gelen veya bir dertten kurtulan kimsenin, Allahü teâlâ için �ükür secdesi yapmas� müstehapt�r. �ükür secdesi, tilavet secdesi gibidir. �ükür secdesi yapacak olan, niyet edip, secdeye gidince, önce Elhamdülillah der. Sonra secde tesbihini okur. Sonra Allahü ekber der ve aya�a kalkar. (Tahtavi)

Sual: �ükür secdesi, abdestsiz yap�labilir mi?
CEVAP
Tilavet secdesi gibidir, abdestsiz yap�lmaz.

�ükür duas�
Sual: S�k�nt�l� bir halimizden kurtulduk. Acaba böyle bir durumda en güzel �ükür nas�l olur? Dua, secde vb...nas�l hareket etmeliyiz?
CEVAP
1- Her gün sabah ve ak�am a�a��daki duay� okuyunuz:
("Allahümme ma esbaha bi min nimetin ev bi ehadin min halk�ke, fe minke vahdeke la �erike leke, felekel hamdü ve leke��ükür" duas�n�, gündüz okuyan o günün, ak�am okuyan o gecenin �ükrünü ifa etmi� olur.) [Ak�am okurken esbaha yerine emsâ denir.]
[Bu dua çok k�ymetlidir, ezberleyip gündüz ve ak�am okumay� ihmal etmemeli.]

2- �ükür secdesi yap�n�z.

3- �ki rekat �ükür namaz� k�l�n�z.

4- Mali durumunuz iyi ise hayat�n�z�n �ükrü için hayvan kesin ve fakirlere da��t�n.

5- �ükür �slam’a uymak demektir. Dinin her emrine uymaya çal��n�z.

Herkes, içinde bulundu�u nimetin k�ymetini bilmelidir! Nimetin k�ymeti bilinirse, artar, bilinmezse elden gider. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, bir kimseye nimet verir ve insanlar�n ihtiyaçlar�n� ona dü�ürür de, o da onlar�n ihtiyaçlar�n� gidermezse, nimeti yok olmaya mahkumdur.) [�bni Neccar]

Her müslüman, sahip oldu�u imkanlar�, ba�ar�lar�, nimetleri kendinden bilmemelidir! "Bunu ben yapt�m" dememelidir! Her nimeti Allahü teâlâdan bilmelidir! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, bir kimseye nimet verir, o da nimetin Allah’tan oldu�unu bilirse, henüz hamd etmeden, Allahü teâlâ onu �ükretmi�lerden yazar. Bir kimse de, i�ledi�i günaha pi�man olursa, henüz tevbe etmeden, Allahü teâlâ onu affeder.) [Hakim]

�ükür ve sab�rla ilgili küçük bir k�ssa da bildirelim:

Hifa Hatun
Medine’de güzelli�i diller destan olan bir kad�n vard�. Ad� Hifa olan bu hatun, Resulullah efendimizden Cennete götürecek ibadetin ne oldu�unu sordu. (Önce evlenmek gerekir. Evlenen dinin yar�s�n� korur) cevab�n� al�nca, Hifa Hatun, (Kendime denk olan hiç kimse göremedim. Ancak siz, kimi uygun görürseniz, ona raz�y�m) dedi. Resulullah efendimiz, (Yar�n mescide ilkönce gelen zat ile evlendireyim) buyurdu. Hifa hatun da raz� oldu.

Sabah oldu. Mescide gelen zat, hem fakirdi, hem de fiziki yönden de güzel de�ildi. Siyaha yak�n, zay�f biri olan Süheyb idi. Hifa ise, güzel oldu�u kadar da zengin ve her bak�mdan mükemmel idi. Allahü teâlân�n takdirine raz� oldu. Nikahlar� k�y�ld�. Süheybin dü�ün yeme�i verecek paras� olmad�� gibi, gelini götürecek bir yeri de yoktu. Hifa hatun, ona mal ve ev verdi. Hifa, Süheyb için bir nimet, Süheyb de Hifa için bir mihnet demekti.

Gerdek gecesi, (Cennette öyle yüksek dereceler var ki buraya ancak sabreden ve �ükredenler girer) hadis-i �erifindeki müjdeye kavu�mak için ikisi de, (Nimete �ükür ve mihnete sab�r için geceyi ibadetle geçirmeye) karar verdi. Cebrail aleyhisselam gelip durumu Resulullah efendimize bildirdi. Peygamber efendimiz, Cebrail aleyhisselam�n bildirdiklerini anlat�nca, Hazret-i Süheyb, sevincinden ba��n� secdeye koyup, (Ya Rabbi e�er beni affetmi�sen, yeni bir günaha girmeden, can�m� al) diye dua etti. O anda vefat etti. Peygamber efendimiz, (�u anda Hifa hatun da vefat etti) buyurdu. �kisinin kabrini yanyana kazd�lar. Biri nimete �ükretmi�ti, di�eri de mihnete sabretmi�ti.

Allah’a �ükrün lüzumu
Sual: Kendi iste�imizle yarat�lmad��m�za göre, Allah’a �ükretmemiz gerekir mi?
CEVAP
Hiç yoktan yarat�ld��m�z için �ükür gerekti�i gibi, �u hususlardan dolay� da �ükür gerekir:
1- Allahü teâlâ, bizi bir ta�, bir bitki veya bir hayvan olarak de�il de, insan olarak yaratt�� için,
2- Müslüman bir ülkede do�du�umuz için, [Gayrimüslim bir ülkede dünyaya gelseydik, ara�t�r�p iman etmemiz çok zor olurdu. Müslüman ülkede do�mam�z, Allahü teâlân�n bir ihsan�d�r.]
3- Müslüman ülkede do�du�u hâlde, dinsiz olan birçok ki�i gibi olmad��m�z için,
4- Müslüman aileden dünyaya gelip, onlar bizi Müslüman olarak yeti�tirdi�i için,
5- Bozuk çevrenin etkisinde kalmadan, iman�m�z� muhafaza etti�imiz için,
6- Musa aleyhisselam gibi büyük bir peygamber, bu ümmetten olmak için dua etmi�tir. Bir peygamberin bile isteyip de kavu�amad�� nimete, biz kavu�tu�umuz için,
7- Ülkemizde ve dünyada, insanlar�n ço�u, namaz k�lmaktan mahrumdur. Namaz k�lmak, Allahü teâlân�n kulunu kendisine muhatap seçmesi, huzuruna kabul etmesi demektir. Milyonlarca, milyarlarca insan aras�ndan, bizi muhatap kabul etti�i, bize yap, yapma diye emirler verdi�i ve her gün be� sefer, huzuruna kabul etti�i için,
8- Her ülkede bid’at ehli gruplar var. Bid’atler ibadet gibi i�leniyor. Bid’at ehli olmad��m�z için,
9- Cehennemden kurtulaca�� bildirilen, Ehl-i sünnet vel cemaat f�rkas�nda oldu�umuz için,
10- �slam âlimlerini tan�may�, sevmeyi, kitaplar�n� okuyup dinimizi ö�renmeyi ve yaymay� bize nasip etti�i için de çok �ükretmek gerekir. Ne kadar çok �ükretsek, yine lay�k�yla �ükretmi� olamay�z. Çünkü Allahü teâlân�n nimetleri, ihsanlar� saymakla bitmez. Bir âyet-i kerime meali �öyledir:
(Allah’�n nimetlerini saymaya kalksan�z, bitiremezsiniz.) [Nahl 18]

Bir beyit:
Vücudun her zerresi, gelse de dile,
�ükrün binde birini, yapamaz bile.

Bunca nimetlere �ükrediyor muyuz? Nimet içinde yüzen, �ükrü kolay hat�rlayamaz. �ükretmemek nankörlüktür. Allahü teâlâ, (�ükrederseniz, nimetlerimi art�r�r�m. Nankörlük ederseniz, azab�m çok �iddetlidir) buyuruyor. (�brahim 7)

�ükretmek için �slam’a uymak gerekir. �slam’�n emir ve yasaklar�na uyan �ükretmi� olur.

Hamd etmek
Sual: Nefsimize uyup günah i�ledi�imiz zamanlar oluyor, bu zamanlar da dahil, her halimize hamdolsun demek caiz midir?
CEVAP
Günahlar kast edilmeden, elhamdülillahi alâ külli hâl yani her halimize hamd olsun demek caiz olur. Küfre dü�mek veya sap�tmak gibi haller de dü�ünülünce, o zaman �öyle demelidir:
(Elhamdülillahi alâ külli hâl, sivel küfri ved-dalâl.) (Küfür ve dalalet hariç, her halden dolay� Allah’a hamd olsun) demektir.

�öyle demek de uygun olur:
(Elhamdülillahi alâ külli hâl. Ve eûzü billahi min hâli ehlinnâr.)
(Her halden dolay� Allah’a hamd olsun. Cehennem ehlinin halinden Allah’a s��n�r�m) demektir.

Hazret-i Ebu Bekre �ükretmek
Sual: (Ebu Bekir’i sevmek ve ona �ükretmek her mümine �artt�r) anlam�nda bir hadis var. �ükür sadece Allah’a olmaz m�?
CEVAP
�ükür, te�ekkür etmek demektir. Bir iyilik edene memnuniyetini, minnetini bildirmek demektir. �yilik edene bu hissi göstermek ve onu övmektir. Araplar �ükran derler. Te�ekkür ederim demektir. �nsanlara da �ükredilir. �ki hadis-i �erif meali �öyledir:
(�nsanlara �ükretmeyen, Allahü teâlâya �ükretmemi� olur.) [Tirmizi, �. Ahmed]

(Kime bir iyilik yap�l�rsa, o iyili�i ans�n! �yili�i anmak �ükür olur. �yili�i gizleyen nankörlük etmi� olur.) [Ebu Davud]

Elhamdülillah demek
Sual: Her nimet için elhamdülillah demek gerekir mi?
CEVAP
Evet gerekir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Bir Müslüman dünyadaki her �eye sahip olsa, "Elhamdülillah" dese, bu "Elhamdülillah" sözü, o her �eyden daha k�ymetlidir.) [Deylemi]

(Yeni gömlek giyerken, "Hamd olsun O Allah’a ki, bedenimi örtecek ve hayat�m� güzel edecek �eyi bana nasip etti" diyen ve eskisini de birine veren, hayat�nda da, ölümünde de Allah’�n himayesinde olur.) [�.Ahmed]

Hamd olsun demek
Sual: Nas�ls�n diyene, hamd olsun iyiyiz veya çok �ükür iyiyiz demek kâfi midir yoksa Allah’a hamd olsun, Allah’a �ükürler olsun demek �art m�d�r?
CEVAP
Allah’a hamd olsun, Allah’a �ükürler olsun demek çok iyidir.
Bununla beraber �slam âlimleri, hamd olsun, �ükürler olsun, çok �ükür gibi ifadeler kullanm��lard�r.

Mesela �mam-� Rabbani hazretleri, baz� mektuplar�nda Allah kelimesini kullanmadan da hamd olsun diyor.

Hamd gibi, dua da Allah için yap�l�r. Allah’a dua ediyorum demek �art de�ildir. Dua ediyorum demekle Allah ad� kasten kald�r�lm�� olmaz.

�mam-� Rabbani hazretleri, (Allah’�n seçti�i, sevdi�i kullar�na selam olsun) buyuruyor. Allah’�n selam� olsun demiyor.

Hamd gibi selam da Allah için oldu�undan dolay�, Allah ismi kullan�lmam��t�r. Bu bak�mdan vesselam demek kâfi görülmektedir.

Kur'an-� kerimde de, Allah’a �ükür yerine, sadece �ükür kelimesi kullan�lm��t�r:
(�nsanlar�n ço�u �ükretmez.) [Bekara 243, Yunus 60, Yusuf 38, Müminun 61]

(Az �ükrediyorsunuz.) [Araf 10, Müminun 78, Secde 9, Mülk 23]

(Nuh, çok �ükreden bir kul idi.) [�sra 3]

�ükretmek nas�l olur?
Sual: �ükür nedir? Allahü teâlâya nas�l lay�k�yla �ükredebiliriz?
CEVAP
�ükür, her nimetin Allah’tan geldi�ini bilip yerinde sarf etmek ve dille de hamd etmektir. �ükür, kendini o nimete lay�k görmemektir. �ükür, nimeti de�il, nimeti vereni görmektir. Nimet sahibinin emirlerine uyup yasaklad�klar�ndan sak�nmakt�r. Bu da, kalb, dil ve di�er azalarla olur. Kalble iyili�e niyet eder. Dille hamd eder, �ükrünü aç�klar. Uzuvlarla �ükürse, Allahü teâlân�n verdi�i nimetleri, onun sevdi�i ve istedi�i yerlerde kullanmakt�r. Allahü teâlâya lay�k�yla �ükretmek mümkün de�ilse de, �unlar yap�l�rsa, �ükredilmi� kabul edilir:
1- Her nimetin Allah’tan geldi�ini bilmek. Allahü teâlâ, Hazret-i Musa’ya buyurdu ki:
(Kendine verdi�im nimeti benden bilen, nimetlerin �ükrünü eda etmi� olur. Bir kimse de, r�zk�n� kendi çal��mas�yla bilip benden bilmezse, nimetin �ükrünü eda etmemi� olur.) [�. Gazali]

2- Nimetleri Allahü teâlân�n istedi�i �ekilde kullanmak. Mesela gözün �ükrü, ibretle bakmak, harama bakmamak, Müslüman�n ve arkada��n�n kusurunu görmemektir. Kula��n �ükrü, iyi �eyler dinlemek, kötü �eyleri, söylenilen ay�plar� dinlememektir.

3- Kendimiz dinin emir ve yasaklar�na uyarken, di�er insanlar�n da bu nimetten istifade etmesini, hidayete ermelerini sa�lamak için çal��mak.

4- Allahü teâlâ çe�itli nimetler verince, buna lay�k olmad��n� dü�ünüp utanmak �ükür olur. �ükürdeki kusurunu bilmek de �ükür olur. �ükredemiyoruz diye özür beyan etmek de �ükürdür. (Allahü teâlâ, kusurlar�m� örtüyor) demek de �ükürdür. �ükür vazifesini yerine getirmenin Allahü teâlân�n bir lütfu oldu�unu dü�ünmek de �ükürdür.

5- Allahü teâlân�n verdi�i her �eye raz� olmak.

6- Nimetlerden faydalan�ld�� müddetçe, Allahü teâlâya isyan etmemek.

7- Yap�lan iyili�i an�p ihsan edeni övmek, yani dille de Elhamdülillah demek.

8- Bir hadis-i �erif meali: (“Allahümme mâ esbaha bî min ni’metin ev bi-ehadin min halk�ke, fe minke vahdeke, lâ �erîke leke, fe lekel hamdü ve leke��ükr” duas�n�, gündüz okuyan o günün, ak�am okuyan o gecenin �ükrünü ifa etmi� olur.) [M. Rabbani 3/17] (Bu duay� ak�am okurken, esbaha yerine emsâ denir.)

9- Vas�talara �ükretmek. Allahü teâlâ nimetlerini, r�zk�m�z� bir vas�tayla gönderir. Onlara te�ekkür etmekle de, Allahü teâlâya �ükretmi� oluruz. Bir hadis-i �erif meali: (�nsanlara te�ekkür etmeyen Allahü teâlâya �ükretmemi� olur.) [�. Ahmed]

Hamd etmek
Sual: Allah’a hamd etmenin, yani Elhamdülillah demenin hükmü nedir?
CEVAP
Hamd etmenin hükmü yerine göre de�i�ir. Birkaç örnek verelim:
Vacib olanlar: Namazda hamd etmek vacibdir. Fatiha suresi okumakla hamd edilmi� olur.
Sünnet olanlar: Duaya ba�larken, hutbede ve yiyip içtikten sonra hamd etmek sünnettir.
Müstehab olanlar: Dualar�n sonunda hamd etmek müstehabd�r.
Mubah olanlar: Her hat�rlad�kça hamd etmek mubaht�r.
Haram olanlar: Haram bir �eyi yiyip içtikten sonra hamd etmek haramd�r.
Küfür olanlar: Domuz eti, �arap gibi kesin haram olan bir �eyi yiyip içtikten sonra hamd etmek haramd�r, hattâ haraml��na önem verilmezse küfür olur.

Say�lamayan nimetler
Sual: Çok s�k�nt�lar� olan bir Müslüman�n, yine de �ükretmesi gerekir mi?
CEVAP
Müslüman olmak en büyük nimete sahip olmak demektir. Bu nimete ne kadar �ükretsek azd�r. Müslüman olan, nimetler içindedir. Allahü teâlâ, (Rahmetim gazab�m� a�t�) buyuruyor. (Deylemi)

Bu bak�mdan, her i�te müminin kâr� çok olur. Birkaç örnek verelim:
1- Günahlar bire bir yaz�l�rken, sevablar en az bire on yaz�l�r. Bire yedi yüze kadar ç�kar, hatta daha da fazla kar��l�k verilir. Bir âyet-i kerime meali:
(Bir iyilik yapana on kat� sevab verilir. Bir kötülük ise ancak misliyle [bire bir] cezaland�r�l�r. Kimseye haks�zl�k yap�lmaz) [Enam 160]

Bir hadis-i �erif meali de �öyledir:
(�yilik yapmak isteyip de yapamayana, Allahü teâlâ, tam iyilik etmi� gibi sevab yazar. E�er o iyili�i yaparsa on, yediyüz misli ve çok daha fazla sevab yazar. E�er kötülü�e niyet eder de yapmazsa, tam bir sevab yazar. O kötülü�ü yaparsa, sadece bir günah yazar.) [Buhari]

2- �yilik yapmaya imkân� olmayan bir mümin samimi olarak, (�u da� alt�n olsa da, herkese da��tsam) diye dü�ünse sanki da��tm�� gibi sevaba kavu�ur, ama imkân�m olsa �öyle h�rs�zl�k ederdim, �öyle günah i�lerdim diye dü�ünse, o günahlar� i�lemedikçe günah yaz�lmaz. Hatta günah i�lemeye karar verip sonra Allah r�zas� için vazgeçse, sevab da al�r.

3- Mümin hastalan�p ibadet edemez hâle gelince, ona yine lütuflar ya�maya ba�lar. Hastayken do�ru dürüst yapamad�� amellere daha çok sevab kazan�r. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Mümin, hastalan�p ibadet edemeyince, Allahü teâlâ, günahlar� yazan soldaki mele�e, “Onun günahlar�n� yazma” emri verir. Sevablar� yazan sa�daki mele�e de, “Ona s�hhatliyken yapt�� amellere verilen sevablar�n en güzelini yaz, ben onun durumunu bilirim ve onu ben bu hâle getirdim” buyurur.) [�bni Asakir]

4- �nsanlar�n amellerini yazan iki�er melek, her sabah ak�am de�i�ir. E�er kul sabah ve günün sonunda iyi i� i�lemi�se, aradaki günahlara bak�lmadan affedilir. Bu ne büyük bir ihsand�r! Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Melekler, insanlar�n amel defterlerini götürdükleri zaman, ba��nda ve sonunda iyi i� yaz�l� ise, gün ortas�nda yap�lanlar� ona ba��larlar.) [Ebu Ya’la]

5- Sevab veya günah yaz�l�rken de melekler mümine lütufta bulunur. Mümin, birkaç günah i�ler, sa�daki âmir olan melek soldakine günahlar� yazd�rmaz, (Biraz bekle, belki bir iyilik) i�ler der. Kul bir iyilik i�leyince, �imdi yazal�m der. Bir iyili�e on sevab verilir. O ki�i üç günah i�lemi�se, 10’dan 3’ü ç�kar, geriye 7 sevab yaz�l�r. Bir hadis-i �erif meali:
(Sa�daki melek, soldaki mele�in âmiridir. Kul, bir iyilik yap�nca, on sevab yazar. Kötülük yap�nca, sa�daki melek, soldaki mele�e, bekle der. O da, 6 saat bekler. E�er kul istigfar ederse, hiç günah yazmaz. �stigfar etmezse, tek bir günah yazar.) [Taberani, Beyheki]

6- Dört rekâtl�k namazda yan�l�p üç mü, dört mü k�ld�m diye �üphelenince, üç kabul eder, bir rekât daha k�lar. Secde-i sehv eder. Peygamber efendimiz, böyle yapan kimse için, (E�er be� rekât k�lm��sa, melekler bir rekât daha ekleyip o namaz� alt� rekât olarak yazarlar) buyuruyor. (Müslim)

Bir rekât fazla k�ld�� namaz bo�a gitmiyor, yan�na bir daha eklenerek iki rekât namaz olarak takdim ediliyor. Hep böyle, müminin lehine hareket edilmektedir. Bir kimse Allah’a bir ad�m yakla��rsa Allahü teâlâ ona on ad�m yakla��yor. Hep nimet içindeyiz.

7- Allah dostlar�n�, sadece seven bile kurtulur. Silsile-i aliyye büyüklerinden, Kâbe-yi �erifi görünce, (Yâ Rabbi, bizi seveni dostun yap) diye dua edenler oldu ve bu dualar� kabul oldu. Demek ki, bu büyükleri seven kurtulur. Bir hadis-i �erif meali de �öyledir:
(Dini sual sormakla dört ki�i sevabda ortakt�r: Sual soran, cevap veren, dinleyen ve bunlar� sevenler.) [Ebu Nuaym]

Gazetede, maillerde bunlar� okuyanlar, radyoda ise dinleyenler de sevaba ortak olur. Bir de, bir kimse gazete alam�yordur yahut bilgisayar�, maili yoktur, okuyam�yordur. Radyoyu o saatte dinleyemiyordur, fakat (Gazete alsayd�m veya bilgisayar�m olsayd� da, bu sual ve cevaplar� okusayd�m) yahut radyoda konu�ulurken (O saatte müsait olsayd�m da dinleseydim) diyordur. Böyle diyenler de, di�erleri gibi sevaba kavu�ur. Mesela, Osman Ünlü hoca konu�uyor, bir mazeretle dinleyemeyen biri, (Ne iyi, suallere nakle uygun cevap veriliyor, Osman hocadan ve ona bu imkân� verenlerden Allah raz� olsun) derse, yine sevaba ortak olur.

8- Yata�a abdestli giren, ölürse �ehit olur. Namaza kalkmak yahut ertesi gün faydal� i�ler yapmak niyetiyle uyuyan�n uykusu ibadet olur. �ki hadis-i �erif meali:
(Âlimlerin uykusu ibadettir.) [�. Gazali]

(Oruçlunun uykusu ibadettir.) [Deylemi]

9- Ramazan ay�na kavu�mak büyük nimettir. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Allahü teâlâ, Ramazan�n ilk gecesi, müminlere rahmet eder. Rahmetle bakt�� kuluna da art�k hiç azap etmez. Ramazan�n son günü, oruç tutan müminlerin hepsini affeder) [Beyheki] (Allahü teâlân�n s�fatlar� da ebedî oldu�u için, raz� olmas�, affetmesi de ebedîdir. Bir defa rahmetle bakarsa, bir defa affederse, art�k ona hiç azap etmez.)

10- Camiye giren bile nimete kavu�uyor. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Camiye giren, o andan itibaren namazda say�l�r.) [�bni Ebi �eybe]

11- Cuma günü ölen bile kurtulur. Bir hadis-i �erif meali de �öyledir:
(Cuma günü ölen mümin, �ehit olur ve kabir azab�ndan kurtulur.) [Ebu Nuaym]

12- Ömründe bir kere günahtan sak�nan, sonunda Cennete gider. Bir hadis-i �erif meali:
(Ömründe bir kere Allah’� anan veya Ondan korkan Mümin, Cehennemden ç�kar.) [Tirmizi]

13- �man eden kâfirin, kâfirken yapt�� iyilikler bo�a gitmedi�i gibi, yapt�� bütün günahlar� da affolur, hatta sevaba çevrilir. Bir âyet-i kerime meali:
(Allahü teâlâ, kâfirken tevbe edip iman eden ve salih amel i�leyenlerin seyyiat�n� hasenata [günahlar�n� sevablara] çevirir. Allah çok affedici ve çok merhamet sahibidir.) [Furkan 70]

Allahü teâlâ, (Affetti�im kimseyi art�k asla k�namam) buyuruyor. Bir hadis-i �erif meali de �öyledir:
(Tevbe eden, hiç günah i�lememi� gibi olur.) [�bni Mace]

14- Rabbimizin affetmedi�i günah yoktur. Bir âyet-i kerime meali:
(De ki, ey çok günah i�lemekle haddi a�an kullar�m! Allah’�n rahmetinden [bizi affetmez diye] ümidinizi kesmeyin! Çünkü Allah, [iman ehlinin] bütün günahlar�n� hiç �üphesiz affeder. Elbette O, sonsuz ma�firet ve nihayetsiz merhamet sahibidir.) [Zümer 53]

15- Allahü teâlâ, âhirette bile, yap�lan cömertlikten veya ba�ka iyilikten dolay� kulunu affeder. Mah�er günü bir tek sevab� kalan mümin, bunu tek sevaba ihtiyac� olan ba�ka mümine ba��lay�nca Allahü teâlâ, ikisini de Cennete koyar. Cehennemden sorgu için ç�kar�lan bir kimseye, (Haydi tekrar Cehenneme) dendi�i zaman, o mümin, aya��ndaki zincirlerle ko�arak Cehenneme gider. Cehenneme gidilirken ko�ulur mu diye soruldu�u zaman, (Dünyada ne ba��m�za gelmi�se, söz dinlememekten ileri gelmi�tir, bari burada söz dinleyeyim diye ko�uyorum) der. Bu söz Allahü teâlân�n ho�una gider ve onu Cennete götürün buyurur.

Te�ekkür ve �ükür
Sual: (�nsanlara te�ekkür etmeyen, Allahü teâlâya �ükretmi� olamaz) hadis-i �erifindeki insanlara te�ekkürden maksat nedir?
CEVAP
(Bize gelen nimete vesile olan kimseye te�ekkür etmedikçe, o nimet için yapaca��m�z �ükrü Allahü teâlâ kabul etmez) demektir. Mesela, evi olmayan bir fakire, hay�rsever bir zengin bir ev hediye etse, o fakir de zengine te�ekkür etmeyip sadece, (Yâ Rabbi, bana ev nasip etti�in için sana �ükrederim) dese, yetmez, bu nimete vesile olan �ahsa da te�ekkür etmesi gerekir.

Nimete �ükür
Sual: Nimetlere �ükretmenin k�sa yolu varsa nedir?
CEVAP
Dinî hususlarda kendimizden üstün olana bak�p kibirlenmemek, dünyal�k hususlarda ise kendimizden a�a��da olana bak�p bizdeki mevcut nimetlere nankörlük etmemek gerekir. Bir hadis-i �erif meali:
(Dinde kendinizden yukar�da olana bak�n, a�a�� olana bakmay�n, yoksa kendinizi be�enip, helâk olursunuz. Dünyal�k hususunda da, kendinizden yukar�da olana bakmay�n, yoksa nankörlük edersiniz. Kendinizden a�a�� olana bak�n ki nimete �ükredesiniz.) [Ey O�ul �lmihali]

�ükür mü, sab�r m�?
Sual: (Allah’�n nimetlerini yiyip, �ükredenin sevab�, oruç tutup sabredenin sevab�ndan az de�ildir) hadis-i �erifinde, �ükretmek, neden oruç tutup sabretmekten daha sevabd�r? Oruç tutup sabreden çok s�k�nt�ya katlan�r, ama �ükretmek daha kolay de�il mi?
CEVAP
Hamd, bütün nimetleri Allahü teâlân�n yarat�p gönderdi�ine inanmak ve söylemek demektir.

�ükür, bütün nimetleri �slamiyet’e uygun kullanmak demektir. Yani Allah’�n verdi�i nimetleri yerinde sarf etmek, gizli aç�k Allah’a itaat edip günahlardan kaç�nmakt�r. Ki�i, Rabbinin verdi�i nimetleri günaha vas�ta k�larsa �ükretmi� olmaz, nankörlük etmi� olur. �ükrün esas�, nimetlerin sahibini bilmek, bunu kalble tasdik edip dille söylemektir.

Büyüklerin söyledikleri gibi, Horasan’�n köpeklerini de aç b�raksan�z, sabretmi� olurlar. �ükretmekse, çok zordur. Onun için Kur’an-� kerimde, (�nsanlar�n ço�u �ükretmez, �ükredenler azd�r) buyuruluyor. Her uzvun �ükrü vard�r:
1- Ellerin �ükrü: Harama el uzatmamak, helal olan �eyleri tutmak,
2- Dilin �ükrü: Yalan, g�ybet, iftira, fuhu� söz gibi kötü �eylerden uzak durmak, hay�r söylemek ve Allahü teâlây� zikretmek,
3- Gözlerin �ükrü: Harama bakmamak, Müslümanlar�n kusurlar�n� görmemek ve her �eye ibretle bakmak,
4- Kulaklar�n �ükrü: �yi �eyler dinlemek, kötü �eyleri, çalg�lar� dinlememek, söylenilen ay�plar� duymamak,
5- Burnun �ükrü: Haram �eyler koklamamak, helal olanlar� koklamak,
6- Ayaklar�n �ükrü: Kumarhane, meyhane gibi kötü yerlere gitmemek; camiye ve salih akrabalar�, di�er salih zatlar� ziyarete gitmek,
7- Fercin �ükrü: Zinadan, livatadan uzak durmak, nikâhl� e�le beraber olmak,
8- Midenin �ükrü: Haram lokmadan sak�nmak, helal �eyleri yiyip içmek,
9- Kalbin �ükrü: Kibir, ucb, suizan, öfke, riya, kin, haset, mal ve makam sevgisi, övülmeyi sevmek, ay�planmaktan korkmak, övünmek gibi �eylerden kaçmak; ilim, tefekkür, r�za, hayâ, tevazu, merhamet, mürüvvet, hüsnüzan etmek gibi güzel vas�flara sahip olmak, yani kötü s�fatlardan kurtulup güzel huylarla süslenmek,
10- Bedenin �ükrü: Oruç tutmak, namaz k�lmak ve bedenle yap�lan ibadetleri yapmak.

Di�er �ükürlerden baz�lar�:

Allah’� tan�man�n �ükrü: Bildirdi�i emir ve yasaklara riayet edip hubb-i fillah ve bu�d-� fillah üzere olmak, yani sevdiklerini sevip dü�manlar�na dü�man olmak ve ayr�ca çok elhamdülillah demektir.
Peygamberi tan�man�n �ükrü: Ehl-i sünnet itikad� üzere olup sevdiklerini ve onu sevenleri sevmek, sevmediklerini ve onu sevmeyenleri sevmemek, sünnetiyle amel etmektir.
Bir büyü�ü tan�man�n �ükrü: Eserlerini okumak, okutmak ve yaymak, talebeleriyle birlik beraberlik içinde olmakt�r.
�man�n �ükrü: Do�ru iman bilgilerini Allahü teâlân�n di�er kullar�na ula�t�rmak, hubb-i fillah, bu�d-� fillah üzere olmak. Yani sevdi�ini Allah için sevmek, sevmedi�ini de Allah için sevmemektir.
Akl�n �ükrü: Akl� dinin emretti�i �ekilde kullanmakt�r.
�lmin �ükrü: Bildi�iyle amel etmek ve emr-i maruf yapmakt�r.
Sa�l��n �ükrü: Oruç tutmak, bedeni günah olan yerlerde h�rpalamamak, dinin emretti�i yerlerde kullanmakt�r.
Mal�n �ükrü: Zekât, sadaka vermek, hay�r hasenat yapmakt�r.
Evin �ükrü: Evde günah olan i�ler yapmamak ve misafir a��rlamakt�r.
Araban�n �ükrü: Faydal� hizmetlerde kullanmakt�r.
Mesle�in �ükrü: Mesle�i dine uygun �ekilde kullanmakt�r.
E�in �ükrü: Haklar�na riayet etmek ve onu üzmemeye çal��makt�r.
Evlad�n �ükrü: Güzel bir isim koymak, akikas�n� kesmek ve �slam terbiyesi üzere yeti�tirmektir.
Dertten kurtulman�n �ükrü: �ükür secdesi yapmak veya �ükür namaz� k�lmakt�r.
Günün �ükrü: (Allahümme mâ esbaha bî min ni’metin ev bi-ehadin min halk�ke, fe minke vahdeke, lâ �erîke leke, fe lekel hamdü ve leke�-�ükr) diyen gündüzün �ükrünü yerine getirir. Ak�am (Mâ esbaha) yerine (Mâ emsâ) diyerek okuyan da gecenin �ükrünü yerine getirmi� olur.
�badet etmenin �ükrü: Sabah ak�am yüz kere, (Sübhanallahi ve bi-hamdihi sübhanallahil’azîm) demektir.
Bütün nimetlerin �ükrü: Bütün nimetlerin, Allahü teâlân�n lütfu ve ihsan� olduklar�n� dü�ünerek �slam’�n be� �art�n� kusursuz yerine getirmektir. Bunun için, �u üç hususa riayet etmelidir:
1- Ehl-i sünnet itikad�na göre itikad� düzeltmek,
2- �slamiyet’i Ehl-i sünnet âlimlerinin ilmihal kitaplar�ndan ö�renip bunlara uymak,
3- Tasavvuf büyüklerinin yolunda, kalbi ve nefsi temizlemektir.

�ükretmek nas�l olur?
Sual: Allah’a �ükretmek ne demektir, nas�l yap�l�r?
CEVAP
�mam-� Rabbani hazretleri (Allah’a �ükretmek, Ona inan�p, emir ve yasaklar�na riayet etmekle olur) buyuruyor. (3/41)

Bir âyet-i kerime meali de �öyle:
(Ya Musa, sana verdi�im emir ve yasaklara sar�l da, �ükredenlerden ol!) [Araf 144]

Bir hadis-i �erif meali de �öyledir:
(Bir nimet için Elhamdülillah diyen, nimetin �ükrünü eda etmi� olur.) [Beyheki]

Kur’an-� kerimde üç �ey, üç �eyle beraber bildirildi. Biri yap�lmazsa, ikincisi kabul olmaz.
1- Resulullah’a itaat edilmedikçe, Allahü teâlâya itaat edilmi� olmaz.
2- Ana, babaya �ükredilmedikçe, Allahü teâlâya �ükredilmi� olmaz.
3- Zekât verilmedikçe, namazlar kabul olmaz. (Tefsir-i Mugni)

�ükreden kurtulur. Bir âyet-i kerime meali:
(Allah’a iman edip, nimetlerine �ükrederseniz, size niçin azap etsin?) [Nisa 147]

�ükredenin kazanc� nedir? �ki âyet-i kerime meali:
(�ükrederseniz elbette nimetimi art�r�r�m.) [�brahim 7]

(Biz �ükredenlerin mükâfat�n� verece�iz.) [Âl-i �mran 145]

�ükür bu kadar önemliyken, �ükredenler azd�r. Bir âyet-i kerime meali:
(Kullar�m içinde hakk�yla �ükreden azd�r.) [Sebe 13]

Yine �mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
�slam’�n be� �art�n� yerine getiren, nimetlere �ükretmi� olur. �ükreden de, Cehennem azab�ndan kurtulur. Salih amel, �slam’�n be� �art�d�r. �slam’�n bu be� temelini, bir kimse hakk�yla kusursuz yaparsa, Cehennemden kurtulur; çünkü bunlar, salih i�ler olup, günahlardan ve çirkin �eylerden korur. Bir âyet-i kerime meali:
(Kusursuz k�l�nan bir namaz, insan� kötü i�lerden korur.) [Ankebut 45] (1/304)

�ükrün önemi hakk�nda iki hadis-i �erif meali de �öyledir:
(Nimete kavu�unca �ükreden, belaya u�ray�nca sabreden, haks�zl�k yap�nca af diler, zulme u�ray�nca ba��larsa, emniyet ve hidayet üzere olur.) [Taberani]

(�u üç �ey iman alametidir: Belaya sab�r, nimete �ükür, kazaya r�za.) [�hya]

Allah’� anmak
Sual: �badet edebilmek, Allah’tan bir nimet midir? �ükretmek gerekir mi?
CEVAP
Her �ey Allahü teâlâdand�r. Nimetlerine �ükretmek gerekir. Mesela Allahü teâlây� anmak da bir ibadettir. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Allah’� anmak, Allah’�n bir nimetidir. Onun �ükrünü eda edin!) [Deylemi]

�ükür nimeti
Sual: Do�u�tan nimetlere kavu�tu�umuz gibi, sonradan da, say�lamayacak kadar maddî ve manevî çe�itli nimetlere kavu�uyoruz. Nimet çok olunca �ükür hat�r�m�za gelmiyor. �ükretmedi�imiz için vebali oluyor mu?
CEVAP
Elbette, vebali olur. Bir hadis-i �erifte, (Sizin günah i�lemenizden çok, nimetlere �ükretmemenizden korkuyorum. �ükredilmeyen nimetler öldürücü ve yok edicidir) buyuruldu. (�bni Asakir)

E�er �ükredilmezse, hem nimet elden al�n�r, hem de nankörlü�ün cezas�n� çekeriz. �ükredersek, hem sevaba kavu�uruz, hem de nimetin yok olmas�n� önlemi� oluruz. �ki hadis-i �erif �öyledir:
(Bir kimse, Allahü teâlân�n kendine verdi�i nimete Elhamdülillah derse, o nimetin �ükrünü ödemi� olur. Bir daha derse, sevab� art�r�l�r. Üçüncü defa derse, günahlar� affolur.) [Beyhekî]

(Nimete hamd etmek, o nimetin elden ç�kmas�na kar�� bir garantidir.) [Deylemî]

Hâline �ükretmek
Sual: Her türlü belaya u�rayan kimsenin, yine sabretmesi mi gerekir?
CEVAP
Elbette sabretmesi gerekir. Beterin beteri oldu�unu dü�ünerek her hâlimize �ükretmeliyiz. Sabretmezsek elimize ne geçecek ki?

�sa aleyhisselam, cüzzamdan etleri dökülmü�, gözleri kör olmu�, her taraf� peri�an yatalak ve fakir bir genç hastan�n, (Çoklar�n� müptela etti�i dertlerden beni koruyan Allahü teâlâya hamdolsun) dedi�ini i�itince, (Sana gelmedik belâ m� var da, böyle dua ediyorsun?) buyurdu. Hasta genç, (Ben iman ve marifet sahibiyim, kalbimde dünya ve para sevgisi yok) dedi. Hazret-i �sa, (Do�ru söyledin) buyurarak elini hastan�n vücuduna sürdü. Gözleri aç�ld�, vücudunu kaplayan hastal�k da hemen geçti. Eskisinden daha güzel bir genç oldu. (Eskiden günah i�leyecek durumda de�ildim. �imdi bu yak��kl� hâlimle günah i�lersem felaket olur) diye korkmaya ba�lad�. Fakat Hazret-i �sa ile birlikte sa� salim uzun müddet ya�ad�lar.

Nimeti göstermek
Sual: (Allahü teâlâ, sana bir mal verince, bu nimetin eserinin senin üzerinde görülmesini sever) hadis-i �erifi, maddî �eyler için midir, yoksa manevî �eyler de buna dâhil midir?
CEVAP
Elbette dâhildir. Manevî nimetler, mal mülk gibi maddî nimetlerden daha büyüktür. Mesela iman nimeti, malla mülkle ölçülmez. �man nimetinin �ükrünü göstermek gerekir. Allahü teâlâ, (Nimetlerime �ükrederseniz artt�r�r�m) buyuruyor. �ükrün dereceleri var. Allahü teâlâ, (Ey, imanla �ereflenen müminler, iman nimetinin �ükrünü ifa edebilmek için birbirinizi seviniz!) buyuruyor. Ana babadan, karde�ten daha çok sevmek gerekir. Hele, ana baba bu yolda ise, elbette onlar� da böyle sevmek gerekir. �man �ükrünü yerine getirmek için insanlar�n Cehennemden kurtulmas�na çal��mak gerekir. Bunu da güler yüzle, tatl� dille yapmal�, dini do�ru olarak ö�reten kitaplar� ucuza satarak veya ücretsiz da��tarak, milletin iman�n� korumaya çal��mal�d�r.

�man nimetine �ükretmek için dua da etmek gerekir. Mesela abdeste ba�larken okunan �u duay�, kim okursa, iman nimetine �ükretmi� olur.
(Elhamdülillahi alâ dînil islâm ve alâ tevfîkil îmân ve alâ hidâyetir-rahman.)

�man�n�n sa�lamla�mas� için bu duay� okumal�. Çünkü �ükredince nimet artar. �man artmaz, ama kuvvetlenir. Di�er nimetlerine �ükredince artar, imana �ükredince sa�lamla��r, kuvvetlenir.

“Nas�ls�n” diyene “elhamdülillah” denmez mi?
Sual: Yeni türeyen baz� kimseler, (Nas�ls�n diyene elhamdülillah denmez, �ükürler olsun demek gerekir) diyorlar. Böyle bir �ey var m�d�r?
CEVAP
Elhamdülillah denmez demek çok yanl��t�r. Elhamdülillah diyerek hamd etmek çok uygundur. Hamd ile �ükür aras�nda baz� farklar vard�r:
Hamd, bütün nimetleri Allahü teâlân�n yaratt��na ve gönderdi�ine inanmak ve söylemektir. �ükür, bütün nimetleri �slamiyet'e uygun olarak kullanmak demektir. Yani, hamd kalb ve dil ile; �ükür ise fiilen yap�l�r.

�mam-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki:
Hamd etmek, �ükretmekten daha k�ymetlidir. Çünkü �ükretmekte nimetleri göz önündedir. Hamd ederken nimetleri de, elemleri de sevilmektedir. Çünkü Allahü teâlân�n verdi�i elemler, nimetler gibi güzeldir. Hamd devaml�d�r. Nimet zaman�nda da, s�k�nt�l� hâllerde de hamd edilir. �ükür ise nimet zamanlar�nda olur, nimet kalmay�nca, ihsan bitince �ükür de kalmaz. (2/33)

Demek ki, �ükür sadece nimet verildi�i zaman oluyor. Hamd ise, nimet de olsa, s�k�nt� da olsa Allahü teâlâdan geldi�i için onu memnuniyetle kar��lamakt�r. Bu, çok k�ymetli bir �ey ise de, böyle her zamanda hamd eden azd�r.

Vermek istemeseydi
Sual: �mam-� Rabbani hazretleri, (Allah, vermek istemeseydi, istek vermezdi) buyuruyor. Benim uygunsuz bir k�zla evlenme iste�im var. Bir de, bende çe�itli günahlar� i�leme iste�i mevcuttur. Bu istekleri Allah bana vermeseydi elbette ben bunlar� istemezdim. Bu istekleri Allah verdi�i için, benim bunlar� i�lemem günah olmaz, de�il mi?
CEVAP
Oradaki istek, günah i�leme iste�i de�il, Allah'a kavu�ma iste�idir. O yaz�n�n tamam� �öyledir:
(Allahü teâlâ, kendini aramak arzusunu artt�rs�n. Ona kavu�maya mani olan �eylerden sak�nmak nasip eylesin! Allahü teâlây� istemekte, Onun için yan�p yak�lmakta oldu�unuzu bildirdi�i için, çok ho�a gitti. Çünkü istemek, kavu�man�n müjdecisidir. Yan�p yak�lmak da, kavu�man�n ba�lang�c� demektir. Büyükler, (Vermek istemeseydi, istek vermezdi) buyuruyor. �stek nimetinin k�ymetini bilip, bunun elden kaçmas�na sebep olacak �eylerden sak�nmal�. �ste�in gev�ememesine ve ate�in so�umamas�na dikkat etmeli. Bu nimetin elden ç�kmamas�na en çok yarayan �ey, buna �ükretmektir. Çünkü �brahim sûresinin yedinci âyetinde mealen, (Nimetlerime �ükrederseniz, elbette artt�r�r�m) buyuruldu.) [m. 61]

Günah i�lemek Allah'a kavu�maya mani olur. Allah'a kavu�maya mani olan �eylerden sak�nmak ve Ona kavu�ma iste�ine �ükretmek gerekir.

Nimetin bedeli
Sual: (Nimetin bedeli Elhamdülillah’t�r) hadisi gere�ince, elde etti�imiz bir �ey için Elhamdülillah demekle o nimetin bedeli ödenmi� olur mu?
CEVAP
Ne maksatla Elhamdülillah dedi�ine bak�l�r. Mesela bir kimsenin eline bir miktar para geçse, onunla �arap al�p içse, (Elhamdülillah, elime para geçti, �arab�m� alabildim) dese, nimetin �ükrünü eda etmi� olamaz. O nimeti, dinimizin emretti�i yerlerde kullan�rsa, ancak o zaman �ükretmi� olur.

Çok �ükür Elhamdülillah
Sual: (“Çok �ükür Elhamdülillah” demek yanl��t�r. Çünkü hamd etmekle �ükretmek ayn�d�r) deniyor. Böyle söylemenin mahzuru olur mu?
CEVAP
Hiç mahzuru olmaz, aksine iyi olur. �ükürle hamd aras�nda fark vard�r:
Hamd, bütün nimetleri Allahü teâlân�n yaratt��na ve gönderdi�ine inan�p söylemek demektir. �ükür, bütün nimetleri �slamiyet'e uygun olarak kullanmak demektir. Yani hamd dille, �ükür bedenle yap�l�r. Bir örnek verelim:
Sa�l�kl� bir kimse, (Elhamdülillah sa�l��m yerindedir) derse hamd etmi� olur. Sa�l��n� dinin emrine uymakta kullan�rsa �ükretmi� olur. Sa�l��n� günah i�lemekte y�prat�rsa, �ükretmemi�, nankörlük etmi� olur.

�ükürle hamd etmenin farkl� bir tarifi daha vard�r. Bu konuda �mam-� Rabbanî hazretleri buyuruyor ki:
Hamd etmek, �ükretmekten daha k�ymetlidir. Çünkü �ükretmekte nimetleri göz önündedir. Hamd ederken nimetleri de, elemleri de sevilmektedir. Allahü teâlân�n verdi�i elemler, nimetler gibi güzeldir. Hamd devaml�d�r. Nimet zaman�nda da, s�k�nt�l� hâllerde de hamd edilir. �ükürse nimet zamanlar�nda olur, nimet kalmay�nca, ihsan bitince �ükür de kalmaz. (2/33)
Demek ki, �ükür sadece nimet verildi�i zaman oluyor. Hamd ise, nimet de olsa, s�k�nt� da olsa Allahü teâlâdan geldi�i için onu memnuniyetle kar��lamakt�r.

Yine �mam-� Rabbanî hazretleri buyuruyor ki:
Hadis-i �erifte, (Allahümme mâ esbaha bi min nimetin ev bi-ehadin min halk�ke, fe minke vahdeke, lâ �erike leke, fe lekel hamdü ve leke��ükür” duas�n� sabah okuyan, gündüzün, gece okuyan da, o gecenin �ükrünü ifa etmi� olur) buyurulmu�tur. (Mektubat-� Rabbani 3/17)

Bu duada da, (Sana hamd ve �ükrediyoruz) deniyor. Hamd ve �ükür ayn� mânada olsayd� beraber kullan�lmazd�. �kisi yak�n mânada bile olsa, (Çok �ükür Elhamdülillah) demenin hiç mahzuru olmaz.

Vücudun zekât�
Sual: Bütün uzuvlar�m yerli yerinde. Bir hastal��m yok. Akl�m ve iman�m da var. Bunlar�n �ükrünü nas�l yapar�m? Büyük ve güzel bir evimiz de var. Evin �ükrü nas�l olur?
CEVAP
�slam’�n be� �art�na uyan, her türlü �ükrü yapm�� olur. Beden için ayr� bir �ükür de vard�r. Bir hadis-i �erif:
(Her �eyin zekât� vard�r, vücudun zekât� da oruçtur.) [�bni Mace]

Demek ki oruç tutarsak, vücudumuzun zekât�n� ödemi�, �ükrünü yapm�� oluruz. Ba�ka bir hadis-i �erifte, (Oruç tutan sa�l�kl� olur) buyuruluyor. (�bni Mace)

Ev için ayr� bir �ükür de vard�r. Bir hadis-i �erif:
(Her �eyin bir zekât� vard�r. Evin zekât� ise, misafir odas�d�r.) [A. Rifaî]

Misafir kabul eden ki�i, evinin �ükrünü yerine getirmi� olur. Bir hadis-i �erifte, (Misafir girmeyen eve, melekler de girmez) buyuruluyor. Melek girmeyen eve �eytan girer. O hâlde misafiri nimet bilmeli. Misafirin gelmesi maddî ve manevî yönden çok faydal�d�r. Misafir gelen evde hay�r ve bereket olur. Misafir r�zk�yla gelir. Üstelik ev halk�n�n ma�firetine sebep olur.

Her nimeti gönderen, Allahü teâlâd�r
Herkese her nimeti gönderen, her �eyi var eden, ancak Allahü teâlâd�r. Her varl��, her ân varl�kta durduran Odur. Kullardaki üstün ve iyi s�fatlar, Onun lütfu ve ihsân�d�r. Hayat�m�z, akl�m�z, ilmimiz, gücümüz, görmemiz, i�itmemiz, söyleyebilmemiz, hep Ondand�r. Saymakla bitirilemeyen çe�itli nimetleri, iyilikleri gönderen hep Odur. �nsanlar� güçlüklerden, s�k�nt�lardan kurtaran, duâlar� kabul eden, dertleri, belâlar� gideren hep Odur. R�z�klar� yaratan ve ula�t�ran yaln�z Odur. �hsân� o kadar boldur ki, günâh i�leyenlerin r�zk�n� kesmiyor. Günâhlar� örtmesi o kadar çoktur ki, emrini dinlemeyen, yasaklar�ndan sak�nmayanlar�, herkese rezîl ve rüsvâ etmiyor ve nâmus perdelerini y�rtm�yor. Aff� ve merhameti o kadar çoktur ki, cezây� ve azâb� hak edenlere azap vermekte acele etmiyor. Nimetlerini, ihsânlar�n�, dostlar�na ve dü�manlar�na saç�yor. Kimseden bir �ey esirgemiyor. Bütün nimetlerinin en üstünü, en k�ymetlisi olarak da, do�ru yolu, saâdet ve kurtulu� yolunu gösteriyor. Yoldan sapmamak ve Cennete girmek için te�vik buyuruyor. Cennetteki sonsuz nimetlere ve kendi r�zas�na, sevgisine kavu�abilmemiz için, Sevgili Peygamberine uymam�z� emrediyor.

Allahü teâlân�n nimetleri güne� gibi meydandad�r. Ba�kalar�ndan gelen iyilikler, yine Ondan gelmektedir. Ba�kalar�n� vâs�ta k�lan, onlara iyilik yapmak iste�ini veren, onlara iyilik yapabilecek gücü, kuvveti veren, yine Odur. Bunun için, her yerden, herkesten gelen nimetleri gönderen hep Odur. Ondan ba�kas�ndan iyilik, ihsân beklemek, emânetçiden emânet ve fakîrden sadaka istemeye benzer.

�nsan�n, bu nimetleri gönderen Allahü teâlâya, gücü yetti�i kadar �ükretmesi, insanl�k vazîfesidir. Akl�n emretti�i bir vazîfe, bir borçtur. Allahü teâlâya yap�lmas� icap eden bu �ükrü yerine getirebilmek, kolay bir i� de�ildir. Çünkü insanlar, zay�f, muhtaç, ay�pl� ve kusurludur. Allahü teâlâ ise, ay�plardan, kusurlardan, uzakt�r.

�nsanlar�n Allahü teâlâya kar��, kalp, dil ve bedenle yapmalar� ve inanmalar� lâz�m olan �ükür borcu, kulluk vazîfeleri, Allahü teâlâ taraf�ndan bildirilmi� ve Onun Sevgili Peygamberi taraf�ndan ortaya konmu�tur. Allahü teâlân�n gösterdi�i ve emretti�i kulluk vazîfelerine �slâmiyet denir. Allahü teâlâya �ükür, Onun Peygamberinin getirdi�i yola uymakla olur. Allahü teâlâya �ükür, Onun Peygamberinin getirdi�i yola uymakla olur. Bu yola uymayan, bunun d��nda kalan hiçbir �ükrü, hiçbir ibâdeti, Allahü teâlâ kabul etmez, be�enmez...

Sual: �ükür secdesi diye bir secde var m�d�r varsa niçin ve nas�l yap�l�r?
Cevap: �ükür secdesi de, tilavet secdesi gibidir. Kendisine nimet gelen veya bir dertten kurtulan kimsenin, Allahü teâlâ için secde-i �ükür yapmas� müstehabd�r. Secdede önce, Elhamdülillah denir, sonra, secde tesbihini okur. Namazlardan sonra �ükür secdesi yapman�n mekruh oldu�u, Mektûbât-� Ma'sûmiyye’de de yaz�l�d�r. Cahillerin sünnet veya vacip sanaca�� mubahlar� yapmak da, tahrimen mekruhtur. Bidat has�l olmas�na sebep olur.

Sual: Allah�n verdi�i nimetlere �ükür hususunda, öncelik nedir, hangi nimetler ön plandad�r?
Cevap: �slâm âlimleri, insanlar�n Allahü teâlâya kar�� ükür borcunu nas�l yapaca�� hususunu, öncelikli olarak hangi nimetlere �ükredilece�i konusunu farkl� farkl� bildirmi�lerdir. Baz�lar�na göre, birinci vazife, Allahü teâlân�n varl��n� dü�ünmektir. Baz�lar�na göre, nimetlerin Ondan geldi�ini anlamal�, dil ile hamd, �ükür ve sena etmelidir. Baz�lar�na göre, birinci vazife, Onun emirlerini yapmak, yasaklar�ndan, haramlar�ndan sak�nmakt�r. Bir k�sm� da, insan önce kendini temizlemeli, böylece, Allahü teâlâya yakla�mal�d�r, dedi. Baz�lar�, insanlar� ir�ad etmeli, do�ru, salih olmalar�na çal��mal�d�r, dedi. Baz�lar� da, insan�n belli bir vazifesi olmaz, her insan�n kendine göre, ba�ka ba�ka vazifeleri ve öncelikleri olur, dedi.

Sual: Allaha �ükretmek, sadece elhamdülillah demekle mi olmaktad�r?
Cevap: �ükür, Allahü teâlân�n verdi�i bütün nimetleri, Onun bildirdi�i yani �slâmiyete uygun olarak kullanmak demektir. Nimet ise, faydal� �ey demektir. Nimetler, Ehl-i sünnet âlimlerinin kitaplar�nda yaz�l�d�r. Ehl-i sünnet âlimleri, me�hur olan dört mezhebin âlimleridir.

�ükredilirse, nimetler artar
Sual: Bir insan veya bir millet kavu�tuklar� nimetin k�ymetini bilmezlerse, bu nimetler onlar�n elinden gider mi?
Cevap: Allahü teâlâya �ükretmek, Onun dinini kabul etmek, emrettiklerini yapmak, yasak ettiklerinden de sak�nmak demektir. Nimetin k�ymeti bilinmeyince, elden gider, �ükredilince elde kal�r ve artar. Sûre-i �brahimin 7. âyetinde mealen;
(�ükrederseniz, verdi�im nimetleri elbette artt�r�r�m) buyurulmaktad�r.

Peygamberlerin bildirdikleri emir ve yasaklar, insanlar için birer rahmettir, iyiliktir. Bu emir ve yasaklar, inkar edenlerin söyledikleri gibi, külfet, eziyet olmad�� gibi akla da ayk�r� de�ildir. �yilik edenlere, �ükretmek yani, sevindi�ini bildirmek, akl�n istedi�i bir �eydir. Dinin bildirdi�i hükümler, bütün nimetleri, iyilikleri yaratan, gönderen Allahü teâlâya kar��, �ükrün nas�l yap�laca��n� göstermektedir. Ayr�ca dünyan�n, hayat�n düzeni, cenab-� Hakk�n bu emirlerini yapmakla ve yasak ettiklerinden de sak�nmakla mümkün olur. E�er Allahü teâlâ, herkesi kendi ba��na b�raksayd�, kötülükten, kar��kl�ktan ba�ka bir �ey olmazd�. Allahü teâlân�n haram etmesi olmasayd�, nefisleri, keyifleri pe�inde ko�anlar, ba�kalar�n�n mallar�na, canlar�na, �rzlar�na sald�r�r, kar��kl�klar has�l olur, sald�ran da, kar��s�ndakiler de, zarar görürlerdi.

�nsanlar�n, Allahü teâlân�n emir ve yasaklar�ndan uzakla�t�kça, geçimsizlik, sefalet, s�k�nt� ile k�vrand�klar� hep görülmü�tür. Teknoloji, ak�llara hayret verecek �ekilde ilerledi�i halde, dünyadaki huzursuzlu�un, s�k�nt�n�n azalmad�� hatta artt�� görülmektedir. Allahü teâlâ, insanlar�n saadetlerine sebep olan �eyleri emretti, felaketlerine sebep olanlar� da yasak etti. Dinli olsun, dinsiz olsun, bir kimse bilerek veya bilmeyerek, bu emir ve yasaklara uydu�u kadar, dünyada rahat ve huzur içinde ya�ar. E�er iman ederse, ahirette de, ebedi saadete kavu�ur.

Bir kimse, Allahü teâlân�n ihsan etti�i nimetlerin k�ymetini bilir, buna göre ya�ar, kendinde bir de�i�me olmazsa, bu kimseye verilen nimetler, onda hep kal�r hatta artar. Bu hal, bir insan için oldu�u gibi cemiyet ve milletler için de ayn�d�r. Nitekim Ra’d sûresinin 11. âyetinde mealen;
(Bir millet, kendini bozmad�kça, Allah onlar�n hâllerini de�i�tirmez) buyurulmu�tur.

Sual: Hamdetmek ne demektir, ne anlamda ve niçin söylenmektedir?
Cevap: Hamd, bütün nimetleri Allahü teâlân�n yaratt��na ve gönderdi�ine inanmak ve söylemek demektir. Hamd, Elhamdülillah demektir. Bunun anlam�, herhangi bir kimse, herhangi bir zamanda, herhangi bir yerde, herhangi bir kimseye, herhangi bir �eyden dolay�, herhangi bir suretle hamd ederse, bu hamd ve senalar�n, metihlerin, övmelerin hepsi, Allahü teâlân�n hakk�d�r demektir.

Nimetlerden mahrum kalman�n sebebi
Sual: �nsanlardan baz�lar�n�n, Allah taraf�ndan gönderilen nimetlere kavu�amamas�n�n sebebi ne olabilir?
Cevap: Konu ile alakal� olarak �mâm-� Rabbânî hazretleri, Muktûbât kitab�nda, bir talebesine hitaben buyuruyor ki:
“Allahü teâlân�n feyizleri, nimetleri, ihsanlar�, yani iyilikleri, her an, insanlar�n iyisine, kötüsüne herkese gelmektedir. Herkese mal, evlat, r�z�k, hidayet ve daha her iyili�i fark gözetmeksizin göndermektedir. Kullar�n�n günahlar�n� yüzlerine vurmuyor. Kendisine kar�� gelenlerin, günah i�leyenlerin r�z�klar�n� kesmiyor. Dünya için çal��anlara kar��l�klar�n�, fark gözetmeksizin veriyor. Fark, bunlar� kabulde, alabilmekte ve baz�lar�n� da alamamak suretiyle, insanlardad�r. Nitekim güne�, hem çama��r y�kayan adama, hem de çama��rlara, ayn� �ekilde, parlamakta iken, adam�n yüzünü yak�p karart�r, çama��rlar�n� ise beyazlat�r. Güne�, elmaya ve bibere ayn� �ekilde parlad�� hâlde, elmay� k�zart�nca tatl�la�t�r�r; biberi k�zart�nca ac�la�t�r�r. Tatl�l�k ve ac�l�k hep güne�in parlamas� ile ise de, aralar�ndaki fark, güne�ten de�il, kendilerindendir.

�nsanlar�n, Allahü teâlâdan gelen nimetlere nail olmamalar�, Ondan yüz çevirdikleri içindir. Yüz çeviren, elbette bir �ey alamaz. A�z� kapal� bir kap, nisan ya�muruna elbette kavu�amaz. Evet, yüz çeviren birçok kimsenin, nimetler içinde ya�ad�� görülüp, mahrum kalmad�klar� zan olunuyor ise de, bunlarda nimet olarak görülenler, hakikatte azab ve felaket tohumlar�d�r. Mekr-i ilâhî ile yani Allahü teâlân�n aldatarak, nimet �eklinde gösterdi�i musibetlerdir. O kimseleri harap etmek ve daha ziyade az�p, sap�tmalar� içindir. Nitekim, Mü'minûn suresinin 56. âyetinde mealen, (Kâfirler, mal ve çok evlat gibi dünyal�klar� verdi�imiz için, kendilerine iyilik mi ediyoruz, yard�m m� ediyoruz san�yor. Peygamberime inanmad�klar� ve din-i islâm� be�enmedikleri için, onlara mükafat m� ediyoruz, diyorlar? Hay�r, öyle de�ildir. Aldan�yorlar. Bunlar�n nimet olmay�p, musibet oldu�unu anlam�yorlar) buyurulmu�tur. O hâlde, Hak teâlâdan yüz çevirenlere verilen dünyal�klar, hep harapl�kt�r, felakettir. �eker hastas�na verilen tatl�lar, helvalar gibidir. Onu bir an evvel helake sürükler. Allahü teâlâ, bizleri, böyle olmaktan korusun!”

Allahü teâlâya kar�� ükür borcu
Sual: �ükür nedir ve insan, Allahü teâlâya kar�� laz�m olan �ükür borcunu nas�l ve ne �ekilde yapmal�d�r?
Cevap: Allahü teâlâya �ükretmek, Onun dinini kabul etmek ve �slâmiyetin ahkam�n�, bildirdi�i hükümleri yapmak, yerine getirmek demektir. Hamd, bütün nimetleri Allahü teâlân�n yarat�p gönderdi�ine inanmak ve söylemek demektir. �ükür; bütün nimetleri �slâmiyete uygun olarak kullanmakt�r. �slâm âlimlerinden baz�s� �ükrü, Allahü teâlân�n varl��n� dü�ünmek; baz�s� nimetlerin Ondan geldi�ini anlamal� ve dil ile hamd ve sena etmeli; baz�s�, Onun emirlerini yapmak, haramlar�ndan sak�nmak; bir k�sm� da, insan önce kendini temizlemeli, böylece, Allahü teâlâya yakla�mal� ve baz�s� da, insanlar� ir�ad etmeli, do�ru, salih olmalar�na çal��mal� diye tarif etmi�lerdir.

Sonra gelen �slâm alimleri de buyuruyor ki:
“�nsan�n Allahü teâlâya kar�� vazifesi üçe ayr�l�r:
Birincisi, bedeni ile yapaca�� i�lerdir ki, namaz, oruç gibi.

�kincisi, ruhu ile yapaca�� vazifedir ki, do�ru itikat etmek, Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdikleri gibi iman etmek, inanmak.

Üçüncüsü, insanlara adalet yapmakla, Allahü teâlâya yakla�makt�r. Bu da, emaneti muhafaza, insanlara nasihat etmek, evvela �slâmiyeti ö�retmekle olur.”

Bütün bunlardan anla��l�yor ki, ibadet üçe ayr�l�r: Do�ru itikat, do�ru söz ve do�ru i�. Bunlardan son ikisinde, aç�k olarak emredilmemi� olanlar, zamana ve �artlara göre de�i�ir. Allahü teâlâ, Peygamberleri vas�tas� ile de�i�tirir. �badetleri, insanlar de�i�tiremez. Peygamberler ve bu Peygamberlerin vârisleri olan, Ehl-i sünnet mezhebinin âlimleri, ibadetlerin çe�itlerini ve nas�l yap�lacaklar�n� ayr� ayr� bildirmi�lerdir. Herkesin bunlar� ö�renmesi ve ona göre hareket etmesi laz�md�r. K�sacas�, do�ru itikat, do�ru söz ve amel-i salih, birinci vazifedir. Bütün �slâm âlimleri ve tasavvuf büyükleri buyurdular ki:
“�nsana vacib olan birinci vazife, iman, amel ve ihlas sahibi olmakt�r. Dünya ve ahiret saadetleri, ancak bu üçüne kavu�makla elde edilir. Amel, kalp ile ve dil ile, yani söz ile ve beden ile yap�lacak i�ler demektir. Kalbin i�leri, ahlakt�r. �hlas, amelini yani bütün i�lerini, ibadetlerini, yaln�z Allahü teâlân�n r�zas�na, sevgisine kavu�mak için yapmak demektir.”

Sual: Verdi�i nimetlerinden dolay�, Allahü teâlâya ne yap�l�rsa �ükredilmi� olur?
Cevap: �nsanlar�n Allahü teâlâya kar��, kalp, dil ve beden ile yapmalar� ve inanmalar� laz�m olan �ükür borcu, kulluk vazifeleri, Allahü teâlâ taraf�ndan bildirilmi� ve Onun sevgili Peygamberi taraf�ndan ortaya konmu�tur. Allahü teâlân�n gösterdi�i ve emretti�i kulluk vazifelerine �slâmiyet denir. Allahü teâlâya �ükür, Onun Peygamberinin getirdi�i yola uymakla olur. Bu yola uymayan, bunun d��nda kalan hiçbir �ükrü, hiçbir ibadeti, Allahü teâlâ kabul etmez, be�enmez. Çünkü, insanlar�n, iyi, güzel sand�klar� çok �ey vard�r ki, �slâmiyet, bunlar� be�enmemekte, çirkin olduklar�n� bildirmektedir. Akl� olan kimselerin, Allahü teâlâya �ükretmek için, Muhammed aleyhisselama uymalar� laz�md�r.

Havadaki azot ve oksijen de nimettir
Sual: �nsan, rahat nefes al�p verdi�i için, bu nimete de �ükretmeli midir?
Cevap: Yüz litre havada, 78 litre azot, 21 litre oksijen, bir litre argon gibi necib gazlar ve 0,03 litre karbondioksid gaz� bulunur. Hava, bu gazlar�n kar��m�d�r. Havada gaz halinde bulunan azot, yumurta ak�, ekmek, et gibi cisimlerin yap� maddesidir. Böyle azottan yap�lm�� maddelere Protein diyoruz. Proteinler, aminoasidlerin peptidle�mesinden has�l olan polipeptid yap�s�ndad�r. Bunlar, protoplazman�n yap� ta�� oldu�undan, proteinsiz, yani azotsuz ya�anmaz. Yaln�z ya�, �eker, ni�asta gibi azotsuz g�dalarla beslenen bir hayvan, ya�ayamaz. �nsan, her gün g�dalardan 8 gram azot almak mecburiyetindedir. Lakin ne insan ve ne de hayvan ve ne de bitkiler, havadaki azotu alam�yoruz. Zira, azot moleküllerindeki iki�er atom, birbiri ile kuvvetli ba�l� olup, kolay ayr�lm�yor.

Havada oksijen bulunmasayd� veya oksijen miktar� yüzde 21 den az veya çok olsayd�, zararl� olur, hiçbir canl� nefes alamaz, ya�ayamazd�. Yer yüzünde hiçbir insan, hayvan, bitki bulunmazd�. Ya�murlu, karl� ve f�rt�nal� havalarda oksijen miktar� hiç de�i�miyor. Allahü teâlâ de�i�mekten muhafaza ediyor. Allahü teâlâ, insanlara büyük nimet olarak, Peygamberleri gönderip iman� bildirdi. Havadaki oksijen miktar�n� yüzde 21 olarak sabit tutuyor. Bu nimetlerin k�ymetlerini anlamal�, her nefeste �ükretmelidir. Görmek, i�itmek ve söylemek nimetlerinin k�ymetlerini de dü�ünmelidir. Bu nimetler için, gece gündüz durmadan hamdedilse kar��l�k yap�labilir mi? Laz�m olan hamd ve �ükür yap�lmad�� için, bunlar� geri al�yor mu? Alm�yor, affediyor. Hamd ve �ükür etmeyenlerin, hatta inkar edenlerin, dünya nimetleri içinde, rahat ve mesut ya�ad�klar�, baz� sevilmi�lerin de s�k�nt�lar çektikleri görünüyor. �mâm-� a'zam hazretlerinin zindanda i�kence yap�larak öldürülmesi ve imâm-� Rabbânî hazretlerinin üç o�lunun bir günde vefat etmeleri böyledir. Bunlar bizi aldatmas�n! Çünkü, Allahü teâlân�n af ve sab�r s�fatlar�, di�er s�fatlar� gibi sonsuzdur. Bizim gibi cahiller, böyle af ve merhamet sahibi Rabbimize kar�� kusurlar�m�z� bilmeli, Ona kar�� ükürde hiç kusur yapmamal�, emirlerine ve yasaklar�na, yani �slâmiyete bütün gayretimiz ile sar�lmal�y�z.

Sual: Baz� kimseler, kendilerine her nimetin sahibi Allahü tealad�r deyince, itiraz edip ben kendim kazan�yorum, bana kimseden bir �ey gelmiyor gibi sözler söylüyorlar. Böylelerine ne demelidir?
CEVAP
�yice dü�ünmeli ve anlamal�d�r ki, herkese her nimeti gönderen, yaln�z Allahü teâlâd�r. Her �eyi var eden, ancak odur. Her varl��, her an varl�kta durduran hep odur. Kullardaki üstün ve iyi s�fatlar, onun lütfu ve ihsan�d�r. Hayat�m�z, akl�m�z, ilmimiz, gücümüz, görmemiz, i�itmemiz, söyleyebilmemiz, hep ondand�r.

Saymakla bitirilemeyen çe�itli nimetleri, iyilikleri gönderen hep odur. �nsanlar� güçlüklerden, s�k�nt�lardan kurtaran, dualar� kabul eden, dertleri, belalar� gideren hep odur.

R�z�klar� yaratan ve sahiplerine ula�t�ran yaln�z odur. �hsan� o kadar boldur ki, günâh i�leyenlerin r�zk�n� kesmiyor. Günahlar� örtmesi o kadar çoktur ki, emrini dinlemeyen, yasaklar�ndan sak�nmayan azg�nlar�, herkese rezil ve rüsva etmiyor ve namus perdelerini y�rtm�yor.

Aff� ve merhameti o kadar çoktur ki, cezay� ve azab� hak edenlere azap vermekte acele etmiyor. Nimetlerini, ihsanlar�n�, dostlar�na ve dü�manlar�na saç�yor. Kimseden bir �ey esirgemiyor.

Bütün nimetlerinin en üstünü, en k�ymetlisi olarak da, do�ru yolu, saadet ve kurtulu� yolunu gösteriyor. Yoldan sapmamak ve Cennete girmek için te�vik buyuruyor. Cennetteki sonsuz nimetlere, bitmez, tükenmez zevklere ve kendi r�zas�na, sevgisine kavu�abilmemiz için, sevgili Peygamberine uymam�z� emrediyor.

��te, Allahü teâlân�n nimetleri güne� gibi meydandad�r. Ba�kalar�ndan gelen iyilikler, yine ondan gelmektedir. Ba�kalar�n� vas�ta k�lan, onlara iyilik yapmak iste�ini veren, onlara iyilik yapabilecek gücü, kuvveti veren, yine odur. Bunun için, her yerden, herkesten gelen nimetleri gönderen hep odur.

Ondan ba�kas�ndan iyilik, ihsan beklemek, emanetçiden, emanet olarak bir �ey istemeye ve fakirden sadaka istemeye benzer. Bu sözlerin, yerinde ve do�ru oldu�unu, cahil olanlar da, âlimler gibi, kal�n kafal�lar da, zeki, keskin görü�lü olanlar gibi bilir. Çünkü, anlat�lanlar, meydanda olan, dü�ünmeye bile lüzum olmayan bilgilerdir.

Bunun için insan�n, bu nimetleri gönderen Allahü teâlâya, gücü yetti�i kadar �ükretmesi, insanl�k vazifesidir.

Nimetler ne zaman artar...

Nimet, insana fâideli olan, tatl� gelen �ey demektir. �nsanlar�n, s�hhatli, sa�lam, rahat, ne�eli ya�amalar�na ve âh�rette sonsuz saâdete kavu�malar�na sebep olan fâideli �eylere nimet denir. Allahü teâlâ, çok merhametli oldu�u için, kullar�na lâz�m olan bütün nimetleri yaratt�. Bunlardan nas�l istifâde edilece�ini, nas�l kullanaca��m�z�, Peygamberleri ile gönderdi�i kitaplar�nda bildirdi. Bu bilgilere Din denir. Müslümân olsun veya olmas�n, herhangi bir insan, bu kitaplara uygun ya�arsa, dünyâda rahat ve huzûr içinde olur.

Cenâb-� Hak, bütün insanlara, say�lamayacak kadar çok nimet, iyilik vermi�tir. Bunlar�n en büyü�ü ve en k�ymetlisi olarak da, Resûller ve Nebîler göndererek, saâdet-i ebediyye yolunu göstermesidir. Nimetin k�ymeti bilinmeyince, hakk� gözetilmeyince elden gider. �ükredilince ve hakk� gözetilince elde kal�r ve artar.

Müslümanl�k nimetlerinin ortadan kalkmas�na sebep, bunlar�n k�ymetinin bilinmemesidir. Elimizden alan Allahü teâlâd�r. Allahü teâlân�n âdet-i ilahiyesi �öyledir ki, iyi i�leri sevdi�i kullar�na, kötü i�leri dü�manlar�na yapt�r�r. Allahü teâlâ Kur''an-� kerimde �brâhîm sûresinin 7. âyetinde meâlen; (Ni''metlerimin k�ymetini bilir, emretti�im gibi kullan�rsan�z, onlar� artt�r�r�m. K�ymetlerini bilmez, bunlar� be�enmezseniz, elinizden al�r, �iddetli azâb ederim) buyuruyor. Hadis-i �erifte de; (Allahü teâlâ, baz� kullar�na dünyâda çok nimet vermi�tir. Bunlar�, kullar�na fâideli olmak için yaratm��t�r. Bu nimetleri Allahü teâlân�n kullar�na da��t�rlarsa, nimetleri azalmaz. Bu nimetleri Allah�n kullar�na ula�t�rmazlarsa, Allah nimetlerini bunlardan al�r. Ba�kalar�na verir) buyurulmaktad�r.

Muhyiddîn ibni Arabî hazretleri de; "Kötülük edene iyilik yapan kimse, nimetlerin �ükrünü yapm�� olur. �yilik edene kötülük yapan kimse, küfrân-� nimet etmi� olur" buyurmaktad�r.

�yili�e ve nimete �ükür gerekir Her nimet için de böyledir. �ükür etmek, o nimeti izin verildi�i ve emredildi�i yerde kullanmak demektir. Dil ile elhamdülillah veya çok �ükür demek �ükür etmek olmaz. Buna "hamd" denir. Hamd dil ile, �ükür beden ile yap�l�r. Göz nimetine �ükretmek için Allahü teâlân�n bak dedi�i yere bak�l�r, bakma dedi�i yere bak�lmaz. �man nimetine �ükretmek için de, onu Allahü teâlân�n di�er kullar�na ula�t�rmak gerekir. Ama do�ru iman�, yani ehl-i sünnet itikad�n�... Her izzet ve her nimet, Allahü teâlâya, ihlâs ile itâat ve ibâdet etmektedir. Her kötülük ve s�k�nt� da, günâh i�lemekten hâs�l olur. Herkese derd ve belâ, günâh yolundan gelir. Rahat ve huzûr da, itâat yolundan gelmektedir. Kavu�tu�umuz her nimet, hep Hakka îmân�n hâs�l etti�i karde�li�in netîcesi ve Allahü teâlân�n merhameti ve ihsân�d�r. Gördü�ümüz her musîbet ve felâket de, hep k�zg�nl��n, nefretin ve dü�manl��n netîcesidir. Bunlar ise, hakk� tan�maman�n, zulüm ve haks�zl�k etmenin cezâs�d�r. �yilik yapana te�ekkür edilece�ini, herkes bilir. Bu, insanl�k îcâb�d�r. �yilik edenlere hürmet edilir. Nimet sâhipleri, büyük bilinir. O hâlde, her nimetin hakîkî sâhibi olan Allahü teâlâya �ükretmek, insanl�k îcâb�d�r. Akl�n lüzûm gösterdi�i bir vazîfe, bir borçtur. �yilik edene te�ekkür lâz�m oldu�unu ak�l da, �slâmiyyet de göstermektedir. �ükrün derecesi, gelen nimetlerin miktâr�na ba�l�d�r. Nimet, ne kadar çok ise, �ükretmek lüzûmu da çok olur. Unutmamak laz�md�r ki, her nimet, külfet mukâbilidir. Hadîs-i �erîfte; (Allahü teâlân�n bir nimet vermesini ve bunun devâml� olmas�n� isteyen, ''Lâ havle velâ kuvvete illâ billah''� çok okusun!) buyuruldu. Bir gün Resûlullah efendimizden ''duâlar�n efdali hangisidir?'' diye sorulunca; (Allahü teâlâdan âfiyet isteyiniz. �mândan sonra, âfiyetten daha büyük nimet yoktur) buyurdu. Müslümanlar, Allahü teâlâya tevekkül eder. Tevekkül, çal��madan yat�p beklemek de�ildir. Tevekkül, çal��p sebebine yap��p, o sebebin tesirini Allahü teâlâdan beklemektir. Çal��madan bana ver yarabbi denmez. Namaz k�lmadan, yarabbi günahlar�m� affet demeye benzer. Çal��may�p herkese muhtaç kalanlar�n, dini ve akl� noksan olur.

�htiyârl�k herkese nasîb olmaz �yi sebebe yap��an iyi netice al�r. Çal��rken netice alamazsak, kabahati kendimizde aramal�y�z. �mâm-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: "Biz kuluz. Sâhibimizin emrindeyiz. Ba�� bo� de�iliz. Her istedi�imizi yapmaya serbest de�iliz. �yi dü�ünelim! Uza�� gören ak�l sâhibi olal�m! K�yâmet günü utanmaktan, pi�mân olmaktan ba�ka, ele bir�ey geçmez. Gençlik ça��, kazanc zamân�d�r. Mert olan, bu vaktin k�ymetini bilip, elden kaç�rmaz. �htiyârl�k herkese nasîb olmaz. Nasîb olsa da, rahat, elveri�li vakit ele geçmez. Vakit de bulunsa, kuvvetsizlik, hâlsizlik zamân�nda, yarar i� yap�lamaz. Bugün, her vaziyet elveri�li iken, anan�n baban�n varl�� büyük nimet iken, geçim derdi olmay�p f�rsat elde iken, güç kuvvet yerinde iken, hangi özür ile, hangi sebeple, bugünün i�i yar�na b�rak�labilir? Peygamber efendimiz; (Yar�n yapar�m diyen helâk oldu, ziyân etti) buyurdu. E�er dünyâ i�lerini yar�na b�rak�rsan ve bugün hep âh�ret i�lerini yaparsan güzel olur. Fakat, bunun aksini yaparsan çok çirkin olur."

Tatl� dil ve g�ler y�z�n �nemi

Tue, 19 May 2026 12:18:10 +0300

Sual: Güler yüz ve tatl� dilin önemi hakk�nda bilgi verir misiniz?
CEVAP
Hikmet ehli zatlar buyuruyor ki:

Müslüman güler yüzlü, münaf�k as�k suratl� olur.
Tebessüm, bedavad�r, alan� mutlu eder, vereni üzmez.

Huzurun anahtar� tebessümdür.
Tebessüm edemeyen zavall�d�r.
Tebessüm ate�inde erimeyen maden bulunmaz.

Gülümsemesini bilmek, iki cihan mutlulu�una sebep olur.
�slamiyet, sevgi, güler yüz, tatl� söz, dürüstlük ve iyilik dinidir.
Dostlara do�ru söylemeli, dü�manlar� güler yüzle ve tatl� dil ile idare etmelidir.

Ba�ar�n�n s�rr�, güler yüz, tatl� dil ve güzel siyasettir. Güzel siyaset, herkesin memnun olmas� demektir.

Dü�man�n�za iyilik edin, hediye verin. K�r�ld��n�z arkada��n�za iyilik edin, s�k�ld��n�z insana güler yüz gösterin. Bunlar� yaparsan�z rahat edersiniz.

Bir kimsenin veli oldu�u; tatl� dili, güzel ahlak�, güler yüzü, cömertli�i, münaka�a etmemesi, özürleri kabul etmesi ve herkese merhamet etmesi ile anla��l�r.

Güzel ahlakl� kimse, edeplidir, az konu�ur, hatas� azd�r, g�ybet etmez, Allah için sever, Allah için bu�zeder, emanete riayet eder, kom�u ve arkada��n� korur. Güzel ahlakl� bir zata, kötü huylu han�m� ile nas�l iyi geçindi�i sorulunca, (�yi huylu ile herkes geçinir. Marifet kötü huylu ile geçinebilmektir. Onun kötü huyuna sabredemezsem benim iyi huylu oldu�um nereden belli olacakt�r) dedi.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Mümin karde�inin yan�nda surat� as�k durana melekler lanet eder.) [Hatib]

(�yili�i, güzel yüzlü kimselerden talep ediniz.) [Beyheki]

(Mümin karde�inin yüzüne tebessüm etmek sadakad�r.) [C. Sagir]

(Din karde�ine güler yüz göstermek, iyi �eyler ö�retmek, kötülük yapmas�n� önlemek birer sadakad�r.) [Tirmizi]

(Mallar�n�zla herkesi memnun edemezsiniz. Güler yüz ve tatl� dil ile, güzel ahlakla memnun etmeye çal��n�z!) [Hakim]

(Selam verirken gülümseyen, sadaka sevab�na kavu�ur.) [�.E.dünya]

(Hayr�, iyili�i, güzel yüzlülerin yan�nda aray�n�z!) [Buhari]

(Huyu ve yüzü güzel olan dünya, ahiret iyili�ine kavu�ur.) [�bni �ahin]

Güler yüzlü olmak
Sual: (Müslüman güler yüzlü ve tatl� dilli olur) hadisine göre, güler yüzlü, tatl� dilli olmak sadece hemcinse kar�� m� olmal�, yoksa namahremlere kar�� da olmas� caiz midir?
CEVAP
Hemcinse ve mahremlerimize kar�� güler yüzlü ve tatl� dilli olmak gerekir. Kar�� cinsle yumu�ak konu�mak ve ona gülümsemek çok yanl��t�r. Hattâ onun yüzüne kar�� dua etmek, Allah raz� olsun demek bile yanl��t�r. Namahremin yüzüne kar�� dua etmek yasak oldu�u için ona selam vermek de yasakt�r. Çünkü selam da duad�r. Birine güler yüz, tatl� dil gösterip dua edersek, kar��m�zdaki ister istemez, (Galiba bu beni seviyor ki böyle davran�yor) der. Art niyetsiz, s�rf Allah r�zas� için sevilse bile, zamanla bu sevgi gayrime�ru sevgiye sebep olabilir. Bunun için dinimiz, kar�� cinse yani namahreme kar�� ciddi olmay� emrediyor. �htiyaçs�z konu�may�, yüzüne kar�� dua etmeyi, hattâ selam vermeyi bile yasakl�yor.

Sual: Bir Müslüman, Müslüman olsun olmas�n di�er insanlara kar�� nas�l davranmal�d�r?
Cevap: Dosta, dü�mana, Müslümana, gayr-i müslime, bidat sahiplerinden ba�ka, herkese, tatl� dil ve güler yüz göstermelidir. �nsanlara yap�lacak en faydal� ihsan, en k�ymetli hediye, tatl� dil ve güler yüzdür. �ne�e tapanlar� görünce, ine�in a�z�na saman vererek, dü�man olmalar�na mani olmal�d�r. Kimse ile münaka�a etmemelidir. Münaka�a, dostlu�u azalt�r, dü�manl�� artt�r�r. Kimseye k�zmamal�d�r. K�zmak, sinir ve kalp hastal�� yapar. Hadis-i �erifte; (Gadab etme!) k�zma buyuruldu.

Yumu�ak ve mülâyim olan kazan�r

�nsan davran��lar�nda sertlik, iticilik ve korkuyu, yumu�akl�k ise, s�cakl��, �efkati, merhameti ve sevgiyi do�urur. Korkutarak elde edilen ba�ar�, y�k�lmaya, sevgi ile elde edilen muvaffakiyet ise, artmaya, büyümeye mahkumdur. Bunun için Resûlullah efendimiz: (Allahü teâlâ refîktir. Yumu�akl�� sever. Sertlik edenlere vermedi�i �eyleri yumu�ak davrananlara ihsân eder. Ba�kalar�na vermez) buyurmu�lard�r. Enes bin Mâlik hazretleri, "Resûlullah efendimize on sene hizmet ettim. Bu zaman içinde bana incindi�ini, sert söyledi�ini hiç görmedim" buyurmu�tur. Peygamber efendimizin bu güzel hâli, Âl-i imrân sûresinin 159. âyetinde meâlen:

(Yan�nda bulunanlara yumu�akl�k ve tatl�l�kla muâmele etmen, Allahü teâlân�n sana bir kerem ve rahmetidir. E�er kötü ahlâkl� olup, sert davransayd�n etrâf�ndakiler da��l�rlard�) buyurularak övülmektedir. Çelebi Cemâleddîn Efendi, hiç k�zmaz, dostuna, dü�man�na ayn� muâmelede bulunurdu. Onun bu geni� müsâmahakâr hâlini anlayamayanlar;

-Bu kadar yumu�akl��n, insanlara kar�� bu kadar tahammül ve sab�r göstermenin mânâs� nedir? Diye suâl ettiklerinde; -Hilm, yumu�akl�k k�l�c�, demir k�l�çtan, hattâ yüz zafere sebep olan k�l�çtan daha keskindir, diye cevap vermi�lerdir.

�yi geçinmek vâcibdir... �mâm-� Rabbânî hazretleri de buyuruyor ki: "Allahü teâlân�n emirlerini yapmak ve yasaklar�ndan kaçmak lâz�m oldu�u gibi, insanlar�n haklar�n� ödemek ve onlarla iyi geçinmek de lâz�md�r. (Allahü teâlân�n emirlerini büyük bilmek ve O''nun yaratt�klar�na ac�mak lâz�md�r) hadîs-i �erîfi, bu iki hakk� yerine getirmenin lâz�m oldu�unu göstermektedir. Bu iki haktan yaln�z birini gözetmek kusur olur. Bundan anla��l�yor ki, insanlardan gelen s�k�nt�lara katlanmak lâz�md�r. Onlarla iyi geçinmek vâcibdir. K�zmak iyi olmaz. Sert davranmak yak��maz." Hazret-i Hasen ile hazret-i Hüseyin bir gün çölde gidiyorlard�. Bir ihtiyâr�n abdest ald��n� gördüler. Adamca��z abdesti do�ru alm�yor, �artlar�na uymuyordu. Ya�l� oldu�u için, böyle abdest sahîh olmaz demeye de s�k�ld�lar. Yan�na giderek; -Efendim, biz iki karde�, birbirimizden daha iyi abdest ald��m�z� söylüyoruz fakat buna bir karar veremiyoruz. Biz bir abdest alal�m. Siz de hangimizin hakl� oldu�unu bize bildirin olur mu dediler. Adamca��z bu teklifi kabul edince, önce hazret-i Hasen, sonra da hazret-i Hüseyin güzel bir abdest ald�lar. �htiyâr, bunlara dikkatle bak�yordu ve sonunda; -Evlâtlar�m! Abdest almas�n� �imdi ben sizden ö�rendim me�er yanl�� alan benmi�im demi�tir.

�brâhîm aleyhisselâm, bir gün 200 mecûsîye ziyâfet vermi�ti. Ziyâfetten memnun kalan Mecûsî toplulu�u, �brâhim aleyhisselâma; -Bize ne emredersen yapal�m dediler. �brâhîm aleyhisselâm da; -Sizden bir dile�im var, buyurdu.

-O nedir? dediklerinde,

-Benim Rabbime bir kere secde etmenizi istiyorum dedi. Kendi aralar�nda müzakere ettiler ve; "Bu ihtiyâr�n ihsânlar�, ziyâfetleri me�hûrdur. Bunu k�rmay�p, bunun Rabbine bir kere secde eder, sonra gidip yine tanr�lar�m�za tap�n�r�z. Bir zarar� olmaz" diye karar verip secdeye gittiler. Onlar secdede iken, �brâhim aleyhisselâm; (Yâ Rabbî! Gücümün yetti�i bu kadar! Daha fazlas�n� yapt�rmak benim elimden gelmiyor. Bunlar� hidâyete, saâdete kavu�turmak, ancak senin kudretindedir. Bunlara iman nasîb eyle!) diye dua etti ve duâs� kabûl olup, hepsi iman ettiler.

Güne� mi güçlü rüzgâr m�? �nsanlara kar�� sert veya yumu�ak davran�lmas� konusunda �öyle bir hikâye anlat�l�r:

Rüzgârla Güne�, hangisinin daha güçlü, kudretli oldu�u üzerinde konu�urlar. Rüzgâr, gücüne güvenip; "Ben senden kudretliyim", Güne� de; "Her zaman kaba kuvvet i�e yaramaz" der. Sonunda tecrübe etmeye karar verirler.

Rüzgâr Güne�e, "Senden daha kudretli oldu�umu �imdi sana gösterece�im. Bak �u ihtiyar�n paltosunu s�rt�ndan nas�l ç�kartaca��m, gör!" der.

Rüzgâr kuvvetle esmeye ba�lar. �htiyar, aç�lan paltosunun iki yakas�n� hemen elleri ile s�k�ca tutar. Rüzgâr, paltoyu s�rt�ndan bu hâliyle atamayaca��n� anlay�nca, f�rt�naya dönü�ür, ama ihtiyar paltosuna daha çok sar�l�r. ��i sa�lama almak için de dü�melerini iyice ilikler. Bunun üzerine Güne�, "Sen beceremedin, bak �imdi ben güzellikle, tatl�l�kla ihtiyar�n paltosunu �imdi nas�l ç�kartt�raca��m, gör" der. Sakland�� bulutun arkas�ndan ç�kan güne�, bir gülümsemeyle, tatl� bir s�cakl�kla ortal�� s�t�verir. �htiyar terlemeye ba�lar, sonunda kendili�inden paltosunu ç�kar�r, ne�e içinde yoluna devam eder... Güne� rüzgâra dönerek, "Gördün mü? Tebessüm, s�cak ilgi, nezâket ve dostluk, sertlikten kudretlidir. Gerçekte kuvvetli olmak, insanlara bir i�i zorla yapt�rmak de�il, kendili�inden yapacak hâle getirmektir" der.

�sâ aleyhisselâm, bir gün havârileriyle beraber Yahûdîlerin yan�ndan geçiyordu. Oradakiler, kendisine çok kötü �eyler söylediler. Bu sözlere ra�men onlara iyi ve tatl� cevaplar verdi. Yan�ndakiler;

-Onlar, sana kötülük yap�yor, sen ise onlara iyi �eyler söylüyorsun dediklerinde, buyurur ki: -Herkes, ba�kas�na, yan�nda bulunandan verir!..

Kibrin dindeki yeri

Mon, 18 May 2026 23:07:52 +0300

Sual: Kibrin dindeki yeri nedir?
CEVAP
Kibir, kendisini ba�kas�ndan üstün görmektir. Hadis-i �erifte buyuruluyor ki:
(Kibir, hakka, raz� olmamak ve insanlar� küçük görmektir.) [Müslim]

Fudayl bin Iyad hazretleri, (Tevazu, ister cahilden, ister çocuktan duyulsa da hakk� tereddütsüz kabul etmektir) buyuruyor. Kabul edemeyen kibirlidir. Kibirli, kendini ba�kas�ndan üstün görmekle, kalbi rahat eder. Burada ba�kas�n� dü�ünmez. Kendini ve ibadetlerini be�enir.

Kibir, kötü huydur, haramd�r. Allahü teâlây� unutman�n alametidir. Kibirli olan, salih insan olamaz. Kibirli de�ilim diyen, kibirlidir. Kibir her iyili�e engeldir, her kötülü�ün anahtar�d�r.

�ki âyet-i kerime meali �öyledir:
(Cehennem, kibirliler için ne çirkin ve ne kötü bir yerdir.) [Nahl 29]

(Allah, kibredenleri sevmez.) [Nahl 23]

Hadis-i �eriflerde de buyuruluyor ki:
(En �erliniz, kat� kalbli ve kibirli oland�r.) [�. Ahmed]

(Kibirli, ahirette Allahü teâlây� gazapl� bulur.) [Buhari]

(Allahü teâlâ, kibirliyi alçalt�r, tevazu sahibini yükseltir.) [Taberani]

(Kibirli, Cehennemin en derin ve azab� en �iddetli olan Bolis çukuruna at�l�r.) [�slam Ahlak�]

(Kalbinde zerre kadar kibir olan Cennete giremez.) [Müslim]

(Yiyin, için, giyinin ve sadaka verin, fakat israftan ve kibirden sak�n�n.) [�bni Mace]

(Hazret-i Nuh, ölürken çocuklar�na, “�irk ile kibirden çok sak�n�n” buyurdu.) [Hakim]

(Kibir, �blisi Hazret-i Âdem’e do�ru secde ettirmemi�tir.) [�. Asakir]

(Kibirliler k�yamette zerre gibi ayak alt�nda kal�r. Herkes onlar� çi�ner.) [Tirmizi]

(Allahü teâlân�n bu�zetti�i üç kimse: Zâni ihtiyar, kibirli fakir ve zalim lider.) [Tirmizi, Nesai]

(Kibir, her güzelli�in, [her iyili�in, her nimetin] âfetidir.) [Deylemi]

(Kibirli fakire �iddetli azap vard�r.) [Müslim]

(Cehennem, kibirsiz olan müslümana haram olur.) [Beyheki]

(Kendisine el pençe divan durulmas�n� isteyen Cehenneme haz�rlans�n!) [�. Ahmed]

(Kibir, h�yanet ve borçtan temiz olarak ölenin gidece�i yer Cennettir.) [Nesai]

(Allahü teâlâ buyurdu ki: Kibriya ve azamet bana mahsustur. Bu ikisinde bana ortak olan� hiç ac�madan Cehenneme atar�m.) [Müslim]

Kibir, di�er günahlardan niçin daha büyüktür? Çünkü kibir, yani büyüklük ancak Allahü teâlâya mahsus iken, kulun kibirlenmesi, bir kölenin hükümdar�n tac�n� ba��na geçirerek onun taht�nda oturup hükmetmesine benzer. Hükümdar�n bir emrini yapmayarak suç i�lemekle, hükümdarl��na sahip ç�kmak aras�nda elbette büyük fark vard�r. ��te kibirlenmek, Allah’�n emrini yapmamak gibi bir suç de�il, bizzat ilah olmak gibi büyük suç oluyor.

Bu suçun biraz daha a�a��s� ilahl��a ortak olmakt�r. Hükümdar�n maiyetine hakaret eden, onlara üstünlük taslayan ve onlar� kendi idaresine almak isteyen kimse, bir noktada hükümdara ortak olmu� say�l�r. Her ne kadar bunun taht�na oturmak gibi de�ilse de ona yak�nd�r. Bütün yarat�klar, Allahü teâlân�n kullar�d�r. Bunlar üzerinde büyüklük, hakimiyet, yaln�z Ona mahsustur. �nsanlara bu �ekilde kibirlenen, Allahü teâlâya ortak olmu� say�l�r.

Akl� olan, kendini ve Rabbini tan�yan, hiç kibredebilir mi? �nsan a�a��l��n�, acizli�ini, Rabbine kar�� her an izhar etmek mecburiyetindedir. Bunun için her an her yerde aczini göstermesi, tevazu üzere bulunmas� gerekir. Büyüklenerek ben demek feyz ve bereketi keser.

Hazret-i Ebu Bekir buyuruyor ki:
Kibirden sak�n�n. Topraktan yarat�l�p, yine topra�a dönecek olan bir varl��n kibirlenmesi, bugün var, yar�n yok olan bir varl��n kendini be�enmesi ne kadar anlams�zd�r.

Kibirli hakk� kabul etmez
As�l dü�man içerdedir, bu da nefsimizdir. En büyük dü�man, insan�n nefsidir. Nefsinin arzular�na tâbi olan�n, Allahü teâlâya kul olmas� zordur. Nefs daima kötü �eyleri ister. Haram i�lemek nefse esir olmay� gösterir. Nefs, bütün iyiliklerden süzülmü�, sadece bütün kötülüklerin bulundu�u en ahmak yarat�kt�r. Nefs bir kötülük deposudur. Kendini iyi zanneder, halbuki süper cahildir. Her istedi�i aleyhinedir. G�das� haramlard�r. As�l arzusu ilah olmakt�r.

Tatmin olmaz kötülük yapt�rmakla,
Rahat bulur kendine tapt�rmakla.

Büyük küçük herkeste nefs vard�r. Hiç kimse emir almak istemez. Küçük diye, çocuk diye geçmemeli, onun gururu ile oynamamal�. Ankara’ya ye�enimi ziyarete gitmi�tim. Ye�enimin 2-3 ya�lar�ndaki k�z�n�n ayaklar� ç�plakt�. Bir aya�� betonda bir aya�� hal�n�n üzerindeydi. Ona, betona basma, öteki aya��n� da hal�n�n üstüne koy dedim. Sen bana ne kar��yorsun, ben kâr�m� zarar�m� bilmez miyim der gibi, bana ters ters bakt�. Sonra h��mla, inatla hal�daki aya��n� kald�r�p betondaki öteki aya��n�n yan�na sertçe koydu. Çocuk oldu�u için tepkisini gizleyemedi. Büyükler de aynen o tepkiyi gösteriyorlar, fakat ay�planaca��z diye tepkilerini belli etmemeye çal��yorlar. Bir arkada� anlatt�: Kime sabah namaz�na gel dediysem herkes bir mazeret buldu, in�allah geliriz diyen kimse ç�kmad�. Kimisi, (Sen yats�ya gelmiyorsun biz de sabaha, sen önce kendine bak. Hem biz evde çoluk çocukla cemaat yap�yoruz) dedi.

Halbuki hakl� bile olsalar, geçerli bir mazeretleri bulunsa bile, tepki göstermemeleri gerekirdi. Do�ru söz kimden gelirse gelsin inat etmeden kabul etmek gerekirdi. Mazeretinden dolay� gelemiyorsa, (�n�allah) da denemez miydi? Nefs, kibir hepimizde mevcuttur. Bunu azaltmaya çal��mam�z laz�md�r. Dinin her emrine uymakta ve yasak etti�i her �eyden kaçmakta mutlaka nefsi k�rma pay� vard�r. Buna riyazet ve mücahede denir. Riyazet, nefsin arzular�n� [haram ve mekruhlar�] yapmamakt�r. Mücahede, nefsin istemedi�i �eyleri [ibadetleri] yapmak demektir.

Kibir, �irkin karde�idir. Kibir ta��yan kafada, ak�l bulunmaz. Nefsi aradan çekmeli, kendimizi be�enmemeliyiz, kendimizden i�renmeliyiz, kendinden tiksinmeyen kurtulamaz.

Bir kimseye emri maruf yap�nca, Allah’tan kork �unu yap, �unu yapma denince, e�er kabul etmezse o ki�i nefsine ma�lup olmu� demektir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allah’tan kork diyene, sen önce kendine bak diyeni Allahü teâlâ sevmez.) [Beyheki]

Hakk�, do�ruyu kim söylerse söylesin kabul etmek gerekir. Do�ru olan bir �eyi kabul etmemeye inat denir. �nat, kar��m�zdakini a�a�� görmek, ondan nefret etmek, ona dü�manl�k beslemek, haset etmek gibi sebeplerden ileri gelir. Hakk�, dü�man�m�z da söylese kabul etmeliyiz. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Küçük, büyük, iyi kötü veya ho�lanmad��n biri, hakk� söylerse, kabul et.) [Deylemi]

(Bilmedi�i bir hususta inat edene, inad�ndan vazgeçene kadar Allahü teâlâ gazap eder.) [�.Ebiddünya]

(Kibirli, hakk� küçük görür, inkâr eder, insanlara hakaret gözü ile bakar.) [�.Gazali]

(Müslüman� hakir görmek, ki�iye kötülük olarak yeter.) [Müslim]

(Kendini be�enen helak olur.) [Buhari]

Abdülkadir Geylani hazretleri de, (Karde�inin yapt�� ö�üdü kabul et. Ona itiraz etme) buyurdu.

Kendini Cennetlik, günahkâr� Cehennemlik bilmemeli
Sual: Bir Müslüman�n, kendini Cennetlik gibi, günahkârlar� da Cehennemlik gibi görmesi do�ru mudur?
CEVAP
Günahkârlar� be�enmemelidir, fakat kendini günahkârlardan üstün de görmemelidir. Kendini Cennetlik, günahkâr� Cehennemlik bilmemelidir. Hatta kâfir için bile böyle dü�ünmemelidir. Kâfir, bir Kelime-i �ehadet getirerek Cennetlik, kendisi bir söz söyliyerek Cehennemlik olabilir.

�srailo�ullar�ndan bir e�k�ya, k�rk y�l günah i�ler. Bir gün Hazret-i �sa’y� havarilerden biri ile giderken görür. Yapt�� e�k�yal��a pi�man olur. "Ben bunlara kat�lay�m" diyerek pe�lerine tak�l�r. Havarinin yan�na yakla��r, "Benim gibi bir e�k�yan�n böyle bir zat�n yan�nda gitmesi uygun olur mu?" diye dü�ünür. Havari de, "Bu yol kesici nereden ç�kt�? Benimle nas�l gelir?" diyerek ondan uzakla��p �sa aleyhisselama yakla��r. Allahü teâlâ Hazret-i �sa'ya vahyeder ki:
(�kisine de söyle! �kisinin de geçmi�lerini mahvettim. Yeniden amele ba�las�nlar. Kendini be�endi�i için havarinin ibadetini mahvettim. Kendini a�a�� gördü�ü için de e�k�yan�n günahlar�n� affettim.)

Hazret-i �sa, durumu her ikisine de bildirir ve e�k�yay� havarileri aras�na al�r. (�. Gazali)

Amr bin �eybe hazretleri anlat�r:
“Mekke’de Safa ile Merve aras�nda bulunuyorduk. Bir adam�n kat�r üzerinde geldi�ini, etraf�ndaki hizmetçilerin herkese kar�� sert davrand�klar�n�, adam�n heybet ve ihti�am içinde oldu�unu gördük. Aradan y�llar geçti, deve üzerinde Ba�dat’a girdim. Orada ba�� aç�k, yal�nayak, uzun saçl� pejmürde bir adam gördüm. Tan�yacak gibi oldum. Adam, kendine dikkatle bak��m�n sebebini sordu. (Seni birine benzetiyorum) dedim ve kime benzetti�imi anlatt�m. Adam da, (��te o gördü�ün benim. Tevazu gösterilmesi gereken yerde kibirlendim. �imdi ise bu hâle dü�tüm) dedi.”

Bir kimse, biraz bilgiliyse, ibadet de yap�yorsa, kibirden zor kurtulur. Bilgisiz insan�, hayvan gibi görür. Kendisi için sevdi�ini ba�kas� için sevemez. Hak ve hakikati ba�kalar�ndan duysa kabul etmek istemez. Onlar�n nasihatine, tavsiyesine uymay� nefsine yediremez.

Kendini üstün görmek
Sual: Mektubat’ta, kendisini Frenk kâfirinden a�a�� görmek diye bir ifade var. Kendini Frenk kâfirinden a�a�� görmek ne demek? Bir de orada �mam-� Rabbani hazretleri, (Sol taraf�mdaki melek durmadan günahlar�m� yaz�yor; ama sa� taraf�mdaki melek yirmi y�ld�r hiçbir �ey yazm�yor) buyuruyor. Bu ne demektir?
CEVAP
O büyüklerde ruh ve nefs birbirinden o kadar ayr�lm��lard�r ki, onlar nefsi kendileri olarak görürler. Nefiste hiçbir iyilik yoktur; çünkü nefsin nihai hedefi günah i�lete i�lete insan� kâfir yapmakt�r. Nefis, adeta kötülüklerin posas�d�r. Sanki bademya�� ile posas� gibidir. Hâlbuki kâfirlerde ruh ölüdür; ama dürüstlük, cömertlik gibi iyi vas�flar vard�r. O büyükler bundan dolay� kendi nefslerini o Frenk kâfirinden üstün görmezler. Bundan dolay� da, sa� taraf�ndaki mele�in hiç yazmad��n�; sol taraf�ndaki mele�in ise devaml� yazd��n� görürler.

Bütün Müslümanlara dua etmeli
Sual: Bende bir huy olu�tu; kar��mdaki ki�inin fâs�k, mezhepsiz, bid’at ehli vs. olup olmad��na çok dikkat ediyorum. Öyle olunca da kendimi korumak için araya mesafe koyuyorum. Bazen kibirlenirim diye de korkuyorum. Kibirlenmemek için ne dü�ünmek laz�m?
CEVAP
O �yi huy. Kibirlenmemek elde de�il yani bundan kurtulmak çok zor. �nsanlar�n hâli ortada. Bak�yorsunuz adam fâs�k, yahut mezhepsiz bid’at ehli. Fâs�k, mezhepsiz bid’at ehli olmad��m�z için ister istemez elhamdülillah ben de�ilim diyorsunuz.

Kibirlenmemek için, o bir gün tevbe eder kurtulur da, Allah saklas�n ben sap�tabilirim diyerek kendimizi ondan üstün bilmemeliyiz. Bütün müslümanlar�n ehl-i sünnet itikad�na kavu�malar�, dünya ve ahiret saadetine nail olmalar� için dua etmeliyiz.

Büyükleri kalkarak kar��lamal�
Sual: Hadis-i �erifte, bir kimse gelince, aya�a kalkman�n yasak oldu�u bildiriliyormu�. �imdi biri gelince aya�a kalk�nca günah m� i�liyoruz?
CEVAP
Hadis-i �erifleri herkes anlayamaz. Hadis-i �erifleri âlimlerin aç�klamas� ile okumal�d�r! Evet hadis-i �eriflerde (Ha�imo�ullar� hariç birbirinize aya�a kalkmay�n!) ve (Hasan ve Hüseyin ve onlar�n sülalesi [�erifler ve Seyyidler] hariç, Kurey�e aya�a kalkmay�n!) buyuruldu. Bu hadis-i �eriflerin aç�klamas�nda, �slam âlimleri, (Büyükler gelince kalkarak kar��lamak müstehapt�r. Kendi gelince, kalk�lmas�n� sevmek mekruhtur) buyuruyor. (Redd-ül Muhtar)

Haval� meslekler
Sual: Tan�d��m çok doktor var. Hemen hepsi kendini tan�t�rken ben doktor falanca diyor. Çok yak�ndan tan�d��m doktor arkada��m bana bile, ben doktor falanca diyor. Bana mesaj ve mail yazarken de, yine alt�na Dr. falanca yaz�yor. Avukat, mühendis, ö�retmen niye unvan�n� böyle kullanm�yor da, bu doktorlar kullan�yor? Acaba kibirden mi ileri geliyor?
CEVAP
Al��kanl�ktan olabilir. Doktorlu�undan bahsetmeyenler de vard�r. Hepsi için genel bir hükme varmak yanl�� olur. Emekli subaylardan da veya ba�ka meslek sahiplerinden de unvan�n� kullanan çok oluyor. Hepsi için kibirli demek do�ru olmaz.

Pire için yorgan yakmak
Sual: Öfkelenen bir arkada�, (Benim kim oldu�umu biliyor musun? Ben, falanca �ehirli, filancay�m, kancay� takar�m, pire için yorgan yakar�m) dedi. Bu, kibir alameti de�il midir?
CEVAP
Evet, soyu ile, �rk� ile, memleketi ile, öfkesiyle övünmek do�ru de�ildir. Peygamber efendimiz, soyu ile övünene buyurdu ki:
(�ki ki�i, Musa aleyhisselam�n yan�nda atalar�yla övünerek tart��t�lar. Biri, “Bana filan o�lu falan derler” diyerek, dokuz atas�n� sayd�. Bunun üzerine Allahü teâlâ, Musa aleyhisselama vahiy gönderip, “O övünenin dokuz ceddi Cehennemdedir, o da onuncusudur” buyurdu.) [�hya]

�ki hadis-i �erif de �öyledir:
(Dedelerinizle gururlanmay�n! Dedeleriyle övünmeyi terk etmeyen, Allah nezdinde, pislik böceklerinden daha de�ersiz olur.) [Tirmizî]

(�zzet ve �eref kazanmak için, dokuz dedesini sayan, Cehennemde onlar�n onuncusu olur.) [�. Ahmed]

(Pire için yorgan yakar�m) demek de çok yanl��t�r. Müslüman, ceza verecekse bire bir verir. Bire iki veya daha çok ceza verirse zulüm olur. Zulümle ve yanl��la övünmek Müslümana yak��maz. Pire yüzünden, suçsuz yorgan� yakmak ak�ll�n�n i�i de�ildir. Öfkesini yenemeyen, kibirli ki�inin i�idir.

Kendine k�ymet verenin, k�ymeti olmaz
Sual: Baz� kimseler, hep kendinden bahsedilsin, kendisi övülsün, kendisi önde olsun ister. Böyle kendine k�ymet vererek önde olmay� istemek, dinimizce do�ru mudur?
Cevap: Tekebbür, kibir sahibi olma, kendini büyük gösterme anlam�ndad�r. Mütekebbir ise; kibirlenen, kendini be�enen demektir. Tekebbür etmek haramd�r. Tekebbür, Allahü teâlân�n bir s�fat�d�r, Kibir ve Kibriya s�fat�, ona mahsustur. Hadis-i kudside;
(Azamet ve kibriya bana mahsustur. Bu iki s�fatta, bana ortak olmak isteyenlere, çok ac� azap ederim) buyuruldu.

�nsan, nefsini ne kadar a�a��larsa, Allahü teâlâ indinde k�ymeti o kadar yükselir. Kendine k�ymet verenin, Allahü teâlâ kat�nda k�ymeti olmaz. Kibrin zarar�n� bilmeyen kimse için âlim demek, yalan olur. �nsan�n ilmi artt�kça, Allahü teâlâdan korkmas� artar, günah i�lemeye cesaret edemez. Bunun için, Peygamberler aleyhimüsselâm, tevazu sahibi idiler. Allahü teâlâdan çok korkarlard�, kendilerinde kibir ve ucub gibi kötü huylar hiç yoktu. Küçüklere, fas�klara ve facirlere kar�� da kibirli olmamal�d�r. Yaln�z, tekebbür sahibine kar�� tekebbür etmek laz�md�r. Bir âlim, cahili görünce, “bu, bilmedi�i için günah i�liyor, ben ise, bilerek i�liyorum” demelidir. Bir âlimi görünce, “bu benden daha çok biliyor ve ilminin hakk�n� veriyor, ihlas ile amel yap�yor, ben böyle de�ilim” demelidir. Kendinden daha ya�l� bir kimseyi görünce, “bu benden daha çok ibadet etti” demelidir. Gençleri görünce, “bunlar�n günah� az, benim günahlar�m çok” demelidir. Kendi ya��ndakileri görünce, “günahlar�m� biliyorum, onun ne yapt��n� bilmiyorum, bilinen kötülükleri tahkir etmek laz�md�r” demelidir. Bir bidat sahibini veya kâfiri görünce, “insan�n hâli son nefeste belli olur, acaba benim hâlim ne olacak” demeli, bunlara da tekebbür etmemelidir. Fakat, bunlar� sevmemelidir.

Sual: Din bilgileri ö�rendi�i, kendini din adam� olarak tan�tt�� halde, kendini be�enen, kibirli olanlar oluyor. Böyle kibirli olanlar�n, bu halden kurtulmas� mümkün de�il midir?
Cevap: Kibre sebep olan ilmin ilac� iki �eyi bilmekle olur:
Birincisi, ilmin k�ymetli, �erefli olmas�, salih, iyi niyete ba�l�d�r. �lmi, cehaletten ve nefsinin hevas�ndan kurtulmak için ö�renmek laz�md�r. �mam olmak, müftü olmak, din adam� tan�nmak, herkesten üstün olmak için ö�renmemek laz�md�r.

Mal, mevki ve �öhret için ilim sahibi olmak böyledir. Dünyal�k ele geçirmek için ilim ö�renmek, yani dini dünyaya vesile etmek, alt�n ka��kla necaset yemeye benzer. Dini dünya kazanc�na alet edenler, din h�rs�zlar�d�r. Hadîs-i �erifte;
(Din bilgilerini dünyal�k ele geçirmek için edinenler, Cennetin kokusunu duymayacaklard�r) buyuruldu.

Kibriyâ Allah'a mahsustur...

Allahü teâlâ, kullar�na gönderdi�i kitaplar�n hepsinde, kibri ve gururlanmay� kötülemi� ve yasak etmi�tir. Nahl sûresinin 23. âyetinde meâlen:

(Allahü teâlâ, kibirli olanlar� elbette sevmez!) buyurulmaktad�r.

Peygamber efendimiz de, bir hadîs-i �erîflerinde; (Kalbinde zerre kadar kibir olan Cennete girmeyecektir) buyurmu�lard�r. �slâm âlimleri buyuruyor ki:

"Allahü teâlâ ilim, kudret gibi bütün s�fatlar�ndan kullar�na biraz ihsân buyurmu�tur. Fakat, yaln�z üç s�fat� kendine mahsûstur. Bu üç s�fattan hiçbir mahlûkuna vermemi�tir. Bu üç s�fat�; kibriyâ, ganî olmak ve yaratmak s�fatlar�d�r. Kibriyâ, büyüklük, üstünlük demektir. Ganî olmak, ba�kalar�na muhtaç olmamak, her�ey Ona muhtaç olmak demektir."

Bunun için kibirlenmek, Allahü teâlân�n s�fat�na, hakk�na tecâvüz etmek olur. Allahü teâlâ, kullar�na kar�� mütekebbirdir. Zira O, kibriyâ sâhibidir. Azamet, büyüklük ve kibriyâ, yücelik ancak Allahü teâlâya mahsûstur. Hadîs-i kudsîde:

Bütün fesâd�n ba�� kibirdir (Azamet ve kibriyâ bana mahsûstur. Bu iki s�fatta, bana ortak olmak istiyenlere, çok ac� azâb ederim) buyuruldu.

Tekebbür edene, yani kibir sâhibi olana kar�� tekebbür etmek câizdir. Kibir sâhibine tekebbür etmek, sadaka vermek gibi sevapt�r. Kibir sâhibine kar�� tevâzu eden kimse, kendisine zulmetmi� olur. Bid''at sâhiplerine ve kibirli zenginlere kar�� da tekebbür etmek câizdir. Bu tekebbür kendini yüksek göstermek için de�ildir. Onlara ders vermek, gafletten uyand�rmak içindir.

Tak�yyüddîn Sübkî hazretleri;

"Çok iyi anlay�p gördüm ki, bütün fesâd�n ba�� kibirdir. Kibir, �eytan�n büyüklenip kendini be�enmesi ile i�lenen ilk günah oldu. Kalbde kibir, büyüklenme hâs�l oldu�u zaman, kendisini büyük görüp, ba�kalar�n� a�a�� görür. Kibir, kalbi nasîhat kabûl etmekten ve emre itâat etmekten al�koyar" buyurmaktad�r. Bâyezîd-i Bistâmî hazretleri bir gün yolda giderken yan�ndan geçen bir köpe�i görür ve köpe�e de�ip necâset bula�mas�n diye elbisesini toplar. O anda köpek, Allahü teâlân�n kudreti ile dile gelip; "Benden sana bula�acak kir, üç defâ y�kamakla temiz olur. Ama senin nefsindeki kibir kiri, yedi deryâda y�kansa temiz olmaz" der. Kibriya yani üstünlük, yaln�z Cenab-� Hakka mahsustur. Sonradan yarat�lan, dünyaya gelmesi ve ölmesi kendi elinde olmayan bir insana, kibirlenmek mi yak��r yoksa tevazu göstermek mi? �mâm-� Zeynelâbidîn hazretleri buyuruyorlar ki:

"Kibir sahipleri benim çok garibime gidiyor. Kendilerinin bir damladan meydana geldikleri, sonra da çürümü�, kokmu� le� olacaklar�n� bildikleri halde yine de kibirlenirler; bunlar neyine güvenirler!"

Akl�nda noksanl�k vard�r! Müslüman, kibirli olmaz, olamaz. Bir kimse kibirliyse, onun Müslümanl��nda ve akl�nda noksanl�k vard�r. Zira Ahmed bin Hanbel hazretleri; "Kibir ta��yan kafada, ak�la rastlayamazs�n�z" buyurmaktad�r. Kibirli kimse, saadet kap�s�ndan içeri giremez. Kendini be�enen, kendini üstün gören, kendini kabiliyetli gören, kendini iyi gören bir kimse, saadet kap�s�n�n d��nda dola��r, kap�dan içeri giremez. Kibirli kimse, kibrini k�rarsa, kibrini y�karsa o zaman saadet kap�s�ndan içeri girer.

Kibir, bütün saadetlere engel bir duvar gibidir. Bu kibir duvar�, saadet kap�s�n� açmaya engeldir. Di�er günahlar, kibir gibi de�ildir. Allah hepimizi affetsin. Hepimizin günahlar� vard�r. Fakat elhamdülillah Müslüman�z. Ancak Müslüman kibirli olamaz. E�er kibirliyse, o kimsede noksanl�k var demektir. Bu çok mühim bir ölçüdür. Kibirden kurtulman�n tek çaresi ise, kibirli olmayanlarla beraber olmakt�r. Allahü tealadan ve O''nun dininden bahsederek sohbet etmektir. Allah adamlar�n� ve müslümanlar� Allah r�zas� için sevmek ve sevilmektir. Hiç k�zmamak, gücenmemek, dar�lmamak, haddini bilmek, kusurunu görmek, ay�b�n� görmektir. �slam âlimleri, ak�ll� olmak lâz�md�r buyurmu�lard�r. Ak�ll� insan, kar��s�ndakinin iyi taraf�n�, kendisinin kötü taraflar�n� gören kimsedir. Kar��s�ndakinin kötü taraf�n� gören kimse, ak�ldan mahrumdur. Kendisinin iyi taraflar�n� gören kimse de, ak�ldan mahrumdur. Demek ki ak�ll� insan, ak�ll�, iyi bir Müslüman, daima Müslümanlar�n iyi taraflar�n� görür, o iyi taraflar�na â��k olur. Kendisinin iyi taraflar�n� göremez. Dolay�s�yla daima arkada�lar�na muhtaçt�r. Arkada�lar�na muhtaç olmayan, onun hizmetine, duas�na ihtiyaç duymayan mahvolmu�tur. ��te o, felakettedir.

Ba�ar�ya da engeldir �nsano�lu, nefsinin esiri olunca, her �eyi yapaca��n�, her �eye sahip olaca��n� zanneder. Ölümü unutur, hiç ölmeyecekmi� gibi hareket eder. Ele geçirece�i �eylerde çok acelecidir, sab�rs�zd�r. Halbuki insan, acele etse de, her �eye sahip olmay� arzu etse de, Allahü tealan�n takdirinden ba�kas� olmaz. Rabbimizin emri oldu�u için sebeplere yap��p neticeyi sab�rla beklemek lâz�md�r. K�zmak, sinirlenmek kibirdendir. Aceleci, sab�rs�z olmak, �eytandand�r. Her iki hal de, insan� felakete sürükler. �nsan aceleci, sab�rs�z da olsa, i� olaca��na varacakt�r. Netice olarak, �slâm âlimlerinin buyurdu�u gibi: "Kibir, her iyili�e, her fazilete, her güzelli�e ve her ba�ar�ya engeldir."

M�r�vvet

Mon, 18 May 2026 22:59:13 +0300

Sual: Mürüvvetin dinimizdeki yeri nedir?
CEVAP
Mürüvvet, insanl�k, yi�itlik, iyilik cömertlik faydal� olmak, iyilik yapmak arzusu gibi manalara gelir ki, hallerin en güzeline riayet etmek demektir. Hadis-i �erifte, (Kimseye zulmetmeyen, yalan söylemeyen ve sözünde duran, mürüvvet sahibidir) buyuruldu. (Edeb-üd-dünya)

Hikmet ehli zatlar buyuruyor ki:
Mürüvvet, her zaman sofras� aç�k olmak ve insanlar�n i�ini görmek için haz�r beklemektir.
Mürüvvet iffetli olmak, darl�kta ve geni�likte bol bol ihsanda bulunmakt�r. (Hazret-i Hasan)

Mürüvvet, kulun, dinini muhafaza edip nefsini korkutmas�, misafirini iyi kar��lamas�, münaka�alarda, güzel davranmas� demektir. Ululuk ise, kom�uya eziyet etmemek ve zorluklara gö�üs germektir. Kerem de istemeden vermek, yerinde yemek yedirmek, saile yumu�ak davranmak ve bol vermektir. (Hazret-i Hasan)

Mürüvvet, dili do�ru olmak, arkada��n kusurlar�na tahammül göstermek, herkese iyilik etmek, kom�unun s�k�nt�s�na katlanmakt�r. (Hazret-i Hasan-� Basri)

Mürüvvet alt�d�r, üçü hazarda, üçü seferdedir. Hazarda olan; Kur'an-� kerim okumak, mescitleri imar etmek, Allah için karde� bulmakt�r. Seferde olan ise; az�� ço�altmak, yol arkada�� ile az ihtilafa dü�mek, günah olmayan i�lerde, gönül almak için �akala�makt�r. (Hazret-i Rabia-i Rai)

Mürüvvet, aç�k kap�, bol yemek, insanlar�n i�ini görmek için haz�r olmakt�r.
Mürüvvet, sözünde do�ru olmak, vaadini yerine getirmek, faydal� yerde bol harcamakt�r.
Mürüvvet, dili do�ru olmak, arkada�lar�n�n kusurlar�na tahammül etmek, herkese çok iyilik etmektir. �nsanlar�n elinde bulunana kar�� iffetli davran�p onlardan gelen kusurlara ald�r�� etmeyen gerçek mürüvvet ehlidir.

Mürüvvetin �artlar�:
Günahlardan temizlenmek, insafla hükmetmek, zulümden kaç�nmak, hakk� olmayan bir �eye göz dikmemek, hiç kimseyi ücretsiz çal��t�rmamak, zay�fa kar�� kuvvetliye yard�m etmemek, kötüyü iyiye tercih etmemektir.
Mürüvvetin tamam� �u âyet-i kerimede bildirilmi�tir:
(Allah, adaleti, iyili�i, akrabaya yard�m� emreder. Çirkin i�leri, fenal�� ve azg�nl�� da yasaklar. �yice dü�ünüp tutas�n�z diye size ö�üt verir.) [Nahl 90]

Hazret-i Hasan, birinin, para para dedi�ini duyunca, "Allah, paraya lanet etsin. Paran�n sözünü eden, paraya tapan�n mürüvveti yoktur. Mürüvveti olmayan�n dini de olmaz" buyurdu.
Dindarla oturun. Dindar bulamazsan�z, dünya ehlinin mürüvvet sahibi olanlar� ile oturun. Çünkü onlar, kötü söz etmezler. (Hazret-i Abdulvahid b. Zeyd)

�bni Ziyad, bir kabile reisine mürüvvetin ne oldu�unu sordu. Reis dedi ki:
Bize göre mürüvvet dört �eyden ibarettir:
1- Günah i�lemekten uzak durmak. Günah i�leyen, zelil olur. Zelilin mürüvveti olmaz.
2- Mal� iyi kullanmak, bo�a harcamamak. Mal�n� iyi kullanamay�p muhtaç duruma dü�enin mürüvveti olmaz.
3- Ehlinin ihtiyac� için çal��mak. Ehlini ele muhtaç edenin mürüvveti yoktur.
4- Kendine yak��an� yiyip içmek. Bu mürüvvet için kemal say�l�r.

Kayser, Kays bin Sabite sordu:
- En iyi ak�l nedir?
- �nsan�n kendini bilmesidir.
-En iyi ilim nedir?
- �nsan�n cehaletini bilmesidir.
- En iyi mürüvvet nedir?
- �nsan�n yüzsuyunun dökülmemesidir.
Yalanc�n�n mürüvveti, cimrinin dostu, haset edenin ve huysuzun rahat� yoktur. (Ahnef b. Kays)

Ana-babas�na iyilik eden, akrabas�n� ziyaret eden, arkada�lar�na ikramda bulunan, çoluk çocu�u ve hizmetçisi ile iyi geçinen, dinini koruyan, mal�n� temiz tutup fazlas�n� da��tan, dilini tutan, gözünü haramdan koruyan, fuzuli i�lerden uzak duran, mürüvvet sahibidir. (Fudayl b. Iyad)

Ba�kas�na yük olan alçal�r

Dünya lezzetlerine aldanmayan, Cennet nimetlerine kavu�ur. �ki âlemde azîz ve muhterem olur. Aksi olursa, insan zelil olur. Zira hazret-i Ömer, bir hâdise üzerine; "Biz a�a��, baya�� insanlard�k. Acem �âhlar�n�n elinde esîr idik. Allahü teâlâ Müslümân yapmakla bizleri �ereflendirdi. Allahü teâlân�n verdi�i bu izzetten, bu �ereften ba�ka �eref ararsak, Allahü teâlâ bizi yine zelîl eder. Her �eyden a�a�� eder. �zzet, �slâmdad�r. �slâm�n ahkâm�na uyan, azîz olur. Bu ahkâm� be�enmeyip, izzeti, huzûru, saâdeti ba�ka �eylerde arayan zelîl olur" buyurmu�tur. Dinimiz, almay� de�il vermeyi, yük olmay� de�il, yük çekmeyi emir ve tavsiye etmektedir. Peygamber efendimiz: (Veren el, alandan yüksektir) buyurmu�lard�r.

Bir �eyler koparabilmek, dünyal�k ele geçirmek, insanlar�n zaaflar�ndan istifade ederek onlar�n s�rt�ndan geçinmek için yaltaklanmak yani temelluk etmek, kötü bir huydur. Zira hadîs-i �erîfte: (Temelluk, müslümân ahlâk�ndan de�ildir) buyurulmu�tur. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretleri, ba�kalar�ndan bir �ey istemeyi talebelerine yasak ederek;

"Ba�kas�na el aç�p bir �ey isteyen, bizim talebemiz de�ildir. Ona dünyâda da âhirette de �efâat etmeyiz ve ondan uzak dururuz. Biz, talebelerimize dâimâ vermeyi, ihsân ve ikrâmlarda bulunmay�, herkese kar�� tevâzu üzere bulunmay�, tatl� sözlü, güler yüzlü olmay� tavsiye ediyoruz. El aç�p istemek bizim yolumuzda yoktur" buyururlard�. Ubeydullah-� Ahrâr hazretleri de;

"Tasavvuf, herkesin yükünü çekmek ve kimseye kendi yükünü çektirmemektir" buyurmu�tur. �zzet ve �erefi, Allahü teâlân�n dînine uygun olmayan hâllerde arayan kimseyi, Allahü teâlâ, hor-hakîr ve zelîl eder. Peygamber efendimiz, müslüman�; (Müslüman, di�er müslümanlar�n elinden ve dilinden zarar görmedi�i kimsedir) buyurarak tarif etmi�lerdir. Ayr�ca Resulullah efendimiz; (Kendin için istedi�ini, insanlar için de istemek, kendin için istemedi�ini insanlar için de istememek) buyurarak, nas�l olmam�z gerekti�ini bildirmi�lerdir.

"Ne istersen yap, fakat!.." Senâullah-i Pânî Pütî hazretleri:

"Ne istersen yap, fakat, insanlara eziyet ve s�k�nt� verme yolunu seçme. Çünkü dinde bunun gibi büyük günah yoktur" buyurmu�tur. Seyyid Emîr Hamza hazretleri, hocas� Mevlânâ Ârif hazretlerinden naklederek buyuruyor ki:

"Yükünüzü çekecek bir dost isterseniz, bu çok az bulunur. E�er yükünü çekece�iniz birini ararsan�z, bütün dünyâ size dosttur." Mevlânâ Hâlid-i Ba�dâdî hazretleri de talebelerine ve sevenlerine hitaben buyurur ki: "Size önemle sünnet-i seniyyeye yap��man�z�; câhiliye âdetlerinden ve pek a�a�� olan bid''atlerden sak�nman�z�; gösteri�e kap�lmaman�z�; halktan, bedeni beslemeye çok ehemmiyet verenlere, kendilerinden bir �ey beklemek sûretiyle makam ve mevkî sâhipleri ile görü�meyi terk etmenizi tavsiye ederim. Çünkü bu �ekilde onlarla görü�mek, onlar�n lekelendi�i �eylerle siz de lekelenmi� olursunuz. �unu iyi biliniz ki, sizin bana en sevgiliniz; dünyâ ehline alâkas� en az olan�n�z, ba�kas�na yük olmayan�n�z, f�k�h ve hadîsle me�gûl olan�n�zd�r." Hâris el-Muhâsibî hazretleri, nasihat isteyen bir talebesine: "Hiç kimseyi incitme. �ster az ister çok olsun veya ihtiyac�n olsun yâhud da olmas�n hiçbir halde kendi yükünü kimseye yükleme. �nsanlardan hiçbir �ey bekleme ve sâhib olduklar� hiçbir �eye göz dikme!" buyurmu�tur. Hay�rl� insan, ailesine ve çocuklar�na faydal� oland�r. Her hay�r ve fayda ise, �slâmiyetin içindedir. Dinimiz de, insanlar�n s�k�nt�s�n�, yükünü çekmemizi emretmektedir. Buna uyan, rahat eder. Dünyada da, ahirette de aziz olur. Allahü teâlân�n kullar�na hizmet edene, onlar�n yükünü alana, Cenab-� Hak yard�mc� olur. Seyyid Emîr Hamza hazretleri, kendisinden nasihat isteyen birine �öyle buyurur: "Bizi sevenler, Resûlullah efendimizin sünnetine uyarlar. Yâni �slâmiyete uyarlar. Haram i�lerden ve haram yemekten sak�n�rlar. �nsanlar�n yükünü çekip, kimseye yük olmazlar. �öhretten sak�n�rlar. Müslümanlara ac�yarak, onlara yumu�ak davran�rlar. Dâimâ Allahü teâlâdan korkarlar ve günahlar�n�n affedilmesi için yalvar�rlar. G�ybet etmezler. Dünyâya, dünyân�n rahatl��na ve zînetine güvenmezler. Sâlihlerin ve Eshâb-� kirâm�n yolunda ve onlar�n ahlâk� üzere olurlar. Büyükleri inkâr etmezler ve bid''at ehline uymazlar."

"Yük çeken aziz olur..." Para, �an �öhret insan� rahatlatmaz. �slamiyet ile kontrol alt�na al�nmazsa, insan� dünyada ve ahirette peri�an eder. Yanan bir evden birini kurtarmak çok büyük sevap oldu�u halde, Cehennem ate�inden kurtarmak yan�nda hiç kal�r. Bir ki�i daha yanmaktan kurtulsun diye u�ra�mal�. Hiç kimse yanmas�n dü�üncesinde olmal�. Dünyada iken, Allahü teâlân�n dinine raz� oldu�u �ekilde do�ru hizmet edenler, Allahü teâlân�n kullar�n�n mü�küllerini halledenler, mah�erde, tahtlar üzerinde, kürsülerde, gölgelerde oturacaklard�r.

Dünyada ve ahirette aziz olmak isteyen, kimseye s�k�nt� vermez, yük olmaz; herkesin s�k�nt�s�n� ve yükünü çekmeye, gücü nisbetinde gayret gösterir. K�sacas�: "Yük çeken aziz, yükünü çektiren ise, zelil olur."

Susman�n faydalar�

Sun, 17 May 2026 22:51:12 +0300

Sual: Az konu�man�n, susman�n faydalar�, çok konu�man�n da zararlar� hakk�nda bilgi verir misiniz?
CEVAP
Peygamber efendimiz, (Az konu�mak imandan, çok söz nifaktand�r) buyurmaktad�r.

Dil, büyük nimettir. �yi ve kötü i�teki rolü, iyili�i de kötülü�ü de büyüktür. Cennete de, Cehenneme de götürür. Cirmi küçük, cürmü büyüktür. �man ve küfür dildeki ifadeden anla��l�r. Dil, ya hak konu�ur, ya bât�l. Di�er uzuvlar�n sahas� dard�r. Kulak sadece i�itir, göz sadece görür. Dilin sahas� geni�tir. Hay�r ve �er için geni� alana sahiptir.

Atalar�m�z;
(Sana senden olur, her ne olursa,
ba��n selamet bulur, dilin durursa)
ve
(Göz iki, kulak iki, a��z tek,
çok görüp, çok dinleyip, az söylemek gerek) demi�tir.

Yunus Emre de diyor ki:
Sözünü bilen ki�inin, yüzünü a� ede bir söz.
Sözü pi�irip diyenin, i�ini sa� ede bir söz.
Söz ola kese sava��, söz ola kestire ba��,
Söz ola zehirli a��, bal ile ya� ede bir söz.

(Dil) üzerine çok söz söylenmi�tir. Baz�lar� �öyle:

Söz gümü�se sükut alt�nd�r.

A��zdan ç�kan söz muallakta kalmaz, ya sa� tarafa yaz�l�r ya da sol tarafa.

Bir söz söylerken hem kendi, hem de kar��n�zdakinin ahiretini dü�ünerek konu�un.

Söz insan�n terazisidir. Fazlas� ziyan, az� vakard�r.
Az konu�an k�nanmaz, üstelik itibar� çok olur.
�aka, alay ve bo� konu�mak belaya yol açar.

Çok konu�mak dostlu�u bozar, lüzumsuz konu�mak ay�plar� açar, ac� söyleyenden dostlar kaçar.

E�er kalbde darl�k ve üzüntü, vücutta bitkinlik ve halsizlik, r�z�kta eksiklik ve bereketsizlik olursa, bunun bo� ve yersiz konu�malardan meydana geldi�i bilinmelidir!

Hikmeti konu�makta de�il, susmakta aramal�d�r!
Susmak akl�n süsü ve cehaletin örtüsüdür.

Tatl� dilli ve cömert elli olmal�d�r!
Sükut, âlimin ziyneti, cahilin ayb�na perdedir.

�badet on k�s�md�r, dokuzu susmak, biri de kötü arkada�tan uzak durmakt�r.
Dil, irfan hazinesinin anahtar�d�r, çok konu�an, gönüldeki hizmet cevherini bo�alt�r.

Az söz edeptir, güzel amelleri korumaya sebeptir.

Ki�i dilinin alt�nda gizlidir. S�r saklayan murada erer.

Bülbül �ahine der ki:
�kimiz de ku� oldu�umuz halde, sen padi�ah�n saray�ndas�n, ben ise bahçenin dikenli�indeyim. Sen ku�lar� avlay�p yersin, padi�ah�n yan�nda de�er kazan�r murad�na erersin. Ku�lar�n sultan� olursun. Ben ise günü güne eklerim, her gece sabaha kadar gülün aç�lmas�n� beklerim. Ben uyumadan o açmaz, uyan�nca aç�lm�� görürüm. Aç�ld��n� göremem, murad�ma eremem. Diken aras�nda murats�z a�lar�m, yüre�imi da�lar�m.

�ahin �öyle cevap verir:
Ben bin murat al�r�m ama birini söylemem. Sen bir murat almadan bin söylersin. Susan murat al�r, öten murats�z kal�r.

Hay�rl� söz keramet, sükut selamettir.
Yalan zay�flat�r iman�, rezil eder insan�.

Dedikodu g�ybettir, �iddetli bir afettir.
Alay belki güldürür, ama kalbi öldürür.

Güzel söz sadaka, mah�ere nafakad�r.
Çok söz kalb kat�la�t�r�r, Haktan uzakla�t�r�r.
Çok gülmek ay�pt�r, ahiret için kay�pt�r.

Fazla �aka cahillik alameti, sükut et, istersen selameti.
Ki�i lisan�yla olur insan. Kötü dili kendisine dü�man, çok konu�an olur pi�man.
Her sözde vebal var, kurtulur susanlar. Az söz hikmettir, Rabbimizden nimettir.

Dil söylerse gönül susar, gönül susunca, dil zehir kusar.
Söz dinleyen âlim, susan sâlim olur.
Kimin azsa sözü, aç�l�r kalb gözü.

Dil ederse istirahat, kalb eder rahat.
Çok konu�an gaf eder, vakti israf eder.

Dil yaras� ok yaras�ndan ac�d�r.
Ak�ll�, bildi�ini söylemez, deli söyledi�ini bilmez.
Bilmem demek ilmin yar�s�d�r.

Kime s�r söylersen onun kulu olursun.
Aç�klanan s�r yay�l�r muhakkak, S�r saklayamayana denir ahmak.

Hazret-i Lokman misafirlerine en iyi ikram olarak dil ile kalbi getirdi. Ba�ka bir zaman da en kötü yemek olarak yine dil ile kalbi getirdi. Dil k�l�ç gibidir, iyi kullan�lmazsa kendi ölümüne sebep olur.

Sükut, yorulmadan yap�lan ibadet, masrafs�z tak�lan bir ziynet, hükümdarl��a muhtaç olmadan ele geçen bir devlet, duvara ihtiyaç duyulmadan yap�lan kale, çal��madan kazan�lan zenginlik ve ay�plar�n kapat�lmas�d�r.

Hükümdar ö�üdü
Üç hükümdardan biri der ki:
(Bütün pi�manl�klar�m söyledi�im sözlerden oldu. Söylemedi�imden hiç pi�man olmad�m.)

�kincisi der ki:
(Söylemedi�im sözlerin sahibiyim. Fakat söyledi�im sözlerin esiriyim.)

Üçüncüsü ise �öyle der:
(Baz� sözleri söylemeye gücüm yetti, fakat söyledi�im sözleri geri almaya gücü yetmedi.)

�üpheli sözlerden sak�nan, güler yüzlü olan, insanlara merhamet eden, lüzumlu din bilgilerini ö�renen ve do�ru konu�an kimse münaf�k olamaz.

Dile sahip olmak
Diline sahip olmayan� �eytan her sahada oynat�r. Büyük bir uçurumun kenar�na getirip, yüzüstü yuvarlar, felakete sürükler. Dile ahlak dizgini vurulursa dünya ve ahiret saadetine kavu�ur. Ba��bo� b�rak�l�rsa zarardan zarara girer.

Uzuvlar�m�zdan en çok isyan edeni dildir. Kolayl�kla istedi�i tarafa gider. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Her sabah, bütün uzuvlar, yalvararak dile derler ki: Bizim hakk�m�z� gözetmekte, Allah’tan kork, kötü söz söyleme, bizi ate�te yakma! Bizim dine uyup uymamam�z senin sebebinledir. Sen do�ru olursan biz de do�ru oluruz. Sen e�ri olursan biz de e�ri oluruz.) [Tirmizi]

Hazret-i Lokmana (Bu makama nas�l yükseldin?) derler. O da (Do�ru konu�mak, emanete riayet etmek ve faydas�z sözleri terk etmekle) diye cevap verir.

Hikmet ehli buyuruyor ki:
Bir kimsenin cahil oldu�unun alameti �unlard�r: Canl�-cans�z her �eye k�zar. S�r saklayamaz. Paras�n� yerli yerince harcayamaz. Herkese güvenir. Dostunu dü�man�n� ay�ramaz. Kötü kimselerle arkada�l�k eder.

Susmak aç�k bir hikmet ve güzel bir haslettir. Dilin susmas� kalbin susmas�na, kalbin susmas� Rabbin ma�firetine sebep olur. �nsan�n selameti dilini korumas�ndad�r. Kalem de, iki dilden biridir.

Dil y�rt�c� bir hayvan gibidir, serbest b�rak�l�rsa sahibini parçalar. Sükut eden, hataya dü�mekten, yalandan, dedikodudan, söz ta��maktan, kendini övmekten, bo� konu�maktan ve daha bir çok dil afetlerinden kurtulur.

Çok konu�an�n dili sürçer, kalbi karar�r. Kalbi kararan da, hata üstüne hata yapar ve kalb k�rar da fark�nda bile olmaz. Diline sahip olan, dinini korur.

Çok konu�an hata eder. Eshab-� kiram hep hay�r konu�tuklar� halde, yanl�� konu�mak için de�il, belki bo� bir söz söyleriz diye sükut ederlerdi. Hazret-i Ebu Bekir, a�z�na ta� koyar, (Ba�a gelen bütün felaketler bundan gelir) buyururdu.

En zararl� �ey
Allahü teâlâ bo� konu�anlar� sevmez. Bo� konu�mak böyle olunca, zararl� konu�man�n felaketini dü�ünmelidir! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(En zararl� �ey, çok konu�makt�r.) [Deylemi]

Dile sahip olmak, az konu�mak dinimizin emridir. Kur'an-� kerimde mealen buyuruldu ki:
(Sadaka vermek, iyili�i emretmek ve insanlar�n aras�n� bulmak hariç, konu�makta, f�s�lda�makta hay�r yoktur.) [Nisa 114]

Dile sahip olmakla ilgili hadis-i �eriflerde baz�lar� da �öyle:
(Dilini tutan kurtulur.) [Tirmizi]

(Selamet isteyen, sükut etsin, dilini tutsun!) [�bni Ebiddünya]

(Susmak, hikmettir; fakat susan azd�r.) [Deylemi]

(Amellerin en makbulü, dilini tutmakt�r.) [Taberani]

(Hay�r söz hariç, dilini tutan, �eytan� ma�lup eder.) [Taberani]

(Sükut eden bir mümine yak�n durun! O hikmetsiz de�ildir.) [�bni Mace]

(Allah’a ve ahirete inanan, ya hay�r konu�sun veya sükut etsin!) [Buhari]

(En kolay ibadet, susmak ve güzel ahlakt�r.) [�bni Ebiddünya]

(Mümin önce dü�ünür, sonra konu�ur. Münaf�k, dü�ünmeden konu�ur.) [Haraiti]

(Çok konu�an çok yan�l�r, çok yan�lan�n yalan� çoktur. Yalan� çok olan da Cehenneme lay�kt�r.) [Taberani]

(Kurtulu� için dilini tut, evinde otur, günahlar�n için a�la!) [Tirmizi]

(�nsanlar� Cehenneme sürükleyen dilleridir.) [Tirmizi]

(Dilini tutmayan kimse, tam imana kavu�amaz.) [Taberani]

(Rahat isteyen sussun!) [Ebu��eyh]

(Çok konu�mak kalbi karart�r. Kalbi kararan da Allahü teâlâdan uzakla��r.) [Beyheki]

(Emr-i maruf ve zikir hariç, her söz, ki�inin zarar�nad�r.) [Tirmizi]

(�nsan�n hatalar�n�n, kusurlar�n�n ço�u dilindendir.) [Taberani]

(Midesini, �rz�n� ve dilini koruyan, bütün kötülüklerden korunmu� olur.) [Deylemi]

(Kalbi do�ru olmayan�n iman�, dili do�ru olmayan�n kalbi do�ru olmaz.) [�. Ebiddünya]

(Kalbi diline, dili kalbine, i�i sözüne uymayan mümin olamaz.) [�sfehani]

(Allah’� görür gibi ibadet et, kendini ölmü� say, bunlardan daha iyisi ise dilini tutmakt�r.) [Taberani]

Lüzumsuz konu�mak
Sual: Kimseye zarar� olmayan konu�malardan da sorumlu muyuz?
CEVAP
G�ybet, münaka�a ve benzeri konu�malardan uzakla�mal�, ya hay�r söylemeli veya sükut etmelidir!

Lüzumsuz sözlerle me�gul olursak, k�ymetli zamanlar�m�z� öldürmü� oluruz. Halbuki Allahü teâlân�n azametini, yaratt�� canl�, cans�z �eyleri tefekkür etsek, büyük sevap kazan�r�z. Yahut kelime-i tevhid, salevat-� �erife gibi tesbihleri söylesek hakk�m�zda daha hay�rl� olur.

Bunlar� söylemekle Cennette k�ymetli hazinelere kavu�mak mümkün iken, dilimizi faydas�z �eylerle me�gul ederek bu nimetlerden mahrum kalmak ahmakl�k de�il midir?

Mubah ile me�gul olan kimse, günah kazanmazsa da, taat ile, ibadet ile me�gul olup büyük hazineden mahrum kalmamal�d�r. Çünkü müminin sükutu tefekkür, bak�� ibret, konu�mas� taat olmal�d�r.

�nsan�n en de�erli sermayesi vakitleridir. Vaktimizi bo� yere harcar, ahiret için az�k haz�rlamazsak, sermayemiz tükenmi� demektir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Bo� ve faydas�z i�leri terk etmek müslüman�n güzel ahlak�ndand�r.) [Tirmizi]

Uhud harbinde �ehit olan bir gencin annesi, o�lunu kanlar içinde görünce, (O�lum sana Cennet müjde olsun!) demesi üzerine Peygamber efendimiz aleyhisselam buyurdu ki:
(Ne biliyorsun, belki bo� sözler konu�urdu.) [Tirmizi]

Yani hesaps�z Cennete girmeyecektir. Bo� konu�anlar bu sözlerinden hesaba çekileceklerdir. Hesaba çekilmek de bir nevi azapt�r.

Abdullah bin Selam hazretlerinin Cennetlik oldu�u bildirilince Eshab-� kiram, kendisini Cennetlik eden amelinin ne oldu�unu sordular. O da, (Bo� söz konu�mam ve kimseye kar�� kötülük beslemem) diye cevap verdi.

�bni Abbas hazretleri buyurdu ki:
(Üzerine elzem olmayan, sana faydas� dokunmayan hususlarda konu�ma, çünkü bu fuzuli bir i�tir. Zarar�ndan da emin de�ilsin. Yeri gelmedikçe de lüzumlu olan sözü konu�ma! Çok defa faydal� söz yerini bulamad��ndan kaybolup gider.)

Lokman Hakim hazretlerine, hikmetin ne oldu�u soruldu�unda, (Bize laz�m olmayan �eyin üzerinde durmamak ve gizli �eyleri ara�t�rmamak) diye cevap verdi.

Bize gerekmeyen �eyi ba�kas�ndan sual etmek de malayanidir. Bunu sormakla k�ymetli vaktimizi kaybetmi� oluyoruz. Ayn� zamanda sordu�umuz kimsenin de vaktini alm�� oluyoruz.

Faydas�z �eylerle me�gul olmamal�d�r, a�z�m�zdan ç�kan her kelimeden mesulüz. Nefeslerimiz sermayemizdir. Dilimiz Cennet nimetlerine kavu�turacak, bir vas�tad�r. Dilimizi ihmal edip, ba��bo� sal�vermek, büyük zararlara sebep olur.

Bo� konu�mak gibi, fuzuli konu�mak da kötüdür. Maksad� k�saca anlatmak mümkünken, uzun cümlelerle ve tekrarlarla ifade etmek fuzulidir. Yani ihtiyaçtan fazla konu�ulmu� olur. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(�lmi ile amel edene, mal�n�n fazlas�n� tasadduk edene ve sözünün fazlas�n� tutana müjdeler olsun!) [Taberani]

�nsan önemsiz sand�� baz� sözler yüzünden helake sürüklenir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(�nsan, önemsiz sand�� bir söz söyler. Bu söz Allahü teâlân�n r�zas�na muvaf�k dü�tü�ü için k�yamete kadar ondan raz� olur. Bir ba�kas� da hiç önem vermedi�i bir söz yüzünden k�yamete kadar Allahü teâlân�n gazab�na u�rar.) [Tirmizi]

Allahü teâlân�n r�zas�n�n ve gazab�n�n hangi i�te, hangi sözde oldu�unu bilmeyiz. Bu bak�mdan hiçbir sözü, hiçbir iyili�i ve kötülü�ü küçük görmemelidir. Cenab-� Hak, r�zas�n� iyilikler içinde, gazab�n� da günahlar içinde saklam��t�r. Önem verilmeyen bir günah, Allahü teâlân�n gazab�na sebep olabilir. Onun için sözümüze dikkat etmeliyiz. Atalar�m�z, (Söz var, i� bitirir; söz var, ba� yitirir) demi�lerdir.

Yats�dan sonra konu�mak
Sual: Yats� namaz�n� k�ld�ktan sonra konu�man�n mekruh oldu�u bildirilirken, Peygamberimizin yats�dan sonra konu�tu�u da bildiriliyor. Bu nas�l oluyor?
CEVAP
Bir ihtiyaç yoksa konu�mak mekruh olur. Sohbet etmek, kitap okumak gibi faydal� i�lerde konu�mak caizdir.

Yats�y� k�lmadan önce uyumak ve yats�y� k�ld�ktan sonra, hay�rl� i� hariç konu�mak, mekruhtur. Yats� namaz�ndan sonra, dini sohbet edene, namaz k�lana, yolcuya veya gerde�e girene mekruh de�ildir. (Redd-ül muhtar)

Yats�dan sonra konu�mak, faydas�z bir konu�maysa yahut sabah namaz�n� veya âdet edinen kimsenin gece namaz�n� kaç�rmas�na sebep olacaksa, mekruh olur. Bir ihtiyaçtan dolay� konu�ulursa mekruh olmaz. Kur’an okumak, zikretmek, evliya menk�belerini anlatmak, f�k�h okumak ve misafirle konu�mak da mekruh de�ildir. Burada, o günün amel defterine ibadetle ba�lad�� gibi ibadetle bitirerek ikisi aras�nda i�lenen günahlar�n affolmas�na sebep olmaya çal��mak vurgulan�yor. Sabah namaz�ndan önce de ihtiyaçs�z konu�mak mekruhtur. (�mdad-ül-fettah)

�msak vaktinden sabah namaz�n� k�lana kadar ihtiyaçs�z konu�mak da mekruhtur. (Dürr-ül muhtar)

Gönül susunca, dil zehir kusar...

Dil, büyük bir nimettir. �yili�i de kötülü�ü de büyüktür. Cennete de, Cehenneme de götürür. Cirmi küçük, cürmü büyüktür. �man ve küfür dildeki ifadeden anla��l�r. Dil, ya hak konu�ur, ya bât�l. Di�er uzuvlar�n sahas� dard�r. Kulak sadece i�itir, göz sadece görür. Dilin sahas� geni�tir. Hay�r ve �er için geni� alana sahiptir. Abdullah bin Mübârek hazretleri, bir yolculu�unda, sahrada koyunlar�n� otlatan bir çocu�a rastlar. Çe�itli sualler sorar ve ald�� cevaplar kar��s�nda hayran kalarak çocu�a tekrar sorar:

-Peki bu sahrada ba�ka neler ö�rendin?

-Üç ilim ö�rendim. Gönül ilmi, dil ilmi ve beden ilmi.

-Bunlar nelerdir, ben bunlar� bilmiyorum.

-Gönül ilmi �udur ki, Rabbim bana kalb verdi ve kendi mârifet ve muhabbeti yeri eyledi ki, bu kalb ile O''nu bileyim. O''nun sevdiklerine gönülde yer vereyim, sevmediklerine yer vermeyeyim ve böylelerinden uzak olay�m.

Dil ilmi �udur ki, bana dil verdi ve dili zikretmek, O''nun ismini söylemek yeri eyledi. Bununla O''nu hat�rlatanlar� dile getirme�i, O''ndan bahsetmeyen sözden onu korumay�, böyle sözden uzak olmay� îmâ etti.

Çok konu�mak dostlu�u bozar Beden ilmi �udur ki, bana beden vermi�tir ve onu kendine hizmet yeri eylemi�tir. Böylece O''na hizmet olan her �eyi yapar�m, hizmet olmayan �eyi ise bedenimden uzakla�t�r�r�m.

Çocu�un bu cevab� üzerine Abdullah bin Mübârek hazretleri:

-Ey çocu�um! Evvelki ve sonraki ilimler, senin bu söylediklerinin içindedir buyurmu�tur... Bir söz söylerken hem kendimizin, hem de kar��m�zdakinin ahiretini dü�ünerek konu�mal�y�z. Zira a��zdan ç�kan söz, muallakta kalmaz, ya sa� tarafa veya sol tarafa yaz�l�r. Çok konu�mak dostlu�u bozar. Lüzumsuz konu�mak, ay�plar� aç��a ç�kar�r. Ac�, sert söyleyenden, dostlar�, sevdikleri kaçar, uzakla��r. Peygamber efendimiz; (Çok konu�an çok yan�l�r, çok yan�lan�n yalan� çoktur. Yalan� çok olan da Cehenneme lay�kt�r) buyurmu�tur. Abdullah bin Selam hazretlerinin Cennetlik oldu�u bildirilince Eshab-� kiram, kendisini Cennetlik eden amelinin ne oldu�unu sordular. O da; "Bo� söz konu�mam ve kimseye kar�� kötülük beslemem" diye cevap verdi. E�er bir kimsenin kalbinde darl�k ve üzüntü, vücudunda bitkinlik ve halsizlik, r�z�k�nda eksiklik ve bereketsizlik olursa, bunun bo� ve yersiz konu�malardan meydana geldi�ini bilmelidir! Dil söylemezse, kalb rahat eder. Sözü az, ameli çok olan�n, gönül gözü parlar, aç�l�r. Diline sahip olan, bedenine de sahip olur. Çünkü hadis-i �erifte: (Her sabah, bütün uzuvlar, yalvararak dile derler ki: Bizim hakk�m�z� gözetmekte, Allah''tan kork, kötü söz söyleme, bizi ate�te yakma! Bizim dine uyup uymamam�z senin sebebinledir. Sen do�ru olursan biz de do�ru oluruz. Sen e�ri olursan biz de e�ri oluruz.) buyurulmu�tur. Sükut yani dile sahip olmak, yorulmadan yap�lan ibadet, masrafs�z tak�lan bir ziynet, hükümdarl��a muhtaç olmadan ele geçen bir devlet, duvara ihtiyaç duyulmadan yap�lan kale, çal��madan kazan�lan zenginlik ve ay�plar�n kapat�lmas�d�r. Hazret-i Lokman Hakîm''e; -Bu makama nas�l yükseldin? diye sual edildi�inde; -Do�ru konu�mak, emanete riayet etmek ve faydas�z sözleri terk etmekle diye cevap vermi�tir. Dil y�rt�c� bir hayvan gibidir, serbest b�rak�l�rsa sahibini parçalar. Sükut eden, hataya dü�mekten, yalandan, dedikodudan, söz ta��maktan, kendini övmekten, bo� konu�maktan ve daha birçok dil afetlerinden kurtulur. Çok konu�an hata eder. Eshab-� kiram hep hay�r konu�tuklar� halde, yanl�� konu�mak için de�il, belki bo� bir söz söyleriz diye sükut ederlerdi. Hazret-i Ebu Bekir, a�z�na ta� koyar ve; "Ba�a gelen bütün felaketler bundand�r" buyururdu.

Çok konu�an�n dili sürçer, kalbi karar�r. Kalbi kararan da, hata üstüne hata yapar ve kalb k�rar da fark�nda bile olmaz. Diline sahip olan, dinini korur. Din büyükleri, talebelerine ve sevenlerine hep: "Bir kimsenin cahil oldu�unun alameti �unlard�r: Canl�-cans�z her �eye k�zar. Diline sahip olamaz ve s�r saklayamaz. Paras�n� yerli yerince harcayamaz. Herkese güvenir. Dostunu dü�man�n� ay�ramaz. Kötü kimselerle arkada�l�k eder" diye nasihat etmi�lerdir.

Selamet isteyen dilini tutar... Dile sahip olmak, az konu�mak dinimizin emridir. Peygamber efendimiz:

(Dilini tutan kurtulur) buyurmu�lard�r. Susmak, aç�k bir hikmet ve güzel bir haslettir. Dilin susmas� kalbin susmas�na, kalbin susmas� Rabbin ma�firetine sebep olur. �nsan�n selameti dilini korumas�ndad�r. Zira Resulullah efendimiz: (Selamet isteyen, sükut etsin, dilini tutsun!) buyurmu�lard�r. Söz insan�n terazisidir. Fazlas� ziyan, az� vakard�r. Az konu�an k�nanmaz, üstelik itibar� da çok olur. �aka, alay ve bo� konu�mak ise, belaya yol açar. Vüheyb bin Verd hazretleri; "�bâdet veya hikmet on k�s�md�r. Bunun dokuzu, sükût edip, konu�mamakt�r" buyurmu�tur. Ki�i, dilinin alt�nda gizlidir. Dil, irfan hazinesinin anahtar�d�r. Çok konu�an, gönüldeki hizmet cevherini bo�alt�r. K�sacas�:

"Dil söylerse gönül susar, gönül susunca da, dil zehir kusar."

Kibir ve ucub

Sun, 17 May 2026 13:39:09 +0300

Sual: Kibirle ucub birbirine çok benziyor. Birinin di�erinden fark� nedir?
CEVAP
Kibir, kendini ba�kas�ndan üstün göstermek, ucub ise, kusurlar�n� görmeyip, ibadet etti�i için kendini ve ibadetlerini be�enmek, ba�kas�ndan kendini üstün bilmektir. Buna egoizm de denir. Hiç kimsenin bulunmad�� yerde insan ucba kap�labilir, fakat kibirli olamaz. Çünkü insan, kimse olmasa da kendini ve i�ini be�enebilir, fakat kimse olmad�� için, kendini büyük gösteremez, kibirlenemez. Ucub, yapt�� iyi i�ler sebebiyle kendini be�enmektir. Kendini be�enen, ba�kalar�ndan üstün görebilir. Bu üstün görme i�i de, kibirdir. Yani ucubdan kibir do�ar.

Bir örnek: Bir kad�n, evinde güzel bir dantel i�lese, bir marangoz güzel bir masa yapsa, bir ressam güzel bir tablo çizse, bunlardan birinin, eserine bak�p be�enmesi, ne maharetliyim, benim gibi kaç ki�i ç�kar diye dü�ünmesi ucub olur. E�er yan�nda ba�kalar� da varsa, bak�n bendeniz (!) veya üstad�n�z neler yapabiliyor diye büyüklenerek onlara sanat�n� göstermesi kibir olur. Ucbu onu kibre sürüklemi� olur.

Kibirden kurtulmak için, tevazu sahibi olmaya, ucubdan kurtulmak için de minnet ehli olmaya çal��mal�! Diyelim ki bir kimsenin hitabeti güzeldir. Bundan dolay� kendini be�enir yani ucbeder. Minnet, nimete kendi eliyle de�il, Allahü teâlân�n lütfuyla kavu�tu�unu dü�ünmektir. Hitabet güzelli�inin, Cenab-� Hakk�n bir lütfu oldu�unu dü�ünen, kendini be�enemez. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Üç �ey felakete götürür: Hasislik, nefse uymak, ucublu olmak.) [Beyheki]

Bir ki�inin ucublu olup olmad�� u alametlerden belli olur. Ucublunun vas�flar�:
1- Kibirlidir, 2- Günahlar�n� ve Allahü teâlân�n azab�n� unutur, 3- Büyüklerden faydalanamaz, âlimlerin sohbetinden mahrum kal�r, 4- �sti�are etmez, dan��maz.

�nsan� kibre dü�üren ucubdur. Ucub ise, ilim, ibâdet, yak�nlar�n�n çoklu�u gibi sebeplerle kendini be�enmektir. Bunlar�n Allahü teâlân�n lütfu oldu�unu bilen, ucba dü�mez, dolay�s�yla kibirlenmez. �slam âlimleri buyuruyor ki:
En kötünüz mescidden ç�ks�n denilse, benden önce kap�ya ç�kan olmaz. Ancak daha h�zl� ko�an olursa onu bilmem. (Malik bin Dinar)

Ba�kanl��, emir vermeyi seven, iflah olmaz. (Fudayl bin �yad)

Kendinden daha kötünün bulundu�unu zanneden kibirlidir. (Bayezid-i Bistami)

Bir menk�be: Benî �srail'den bir fâs��n kötülü�ünü duymayan kalmam��t�. Soylu bir âbid de ibâdetiyle �öhret bulmu�tu. Kötü kimse, bu âbidin yan�ndan geçerken, (Gideyim, �u âbidin yan�na oturay�m, belki Allahü teâlâ onun hürmetine beni affeder) diye dü�ündü. Gidip âbidin yan�na oturdu. Âbid ise, üzerinde bulutun gölgelendirdi�i bir zat oldu�u için, üstünlü�üyle böbürlenip, (Bu fâs�k, benimle niye oturuyor?) diyerek, oradan kalkt�. Fâs�k da çekip gitti; fakat âbidin üzerindeki bulut, fâs�kla beraber gitti. Allahü teâlâ zaman�n Peygamberine, (Allah insanlar�n niyetlerine göre muamele eder. Fâs��n yapt�klar�n� iyi niyetinden dolay� affettim. Âbidin yapt�klar�n� da kibri sebebiyle yok ettim) diye vahyetti. Âbidin, imanl� fâs�� hakir, yani a�a�� görmesi felaketine sebep oldu.

Kendisi ile iftihar etmek
Sual: Dünya ve ahiret i�lerini düzgün yapan, kaliteli �iir yazan, namaz� çok düzgün k�lan çok kabiliyetli bir insan�n yapt�� iyi i�lerden dolay� kendi kendine iftihar etmesi günah m�d�r?
CEVAP
Yapt�� ibadetleri, iyilikleri be�enerek, bunlarla övünmeye ucub denir. Ucub, kötü i�lerdendir. Hazret-i Âi�e validemize, (�nsan ne zaman kötü amel i�ler?) diye sual edildi. Buyurdu ki: (�yi amel i�ledi�ini sand�� zaman.)

�bni Mesud hazretleri de, (�nsan�n helak�, ucub ve ümitsizliktendir) buyurdu.

Ucbeden, yani kendini be�enen, kendini ihtiyaçs�z hissedip, ümitsiz olanlar gibi iste�inde gev�ek olur. Bir abid vard�. Namaz�n� düzgün k�lar, bütün ibadetlerin bütün edeplerini gözetmeye çal��rd�. Gencin biri, bu abide hayran hayran bak�nca abid dedi ki:
(�eytan da uzun y�llar ibadet etti. Fakat sonunu biliyorsun. Mühim olan sondur. �badetlerimin kabul olup olmad��n� bilmiyorum. Hepsi kabul olsa, bir gözümün �ükrü de�ildir.)

Ucbeden, kendini herkesten üstün bilir, günahlar�n� hat�rlamaz. �badetine �ükretmez. �ükre ihtiyaç olmad��n� zanneder. Allahü teâlân�n kendine ihsan etti�i ibadet etme nimetini kendinden bilir, kabiliyeti ile övünür. �lmi ile ucbeder, yani ilmini be�enir, kimseye bir �ey sormaz, nasihat dinlemez.

Ucbun z�dd�na Minnet denir. Minnet, nimete kendi eliyle, kendi çal��mas�yla kavu�mad��n�, Allahü teâlân�n lütfu ve ihsan� oldu�unu dü�ünmektir. Böyle dü�ünmek ucub tehlikesi oldu�u zaman farz olur. Allahü teâlâ, kime ilim, ibadetlerde kolayl�k ve ba�ka nimetler verdiyse, bunlar�n elden gitmesinden korkmal�d�r.

�nsan� ucba sürükleyen sebeplerin ba��nda cehalet ve gaflet gelir. Böyle ucubtan kurtulmak için her �eyin Allahü teâlân�n dilemesi ve yaratmas� ile meydana geldi�ini, ak�l, ilim, ibadet, mal, mevki, güzel yazmak, güzel konu�mak, kaliteli i� yapmak gibi nimetlerin Allahü teâlân�n lütfu ve ihsan� olduklar�n� dü�ünmek gerekir. Bize faydal� ve tatl� gelen bütün nimetleri gönderen Allahü teâlâd�r. Ondan ba�ka yarat�c�, gönderici yoktur. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:

(Günah i�lemeseydiniz, bundan daha zararl� olan ucubtan korkard�m.) [Harâiti]

(E�er mümin ameli sebebiyle ucba dü�meseydi, günahlardan korunurdu ve hatta akl�ndan bile geçirmezdi. Lakin günah onun için ucubtan hay�rl�d�r.) [Deylemi]

Günah i�leyenin boynu bükük olur. Tevbe edebilir. Ucub sahibi ilmi ile, ameli ile ma�rur olur. Egoist olur. Tevbe etmesi güç olur. Günah i�leyenlerin iniltileri, Allahü teâlâya, tesbih çekenlerin övünmesinden iyi gelir. Ucbun en kötüsü, hatalar�n�, nefsinin hevas�n� be�enmektir. Hep nefsine uyar, nasihat kabul etmez. Ba�kalar�n� cahil zanneder. Halbuki kendisi çok cahildir. Bilmedi�ini bir bilene sormaz. Ucbun sebebi cahillik hastal�� oldu�una göre, ilac� da ilim ve marifettir. �lim, ibadet, takva gibi salih amellerin Allahü teâlân�n bir lütfu ve ihsan� oldu�unu bilip �ükreden kimse, ucubtan kurtulur. Bir kimsenin ucub sahibi olup olmad��, �u alametlerden belli olur: Ucublu kimse, kibirli olur. Günahlar�n� ve Allahü teâlân�n azab�n� unutur. Büyüklerden istifade edemez, âlimlerin sohbetinden mahrum kal�r. Kimseyle me�veret etmez, dan��maz.

Kibirden kurtulmak için tevazu sahibi olmaya, ucubtan kurtulmak için de minnet ehli olmaya çal��mal�d�r! Diyelim ki bir kimsenin hitabeti güzeldir. Bundan dolay� kendini be�enir, yani ucbeder. Minnet, nimete kendi eliyle de�il, Allahü teâlân�n lütfu ile kavu�tu�unu dü�ünmektir. Hitabet güzelli�inin cenab-� Hakk�n bir lütfu oldu�unu dü�ünen, kendini be�enemez.

Cennetlik veya Cehennemlik bilmek
Sual: Bir Müslüman�n, kendini Cennetlik gibi, günahkârlar� da Cehennemlik gibi görmesi do�ru mudur?
CEVAP
Günahkârlar� be�enmemeli, fakat kendini günahkârlardan üstün de görmemelidir. Kendini Cennetlik, günahkâr� Cehennemlik bilmemelidir. Hatta kâfir için bile böyle dü�ünmemelidir. Kâfir, bir Kelime-i �ehadet getirerek Cennetlik, kendisi bir söz söyleyerek Cehennemlik olabilir.

�srailo�ullar�ndan bir e�k�ya, k�rk y�l günah i�ler. Bir gün Hazret-i �sa’y� havarilerden biri ile giderken görür. Yapt�� e�k�yal��a pi�man olur. "Ben bunlara kat�lay�m" diyerek pe�lerine tak�l�r. Havarinin yan�na yakla��r, "Benim gibi bir e�k�yan�n böyle bir zat�n yan�nda gitmesi uygun olur mu?" diye dü�ünür. Havari de, "Bu yol kesici nereden ç�kt�? Benimle nas�l gelir?" diyerek ondan uzakla��p �sa aleyhisselama yakla��r. Allahü teâlâ Hazret-i �sa'ya vahyeder ki:
(�kisine de söyle! �kisinin de geçmi�lerini mahvettim. Yeniden amele ba�las�nlar. Kendini be�endi�i için havarinin ibadetini mahvettim. Kendini a�a�� gördü�ü için de e�k�yan�n günahlar�n� affettim.)

Hazret-i �sa, durumu her ikisine de bildirir ve e�k�yay� havarileri aras�na al�r. (�. Gazali)

�badetleri be�enmek
Sual: Yapt��m�z ibadetleri be�enmekte mahzur var m�d�r?
CEVAP
Bütün taatlar�n�, ibadetlerini kusurlu bilmeli, hakk�yla yapamad��n� dü�ünmelidir! Ebu Muhammed bin Menazil hazretleri buyurdu ki:
Allahü teâlâ, Âl-i �mran suresinin 17. âyetinde, sabredenleri, sad�klar�, namaz k�lanlar�, zekât verenleri ve seher vakitlerinde istigfar edenleri meth buyurdu. Hepsinden sonra, istigfar edenleri bildirmesi, insan�n her ibadetini kusurlu görüp, daima istigfar etmesi içindir.

Cafer bin Sinan hazretleri de buyurdu ki:
�badet yapanlar�n kendilerini be�enmeleri, fâs�klar�n günahlar�ndan daha kötü ve daha zararl�d�r.

Kibir ve ucub
Sual: Yapt��m i�leri be�eniyor, (Ba�kas� böyle güzel yapamaz) diyorum. Ba�kalar�n� kendime güldürmemek için i�imi düzgün yapmaya çal��yorum. Bunlar kibir midir, ucub mudur?
CEVAP
Ba�kalar�n� de�il, Allah'�n bize ne diyece�ini dü�ünmeliyiz. Hangi i� olursa olsun, (Allahü teâlâ, bu i� için bize ne der?) diye dü�ünerek yapmal�d�r. Allah bizden raz� ise, bütün dünya bize gülse ne ç�kar? Tersine, Allah raz� de�ilse, dünya bizi el üstünde tutsa neye yarar?

Kibir, kendini ba�kas�ndan üstün göstermek; ucub ise, kusurlar�n� görmeyip, ibadet etti�i için kendini ve ibadetlerini be�enmek, ba�kas�ndan kendini üstün bilmektir. Buna egoizm de denir. �ki hadis-i �erif:
(Ucub felakete götürür.) [Beyhekî]

(Ucub sahibi, dilsiz ve sa��r olarak; kibirli ise, katrandan elbise giyerek ha�rolur.) [Tibyan]

Hiç kimsenin bulunmad�� yerde insan ucba kap�labilir, fakat kibirli olamaz. Çünkü insan, kimse olmasa da kendini ve i�ini be�enebilir, fakat kimse olmad�� için, kendini büyük gösteremez, kibirlenemez. Ucub, yapt�� iyi i�ler sebebiyle kendini be�enmektir. Kendini be�enen, ba�kalar�ndan üstün görebilir. Bu da kibirdir. Yani ucubdan kibir do�ar. Hadis-i �erifte, (Zerre kadar kibir sahibi, Cennete giremez) buyuruluyor. (Taberanî)

O hâlde, insanlar�n ne diyece�ine de�il, Allah'�n ne diyece�ine önem vermeli, kibirden ve ucubdan çok sak�nmal�d�r.

Yapt�� ibadet ve iyilikleri be�enmek
Sual: Bir kimsenin, her yapt�� ibadeti, iyili�i be�enmesi, sözünün herkes taraf�ndan dinlenmesini istemesi, kötü bir huy mudur?
Cevap: Ucb, yapt�� ibadetleri, iyilikleri be�enerek, bunlarla övünmektir. Yapt�� ibadetlerin, iyiliklerin k�ymetini bilerek, bunlar�n elden gitmesini dü�ünerek korkmak, üzülmek ucb olmaz. Yahut, bunlar�n Allahü teâlâdan gelen nimetler oldu�unu dü�ünerek, sevinmek de, ucb olmaz. Bunlar�n Allahü teâlâdan gelen nimetler oldu�unu dü�ünmeyerek kendi yapt��n�, kazand��n� sanarak sevinmek, kendini be�enmek, ucb olur. Ucbun z�dd�na Minnet denir. Minnet, nimete kendi eliyle, kendi çal��mas�yla kavu�mad��n�, Allahü teâlân�n lütfu ve ihsan� oldu�unu dü�ünmektir. Böyle dü�ünmek, ucb tehlikesi oldu�u zaman farz olur. Di�er zamanlarda ise müstehabd�r.

�nsan� ucba sürükleyen sebeplerin ba��nda cehalet ve gaflet gelmektedir. Bu ucbdan kurtulmak için, her �eyin Allahü teâlân�n dilemesi ile ve yaratmas� ile meydana geldi�ini, ak�l, ilim, ibadet etmek, mal ve mevki gibi k�ymetli nimetlerin, Allahü teâlân�n lütfu ve ihsan� olduklar�n� dü�ünmek laz�md�r.

Ucb, kibre, günahlar� unutmaya sebep olur. Günah ise, kalbi karart�r. Günahlar�n� dü�ünen kimse, ibadetlerini büyük görmez. �badet yapman�n da, Allahü teâlân�n lütfu, ihsan� oldu�unu dü�ünür.

Ucb sahibi, Allahü teâlân�n mekrini ve azab�n� da unutur. Ba�kalar�ndan istifade etmekten mahrum kal�r. Kimse ile me�veret etmez, dan��maz. Hadîs-i �erifte;
(Üç �ey, insan� felakete sürükler: Buhl, heva ve ucb.)

Buhl sahibi, yani hasis, cimri kimse, Allaha ve kullara kar�� olan haklar� ve vazifeleri ödemekten mahrum olur. Hevas�na, yani nefsinin arzular�na uyan ve ucb sahibi olan, nefsini be�enen kimse, muhakkak felakete duçar olur. �mâm-� Gazali hazretleri buyurdu ki:
“Bütün kötülüklerin ba��, kayna�� üçtür: Haset, riya, ucb. Kalbini bunlardan temizlemeye çal��!”

Ucb sahibi, hep ben, ben der. Toplant�larda ba� tarafta bulunmak ister. Her türlü sözünün kabul olunmas�n� ister. Günah i�leyenin boynu bükük olur ve tevbe edebilir. Ucb sahibi ise, ilmi ile, ameli ile ma�rur olur. Egoist olur ve tevbe etmesi de güç olur. Günah i�leyenlerin iniltileri, Allahü teâlâya, tesbih çekenlerin övünmesinden iyi gelir.

Kendini seven, ba�kas�n� sevemez

Tabîbler diyor ki, hasta perhîz yapmal�d�r. �yi olmadan önce ona g�dâ iyi gelmez. Ya�l� ku� eti bile böyledir. Hattâ hastal��n� artt�r�r. Bunun için, önce hastay� iyi etmeyi dü�ünmek lâz�md�r. Bundan sonra, uygun g�dâ vererek, eski kuvvetli hâline kavu�turulmas� dü�ünülür. Bunun gibi, (Kalblerinde hastal�k vard�r) meâlindeki âyet-i kerîmede bildirilen kalb hastal��na yakalanm�� olanlar�n hiçbir ibâdeti ve tâ''ati fâide vermez, belki zarar verir.

(Çok Kur''ân-� kerîm okuyanlar vard�r ki, Kur''ân-� kerîm bunlara la''net eder) hadîs-i �erîfi me�hûrdur.

(Çok oruç tutanlar vard�r ki, onun oruçtan kazanc�, yaln�z açl�k ve susuzluktur) hadîs-i �erîfi de sahîhdir.

Ba�kas�na tutulmak! Kalb hastal�klar�n�n mütehass�slar� olan tasavvuf büyükleri de, önce hastal��n giderilmesi için yap�lacak �eyleri emir buyururlar. Kalbin hastal��, Hak teâlâdan ba�kas�na tutulmas�, ba�lanmas�d�r. Belki, kendisine ba�lanmas�d�r. Çünki herkes, her�eyi kendi için ister. Çocu�unu sevmesi, kendini sevdi�i içindir. Mal�, mevk�''i, rütbeyi hep kendi için ister. Onun ma''bûdu, tap�nd�� ey, kendi nefsidir. Nefsinin istekleri arkas�nda ko�maktad�r.

Kalb, bu ba�l�l�klardan kurtulmad�kça, insan�n kurtulmas� çok güç olur. Bundan anla��l�yor ki, akl� ba��nda olan ilim adamlar� ve kalbi uyan�k olan fen adamlar�, her�eyden önce, bu hastal��n giderilmesini dü�ünmelidirler. Kulun dile�i ve iste�i sâdece sâhibi ve sâhibinin dile�i olmal�d�r. Ba�ka, hiçbir dile�i bulunmamal�d�r. Böyle olmazsa, kulluk ba��n� koparm��, kölelikten kaçm�� olur. Nâzi''ât sûresi 40. âyetinde meâlen,

(Kim Rabbinin azametinden korkup, kendini nefsinin arzûlar�ndan men'' ederse, varaca�� yer �üphesiz Cennettir) buyurulmu�dur. Hep, kendi isteklerinin arkas�nda giden bir kul, kendi keyfine, arzûsuna esîr demektir. Kendi nefsinin kölesidir. Hep, mel''ûn �eytân�n emirlerini yapmaktad�r.

En büyük dü�man Nefsinin kötü arzûlar�na, zevklerine kavu�mak için çal��p para kazanmak ve çal��rken helâli harâmdan ay�rmamak, ba�kalar�n�n haklar�na sald�rmak, onlara olan borçlar�n� ödememek, dünyâya dü�kün olmay� gösterir. Dünyâya dü�kün olmak, büyük günâht�r. �nsân�n, Allahü teâlân�n ma''rifetine kavu�mas�na mâni'' olan en kuvvetli dü�man, nefsin arzûlar�d�r. Bu arzûlar bitmez ve tükenmez. Hepsi de çok zararl�d�r. (Maksûdun, ma''bûdundur) sözü me�hûrdur. Câsiye sûresinin 23. âyetinde meâlen,

(Nefsinin arzûlar�n� ilâh edinen kimseyi gördün mü?) buyurularak, bu hal haber verilmektedir.

Bir insan�n maksûdu; arzûsu, teveccüh etti�i, özendi�i, sa� kald�kça ele geçirmek istedi�i ve ele geçirmek için, her zillete, alçalmaya katland��, hiç vaz geçmedi�i �ey ise, bu maksûdu, ma''bûdu olur ve bu hâli ibâdet olur. Çünkü ibâdet, zilletin, inkisâr�n son derecesidir.

Allahü teâlâdan ba�ka ma''bûd tan�mamak için, Ondan ba�ka maksûd olmamak, Ondan ba�ka murâd olmamak lâz�md�r. Bunun için de, (Lâ ilâhe illallah) derken, Ondan ba�ka maksûd olmad��n� bilmek lâz�md�r.

Bir kimse, maksad�na kavu�mak için, Allah göstermesin dinin d��na ç�karsa, farzlardan birini b�rak�r, bir harâm i�lerse, meselâ namâz�, orucu b�rak�r veyâ içki içerse, bu maksûdu, onun ma''bûdu olur, ilâh� olur. Maksûdu için dinin d��na ç�kmazsa, onu ele geçirmek için, harâm i�lemezse, din, o maksûdu reddetmez, menetmez ve onu maksûd bilmez. Onun maksûdu yaln�z Allahü teâlâd�r ve Onun dinini gözetmektir, der. O maksûda kar��, o kimsede, yarad�l�� îcâb�, bir arzû hâs�l olmu�tur. Fakat, bu arzûsu, dine olan arzûsunun miktâr�na yeti�ememi�tir. Maksad� dünya olan, herkese s�k�nt� verir ve her �eyden �ikayet eder. Herkese s�k�nt� veren, kibirlidir. Herkesi �ikayet etmesi kibrindendir. �nsan�n kendini be�enmesi de kibirdendir. Kendini be�enmesi, kendini sevdi�i içindir. Kendini seven, ba�kas�n� sevemez.

Nimete kavu�mak için Mütevaz� kimse, kendini be�enmez, kibirlenmez, insanlara tepeden bakmaz. Bunun için, herkesi sever ve herkes de onu sever. Mütevaz� demek, ölmü� demektir. Ölü, kimseyi �ikâyet etmez, ölüyü �ikayet eden de olmaz.

Kim toprak gibi mütevaz� olursa, her nimete kavu�ur. Bir parça yükselse, su o toprakta durmaz. Din büyüklerinin feyz ve bereketine kavu�mak için toprak gibi mütevaz� olmak laz�m. Rahmete kavu�mak için toprak olmak laz�m. Peygamber efendimiz buyuruyor ki: (Akl sâhibi, nefsini ezip, âh�rette lâz�m olan �eyler için çal��r. Ahmak, aptal olan da nefsinin arzûlar� pe�inde ko�up, Cennete götürmesi için de, Allaha duâ eder)

�sti�arenin �nemi

Sat, 16 May 2026 23:41:44 +0300

Sual: �sti�arenin dindeki yeri nedir?
CEVAP
Bir i� yaparken ehline sormaya "me�veret" veya "isti�are" denir. �sti�are sünnettir. Kur'an-� kerimde mealen, (Yapaca��n i�i önce me�veret et!) buyuruluyor. (Al-i �mran 159)

�yi kimseler övülürken de (�sti�are ederek i� yaparlar) buyuruluyor. (�ura 38)

Hadis-i �eriflerde de buyuruldu ki:
(�sti�are, pi�manl��a kar�� kaledir.) [�. Maverdi]

(�stihare eden, mahrum kalmaz, isti�are eden pi�man olmaz.) [Taberani]

(�nsan� pi�man eden, kendi görü�ündeki �srard�r.) [�. Maverdi]

(Kendi dü�üncenize göre hareket etmeyin!) [Taberani]

(Yapaca�� i�i ehli ile isti�are edene, o i�in en güzeli nasip olur.) [Taberani]

Hazret-i Âdem, “��lerinizi isti�are ile yap�n. E�er ben, yasak meyve konusunda meleklerle isti�are etseydim, musibete maruz kalmazd�m” buyuruyor. �sti�are edilecek kimsede �u vas�flar bulunmal�d�r:
1- Ak�ll� olmal�! Ak�ll� ile isti�are galibiyet, ahmakla isti�are ma�lubiyet denilmi�tir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Ak�ll�ya dan��p onu dinleyen, do�ruyu bulur, dinlemeyen pi�man olur.) [�. Maverdi]

2- Tecrübeli, i�inin ehli olmal�! Çünkü, her �ey akla, ak�l da tecrübeye muhtaçt�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Tedbirli kimse, i�inin ehli olana dan��p, ona göre hareket eder.) [Ebu Davud]

Hazret-i Lokman Hakim de buyurdu ki:
(Yapaca��n i�i, daha önce bunu denemi�, tecrübeli kimseye dan��! Çünkü o, kendisine pahal�ya mal olmu� do�ru görü�leri sana bedava verir.) [�. Maverdi]

3- �lim sahibi ve salih olmal�! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Salih olan âlimlerle isti�are edin!) [Taberani]
Hazret-i Ömer, (Allah’tan korkanlarla isti�are edin) buyurmu�tur.

4- Dost olmal�! Dost olmayan kimseler, yanl�� bilgi verebilir.

5- Fikri kuvvetli, s�hhatli olmal�! Dü�üncesi da��n�k, kayg�l� kimselerin görü�ü isabetli olmaz.

Dan��lacak kimsenin, insanlar�n hâlini, zaman�n ve ülkenin �artlar�n� bilmesi gerekir. Bundan ba�ka, akl�, fikri kuvvetli, ileriyi gören ve hatta s�hhati yerinde olan kimselerle isti�are edilir. Böyle vas�flara haiz olmayan kimselerle isti�are etmek günah olur. Peygamber efendimiz eshab� ile isti�are eder, bazen bir i� için, ak�l, takva, hikmet ve tecrübe sahibi on ki�iye dan��rd�.
Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�sti�are edilen, güvenilen ki�idir, kendisine lay�k gördü�ünü ba�kas�na tavsiye eder.) [Taberani]

(Dan��ana, bilerek yalan söyleyen ona h�yanet etmi� olur.) [�bni Cerir]

(Dan��an yard�ma kavu�ur. �sti�are edilen emindir.) [Askeri]

(Dan��lan, güvenilir kimsedir. Biliyorsa söyler, bilmiyorsa sükut eder.) [Kudai]

�sti�are ile yap�lan i�, hatal� görünse de, sormadan yap�landan üstündür.

�sti�are sünnettir, dan��an da�� a�ar,
Dan��mayan zavall�, düz yolda bile �a�ar.

Bilmemek ay�p de�il, sormamak ay�p olur,
Ehline soran ki�i, hakiki yolu bulur.

Me�veretin Türkçesi, ehline dan��makt�r,
Ba�lamadan bir i�e sebebe yap��makt�r.

�sti�are edenler, hiç pi�man olmaz elbet
Dan��acak bir yerin varsa ne büyük nimet

�a�k�nl�k içindesin, sendeki bu çile ne?
E�er bin bilsen bile, sormal�s�n bir bilene

�sti�are sünnettir
Sual: Allahü teâlâ yapaca��m�z i�leri dan��arak yapmam�z� emrediyor. Dan��arak i� yapmak farz m�d�r? Hangi i�i kimlere sormak gerekir?
CEVAP
�sti�are, yani dan��mak sünnettir. Unutulmu�, sünnetleri meydana ç�karmak çok sevapt�r. Dan��mak insan� pi�man olmaktan koruyan bir kale gibidir.

Dan��lacak kimsenin, insanlar�n halini, zaman�n ve ülkenin �artlar�n� bilmesi gerekir. Buna siyaset bilgisi denir.

Bundan ba�ka, akl�, fikri kuvvetli, ileriyi gören ve hatta s�hhati yerinde olan kimselerle isti�are edilir. Böyle vas�flara haiz olmayan kimselerle isti�are etmek günah olur. Gerek din ve gerek dünya i�lerinden bilmeden hüküm verene melekler lanet eder.

Bilinen �eyde isti�areye lüzum yoktur. Fakat bildi�imizi zannetti�imiz nice �eyleri bilmedi�imiz meydana ç�k�yor.

Bir i�, neticesine göre ölçülür. Sonu hay�rla m�, yoksa �erle mi bitece�ini bilemeyiz. Olmas�n� �iddetle arzu etti�imiz bir i�, bizim için çok tehlikeli olabilir. Aksine olmamas�n� istedi�imiz bir i�, bizim için çok hay�rl� olabilir.

Yukar�da vas�flar�n� bildirdi�imiz salih kimselerle isti�are edince, verdikleri cevap pek akl�m�za yatmasa da o i�i yapmam�z gerekir. Çünkü ehli ile dan��larak yap�lan i�in neticesi hay�rl� olur. Onun için (Dan��an da�� a�m��, dan��mayan düz ovada yolu �a��rm��) dedikleri gibi, (Me�veretsiz yap�lan �eyden hay�r gelmez) de demi�lerdir. (�ir’a)

Kendi görü�ünde direnen ki�i bir ba�ka fikre muhtaç olmaktan kendisini hiçbir vakit kurtaramaz. Dan��ma yolunu benimseyen ki�i ise helakten korunmu� olur. Hikmet ehli buyuruyor ki:
"�sti�are, do�ru yolu bulman�n tâ kendisidir! Her kim ki, kendi görü�ünü be�enip ba�kas� ile isti�areye muhtaç olmad��n� dü�ünse ve mü�avereye lüzum görmese elbette yapaca�� i�te hata meydana gelir."

��lerinde güçlükle kar��la��rsan ak�ll� ki�ilerin görü�lerine müracaat et. �sti�areden kaç�nma! Kendi görü�ünle ba� ba�a kal�p pi�manl�k duymaktan elbette daha çok iyidir.

�darede isti�are �ekli
Sual: �dareci, kendileri ile isti�are edilecek ki�ilerin hepsi ile bir araya gelerek mi, yoksa her biri ile ayr� ayr� m� isti�are etmesi daha uygundur?
CEVAP
Arap, Fars ve Hind hükümdarlar� toplu dan��may�, yani hep bir araya gelerek isti�are olunmas�n� tercih etmi�ler, "Topluca bir araya gelinerek isti�are olunmal�d�r. Çünkü herkes kendi görü�ünü aç�klar. Kar��l�kl� itiraz, tenkit ve tart��malar olur. �ddialar ispat edilir. Ve en isabetli olan görü� herkesin oybirli�i ile kabul edilir. Böyle isti�are genellikle hatadan uzak kal�r" demi�lerdir.

Rum ve M�s�r hükümdarlar� ise münferit olan dan��may� tercih etmi�ler, "Tek ba��na olan ki�i mesele hakk�nda zihninde beliren çözüm �eklini, hiçbir etki alt�nda kalmadan ortaya koyar. Böylece ayr� ayr� bütün dan��manlar�n kendine has görü�leri, idareci taraf�ndan al�nm�� olur. Halbuki toplu dan��mada ki�ilerden birinin ortaya att�� fikir, di�er ki�ileri etkisi alt�nda b�rak�r ve ötekilerin ona uyma ihtimali belirir. Bu suretle herkesin o meseleye ait fikrinin ortaya ç�kmas� imkan� kalmaz" demi�lerdir.

Türk hakanlar� ise, duruma göre hareket edilmesini tercih etmi�ler, önce, teker teker herkesin görü�ünü almal�, sonra da hepsini toplayarak birlikte isti�are olunmal�d�r demi�lerdir.

�dare, bir bahçeye benzer. Bahçe sahibi gece gündüz o bahçenin bak�m�na, geli�tirilmesine ne kadar dikkat ederse ve bu ne derece gerekli ise idarenin devaml� bir �ekilde terbiyesine dikkat etmek gerekir. Bahçe sahibi, bahçede meydana gelen i�e yaramaz dikenleri, çal�lar� ay�klar; bunlar� bahçenin etraf�n� çeviren s�n�ra, duvarlara yerle�tirir. Böylece bahçedeki zararl� ot ve dikenler temizlenerek mahsulün verimli olmalar�na sebep olur. Ayr�ca d��ar�dan bahçeye gireceklere mani olur.

Not: �sti�are toplant�s�n�n mübarek olmas� için, Mehmed isminde birinin bulunmas� iyi olur. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Me�veret için toplananlar�n aras�nda Muhammed isimli biri yoksa, o toplant� mübarek olmaz.) [�bni Asakir]

�darecinin isti�aresi
Sual: Bir kimse veya bir idareci isti�are ettikleri kimselerin görü�lerine aynen uymas� gerekir mi?
CEVAP
�sti�are, bir i�i yaparken o i�in ehli olan kimselerin görü�lerini almak demektir. �sti�are ettikten sonra, isti�are etti�i kimselerin görü�lerine uyma zorunlulu�u yoktur. Hangi görü� akl�na yatarsa ona uyar. �sti�are edilen kimselerin, (Bizim görü�ümüzü ald�, fakat bizim dediklerimize uymad�) demeye haklar� olmaz.

Bunun bir örne�i Eshab-� kiram zaman�nda ya�anm��t�r. Hazret-i Ebu Bekir halife iken, mürtedlerle sava� etmeye karar verince, Hazret-i Ömer, isti�are edilmesini teklif etti. Hazret-i Ebu Bekir de, ileri gelenlerle isti�are etti. Mü�avere heyetindekiler, çe�itli makul sebepler yüzünden sava�may� uygun görmediklerini belirttiler. �ayet sava��l�rsa da, askerlerin yar�s�n�n �ehirde kal�p, �ehrin emniyetini sa�lamas� gerekti�ini söylediler. Hazret-i Ebu Bekir, hepsini dinledikten sonra, (�sti�are yap�lm��t�r, sava�a karar veriyorum, tek ki�i kalmadan askerlerin hepsinin de sava�a gitmesini emrediyorum) buyurdu. Eshab-� kiram, kendi görü�lerine ayk�r� karar al�nmas�na en ufak bir tepki göstermediler. Çünkü isti�are sonunda bu karar verilmi�tir. Onun için, idareciler, bizimle görü�üp de bizim dü�üncemize ayk�r� hareket ederlerse, tepki göstermemiz caiz olmaz.

Emir üzerine bütün ordu, sava� meydan�nda topland�. Dü�man ordusu, yerin gö�ün askerlerle dolu oldu�unu görünce, bunlar�n, en az yar�s� da �ehirde nöbet bekliyordur diyerek bar�� teklifinde bulunmaya, istenileni vermeye mecbur kald�. Böylece Hazret-i Ebu Bekrin basireti, yüksek deha sahibi oldu�u bir kez daha meydana ç�kt�. Müslümanlar aras�nda birlik beraberlik bozulmadan kâfirlere kar�� sava�s�z galibiyet kazan�ld�.

�sti�are herkesle yap�lmaz
Sual: �sti�are etti�imiz kimse yanl�� cevap verirse, isti�arenin ne faydas� olur?
CEVAP
�sti�are, herkesle yap�lmaz. O i�in ehli olanla yap�l�r. Bir i�, salih olan ehliyle isti�are edilirken, soran Allah r�zas� için sorar, cevap veren de Allah r�zas� için ihlâsla cevap verirse, cevap yanl�� bile olsa, Allahü teâlâ o i�in neticesini hayra çevirir, yani o i� mutlaka hay�rla sonuçlan�r.

Hikmet ehli buyuruyor ki:
Salihlerden sormaktan utanma ve onlardan yard�m istemekten çekinme! Hep kendi dü�üncesiyle hareket eden, do�ruyu göremez. Ak�ll� ile isti�are galip olmakt�r, ahmakla isti�are ma�lup olmakt�r. Her sanat� ehlinden ö�ren, her i�i de ehline dan��!

Han�mla isti�are
Sual: Kad�nlarla isti�are etmekle ilgili hadis var m�d�r?
CEVAP
Evet, vard�r. Bahsedilen hadis-i �erif isti�arenin önemini bildiriyor. Kad�nlar genelde hisleriyle karar verirler. Onun için bunlar�n söylediklerini ihtiyatla kar��lamak gerekir. Kimse bulunmazsa, kad�nlarla da isti�are etmeli; ama hisleriyle konu�uyorsa ihtiyatla kar��lamal�d�r. Yine de onlarla isti�areden uzak durmamal�d�r.

Sor kurtul!
Sual: (Sor kurtul!) deniyor. Bilinen, faydal� ve iyi �eyleri de mi sormak gerekiyor?
CEVAP
Evet bilinen, faydal� ve iyi �eyleri de sormak gerekir. �sti�are demek, mubah �eyleri yapay�m m�, yapmayay�m m� diye sormakt�r. �sti�are çok önemlidir. Kur'an-� kerimde iyiler övülürken, (�sti�are ederek i� yaparlar) buyuruluyor. (�ura 38)
Dinimizde üç be� ki�i bir araya gelince, birini emîr yani ba�kan seçmek sünnettir. Emire tâbi olmak ise vacib yani farzd�r. Emir seçilen kimse di�erlerinden üstün olmayabilir. Üstün olmas� �art de�ildir, çünkü Peygamber efendimizden üstün hiç kimse yoktu. Ama Allahü teâlâ ona, (Yapaca��n i�i önce me�veret et!) buyuruyor. (Al-i �mran 159)

Dan��lacak kimsenin, insanlar�n hâlini, zaman�n ve ülkenin �artlar�n� bilmesi gerekir. Bundan ba�ka, akl�, fikri kuvvetli, ileriyi gören ve hatta s�hhati yerinde olan kimselerle isti�are edilir. Böyle vas�flara haiz olmayan kimselerle isti�are etmek günah olur. Peygamber efendimiz, Eshab� ile isti�are eder, bazen bir i� için, ak�l, takva, hikmet ve tecrübe sahibi on ki�iye dan��rd�.

Mubah olan her i�imizi emîre dan��mal�y�z. Özellikle evlilik, e�itim, ev ve araba almak gibi i�lerimizi mutlaka dan��mal�, verilen cevaba göre hareket etmeli. En basiti, bir ayakkab� al�rken bile, hangi ma�azadan almal�y�m, rengi, biçimi ne olmal� diye sorman�n bile mahzuru olmaz. Sormakla onu rahats�z etmi� olmay�z. Kendimizi soru sormaya al��t�rmal�y�z. Ev alacaksak ev alman�n uygun olup olmayaca��n�, uygunsa hangi �ehirden, hangi mahalleden almak gerekti�ini sormal�. Evlenirken hiçbir �art ileri sürmeden kimi uygun görürse onunla evlenmeli. E�er sorup da cevaba uygun hareket edilmeyecekse hiç sormamak, daha az hatal� olur.

Emîr olan, sorulan sorulara, soran�n âhiretini dü�ünerek cevap verir. (Soran Allah r�zas� için sorar, cevap veren de Allah r�zas� için cevap verirse, cevap yanl�� görünse de, Allahü teâlâ onu hayra çevirir) buyuruluyor. Onun için isti�aresiz i� yapmamal�d�r.

Kendi görü�ünde �srar
Sual: Dan��madan, kendi akl�na uyarak hüküm vermenin, kendi görü�ünde �srar etmenin dindeki hükmü nedir?
CEVAP
�sti�are etmeden, kendi görü�üne uyan�n sonu felakettir. Çünkü Peygamber efendimiz "sallallahü aleyhi ve sellem", (Kendi görü�ünde �srar eden hüsrana u�rar) buyurmu�tur. (�ir’a �erhi)

�mam-� Ebu Yusuf'un yüzü�ünde, (Men amile bi-re’yihi nedime) yaz�l�yd�. (Ehline dan��madan, kendi görü�üyle hareket eden pi�man olur) demektir. Kendi görü�ünde �srar etmeyip, isti�arenin, ehline sorman�n önemini bildirmektedir. Hele Kur’an-� kerimden kendi anlad��na uymak daha büyük felakettir. Bir hadis-i �erifte, (Kur'an-� kerimi kendi görü�üyle aç�klayan kâfir olur) buyuruluyor. (Deylemî)

(Benim görü�üm do�rudur) diye �srar etmek, hakk� kabul etmemek, inat olur. �ki hadis-i �erif:
(Allahü teâlân�n en sevmedi�i kimse, hakk� kabul etmemekte inat edendir.) [Buhârî]

(Bilmedi�i konuda inat edene, inad�ndan vazgeçene kadar Allahü teâlâ gazap eder.) [�bni Ebi'd-dünya]

Sual: Kendisine, bir konuda dan��lan kimsenin, güvenilir olmas�, söylenenleri ba�kas�na anlatmamas� gerekmez mi?
Cevap: Mümin, herkesin mal�n�, can�n� emniyet etti�i kimsedir. Emanet ve h�yanet, malda oldu�u gibi, sözde de olur. Hadîs-i �erifte; (Me�veret edilen kimse emindir) buyuruldu. Yani onun do�ruyu söyleyece�ine ve sorulan� ba�kalar�ndan gizleyece�ine emanet olunur, güvenilir. Onun, do�ru söylemesi vaciptir. �nsan, mal�n�, emniyet etti�i kimseye b�rakt�� gibi, do�ru söyleyece�ine emin oldu�u kimse ile isti�are eder, dan��r.

�sti�arenin önemi

Maalesef toplumumuzun hangi kesimine bakarsan�z bak�n -i� adamlar�m�z, idarecilerimiz, din görevlilerimiz, sade Müslümanlar�m�z- "En iyisini ben bilirim, benden ba�ka bu i�i bilen yoktur. En güzelini ben yapar�m" zihniyetini görürsünüz. Herkeste, kendisinden ba�kas�n� a�a��lama, küçük görme fikri hakim. Bat�da ise, tam tersine; ba�kas�na sayg�, insan haklar�na riayet, a�a��lamama gibi insani de�erler zirvede. Son y�llarda çok yayg�nla�an, "Ba�ar�l� olma" üzerine yaz�lm��, Bat� men�eyli kitaplar�n ortak ifadesi �u: "��inizde ne kadar tecrübeli olursan�z olun, ba�kas�ndan fikir almay� unutmay�n! Fikir ald��n�z kimseler ne kadar çok olursa o kadar ba�ar�y� yakalama �ans�n�z olur."

Ne garip ki, bizim yapmam�z gereken �eyleri onlar yap�yor ve bize de tavsiye ediyorlar. Dan��may� prensip edindikleri gibi, bir yanl��ndan dolay� birisi kendisini ikaz etmi�se, ona k�zmak yerine, te�ekkür ediyorlar. Bir toplum bu kadar nas�l de�i�ir, de�erlerinden nas�l uzak kal�r anla��l�r gibi de�il.

Halbuki, �slamiyette dan��man�n, yanl��lar� ikaz etmenin ayr� bir yeri vard�r. Dinimizde dan��mak sünnettir. Dan��mak insan� pi�man olmaktan koruyan bir kale gibidir. Bir i� yaparken ehline sormaya "me�veret" veya "isti�are" denir. Kur''an-� kerimde "Yapaca��n i�i önce me�veret et!" buyuruluyor. (Al-i �mran 159) Yine Kur''an-� kerimde, iyi kimseler, büyük zatlar övülürken de "�sti�are ederek i� yaparlar" buyuruluyor. (�ura 38) �sti�arenin önemi hadis-i �eriflerde de �öyle bildirildi: "�sti�are etmek, pi�manl��a kar�� kaledir." "�stihare eden kimse, mahrum kalmaz, isti�are eden pi�man olmaz. �ktisad eden darl�k çekmez." "Dan��an pi�man olmaz. �nsan� pi�man eden, kendi görü�ündeki �srard�r." "Bir i� yapmak istiyen, o i�i müslüman biriyle isti�are ederse, Allahü teâlâ, o i�in en güzelini ona nasib eder."

Kimlerle isti�are yap�l�r? Herkesle isti�are edilmez. �sti�are edilecek kimsede �u vas�flar bulunmal�d�r: �sti�are edilen kimse ak�ll� olmal�d�r! Hadis-i �erifte buyuruldu ki: "Ak�ll�ya dan��p onu dinliyen, do�ruyu bulur, dinlemiyen pi�man olur." Dost olsa da cahille isti�are etmekten sak�nmal�, kendini be�enenden de uzak durmal�d�r! Tecrübeli, i�inin ehli olmal�d�r! Çünkü, her�ey akla, ak�l da tecrübeye muhtaçt�r. Hadis-i �erifte buyuruldu ki: "Tedbirli kimse, i�inin ehli olana dan��p, ona göre hareket eder." Hazret-i Lokman Hakim de, o�luna buyurdu ki:" Yapaca��n i�i, daha önce bunu denemi�, tecrübeli kimselere dan��! Çünkü onlar, kendilerine pahal�ya mal olmu� do�ru görü�leri sana bedava verirler." �sti�are edilen, ilim sahibi ve salih olmal�d�r! Hadis-i �erifte buyuruldu ki: "Âlim ve abidlerinizle isti�are edin! Kendi dü�üncenize göre hareket etmeyin!"

Hz. Ömer, "Allahtan korkanlarla isti�are edin" buyurmu�tur. "Kur''an-� kerimde ve hadis-i �eriflerde bulamad��m�z bir �ey olursa ne yapaca��z?" diye Peygamber efendimize sorulunca cevaben buyurdu ki: "O i�i, salih olan âlimlerle isti�are edin!"

�sti�are edilen, dost olmal�d�r! Dost olm�yan kimseler, yanl�� bilgi verebilir. Fikri kuvvetli, s�hhatli olmal�d�r! Fikri da��n�k, kayg�l� kimselerin görü�ü isabetli olmaz. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki: "�sti�are edilen, güvenilen kimsedir, kendisine lay�k gördü�ünü ancak ba�kas�na tavsiye eder." "Dan��ana bilerek yalan söyliyen ona h�yanet etmi� olur." "Dan��lan, güvenilir kimsedir. Biliyorsa söyler, bilmiyorsa sükut eder." "Dan��an yard�ma kavu�ur. �sti�are edilen emindir." Yani onun do�ru söyliyece�ine ve sorulan� ba�kalar�ndan gizliyece�ine emin oldu�u kimseye dan��r. Dan��lan kimse, insanlar�n halini, zaman�n ve ülkenin �artlar�n� bilmelidir!

Bu vas�flar� bulunm�yan kimseye dan��lmas� ve onun da cevap vermesi günah olur.

Bilmiyenin "Bilmiyorum" demesi ilimden olup büyük fazilettir. �sti�are ile yap�lan i�, hatal� görünse de, sormadan yap�landan üstündür.

Hikmet Ehli buyuruyor ki: Salihlerden sormaktan utanma ve yard�m istemekten çekinme! Hep kendi dü�üncesi ile hareket eden, do�ruyu göremez. Ak�ll� ile isti�are galibiyettir, ahmakla isti�are ma�lubiyettir. Her sanat� ehlinden ö�ren, her i�i de ehline dan��! Peygamber aleyhisselam eshab� ile isti�are ederdi. Bazan bir i� için, ak�l, takva, hikmet ve tecrübe sahibi on ki�iye dan��rd�. Bilinen �eyde isti�areye lüzum yoktur. Fakat bildi�imizi zannetti�imiz nice �eyleri bilmedi�imiz meydana ç�k�yor.

Dan��arak yap�l�rsa hay�rl� olur Bir i�, neticesine göre ölçülür. Sonu hay�rla m�, yoksa �erle mi bitece�ini bilemeyiz. Olmas�n� �iddetle arzu etti�imiz bir i�, bizim için çok tehlikeli olabilir. Aksine olmamas�n� istedi�imiz bir i�, bizim için çok hay�rl� olabilir. Dan��larak yap�lan i�in neticesi hay�rl� olur. Onun için "Dan��an da�� a�m��, dan��mayan düz ovada yolu �a��rm��" dedikleri gibi, "Me�veretsiz yap�lan �eyden hay�r gelmez" de demi�lerdir.

Kendi görü�ünde direnen ki�i bir ba�ka fikre muhtaç olmaktan kendisini hiçbir vakit kurtaramaz. Dan��ma yolunu benimseyen ki�i ise helakten korunmu� olur.

Hikmet ehli buyuruyor ki: " ��lerinde güçlükle kar��la��rsan ak�ll� ki�ilerin görü�lerine müracaat et. �sti�areden kaç�nma! Kendi görü�ünle ba�ba�a kal�p pi�manl�k duymaktan elbette daha çok iyidir. �sti�are, do�ru yolu bulman�n ta kendisidir! Her kim ki, kendi görü�ünü be�enip ba�kas� ile isti�areye muhtaç olmad��n� dü�ünse ve mü�avereye lüzum görmese elbette yapaca�� i�te hata meydana gelir.."

Haline raz� olmak

Sat, 16 May 2026 23:00:38 +0300

Sual: Görünü�üm çok bozuk, a�a��l�k duygusuna kap�l�yorum. Ne yapmal�y�m?
CEVAP
S�hhat, afiyet, zenginlik, asalet, güzellik gibi nimetlere sahip olmak ve bunlar� yarat�l�� gayesine uygun kullanmak çok iyidir. Fakat bunlar maksatlar� d��nda kullan�l�rsa çok kötü olur. Bunlar bir b�çak gibidir. �yi i� de yap�l�r, kötü i� de yap�l�r. �nsana verilen nimet çok olunca �ükrü o nispette zorla��r. Rabbimiz size iki göz vermi�tir. Sa��r ve dilsiz de�ilsiniz. Eliniz kolunuz sa�lam. En mühimi deli de�ilsiniz, akl�n�z vard�r. Hepsinden daha mühimi de imanl�s�n�z. Daha bizim bilmedi�imiz ne nimetlere sahipsinizdir. Kur'an-� kerimde mealen buyuruldu ki:
(Allah’�n nimetlerini saymaya kalksan�z, bitiremezsiniz.) [Nahl 18]

Bunca nimetlere acaba hakk�yla �ükrediyor muyuz? Sizin durumunuzda olmayan çok insan vard�r. Acaba bu hallerine �ükrediyorlar m�? Sizde ise, ba�kalar�nda bulunan sakatl�k yoktur. Bunun için �ükrediyor musunuz? �nsanlar �ükür yönünden gafildir. O nimet gitmeyince k�ymetini bilemez. Nimet içinde yüzen �ükrü kolay hat�rlayamaz. Kur'an-� kerimde mealen buyuruldu ki:
(Kullar�m içinde hakk�yla �ükreden azd�r.) [Sebe 13]

�nsanlar zay�f, aciz yarat�ld�� için sabr� da �ükrü de azd�r. Binlerce nimete �ükretmez, fakat bir bela gelince feryat ve figan eder. Hasta olup gece uyuyamazsa, hep Allah’� anar. Fakat sa�lam iken hiç Onu hat�rlamaz. Müslüman Allahü teâlân�n dostudur. Dostlu�un alameti, dostun belalar�na sabretmektir. Kur'an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Kimi çe�itli nimete kavu�unca, Allah’� anmaktan yüz çevirir, [hastal�k, fakirlik gibi] bir �er dokununca da [Allah’�n rahmetinden] ümidini keser.) [�sra 83]

(Andolsun sizi biraz korku, biraz açl�k, mal, can ve mahsulün eksilmesiyle imtihan edece�iz. Ey Habibim, sabredenlere [lütfumu, ihsan�m�] müjdele!) [Bekara 155]

Bu âyet-i kerimedeki (korku) Allah korkusu, gazada dü�man korkusu; (açl�k) ramazan orucu, k�tl�k (mal�n eksilmesi) zekat ve mal�n zarar�, (can�n eksilmesi) hastal�k, (mahsulün eksilmesi) ise, çe�itli afetler yüzünden mahsulün azalmas� veya mahsul denilen evlatlar�n ölmesi olarak aç�klanm��t�r.

�mtihan� kazanmak için sabretmek gerekir. Sabreden büyük nimetlere kavu�acakt�r. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Allah sabredeni sever.) [Taberani]

(Haline sabredeni çok severim.) [�.Gazali]

(Sab�r, Cennet hazinesidir.) [�.Gazali]

(Sab�r iman�n yar�s�d�r.) [Beyheki]

(Ho�lan�lmayan �eye sabretmekte büyük hay�r vard�r.) [Tirmizi]

�nsan arzusunun sonu yoktur
�nsan arzusunun sonu yoktur. Her istedi�ine kavu�mak ister. Her istenilene kavu�mak, muhakkak insana mutluluk getirmez. Onun için hakk�m�zda hay�rl� olan� istemek gerekir.

Zenginlik çok iyi olmas�na ra�men baz�lar�n�n felaketine sebep olmaktad�r. S�rf paras� için öldürülebilir.

En lüks bir arabaya sahip olan, çoluk-çocu�uyla bir uçurumdan a�a�� yuvarlanabilir. Çok zeki olan bir kimse zekas�n�n kurban� olabilir. Vücudumuzdaki bütün organlar bize emanettir. Yarat�l�� gayesine uygun kullanmak gerekir. Mesela harama bakan kimse, gözünün �ükrünü yerine getirmedi�i gibi, üstelik günah da i�lemi� olur. Güzel sohbet edenin maksad�, dinleyicilerin teveccühünü kazanmak ise dilini hayra de�il, �erre kullanm��, kendini dili ile felakete sürüklemi� olur. Her uzvu hayra kullanmak büyük saadet olur. Hazret-i Ebu Bekir, bo� bir �ey konu�mamak için mübarek a�z�na ta� koymu�tur. Onun için (Ya hay�r konu�, ya da sus) buyurulmu�tur. Hep �er konu�an için dili bir afettir.

Her erkek yak��kl�, her k�z da güzel olmak ister. Herkes için güzellik faydal� olmayabilir. Mesela güzelli�ine güvenip artist olmak için �stanbul’a gelen birçok k�z�n ne felaketlere maruz kald��n� gazetelerde okuyoruz. Güzellik muhakkak nimet de�ildir. Kimini mutlu etti�i gibi, kimini de felakete sürüklemektedir.

Kul, Allah’tan nas�l raz� olur?
Müslüman�n itikad� �öyledir ki, her hay�r ve �er Allah’tand�r. Her i�i yapt�ran Allahü teâlâd�r. Bu i� Allah’tan geldi�ine göre, bir müslüman olarak bu i�e r�za göstermek gerekir. Çünkü Müminin ba��na gelen her i�, müminin hayr�nad�r. Onun için vaki olanda hay�r vard�r buyurulmu�tur. Vaki olan bir i�le kar�� kar��ya olan, ne kadar zor olursa olsun buna r�za göstermesi gerekir.

Kavmi, Musa aleyhisselama, (Allahü teâlâdan ö�ren, neden raz� ise, onu yapal�m) dedi. Vahiy geldi. Allahü teâlâ �öyle buyurdu.
(Kaza ve kaderime r�za gösterirseniz, sizden raz� olurum. Benim r�zam, sizin r�zan�za ba�l�d�r. Benden raz� olursan�z, sizden raz� olurum)

Bir hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ buyuruyor ki, ben kaza ve kaderime raz� olandan raz� olurum. Raz� olmayandan raz� olmam ve ona gazap ederim)

Yine Allahü teâlâ buyuruyor ki:
(Kaza ve kaderime raz� olmayan, be�enmeyen ve gönderdi�im belalara sabretmeyen, benden ba�ka Rab aras�n! Yer yüzünde kulum olarak bulunmas�n!) [Taberani]

Allahü teâlâ, benim yapt��m i�e raz� olmayan kendine ba�ka Rab aras�n buyuruyor. Ba�ka Rab olmad��na göre, yap�lacak i�, Allahü teâlân�n her i�ine raz� olmakt�r. Onun gönderdi�i belalara sabretmek �artt�r. Peygamber efendimiz buyurdu ki:
(Allahü teâlâ buyurdu ki: "Bedenine, evlad�na veya mal�na bir musibet gelen, sabr-� cemille kar��larsa, [yani güzel sabrederse] k�yamette ona hesap sormaya haya ederim.) [Hakim]

Güzel sab�r, gelen belaya raz� olup, herkese aç�klamamak ve �ikayette bulunmamak demektir. Güzel sabreden, dünya ve ahirette kurtulu�a kavu�ur. Hadis-i �erifte buyuruluyor ki:
(Derdini aç�klayan sabretmi� olmaz.) [�.Maverdi]

Allahü teâlâ, (Benden raz� olandan raz� olurum) buyuruyor. Allahü teâlân�n kaza ve kaderine raz� isek, Onun da bizden raz� oldu�u anla��l�r. Allahü teâlâdan gelenlerden raz� de�ilsek, �ikayetçi isek, Ona asi isek, O da bizden raz� de�ildir.

Bir âbid zata, gece rüyas�nda, (Senin Cennetteki kom�un �u çoband�r) denir. Âbid merak eder, çoban� bulur. Çoban�n evinde üç gün misafir kal�r. Âbid, gece ibadet ederken çoban uyur. Âbid, çobana der ki:
- Senin ibadetin bu kadar m�?
- Evet bu kadar.
- �yi dü�ün, ba�ka hasletin yok mu?
- Benim ibadetlerim bu kadard�r. Fakat benim küçük bir özelli�im var. Darl�kta, s�k�nt�da olsam hâlimden raz� olur hiç kimseye �ikayette bulunmam, hatta bu hâlimden kurtulmay� da istemem. Hasta olsam, yine hâlimden memnun olurum.
Âbid, elini ba��na koyarak der ki:
- Buna m� küçük özellik diyorsun? Her babayi�it bu haslete sahip olmaz.

Bir Âbidin de, (Ya Rabbi, benden raz� ol) diye dua etti�ini duyan Rabia-i Adviyye hazretleri, (Kendisi Allah’tan raz� olmad�� halde, Allah’�n kendisinden raz� olmas�n� nas�l ister) buyurdu. (Kul, Allah’tan nas�l raz� olur?) diye sordular. (Allah’tan gelen nimet ve belay� ayn� gördü�ü vakit) buyurdu. Bela gelince de, nimetteki gibi hâli de�i�memi�se, Rabbinden raz� say�l�r.

Sual: Bir kad�n, (Ya Rabbi, beni niye erkekle ayn� haklara haiz yaratmad�n) dese, küfre girer mi?
CEVAP
Yarat��n, Yaradan’a itiraz etmesi, Onun i�ini be�enmemesi asla caiz olmaz. Birkaç örnek:
1- Biri, ya Rabbi beni niye dünyada yaratt�n da, göklerde, gezegenlerde yaratmad�n diyemez.

2- Zenci, beni niye beyaz yaratmad�n diyemez. Esmer, beni niye sar��n yaratmad�n, sar��n, beni niye bu�day tenli yaratmad�n diyemez.

3- Çirkin, beni niye güzel yaratmad�n, güzel de, beni niye daha güzel yaratmad�n diyemez.

4- Cüce veya k�sa kimse, beni niye uzun yaratmad�n diyemez. Çok uzun biri de, beni niye normal yaratmad�n diyemez.

5- Sakat do�an, beni niye sakat yaratt�n diyemez. (Kel, kör, sa��r, dilsiz, felçli, çolak gibi)

6- Hasta do�an, beni niye hastal�kl� yaratt�n diyemez. (Deli, geri zekal�, hiper aktif gibi)

7- Bir kimse, beni niye daha zeki, daha ak�ll�, daha kabiliyetli [yetenekli] yaratmad�n diyemez.

8- Erkek, beni niye kad�n yaratmad�n, kad�n da beni niye erkek yaratmad�n diyemez. Bir insan, beni niye melek veya cin yaratmad�n diyemez. Cin de beni niye insan yaratmad�n diyemez.

9- Bir insan, beni niye bir hayvan, mesela aslan, köpek, e�ek, y�lan yaratmad�n diyemez. Bir hayvan da beni niye insan yaratmad�n diyemez. Y�lan, beni niye ayaks�z yaratt�n, beni niye bir aslan olarak yaratmad�n diyemez.

10- Bir insan veya hayvan, beni niye, gül, lale gibi bir çiçek veya çam, kavak gibi bir a�aç olarak yaratmad�n diyemez.

Bunlar do�u�tan yarat�lan durumlard�r. Hiç kimsenin yarat�l�� için bir �ey demeye hakk� yoktur.

Müslüman, hayr�n ve �errin de Allah taraf�ndan yarat�ld��n� bilir. Birkaç örnek de buna verelim:
1- Fakir bir kimse, beni niye zenginle�tirmiyorsun, zengin kimse de, beni niye daha çok zengin yapm�yorsun diyemez.

2- Bir memur, beni niye âmir yapm�yorsun, âmir de, beni niye müdür, genel müdür, bakan, ba�bakan, cumhurba�kan� yapm�yorsun diyemez.

3- Avukat, beni niye doktor yapmad�n, doktor, beni niye tüccar yapmad�n, köylü, beni niye �ehirli yapmad�n diyemez. Bir �oför, beni niye pilot ve kaptan yapmad�n diyemez.

4- Bir kimse, beni niye evliya veya peygamber yapmad�n diyemez.

Ne erkek, di�er erkeklerle e�it yarat�lm��t�r, ne de kad�n, di�er kad�nlarla e�it yarat�lm��t�r. Allahü teâlâ her canl�y� farkl� yaratm�� ve her birine bir vazife vermi�tir. Herkes haline ve hakk�na raz� olmal�, raz� olmayan büyük isyan içinde olur.

Belki bir insan�n kad�n veya erkek olarak yarat�lmas�, onun hakk�nda daha iyidir. Bir âyet meali:
(Ho�lanmad��n�z �ey sizin iyili�inize; sevdi�iniz �ey de, kötülü�ünüze olabilir. Siz bilmezsiniz, Allah bilir.) [Bekara 216]

Her halimize raz� olmal�y�z. Çünkü Allahü teâlâ kudsi hadislerde buyuruyor ki:
(Mümin ba��na gelen i�ten, ho�lansa da, ho�lanmasa da, o i�, onun için iyidir.) [�bni �ahin]

(Kimisinin iman� ancak zenginlikle salah bulur. E�er o fakir olsayd�, küfre girerdi. Kimi de, ancak fakirlikle salah bulur, [do�ru, iyi yolda olur], e�er zengin olsayd�, küfre dü�erdi. Kiminin iman� da, ancak s�hhatte olmas� ile tamam olur. E�er hastalansa, küfre girerdi. Kiminin iman� hastal�kla olgunla��r. E�er s�hhatte olsayd� küfre sürüklenirdi.) [Hatib]

Ne yaparsak Allah bizden raz� olur
Sual: Bilhassa ne yaparsak Allah bizden raz� olur?
CEVAP
�srailo�ullar� benzer bir suali Musa aleyhisselama sual etmi�lerdir. Allahü teâlâ, (Onlar benden raz� olurlarsa, ben de onlardan raz� olurum) buyurdu. Yani ba��na gelen belalara katlanmak, ona buna �ikayet etmemek, Allah’tan gelen her �eye raz� olmakt�r.

Musa aleyhisselam, (Ya Rabbi en çok bu�zetti�in kimdir?) diye sual etti. Allahü teâlâ, (Bir kul, benden hay�rl�s�n� isteyip ben de ona hakk�ndaki hükmü gönderince ona r�za göstermeyendir) buyurdu. Allahü teâlân�n takdirine raz� olmal�d�r!

Aç gözlü olan, zillete dü�er

Aç gözlülük, dünyâ lezzetlerini harâm yollardan aramak, elde etmek demektir ve kötü huylardan, kalb hastal�klar�ndan birisidir. Aç gözlülü�e, tamah yani doymazl�k, çok istemek denmektedir. Fudayl bin Iyad hazretleri buyuruyor ki: "Tamah yani aç gözlülük, ki�inin herhangi bir ihtiyac� sebebiyle dinini, mukaddes bildi�i �eyleri, o ihtiyac� için feda etmesi, elden ç�karmas�d�r. H�rs ise, ki�inin nefsinin her iste�ine boyun e�ip o istekleri yerine getirmek için ko�mas�d�r. Nefsinin isteklerini yerine getirmeye çal��an kimse, çe�itli kimselere muhtaç olur. E�er o kimseler, onun ihtiyac�n� yerine getirirse, bu kimseye istedikleri her �eyi yapt�r�rlar. Onlara boyun e�mek mecburiyetinde kal�r. Onlara kar�� yapt�� her �ey, art�k dünya menfaati için olur. Allah r�zas� için olmaz."

Bir gün Ebü''l-Kâs�m Bi�r hazretleri, Ebû Saîd Mîhenî hazretlerine hitaben;

"Ey Ebû Saîd! Tamah ve dünyâya dü�künlükten kurtulmaya gayret et. Çünkü insanda tamah yani aç gözlülük varken, ihlâs yâni her �eyi Allah için yapma arzusu bulunmaz. Kulluk, ihlâs ile olur. �u hadîs-i kudsîyi unutma! Allahü teâlâ mîrâc gecesi Resûlullah efendimize:

(Kulum farzlar� yapmakla bana yakla�t�� gibi ba�ka �eyle yakla�amaz. Kulum nâfile ibâdetleri yap�nca, onu çok severim. Öyle olur ki, benimle i�itir, benimle görür, benimle her �eyi tutar, benimle yürür. Benden her ne isterse veririm. Bana s��n�nca onu korurum) buyurdu" buyurmu�tur.

Çamura at�lan alt�nlar!.. Selçuklu Sultânlar�ndan Rükneddîn, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretlerine be� kese alt�n göndermi�ti. Celâleddîn-i Rûmî hazretleri talebelerine; "Bu alt�nlar� d��ar�daki çamurun içine at�n!" buyurur ve talebeleri de bu emri yerine getirir. Dünyâya dü�kün olanlar, bu alt�nlar� almak için çamurun içine dalarlar ve üstleri, ba�lar�, yüzleri çamurdan görünmez hâle gelir. Bu hali talebelerine gösteren Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî hazretleri buyurur ki:

"Bu alt�nlar, �u gördü�ünüz dünyâ ehlinin üstünü ba��n� bat�rd�� gibi, âhiret ehli olanlar�n da kalbini karart�r, kirletir. Çe�itli günahlara sevkedip, ibâdetlerden al�koyar. Bu sözlerimi yanl�� anlamay�n�z. Dünyâ için çal��may�n�z demek istemiyorum. Dünyâ mal�n�n muhabbetini kalbinize koymay�n�z diyorum. Hiç ölmeyecekmi� gibi dünyâya, yar�n ölecekmi� gibi âhirete çal��mak lâz�m geldi�ini herkes bilir. Burada dikkat edilecek nokta; h�rs ve tamah yani aç gözlülük yapmadan kanâat üzere bulunmakt�r. Dünyâda, âhiret saâdeti için çal��mal�, kazanmal�, niyeti düzeltmelidir. Çünkü �slâmiyet, insanlara faydal� olmay� emreder. En büyük saâdet, en büyük sermâye, helâlinden kazan�p, hay�r ve hasenât yaparak âhirete göndermektir. Buna ra�men as�l sermâye, mal, mülk, para sâhibi olmak de�il, ilim, amel, ihlâs ve güzel ahlâk sâhibi olmakt�r."

"Bunlar evliyân�n s�fatlar�d�r" Ebül Hasan Harkânî hazretleri, kendisini sevenlere hitaben buyurdu ki: "Âlimler ve evliyâ, Peygamber efendimizin vârisidir. Çünkü O''nda olan �eylerin bâz�s� bunlarda da var. Resûlullah efendimiz fakirli�i seçmi�ti. Bunlar da fakirli�i tercih etmi�tir. Resulullah efendimiz cömertti. Güzel bir ahlâk� vard�. Hâinlik bilmezdi. Basîret sâhibiydi. Halk�n rehberiydi. Aç gözlü ve h�rs sâhibi de�ildi. Hay�r ve �erri Allahü teâlâdan bilirdi. Tabiat�nda yalan ve kand�rma diye bir �ey yoktu. Zamân�n esiri de�ildi. �nsanlar�n korktu�u �eyden korkmazd�. �nsanlar�n güvendi�i �eye güvenmezdi. Hiç gururlanmazd�. ��te bunlar evliyân�n s�fatlar�d�r." �slam âlimleri, h�rs ve tamah�n yani aç gözlülü�ün tedavisi için üç esas bildirmi�lerdir. Bunlar; sab�r, ilim ve ameldir. Bunlar da be� k�s�mda hülâsa edilmektedir:

1- Amel, geçimde iktisatl� olmak ve infakta ise orta halde bulunmakt�r. Hadis-i �erifte: (Tedbirli olmak, geçimin yar�s�d�r) ayr�ca; (�ktisat eden, s�k�nt� çekmez) buyurulmu�tur.

2- Bugünkü r�zk�na kavu�an bir kimsenin, yar�nki r�zk�na da kavu�aca��na inanmas�d�r. Zira Hud suresinde meâlen: (Yeryüzünde ya��yan bütün canl�lar�n r�zk�n� vermek Allaha mahsustur) buyurulmaktad�r. Hadis-i �erifte de; (Nafakan için üzülme! Zira senin için takdir edilen r�z�k, seni bulacakt�r) buyurulmu�tur.

3- Kanaat etmekte olan izzeti, h�rs ve tamahta yani aç gözlülükte olan zilleti bilmektir. Hadis-i �erifte; (Mü''minin izzeti, insanlardan müsta�ni kalmas�d�r) buyurulmu�tur.

Kimleri örnek almal�!..

4- Peygamberlerin ve Onlar�n vârislerinin hayatlar�n� göz önüne getirmeli ve kendilerine dünyan�n bolca verildi�i kâfirleri dü�ünmeli ve kimleri örnek alaca��n� iyi hesap etmelidir.

5- Mal, servet edinmenin tehlikelerini iyi ö�renmeli. Mal�n, servetin insan� dünyada me�gul etti�ini ve Mah�er günü de, Cennete geç girmeye sebep oldu�unu hat�rdan ç�karmamal�d�r. Seyyid Emir Hamza hazretleri de;

"�nsanlar�n elinde olana göz dikmeyiniz. Allahü teâlân�n size verdi�ine kanâat ediniz. Çünkü tamah eden yani aç gözlü olan, dâimâ s�k�nt� ve üzüntü içinde olur. Kanâat eden de, her zaman ne�eli ve rahatt�r" buyurmu�tur.

��in delisi olmad�k�a velisi olunmaz

Thu, 14 May 2026 22:44:34 +0300

* Sahip oldu�unuz nimetlerin k�ymetini bilin, �ükredin. �ükrederseniz nimetler daha da artar. �ükretmezseniz elinizden al�n�r. Elinizden al�n�nca öyle kalmazs�n�z. O andan itibaren sizde azab-� ilahi ba�lar.

* Nimetler ku� gibidir. Onlar� �ükür ipiyle ba�lay�n, yoksa uçup giderler.
* Bir i�in delisi olmad�kça, o i�in velisi olunmaz.
* Ba�ar�n�n s�rr� sormakt�r.

* Müslüman�n bütün i�leri dine uygun olmal�. Dine uyan, dünyay� ve haramlar� sevmez olur. Kalbinde haram i�lemek arzusu kalmay�nca, kalbine Allah sevgisi dolar. �çindeki su bo�alan �i�eye, hemen havan�n dolmas� gibi olur.

* Dünyada, kim kimi severse, ahirette onun yan�nda ha�rolacak.

* Ehl-i sünnet yolunda olanlar�, Allah’�n dinine hizmet edenleri sevmek hubb-i fillaht�r. Kâfirleri, bid’at ehlini sevmemek bu�d-� fillaht�r. Bu, kalben sevmek ve sevmemektir. Dövü�mek ve münaka�a etmek de�ildir. Hem dostla, hem dü�manla, münaka�a dahi etmemeli.

* Ehl-i sünnetten kimseye zarar gelmez.

* Ak�l k�ymetlidir ancak tek ba��na senet de�ildir. Kendi akl�na göre hareket etmemeli. Ak�l tek ba��na do�ru yolu bulamaz, bulabilseydi Peygamberler gönderilmezdi.

* Dünyada en mühim, en önemli �ey, ehl-i sünnet itikad�n� ö�renmek, tatbik etmek ve yaymakt�r.

* Herkes ile iyi geçinin, hiç kimsenin kalbini k�rmay�n.
* �eref-ül mekan bil mekin. [Mekanlar�n �erefi içindekilerle ölçülür]

* Arkada� nedir? Seni Allahü teâlân�n raz� oldu�u i�leri yapmaya te�vik eden kimsedir.

* �htiyaçs�zl�k azg�nl��a sebep olur.
* Mütevaz� olan ne �ikayet eder, ne �ikayet edilir.

* Hakiki sevgi, iyilik gördü�ünde artmayan, kötülük gördü�ünde de eksilmeyendir.
* �stediklerini vermedi�iniz zaman k�zan ve küsen hakiki dost de�ildir.

* Ba�ar� nedir? Manisi nedir? Ba�ar�, öldükten sonra ahirette i�e yarar �eydir. Ahirette i�e yaram�yorsa, o ba�ar� de�ildir. Manisi insan�n kendisidir, yani akl�na nefsine uymas�d�r.

* Ac�lar ve sevinçler payla��ld�kça insanlar rahat olur.
* Silsile-i aliyye büyüklerini tan�mak ve sevmek dünya ve ahiret saadetlerine kavu�turur.

* �badetler insan�n vazifesidir. Güzel ahlak ise meziyetidir.

* Ehl-i sünnet itikad� nimeti güne� gibidir. S�k�nt�lar y�ld�zlar gibidir. Evet y�ld�zlar var elbet, inkâr edilmez ama göremezsin! Güne�in oldu�u yerde y�ld�zlar yok olur. Y�ld�zlar�n ad� olmaz.

Bir i�in delisi olmad�kça

Bir �eye gönül veren, onu kendine dert edinenler hep ba�ar�l� olmu�lard�r. "Maksad sâhibi olan, deli gibidir" sözü me�hurdur. Bunun için; "Bir i�in delisi olmad�kça, o i�in velisi olunmaz" denmi�tir. Ba�armak, ba�ar�l� olmak güzeldir. Gül de güzeldir ama dikenleri var. Dikenine katlanm�yan güle kavu�amaz. Çal��mak, çile çekmek, s�k�nt�lara, eziyetlere katlanmak da, ba�ar� yolunun dikenleridir. Ba�armak, muvaffak olmak istiyen, bu dikenlere katlanmak mecburiyetindedir. �yi, güzel, salih bir müslüman olmak, hepimizin arzusudur. Bunun da, çilesi, s�k�nt�lar� var. Bunlara katlanan, neticeye kavu�ur. Bu konuda �slam alimlerinin büyüklerinden olan Muhammed Ma''sûm-i Fârûkî hazretleri, Mektûbât kitâb�n�n 1.ci cildi, 22. mektûbunda buyuruyor ki: "Resûlullah�n sallallahü aleyhi ve sellem sünnetlerinin nûrlar� ile ��klanmad�kça do�ru yola kavu�ulamaz. O yüce Peygamberin izinde bulunmad�kça, felâketlerden kurtulmaya u�ra�mak bo�unad�r. Allahü teâlân�n sevgili Peygamberine uymad�kça, Allahü teâlây� sevmek se''âdetleri ele geçemez. �mrân sûresinin 31. âyetinde meâlen; (Allahü teâlây� seviyorsan�z, bana tâbi'' olunuz! Bana uyanlar� Allah sever!) buyuruldu.

Allahü teâlâ, Habîbine böyle demesini emir buyurmakdad�r. Se''âdete kavu�mak istiyen kimse, bütün âdetlerini, ibâdetlerini ve al��-veri�lerini Onun gibi yapmaya çal��mal�d�r. Bu dünyâda, bir kimsenin sevdi�ine benzemeye çal��anlar, bu kimseye sevimli ve güzel görünürler. Bu kimse, onlar� da çok sever, be�enir. Bunun gibi, sevgiliyi sevenler, her zamân sevilir. Sevgilinin dü�manlar�, sevenin de dü�manlar� olur. Bundan dolay�, görünen ve görünmiyen bütün iyilikler, bütün üstünlükler, ancak o yüce Peygamberi sevmekle ele geçebilir. Yükselebilmenin, ilerlemenin ölçüsü, bu sevgidir. Allahü teâlâ, sevgili Peygamberini, insanlar�n en güzeli, en iyisi, en sevimlisi olarak yaratt�. Her iyili�i, her güzelli�i, her üstünlü�ü Onda toplad�. Eshâb-� kirâm�n hepsi, Ona â��k idiler. Hepsinin kalbi, Onun sevgisi ile yan�yordu. Onun ay yüzünü, nûr saçan cemâlini görmeleri, lezzetlerin en tatl�s� idi. Onun sevgisi u�runa canlar�n�, mallar�n� fedâ ettiler. Onu canlar�ndan, mallar�ndan, k�saca, her sevilenden dahâ çok sevdiler. Onu a��r� sevdikleri için, Onu sevenleri de sevdiler. Bunun için birbirlerini de çok sevdiler. Onun üstünlü�ünü anl�yamay�p, Onun güzelli�ini göremeyip, Onu sevmek se''âdetine kavu�am�yanlara dü�man oldular. Çünki, tâ''atlerin, iyiliklerin ba��, dostlar� sevmek ve dü�manlar� sevmemektir. Allah� seviyorum diyenlerin, Eshâb-� kirâm gibi olmalar� lâz�md�r. Seven bir kimse, sevdi�inin sevdiklerini de sever. Sevdi�inin dü�manlar�na dü�man olur. Bu sevmek ve dü�manl�k, bu kimsenin elinde de�ildir. Kendili�inden hâs�l olur. Bu kimse, sevmesinde ve dü�manl��nda deli gibidir. Bunun içindir ki Peygamber efendimiz: (Kendisine deli denilmiyen kimsenin îmân� tamâm olmaz) buyurmu�tur.

Kendisinde bu delilik bulunm�yanlar, sevmekten mahrûmdurlar. Dü�manl�k etmeyince, dostluk olmaz! Seviyorum diyebilmek için, sevgilinin dü�manlar�na dü�man olmak lâz�md�r." Hasan-� Basrî hazretleri, ilim ve fazîletlerinden istifâde etti�i Eshâb-� kirâm ile kendi içinde bulundu�u nesli k�yas ederek: "Siz onlar� görseydiniz mecnûn, deli zannederdiniz. Onlar sizin iyilerinizi görseler; "Bunlar iyilik ve hay�rdan nasipsiz kimselerdir.", kötülerinizi görseler; "Bunlar da müslüman m�?" derlerdi." buyurdu. Hakiki sevgi, iyilik gördü�ünde artmayan, kötülük gördü�ünde de eksilmeyendir. �akîk-i Belhî hazretleri de, bir gün, kendilerine nasîhat kâr etmeyen bir grup insana �öyle buyurur:

"E�er çocuk iseniz mektebe, deli iseniz t�marhâneye, ölü iseniz kabristana gidin. Ama müslüman iseniz müslüman olman�n �artlar�n� yerine getiriniz!" Ebû Saîd-i Harrâz hazretleri bir gün soka�a ç�kt��nda bir kalabal�� gördü. �nsanlar bir delinin ba��nda toplanm��lard�. Deli kaç�yor, onlar pe�inden ko�uyorlard�. Deli onlara do�ru dönünce kaç�yorlar. Sonra deli pe�lerine dü�üyordu. Ebû Saîd-i Harrâz hazretleri;

-Dur ey deli! diye seslendi. Bunu duyan deli dönüp bakt� ve;

-Deli kime derler biliyor musun? dedi. Ebû Saîd-i Harrâz hazretleri;

-Hay�r bilmiyorum deyince, deli dedi ki:

-Deli ona derler ki, att�� her ad�mda Allahü teâlây� anmaz ve gâfil gezer. Müslüman, ak�ll� olur. Ak�ll� kimse, zarar�n� ve kâr�n� bilen kimsedir. Ne ald��na ve bunun kar��l��nda neyi feda etti�ine dikkat eder. Maksat dünyal�k ise, bunun k�ymeti, de�eri de bu kadar olur. E�er maksat ah�ret ise, o zaman dünyada rahata, ah�rette de ebedi seadete kavu�ulur. Dili ve gönlü Cenab-� Hakk�n r�zas�nda olana mübarek olsun. Böyle olabilmek kolay de�ildir diye, bir �eyin tamam�n� da terk etmek, uygun de�ildir. Zira:

"Bir �eyin hepsi ele geçmezse, hepsini de elden kaç�rmamal�d�r," sözü me�hûrdur.

�nanmak ihtiya� m�?

Wed, 13 May 2026 21:21:08 +0300

Sual: �nsanlar niçin Allah’a inanmak ihtiyac� duyarlar?
CEVAP
Baz� felsefeciler (�nsanda tapma ihtiyac� vard�r. Bunun için de, ate�e, güne�e, puta tapanlar olmu�tur) diyorlar. ��in asl� ise �öyle:
Allahü teâlâ, insana, iyiyi kötüden, hakk� bât�ldan ay�rmas� için ak�l vermi�tir. Ak�l, bir �eyin kendili�inden oldu�unu kabul etmez. Her �eyi bir sebebe ba�lar. �nsan�n ve insandaki organlar�n ve tabiattaki düzenin yerli yerince yarat�lmas�n� tesadüf olarak kabul edemez. Bunun gibi tabiatta bulunan canl� cans�z her �eyin, bir yarat�c� taraf�ndan yarat�ld��n� ister istemez kabul eder.

�nsan�n kendi ba��na Allah’� tan�mas� zor, hatta imkâns�zd�r. Tarih boyunca, Allahü teâlân�n gönderdi�i bir rehber olmadan, insan; kendisini yaratan büyük kudret sahibinin var oldu�unu, akl� ile anlad�. Fakat Ona giden yolu bulamad�.

�nsanlar, yarat�c�y� önce etraflar�nda arad�. Kendilerine en büyük faydas� olan güne�i, yarat�c� san�p, ona tapmaya ba�lad�lar. Sonra büyük tabiat güçlerini, f�rt�nay�, ate�i, kabaran denizi, yanarda�lar� ve benzerlerini gördükçe, bunlar� yarat�c�n�n yard�mc�lar� zannettiler. Herbiri için bir suret, alamet yapmaya kalkt�lar. Bundan da putlar do�du. Böylece, çe�itli putlar ç�kt�. Bunlar�n gazab�ndan korktular ve onlara kurbanlar kestiler. Hatta, insanlar� bile bu putlara kurban ettiler. Her yeni olay kar��s�nda, putlar�n miktar� da artt�. �slamiyet’in ba��nda Kâbe’de 360 put vard�.

K�sacas� insan; Bir, ezeli ve ebedi olan Allahü teâlây� kendi ba��na bir türlü tan�yamad�. Bugün bile güne�e ve ate�e tapanlar vard�r. Bunlara �a�mamal�! Çünkü rehbersiz karanl�kta do�ru yol bulunamaz.

Kur’an-� kerimde, (Biz, peygamber göndermeden önce azap yap�c� de�iliz) buyuruldu.(�sra 15)

Allahü teâlâ; kullar�na verdi�i ak�l ve dü�ünme kuvvetinin nas�l kullan�laca��n� onlara ö�retmek, kendi birli�ini onlara tan�tmak ve iyi i�leri kötü, zararl� i�lerden ay�rmak için, dünyaya peygamberler gönderdi. Peygamberler en büyük rehberlerdir. Ruh-ul beyan’da, Zümer suresinin, (Allah’tan ba�kas�n� dost edinenler, “Biz bunlara bizi Allah’a yakla�t�rmalar� için, bize �efaat etmeleri için tap�n�yoruz” derler) mealindeki 3. âyetinin tefsirinde deniyor ki:

(�nsan, kendisinin ve her �eyin yarat�c�s�n� tan�maya elveri�li olarak, yarat�lm��t�r. Yarat�c�s�na ibadet etmek ve Ona yakla�mak arzusu, her insanda vard�r. Fakat böyle elveri�li olman�n ve bu iste�in k�ymeti yoktur. Çünkü, nefs, �eytan ve kötü arkada�, insan� aldatarak [yaratana ve k�yamete inanmayan birer dinsiz veya] mü�rik yaparlar. Mü�rik, Allahü teâlâya yakla�amaz. Onu tan�yamaz. �irkten uzakla��p, tevhide sar�larak has�l olan tan�mak, k�ymetlidir. Bunun alameti, peygamberlere ve kitaplar�na inanmak ve bunlara uymakt�r. �nsan, Allahü teâlâya ancak böyle yakla�abilir.)

Zâriyat suresinin, (�nsanlar� ve cinni, bana ibadet etmeleri için yaratt�m) mealindeki 56. âyet-i kerimesindeki (ibadet etmeleri için) ifadesi, (beni tan�malar� için) demektir. Yani, Allahü teâlây� tan�mak, inanmak için yarat�ld�k. Hadis-i kudside, (Tan�nmak için her �eyi yaratt�m) buyurmas�, (Onlar�n beni tan�makla �ereflenmesi için) demektir.

Peygamber efendimiz, ilmin inceliklerini soran bedeviye, (�lmin ba��n� ö�rendin mi?) diye sordu. O da, (�lmin ba�� ne ki?) dedi. Bedeviye, (�lmin ba��, Allah’� tan�makt�r. Bu da Onun; misli, benzeri, z�dd�, dengi, e�i olmad��n�, vâhid, evvel, ahir, zâhir ve bât�n oldu�unu bilmektir) buyurdu.

Maddeye tapan, insanl�ktan uzakla��r
Sual: Sadece maddi �eylere de�er veren, maddenin, makinan�n esir olmu� kimseler, zamanla insanl�k s�fatlar�n� kaybedebilir mi?
CEVAP
Yaln�z maddiyata inanan kimseler, çok kereler dertlerine çare bulamay�p, ümitsizli�e kap�lmaktad�rlar. Bu, onlar�n ruhlar�n�n bo� kalmas�ndan ileri gelmektedir. �nsan�n ruhu da, bedeni gibi g�daya muhtaçt�r. Bu da, ancak iman etmekle kabildir ve Allahü teâlân�n yolunu ancak din gösterir. Allahü teâlây� inkar edenler bile, muhakkak bir gün bu ihtiyac� duyarlar.

Ünlü Rus yazar� Solzhenitsyn, Amerika’ya yerle�ti�i zaman, kendisinin büyük s�k�nt�lardan, ruhi bunal�mlardan, makina olmaktan kurtulaca��n� zan etmi�ti. Bir gün, bir üniversitede Amerikan gençlerini ba��na toplayarak onlara;
“Ben buraya gelince, çok bahtiyar olaca��m� zan etmi�tim. Ne yaz�k ki, burada da büyük bir bo�luk hissediyorum. Çünkü siz, art�k maddenin esiri olmu�sunuz. Evet, burada hürriyet var, herkes istedi�ini yap�yor. Fakat, ancak maddeye ehemmiyet veriyor. Ruhlar� bombo�. Halbuki, insan� hakiki insan yapan, onun tekamül etmi�, geli�mi�, temizlenmi� ruhudur. Size tavsiyem �udur: Ruhunuzu geli�tirmeye, güzelle�tirmeye bak�n! Ancak o zaman, memleketinizde bulunan ve sizi de üzen çirkinlikler yok olmaya ba�lar. Dine ehemmiyet, önem verin! Din, insan ruhunun g�das�d�r. Dinine ba�l� insanlar, her i�te sizin en büyük yard�mc�n�z olacakt�r. Çünkü, onlar� Allah korkusu do�ru yoldan ay�rmaz. Sizin en büyük zab�ta kuvvetiniz bile, herkesi gece gündüz murakabe edemez, gözetleyemez. �nsanlar� fenal�ktan, kötülükten al�koyan polis de�il, onlar�n duydu�u Allah korkusudur” diye hitap etmi�tir.

�nsan ruhunun g�das�, Allaha imand�r, dindir. Ruhunu beslemeyen dinsiz insanlar�n bir hayvandan farklar� kalmaz. Bu gibi insanlarda, sevgi, ac�ma, �efkat, anlay�� ve merhamet kalmaz. Böyle olan kimseleri, en kötü maksatlar için kullanmak, çok kolayd�r.

Sual: Her insanda, her �eyin yarat�c�s� olan Allahü teâlân�n varl��n� anlay�p iman etme özelli�i var m�d�r?
CEVAP
�mâm-� Gazâlî hazretleri Kimyâ-i se'âdet kitab�nda insanlar� dört k�sma ay�rmakdad�r:

“Birinci k�s�mdakiler, dünyada yemek içmek ve zevk etmekten ba�ka bir �ey bilmeyenlerdir.

�kinci k�s�mdakiler, cebir, �iddet, zulüm ile hareket edenlerdir.

Üçüncü k�s�mdakiler, hilekârl�k ve ikiyüzlülükle etraf�ndakileri aldatanlard�r.

Dördüncü k�s�mdakiler güzel ahlak sahibi olan, hakiki Müslümanlard�r.”

Unutmamak laz�md�r ki, her insan�n kalbinden Allahü teâlâya giden bir yol vard�r. Bütün mesele, bu yoldan �slam nurunun insanlara ula�t�r�lmas�d�r. O nuru kalbinde hisseden bir insan, hangi k�s�mdan olursa olsun, yapt�� fenal�klara pi�man olur ve do�ru yolu bulur.

E�er bütün insanlar, �slam dinini kabul etseler, dünyada ne fenal�k, ne hilekârl�k, ne harp, ne �iddet ve ne de zulüm kal�rd�. Bunun için, tam ve mükemmel bir Müslüman olmaya gayret etmek ve Müslümanl��n esas�n�, inceliklerini ve güzel ahlak�n� izah ederek, bütün dünyaya yaymak, hepimizin boynuna dü�en bir borçtur. Bunu yapmak cihad olur.

Ba�ka dinden de olsa, insanlara daima tatl� dille ve anlay��la hitap etmelidir. Bunu, Kur'ân-� kerim emretmektedir. Müslüman olmayan�n yüzüne kar��, kâfir, dinsiz diyerek, onun kalbini incitmenin günah oldu�u, böyle söyleyenin cezaland�r�lmas� laz�m oldu�u, f�k�h kitaplar�nda yaz�l�d�r. Maksat, herkese �slam dininin yüceli�ini anlatmakt�r. Bu cihad da, ancak tatl� dille, sab�r, ilim ve imanla olur. Bir kimseyi bir �eye inand�rmak isteyenin evvela kendisinin ona inanmas� �artt�r. Mümin ise, hiçbir zaman sabr�n� kaybetmez ve inand��n� anlatmakta mü�kilat, zorluk çekmez. �slam dini kadar, aç�k ve mant�ki hiçbir din yoktur. Bu dinin esas�n� anlayan bir kimse, herkese bu dinin biricik hak din oldu�unu kolayl�kla isbat edebilir.

Allahü teâlâ, iman edenlerin, geçmi�deki bütün hatalar�n� affedece�ini vadediyor. Ba�ka dinden olanlar, �eytan�n veya Müslümanl�ktan haberi olmayanlar�n aldatt�klar� kimselerdir. Bunlar�n ço�u, Allahü teâlân�n r�zas�na kavu�mak için, yanl�� yola sapt�r�lm�� talihsiz insanlard�r. Biz bunlara sab�rla, tatl� dille, ak�l ve mant�kla do�ru yolu göstermeliyiz.

Keramet sahibi olmak

Mon, 23 �ub 2026 05:19:49 +0300

Sual: Keramet sahibi kimse, yapt��m�z baz� yanl��lar� görebiliyor. Mesela, cünüp gezdi�imizi, yalan söyledi�imizi veya hangi namaz� k�lmad��m�z� anlayabiliyormu�. Adam�n biri, yolda bir kad�na bak�yor, sonra, Hazret-i Osman’�n yan�na u�ruyor. Hazret-i Osman, (Gözünde zina i�areti var) diyor. O ki�i, (Nereden biliyorsun? Peygamberlik sona ermedi mi?) diye sorunca, Hazret-i Osman, (Müminin firasetinden sak�n�n, çünkü mümin, Allahü teâlân�n nuruyla bakar) hadis-i �erifini bildiriyor. �imdi o adam, ne kadar mahcup olmu�tur. Allah, evliya zatlara niye keramet verip ba�kalar�n�n ay�plar�n� gösteriyor?
CEVAP
Önce �unu bilmek gerekir. Sâlih kullar�na, keramet, firaset ihsan eden, her �eyi bilen ve her �eyin en iyisini yapan Allahü teâlân�n, hâ�â, yanl�� bir �ey yapabilece�ini dü�ünmek çok tehlikelidir.

Allahü teâlâ, hikmetsiz, faydas�z bir �ey yaratmaz. Yaratt�klar�nda çok hikmet vard�r. Mesela, evliya zatlar�n kerametiyle gayrimüslimler hidayete kavu�abilir. Bunun örnekleri çoktur. Müslümanlar�n ise imanlar�n�n kuvvetlenmesine vesile olur.

Harika denilen ola�anüstü bir olay, peygamberden meydana gelirse (Mucize), evliya zattan meydana gelirse (Keramet), sâlih müminden meydana gelirse (Firaset), fâs�k veya bid’at ehlinden meydana gelirse (�stidrac), kâfirden zuhur ederse (Sihir, büyü) denir.

Allahü teâlâ, Müslümanlara veya gayrimüslimlere çe�itli kabiliyetler vermi�tir. Kiminin sesi güzeldir, kimi pehlivand�r. Kimi çok zekidir, kiminin on parma��nda on marifet vard�r. Kabiliyetsizin, kabiliyetli olan�, mesela sesi çirkin olan�n, (Allah falancaya niye güzel ses verdi?) diye, Allah'� sorgulamas� yanl�� olur.

Kimi, insan sarraf�d�r. Bir bak��ta, kimin yalanc�, kimin do�ru, kimin h�rs�z oldu�unu anlayabilir. Mesela Seyyid Abdülhakîm Efendi hazretlerinin babas� Seyyid Mustafa Efendi, bir kimsenin, hangi namaz� k�lmad��n�, yüzünden anlard�. (Seadet-i Ebediyye)

Cünüp gezenin yan�nda rahmet melekleri olmaz. Evliya zatlar, bir kimsenin yan�nda rahmet melekleri olmad��n� görünce, onun cünüp oldu�unu anlarlar, hattâ kötü kimseleri hayvan �eklinde görürler. O kimsenin yüzüne vurmadan cünüp gezmenin zarar� anlat�l�p böylece onun iyi �eyler yapmas�na sebep olmak yanl�� görülmemelidir.

�nsanlara verilen bu özellikler, kiminin kabiliyetleri sayesindedir, kiminin de, haramlardan kaç�p ihlasla ibadet ettikleri içindir. Böyle insanlar� kabiliyetlerinden dolay� suçlamak, kabiliyeti yaratan� suçlamaya sebep olmamal�d�r.

Allahü teâlâ günahlar� örtüp, ceza vermekte acele etmedi�i için, günaha al��an ki�iye, yapt�klar� normal gelir, âhiretteki cezas�n� dü�ünemez. Kul kerametle ikaz edilince gafletten uyan�r. (Evliya günah�m� bildi�ine göre, Allahü teâlâ elbette bilir. Allah, beni her an görüyor, nas�l günah i�lerim?) diye dü�ünerek tevbe eder. O kadar mahcubiyetle büyük felaketten kurtulmu� olur. Sualdeki kimse, Hazret-i Osman’�n ikaz�yla bir daha harama bakmam��t�r. Dünyadaki ufak bir musibete âhirette büyük mükâfat vard�r.

Mucizeler de, insanlar�n hidayete kavu�mas� için meydana gelir. Mesela Resulullah'�n amcas� Abbas, Bedir Sava��’nda esir al�n�nca, serbest b�rak�lmas� için fidye istenmi�ti, (Benim param yok) demi�ti. Resulullah efendimiz, amcas�na, (Sen han�m�na, “Ben geri dönemezsem, falanca yere �u kadar alt�n saklad�m” demi�tin) buyurunca, amcas�, (Sana bunu kim söyledi?) dedi. (Rabbim söyledi) buyurdu. Bu mucize ile, amcas�n�n yalan� ortaya ç�k�p mahcup olmu�sa da, peygamberlerden sonra insanlar�n en üstünleri olan Eshab-� kiramdan olma �erefine kavu�up çok büyük hizmetler yapmas�na sebep oldu. Kerametler de, kiminin hidayetine, kiminin de hidayetinin artmas�na, iman�n�n kuvvetlenmesine sebep olmaktad�r. Bu bak�mdan kerametleri, Allahü teâlân�n bir lütfu, bir rahmeti olarak görmeli, keramet sahibi zatlar� suçlamamal�d�r.

Evliyan�n kerametine inanmamak
Sual: Baz� kimseler, evliyada meydana gelen, ke�if ve kerametlere inanm�yor. Böylelerine ne denebilir?
Cevap: Evliyan�n ke�if ve kerametlerine inanmayanlar, asl�nda Müslümanlar�n evliyaya olan itimatlar�n� y�kmaya çal��maktad�rlar. Halbuki, bu davran��lar çok çirkin ve haks�zd�r. Çünkü, bir âyet-i kerimede mealen; (Çok zikrediniz. Zikretmekle kalp itminana kavu�ur) buyuruldu. Hadîs-i �erifte; (Allah sevgisinin alameti, Onu çok zikretmektir) buyuruldu. Hadîs âlimleri; “Resûlullah, her an zikrederdi” buyurdu. ��te bunun için bu ümmetin büyükleri çok zikrederdi. Böylece, �slâmiyetin bu emrini de yerine getirmeye çal��rlard�. Çok zikredince, mübarek kalpleri itminana kavu�urdu. (Her derdin �ifas� vard�r. Kalbin �ifas�, zikrullaht�r) ve (Takvan�n kayna��, ariflerin kalpleridir) hadîs-i �eriflerinin haber verdi�i gibi, kalp hastal��ndan, günahlardan kurtuldular. Allahü teâlân�n sevgisine kavu�tular. ��te takva sahibi olan, kalpleri temiz olan, Allahü teâlân�n çok sevdi�i bu büyük âlimler diyorlar ki:

“Çok zikrederken, dünyay�, her �eyi unutuyoruz. Kalbimiz ayna gibi oluyor. �nsan uykuda, her �eyi unutunca, rüya gördü�ü gibi kalplerimizde bir �eyler görünüyor.” Bu gösterilenlere Ke�if, Mükâ�efe, �ühûd isimlerini veriyorlar. Böyle oldu�unu, her as�rda binlerle evliya haber veriyor.

Çok zikretmek ibadettir. Çok zikredenleri Allahü teâlâ sever. Bunlar�n kalpleri, takva kayna�� olur. Bunlar� Kitap ve Sünnet haber veriyor. Bunlara inanmayan, Kitaba ve Sünnete inanmam�� olur. Kalpte ke�if ve �ühûd has�l oldu�unu da, Allahü teâlân�n sevdi�i do�ru Müslümanlar haber veriyor. Hadîs-i �erifte; (Çok zikredenin kalbinde nifak kalmaz) buyuruldu. Bunlar� haber verenler, münaf�k olmayan, özü, sözü do�ru kimselerdir. Ke�if ve keramet, böyle kimselerin tevatür hâlindeki haberleri ile bildirilmi�tir.

Evet bunlar, Ümûr-i vicdâniyye, Ümûr-i zevkiyyedir. Ba�kalar�na hüccet olamaz. Bunlara inanmak emrolunmad�. Fakat, inanmak yasak da edilmemi�tir. Allahü teâlân�n sevdi�i salih Müslümanlar�n tevatür hâlinde bildirdiklerine inanmak, inanmamaktan daha iyidir. Müslümana hüsn-i zan olunur, haberlerine güvenilir. �badetlerde bile, sözlerine güvenilir. “�nkâr eden, mahrum olur” sözü, me�hurdur.

Sual: �nsanlar�n ço�u, bir kimsede ola�anüstü bir �ey görünce, o kimseyi büyük ve evliya bilmektedirler, bu do�ru mudur?
CEVAP
Hakiki Müslüman, bat�l inançlara inanmaz. Sihir, büyü, u�ursuzluk, fal, efsun, Kur'ân-� kerimden ba�ka �eyler yaz�l� muska, mavi boncuk, kehanet ve benzeri �eylere, bunlar�n muhakkak i� yapacaklar�na, mezarlara mum dikmeye, tel ve iplik ba�lamaya itibar etmez ve keramet sahibi oldu�unu söyleyen sahtekârlara ancak güler. Bat�l, bozuk �eylerin ço�u, ba�ka dinlerden �slamiyete soku�turulmu�tur.

Baz� din adamlar�ndan keramet bekleyenlere büyük �slam âlimi �mâm-� Rabbânî hazretleri �öyle buyurmaktad�r:

“�nsanlar, din adamlar�ndan, keramet beklerler. Bunlar�n baz�lar�n�n kerameti yoktur, ama di�erlerinden daha ziyade Allahü teâlâya yak�nd�r. En büyük keramet, �slamiyeti iyi ö�renmek ve ona uygun ya�ayabilmektir.” Îmâm-� Rabbânî hazretleri, ba�ka bir mektubunda yine buyuruyor ki:

“Harikalar, kerametler ikiye ayr�l�r:

Birincisi, Allahü teâlân�n zat�na, s�fatlar�na ve i�lerine ait olan bilgiler ve marifetlerdir. Bunlar, ak�l ile, dü�ünmekle elde edilemez. Allahü teâlâ, seçti�i kullar�na ihsan eder.

�kincisi, madde âlemindeki gayblar� bilmektir. Bu keramet, seçilmi� kullara verildi�i gibi, kâfirlere de verilir. Kerametlerin birincisi k�ymetlidir. Bunlar, do�ru yolda bulunanlara, Allahü teâlân�n sevdiklerine verilir. Cahiller ise, ikincisini k�ymetli san�rlar. Keramet deyince, yaln�z bunlar� anlarlar. Açl�kla ve insanlardan kaçarak, nefislerini temizleyen her insan, mahluklar�n gayblar�n� haber verir. �nsanlar�n ço�u, hep dünyay� dü�ündükleri için, böyle haber verenleri evliya san�r. Hakikatten haber verenlere k�ymet vermezler. Bunlar evliya olsalard�, bizim hallerimizden haber verirdi, derler. Bu bozuk ölçüleri ile, Allahü teâlân�n sevdi�i kullar�n� inkâr ederler.”

Hikmet Ehli Zatlardan

Mon, 23 �ub 2026 04:47:41 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Hazret-i Ali "Rad�yallah� anh"

Mon, 23 �ub 2026 04:47:13 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Hazret-i Osman "Rad�yallah� anh"

Mon, 23 �ub 2026 04:45:53 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Hazret-i �mer "Rad�yallah� anh"

Mon, 23 �ub 2026 04:44:07 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Hazret-i Ebu Bekir "Rad�yallah� anh"

Mon, 23 �ub 2026 04:43:03 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Hulefa-i Ra�idin

Mon, 23 �ub 2026 04:42:20 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Hadis-i Kudsiler

Mon, 23 �ub 2026 04:12:13 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Ramazan �zel

Mon, 23 �ub 2026 04:02:16 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Ramazan Bayram Namaz� Saatleri (2026)

Fri, 13 �ub 2026 19:25:44 +0300

Hadis-i �erifler

Fri, 13 �ub 2026 17:43:01 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Ayet-i Kerimeler

Fri, 13 �ub 2026 17:42:56 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

�stinca, istibra ve istinka

Sun, 08 �ub 2026 16:26:11 +0300

Sual: �stinca nedir?
CEVAP
Önden ve arkadan necaset ç�k�nca, bu yerleri temizlemeye istinca denir. �stinca, sünnet-i müekkededir. Gaz, ta� ç�k�nca temizlemek, yani taharetlenmek gerekmez.

Kâ��tla taharetlenmek
Sual: Kâ��tla taharetlenmek caiz midir?
CEVAP
Kâ��tla taharetlenmek mekruhtur. Taharetlendikten sonra, arta kalan ya�l�� kurulamak müstehabd�r. Tuvalet kâ��d� veya bir bez yoksa elle kurulanabilir.

�stibra
Sual: �stibra nedir?
CEVAP
�stibra, idrar yolunu idrardan temizlemek demektir. Erkeklerin yürüyerek, öksürerek veya sol tarafa yatarak istibra etmesi, yani idrar yolunda damlalar b�rakmamas� vaciptir. �drar damlas� kalmad��na kanaat gelmeden abdest almamal�d�r. Bir damla s�zarsa, hem abdest bozulur, hem de çama��r kirlenir. Çama��ra avuç içinden az s�zarsa, abdest al�p k�ld�� namaz mekruh olur. Daha çok s�zarsa, namaz sahih olmaz.

�stinka
Sual: �stinka nedir?
CEVAP
�stinka, idrar yolunda idrar kalmad��na veya vücutta necaset kalmad��na kalbinin mutmain olmas� demektir.

Taharet
Sual: Kad�nlar�n taharetleri erkeklerinkinden farkl� m�?
CEVAP
Önden arkaya do�ru y�kamalar� s�hhat aç�s�ndan iyi olur.

�drar için pamuk
Sual: Seadet-i Ebediyye’de, (�drar s�z�p abdestin bozulmamas� için erkekler, idrar deli�ine arpa kadar bir pamuk koymal�d�r) deniyor. Âcil zamanlarda çok laz�m oluyor. Pamuk konunca, hemen abdest al�nabiliyor. Bu pamu�u koyman�n bir metodu var m�?
CEVAP
Bükülerek küçültülen pamuk, idrar deli�ine s��acak kadar olmal�. Kürdanla, kibrit çöpüyle veya benzeri bir �eyle deli�e yerle�tirilir. Pamuk, daha büyük olup da, ucu d��ar�ya ç�kar, ç�kan idrar buraya kadar gelirse, abdest bozulmu� olur. �kinci bir husus da, avret yerine birkaç kere so�uk su döküp, elle de s�vazlayarak idrar� iyice ç�karmal�, sonra pamu�u koymal�. Bir de, idrar deli�i kuruland�ktan sonra pamuk konursa, daha çok idrar emer ve idrar�n d��ar� s�zmas� önlenmi� olur.

Sual: Bir kimse, su bulunmayan bir yerde, büyük abdestini yapt�ktan sonra, kâ��t, kemik gibi �eylerle temizlik yapabilir mi?
Cevap: Su olmad�� zaman, g�da maddesiyle, gübre, kemikle, hayvan g�das�, yemi ile, kömür ve ba�kas�n�n mal� ile, saks�, kiremit parças� ile, kam�� ve yaprakla, bezle, kâ��tla, tu�la, saks�, cam parçalar� ve muhterem yani para eder �eyler, mesela ipekle, camiden at�lan �eylerle, zemzem suyu ile taharetlenmek tahrimen mekruhtur. Bo� ka��da da sayg� laz�md�r. Muhterem olmayan isimler, dine yaramayan yaz�lar bulunan kâ��t ve gazete ile istinca caizdir. Fakat, Kur’ân harfleri ile yaz�lm�� hiçbir kâ��tla istinca edilmez.

Tuvalet adab�

Sun, 08 �ub 2026 16:25:24 +0300

Sual: Tuvalet adab� nelerdir?
CEVAP
1- Tuvalete girerken Euzü Besmele çekilip, (Allahümme innî eûzü bike minel hubsi vel habâis) duas� okunur.

2- Tuvalete girerken elinde, Allahü teâlân�n ismi ve Kur’an-� kerim yaz�l� bir �ey bulunmamal�. Cepte veya kapal� olursa mahzuru olmaz. Boynunda Allah yaz�l� kolye bulunmamal�. Varsa bluz içine koymal�.

3- Tuvalete uygun �ekilde kaplanm�� muskayla girmek caizdir.

4- Tuvalete sol ayakla girip, sa� ayakla ç�kmal�.

5- Tuvaletten ç�k�nca, (Elhamdülillâhillezî ezhebe anil eza ve âfâni) duas� okunmal�.

6- Tuvalette konu�mamal�, çok oturmamal�, gazete falan okumamal�, �ark� söylememeli, sigara içmemeli, sak�z çi�nememelidir.

7- Tuvalette zikredilmez, selam verenin selam� al�nmaz. Aks�ran ise, kalbinden Elhamdülillah der.

8- Tuvalette abdest bozarken, önü ve arkay� k�bleye getirmemeli. Sola do�ru meyletmeli.

9- �stincadan, yani taharetlendikten sonra hemen örtünmeli.

10- Sol el ile taharetlenmeli. Sol elinde, istincaya mâni bir özür varsa, sa� elle istinca yapmas�nda kerahat yoktur.

11- Pisli�i parmakla al�p eli y�kamal�. En sonunda kalan pislik varsa onu da su ile y�kamal�.

12- Erkekler, istinca yaparken, arkadan öne do�ru y�kar. Kad�nlar�n ise önden arkaya do�ru y�kamalar� s�hhat aç�s�ndan iyi olur.

13- Taharetlendikten sonra, bezle kurulanmal�. Bez yoksa tuvalet kâ��d�yla da kurulanmak caiz olur. Bu kâ��tlar o maksatla imal edilmi�tir. Ba�ka kâ��tlar� kullanmak mekruh olur.

14- �stincadan, yani temizlendikten sonra iç çama��r�na bir miktar su serpmeli. Böylece, çama��r�nda ya�l�k görünce idrar sanmamal�, bu benim döktü�üm su diyerek vesveseye kap�lmamal�.

15- Temizlendikten sonra, erkekler istibra yapmal�. Kad�nlar istibra yapmaz. �stibra idrar kanal�nda idrar b�rakmamakt�r. �stibra, yürüyerek, öksürerek veya sol tarafa yatarak yap�l�r.

16- �stibra yap�lmadan tuvaletten ç�k�l�rsa, idrar�n ç�kma ve çama��ra bula�ma ihtimali olaca��ndan, tuvaletten ç�kmadan önce idrar deli�ine, arpa büyüklü�ünde bir pamuk konularak idrar�n d��ar� ç�kmas� önlenmeli.

17- �stibra yap�larak idrar kalmad��n�n anla��lmas�na, kalbin mutmain olmas�na istinka denir. �stinkadan sonra, art�k abdest al�nabilir.

18- Avret yerine ve necasete bakmamal�, tuvalete sümkürmemeli, tükürmemeli.

19- Zaruretsiz ayakta idrar yapmamal�. Tuvalette elbiseye idrar s�çratmamal�. Bunun için mümkünse, ayr� bir pijama, e�ofman kullan�lmal�d�r. Tuvalete özel pijama ile ve ba�� örtülü olarak girmek müstehabd�r.

20- Tuvaletten ç�k�nca elleri y�kamal�.

21- Hiçbir suya, cami duvar�na, mezarl��a ve yola abdest bozmamal�d�r.

22- Su bulunmazsa, ta� ve benzerleriyle taharetlenmek, de su yerine geçer.

Sual: Tuvalet için ayr� bir k�yafet kullanmak iyi olur mu?
CEVAP
Evet, iyi olur. Helâ için ayr� bir k�yafet giyinmek ve ba�� örtülü olmak müstehabd�r. (Seadet-i Ebediyye)

Sual: Klozeti kullanmam daha rahat oluyor. Normal tuvalet yerine klozeti kullanmak uygun mudur?
CEVAP
Rahat taharet al�nabiliyorsa, üstümüze necaset s�çrat�lm�yorsa mahzuru olmaz. Ancak, alaturka denilen normal tuvaleti kullanmak, t�bbi yönden de çok faydal�d�r. Necaset kolay temizlenir, üste pislik s�çrama durumu daha azd�r. Necaset tam bo�ald�� için, idrar kesesi ve ba��rsaklar rahat eder, necaset geçti�i yollarda kalmaz, d��ar� ç�kar. �drar yollar�, kal�n ba��rsak gibi organlardaki hastal�klar�n Müslümanlarda neden çok az oldu�unu ara�t�ran yabanc� t�p adamlar�, sebebinin klozet kullanmad�klar�ndan dolay� oldu�unu tespit etmi�lerdir.

Özellikle prostat, idrar yollar� hastal�klar�, erkekler için çok s�k�nt� verici, aile saadetini etkileyen hastal�klard�r. Ayakta da idrar yapmamal� ve sa�l��a en uygun olan yolu seçmeli.

Sual: Hiçbir suya abdest bozmamal� deniyor, klozet içindeki sular da, buna dahil midir?
CEVAP
Hay�r, klozetteki su, buna dahil de�ildir. Oras� zaten abdest bozma yeridir. Abdest bozulmas� uygun olmayan sular; insan veya hayvanlar�n içti�i, yahut insanlar�n kulland�� sulard�r. Bunlar da, �rmak, çay, göl, gölet, havuz ve su birikintileridir.

Sual: Tuvalete erkeklerin de kad�nlar�n da ba�� kapal� girmeleri müstehab m�d�r? Kad�nlar, e�arp yerine bone ile girse, uygun mudur?
CEVAP
Evet, tuvalete ba�� kapal� girmek müstehabd�r. Kad�nlar bone ile girse yeterli olur.

Tuvalete girerken
Sual: Tuvalete girerken, Euzü Besmele çekmeyi unutan kimse, içeri girince çekebilir mi?
CEVAP
Evet, avret yerini açmadan önce çekebilir, çünkü genelde bugünkü tuvaletlerde aç�kta pislik olmuyor. Ba�ka k�l�nacak yer bulunamazsa, zaruret halinde, tuvalette namaz bile k�l�n�r.

Tuvalete girerken
Sual: Kitaplarda, (Necaset bulunan yere girerken besmele çekmek mekruhtur, fakat tuvalete girerken besmele çekmelidir) deniyor. Tuvalette aç�kta necaset yoksa, besmele çekmek mekruh olur mu?
CEVAP
Hay�r, mekruh olmaz.

Banyoya girerken
Sual: Klozeti olan banyoya abdest için girerken sa� ayakla, abdest bozmak için girersek sol ayakla girmek gerekiyor. Peki, önce abdest bozup sonra abdest alacaksak, yani her ikisini de yapacaksak hangi ayakla girmek gerekir?
CEVAP
Önce abdest bozacaksak sol ayakla gireriz. Önce abdest al�p sonra abdest bozmak için girilmez. Ya s�rf abdest bozmak için girilir veya abdest bozup sonra, abdest almak için girilir.

Ayakta bevletmek
Sual: Bir hadis-i �erifte, Peygamber efendimizin bir kere ayakta bevletti�i bildiriliyor. Âi�e validemiz ise, (Resulullah'�n ayakta bevletti�ini hiç görmedim, ayakta bevletti�ini söyleyene inanmay�n!) buyuruyor. Bu bir çeli�kidir diyerek, baz� z�nd�klar hadis-i �eriflere sald�r�yorlar. Bunun aç�klamas� nas�ld�r?
CEVAP
Burada bir tenakuz [çeli�ki] yoktur. Resulullah efendimizin bir defa ihtiyaçtan dolay� ayakta bevletmesi [idrar yapmas�] Âi�e validemizin sözüne ayk�r� de�ildir. Zaten hadis-i �erifte evde de�il, bir çöplükte ayakta bevletti�i bildiriliyor. Âi�e validemizin bundan haberi olmamas� normaldir. Belki de o zaman daha evlenmemi�lerdi. (Ben ömrümde Resulullah'�n ayakta bevletti�ini duymad�m, görmedim) demesinde bir yanl��l�k yoktur.

Biz hadis-i �eriflere göre amel edemeyiz. Mezhebimiz, o hadis-i �eriflerden nas�l hüküm ç�karm��sa öyle hareket ederiz. Âlimlerimizin baz�lar�, (Ayakta bevletmeyin!) hadis-i �erifine uygun olarak ayakta bevletmeye mekruh demi�ler, baz�lar� da, ayakta bevletmeye ruhsat vermi�lerdir. E�er bir özür varsa, ayakta bevletmenin mekruh olmad��n� bildirmi�lerdir. (Hindiyye, �slam Ahlak�)

Oturup bevletme imkân� yoksa yahut idrar s�çratma tehlikesi yoksa ayakta bevletmek mekruh olmaz. Baz� yerlerde alaturka tuvalet bulunmuyor, hepsi alafrangad�r. Pissoir [Pisuar] denilen idrar yapma yerlerinden ba�ka yerler yok. �htiyaç hâlinde, s�çratmamaya dikkat ederek, böyle yerlerde ayakta bevletmek mekruh olmaz.

Klozet kullanmak
Sual: Ya�l� bir amca, (Klozet Bat�’dan gelmi�tir. Müslüman�n evinde klozet olmaz. Klozete oturan�n üstüne necaset bula��r, necasetli kimse de imam olamaz) diyerek, evinde klozet olan sâlih imamlar�n arkas�nda namaz k�lm�yor. Yapt�� yanl�� de�il mi?
CEVAP
Elbette yanl��t�r. Klozet kullanmak, çatal ka��k kullanmak veya masada yiyip içmek gibi âdettir. �badette de�i�iklik de�ildir. Dinen hiçbir mahzuru yoktur. Özellikle ihtiyarlar, �i�manlar ve hastalar için çok rahatt�r. Necaset bula�t�rm��t�r diye klozete oturan sâlih imam�n arkas�nda namaz k�lmamak çok yanl��t�r. (Üstüne necaset bula�t�r�r) demek suizan olur. Klozet kullanmadan necaset bula�t�ran olabilece�i gibi, klozet kullan�p da necasete dikkat eden de olur.

Bir ba�ka husus da, imam�n üstünde necaset olsa da veya imam abdestsiz, hattâ kâfir olsa, cemaatin namaz� sahih olur. Çünkü cemaat bunlar� bilemez.

Sual: Bir kimsenin, banyo ald��, gusletti�i yere idrar�n� yapmas� dinen mahzurlu mudur?
Cevap: Gusül edilen, banyo yap�lan yere bevl, idrar yapmak caiz de�ildir. Fakat bevl, idrar, akar, gider, toplanmazsa, bunlar caiz olur.

2026 Y�l� Ramazan �msakiyesi, Sahur Vakti, �msak Vakti, �ftar Vakti

Sat, 07 �ub 2026 03:00:12 +0300

Evlilik ve aile ile ilgili �e�itli sorular

Fri, 06 �ub 2026 23:05:19 +0300

Sual: Evlenecek olanlara, Mür�id-i müteehhilin kitab� tavsiye ediliyor. Bu kitap muteber midir?
CEVAP
Osmanl�ca orijinali muteberdir. Bunun d��ndaki bask�lar�, baz� mahzurlar� oldu�u için tavsiye etmiyoruz. Evlilikle ilgili sitemizde yeterli bilgi mevcuttur.

Sual: Tan�mad��m�z bir insan�n iyi veya kötü oldu�unu nas�l anlar�z?
CEVAP
Sözlerine ve i�lerine bak�l�r. Dine uygun hareket ediyorsa ve dine uygun konu�uyorsa iyi, dine ayk�r� ise kötüdür. Bir hadis-i �erif meali:
(Herkesin de�eri, söyledi�i güzel sözlere, yapt�� iyi i�lere göre ölçülür.) [M. Cami]

Sual: Bir kad�n�n kalkt�� yer so�umadan hemen oraya bir erke�in oturmas� mekruh olur deniyor. Belediye otobüslerinde de durum böyle midir?
CEVAP
Evet. Ancak belediye otobüslerinde oturmas� gereken kimsenin, ba�kas� kapmas�n diye oturmas� mekruh olmaz.

Sual: Müslüman bir arkada�, kom�u k�z�m�za talip oldu. Bize de, (Bu k�z�n kötü huylar� var m�?) diye sordu. Biz de baz� kötü huylar�n� biliyorduk. Biz bilmiyoruz diyerek bu kötü huylar�n� saklamam�z caiz olur mu?
CEVAP
Caiz olmaz. Söylenmesi gerekenleri söylemek gerekir.

Sual: Damat siyah elbise giyse caiz mi, kâfire benzemi� olur mu?
CEVAP
Caizdir. Benzemi� olmaz.

Sual: Dü�üne kimleri davet etmeli?
CEVAP
Dü�ünde, fakir-zengin ayr�m� yapmadan davet edilmelidir! Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Yemeklerin en fenas�, zenginlerin davet edilip de fakirlerin ça�r�lmad�� dü�ün yemekleridir.) [Buhari]

Sual: Dü�ünde davul ve def çalmak günah m�d�r?
CEVAP
Davul çalarak dü�ünü tan�d�klara duyurmak sünnettir. Kad�nlar�n dü�ünde kendi aralar�nda def çal�p oynamalar� caizdir. (Menahic-ül-ibad, K.Saadet)

Sual: Dü�ünde çalg� çalmak e�lenmek günah m�d�r?
CEVAP
Dü�ünde kad�nlar�n def çal�p oynamas� caizdir. Dü�ünü duyurmak için davul çalmak da caizdir. Di�er müzik aletlerini çalmak caiz de�ildir. Haram i�lemeden e�lenmek günah de�ildir.

Sual: Bir dü�ünde e�er çalg� çal�n�yorsa oraya gidilmez mi?
CEVAP
Mecburiyet yoksa gidilmez.

Sual: Baz� arkada�lar, evlenmeden önce i�ledikleri günahlar� kocalar�na söylüyorlar. Söylemek laz�m m�?
CEVAP
Hay�r, bir kad�n, evlenmeden önce i�ledi�i günahlar� kocas�na söylememelidir. Asl�nda günah hiç kimseye söylenmez! Tevbe edilip bir daha yap�lmayan günahlar� Allahü teâlâ affeder.

Sual: Evdeki i�leri kimin yapmas� laz�m?
CEVAP
Han�m ev i�lerini yapmaya mecbur de�ildir. Ancak, erkek de ihsan etmeye mecbur de�il. Kad�n ev i�ini yap�nca erkek de fazlas� ile ihsanda bulunur. Bu i�ler kar��l�kl� olur.

Sual: Sokakta e�imizle el ele tutu�up gezmemizde, öpü�memizde bir mahzur var m�d�r?
CEVAP
Kol kola girilebilir. Ancak di�erlerini yapmak hayas�zl�k olur. Hadis-i �erifte (Haya imandad�r) buyuruldu. (Buhari)

O dedi�iniz i�leri evde, insanlar�n görmedi�i yerlerde yapmak sevapt�r. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Kar� koca birbirine sevgi ile bak�nca Allahü teâlâ da onlara rahmet nazar� ile bakar ve ellerini ellerine ald�klar�nda, günahlar� parmaklar� aras�ndan dökülür.) [Râfi’î]

(Erkek han�m�n�n yüzüne sevgi ile bakarsa, bir köle azat etmi� sevaba kavu�ur. Tebessüm ederse hac ve umre sevab�, kucaklay�p öperse s�dd�kl�k sevab� verilir. E�er beraber olurlarsa, günahlar� çok olsa da, ikisi de ma�firet olur.) [R. Nas�hin]

Resulullah efendimiz, (Han�m�yla cima edene sadaka sevab� verilir) buyurunca, eshab-� kiram, (Bu i�i �ehvetle yapan da ayn� sevaba kavu�ur mu?) diye sordular, (O kimse, �ehvetini harama harcamas�nda [zina falan ederse], günah oldu�u gibi, helale harcamas�nda da sevap vard�r) buyurdu. (Müslim)

Sual: Yeni do�an çocuklar� tuzlamak gerekti�i söyleniyor. Böyle bir �ey var m�?
CEVAP
Tuzlamak gerekmez. Tuzlama diye bir �ey yoktur. Anadolu’da baz� yerlerde yap�l�yorsa da dini mahiyeti yoktur.

Sual: �ki yeni do�an çocu�un 40 günlük olmadan bir araya gelmesinin bir mahzuru var m�?
CEVAP
Hiçbir mahzuru yoktur.

Sual: Benim bir k�z�m var, çok utangaçt�r. Erkeklerin yan�na ç�kmaya, onlarla yüzü k�zarmadan konu�maya utan�yor. Bu bir hastal�k m�d�r?
CEVAP
Utanmak çok iyidir. Peygamber efendimizin hayas�ndan yani utanmas�ndan bahsedilirken, (Resulullah�n hayas�, bâkire �slam k�zlar�n�n hayalar�ndan daha çoktu) buyuruluyor. Kad�nlar için utanmak fazilettir. Hadis-i �erifte buyuruluyor ki:
(Haya on k�s�md�r biri erkeklerde, dokuzu kad�nlarda. Böyle olmasayd� kad�nlar, hayvanlar gibi, erkeklerin ayaklar� alt�na, dökülürdü.) [Deylemi]

Sual: Han�m�m çok çekingendir. Çekingen olmas� kötü müdür?
CEVAP
Hazret-i Ali buyuruyor ki:
Üç haslet var ki erkekler için kötü, ev kad�nlar� için iyidir:
1- Cimrilik erkek için kötüdür, evine ve ihtiyaçlar�na harcayamaz.
2- Kendini be�enmek erkek için kötüdür. Kendini be�enen, ba�kas�n� a�a�� görür. Bu da iyi de�ildir.
3- Korkakl�k, çekingenlik erkekler için iyi de�ildir. Faydal� i�leri yapamaz.

Ayn� huylar ev kad�nlar� için iyidir:
1- Kad�n cimri, fazla tutumlu olursa, kocas�n�n ve kendi mal�n� muhafaza eder, bir yere harcamaz.
2- Kad�n kendini be�enirse, sert ve kesin konu�ur, erkekler bundan ümidini kesmi� olurlar.
3- Kad�n�n çekingen olmas� da çok iyidir. Lüzumsuz yerlere gitmez, tehlikeli i�lerden kaçarlar.

Sual: Almanya’da ya��yoruz. Do�umu gerçekle�tirecek doktorun bayan doktor mu olmas� laz�m? �ste�imize ba�l� olabilir, anlay��la kar��l�yorlar?
CEVAP
Bayan doktor olmas� laz�m. Elbette bayan doktor isteyin.

Sual: Amca k�z� ile evlenen bir defa m� tenzihen mekruh i�lemi� olur?
CEVAP
Evet, bir defa tenzihen mekruh i�lemi� olur..

Sual: Mümin kad�na, melek gibidir demek caiz mi?
CEVAP
Denebilir.

Sual: Han�m�n, kocas�n�n elini öpmesi caiz mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Han�m, kocas�n�, Ali bey, Veli efendi diye ça��rsa, caiz mi?
CEVAP
Oran�n âdetine itibar olunur. [Ay�planm�yorsa caizdir.]

Sual: Han�mla iyi geçinmek farz m�?
CEVAP
Herkesle iyi geçinmek farz. Kalb k�rmak haramd�r.

Sual: Nikahl� k�za, babas�n�n evinde iken, kocas� nafaka verir mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Dü�ük çocuk da ana-babas�na �efaat eder mi?
CEVAP
Canl� do�up ölen çocuklar �efaat eder.

Sual: Ald��m�z elbiseleri, çocuklara ariyet verirsek, birininkini öteki çocu�a giydirebilir miyiz?
CEVAP
Âriyet verilince uygun olur.

Sual: Sakal b�rakmak için, han�mdan izin almak gerekir mi?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Çocu�a kocam için (babam�z ça��r�yor) demem günah m�?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Huysuz han�m�n ölmesini istemek caiz mi?
CEVAP
Zararl� kâfir ve zalimden ba�kas�n�n ölümü istenmez.

Sual: Baba, yeti�kin k�z�n� öpebilir mi?
CEVAP
Evet.

Sual: Ramazan ay�nda çocuk yaparsak asi olurmu�uz, do�ru mu?
CEVAP
Böyle bir �eyin asl� yoktur. Çocuk yapmak tabiri de ho� de�il. Çocu�u Allahü teâlâ yarat�r. �nsanlar sadece sebeptir.

Sual: Kad�n veya erkek, namaz k�lmayan e�inden ayr�lmazsa günaha girer mi?
CEVAP
Kad�n, namaz k�lmayan kocas�ndan ayr�lmaz. Çünkü kocan�n günah� e�inden sorulmaz. Farz� yapmayan kad�n� bo�amamak günah de�ildir. Namaz k�lmayan kad�n� bo�amak gerekmez. Çünkü namaz�n faydas� kocas� için de�ildir.

Sual: Vücut temizli�inde, t�rnak, k�l kesmenin ölçüsü nedir?
CEVAP
Her hafta saç, sakal ve b�y�k t�ra� etmek, t�rnak kesmek, koltuk, kas�k temizlemek sünnettir. Daha fazla geciktirmek ve hele k�rk gün uzatmak günah olur.

Sual: Herkese itimat ediyorum. Bu yüzden çok aldat�l�yorum. Do�ru mu yap�yorum?
CEVAP
Günümüzde herkese itimat etmek do�ru de�ildir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Ahir zamanda, helal para ve kendisine itimat edilen arkada� az bulunur.) [�.Asakir]

Sual: Arkada�larla bir araya geldi�imizde az da olsa dinden bahsedelim diyorum. �� için topland�k diyenler oluyor. Halbuki bahsedilse daha iyi de�il mi?
CEVAP
Ne maksatla olursa olsun, yap�lan toplant�larda, mutlaka dinden, imandan bahsetmeli, Allahü teâlâya hamd, Muhammed aleyhisselama salevat getirmeli. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allah’� anmadan, Peygambere salevat getirmeden toplan�p da��lmak, le�in ba��ndan da��lmak gibidir.) [�.Ahmed]

Sual: Otururken bir �eye dikkat etmek laz�m m�?
CEVAP
Otururken k�bleye kar�� oturmak iyi olur. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Her �eyin bir efendisi vard�r. Meclislerin efendisi de k�bleye do�ru oturmakt�r.) [Taberani]

Sual: Ben jinekolog bir bayan doktorum. Bekaretini kaybeden k�zlar, diktirmek için bize ba�vuruyorlar. Ben müslüman bir doktor olarak bunu yapmay� uygun bulmuyorum. Fakat tesettürlü k�zlar da geliyor. Zina etmediklerini tahmin etti�im bu k�zlar, sivri herhangi bir �eyi kastederek, bir kaza geçirdik bizimkini diker misiniz diyorlar. Bunlar�nkini dikmem günah olur mu?
CEVAP
Zina edenlerinkini dikmek, onlar�n yapt�klar� hileye ortak olmak demektir. Veballi bir i�tir. Bu arada kaza ile y�rt�lanlar�n da olmas� mümkündür. Bunu tespit etmek t�pça mümkün olmad��na göre, müslüman olan k�zlar�n sözlerine itimat etmenizde vebal olmaz.

Sual: Fakirli�e sebep olanlar nelerdir?
CEVAP
Hadis-i �erifte �öyle bildirilmi�tir:
Cünüp olarak yemek yemek.
Ekmek ufa��n�, hor görüp basmak.
Büyüklerin önünde yürümek.
Babas�n� ve anas�n� ad�yla ça��rmak.
Defi hacet yapt�� yerde, temizlemeden abdest almak.
Çana�� ve çömle�i, y�kamadan yemek koymak.
Elbisesini üstünde dikmek.
Aç iken so�an yemek.
Yüzünü elbisesi ile silmek.
Evinde örümcek b�rakmak.
Sabah namaz�n� k�l�nca mescidden acele ç�kmak.
Pazara, erken gidip, geç dönmek.
Babaya ve anaya, kötü duada bulunmak.
Yemek kaplar�n� aç�k b�rakmak.
Bir i� yaparken besmele çekmemek.
Zaruretsiz ayakta defi hacet görmek.

Sual: Günümüzün �artlar� çok a��r, art�k y�lg�nl�k geldi, her �eye küsüp, pes etmek üzereyim...
CEVAP
Y�lmak, pes etmek yok. �u olay belki azminizi art�racakt�r. �lmi ve âlimleri seven ve �slamiyet’e çok hizmetleri geçen Timur Han, ilk sava�lar�n�n birinde bozguna u�rad�ktan sonra, çad�r�na çekilir. ��in içinden nas�l ç�kaca��n� dü�ünürken, çad�r bezinin üstünde bir kar�ncan�n t�rmana t�rmana yukar�ya ç�kt��n� görür. Hemen bir fiske at�p yere dü�ürür. Yine dü�üncelerine dalar. Bir iki dakika sonra hayvan�n tekrar yukar� ç�kmaya ba�lad��n� görür. Onu tekrar yere dü�ürür. Ama biraz sonra yine ayn� manzarayla kar��la��r. Bu hâl çok defa tekrarlan�nca, Timur Han nihayet elini aln�na koyup, "��in s�rr�n� �imdi çözdüm. Bunu bana bu kar�nca ö�retti. Ba�ar�n�n yegane çaresi sebat etmektir" der ve ondan sonra ömrü boyunca bu esastan ayr�lmaz.

Sual: Yata�a girince hangi tarafa yat�l�r?
CEVAP
Sa� tarafa, k�bleye kar�� yat�l�r. Sonra sola dönülebilir. Hatta rahats�z olan s�rt üstü de yatabilir. Yüzükoyun yatmak mekruhtur.

Sual: S�rtüstü yatmak da mekruh mu?
CEVAP
Evet. Hastalar rahat etti�i �ekilde yatar.

Sual: �htiyaç olunca, 2 kad�n veya 2 erkek ayn� yatakta yatabilir mi?
CEVAP
Yatabilir.

Sual: Ö�retmek için ak�l bali� o�ulun elini öpmek haram m�?
CEVAP
Hay�r.

Sual: Beni bo�ayan kocam�n, mahkeme karar� ile çocu�uma verdi�i nafakay� almam caiz mi?
CEVAP
Elbette caizdir.

Sual: Vazife icab� dövmek gerekti�inde, ne yapmal�?
CEVAP
Terbiye için baba o�lunu, hoca talebesini hafif dövebilir. Tokat atamaz. Ba�ka ceza vermeli.

Sual: Do�up büyünen yeri, akraba olmasa da ziyaret iyi mi?
CEVAP
Faydal�d�r, kalbe rikkat verir.

Sual: Gündüzün ilk vaktinde uyumak mekruh. Bu hangi vakittir?
CEVAP
Güne� do�duktan i�rak vaktine kadar olan vakittir.

Sual: Hangi lisan� ö�renmelidir?
CEVAP
�ngilizce ve Arapça.

Sual: Kurumu� ekmekleri çöpe atmak uygun mu?
CEVAP
Kurumu� da olsa, ekme�i çöpe atmak hiç uygun de�ildir. Üstelik israf da olur. Bir hayvana yedirilirse israf olmaz. Ekmek parçalar�n�, k�r�nt�lar�n� çöpe atmay�p yemek sevap olur. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Sofradan dü�en k�r�nt�lar� yiyen fakirle�mez, çocuklar� da ahmak olmaz.) [�.Neccar]

Sual: Oturmak için ev ararken nelere dikkat etmelidir?
CEVAP
Her müslüman�n, bilhassa yeni evlilerin, ehl-i sünnet olan ve haramlardan sak�nan, ibadetini yapan salih müslümanlar aras�nda ev aramas� gerekir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Ev sat�n almadan önce, kom�ular�n nas�l olduklar�n� ara�t�r�n�z! Yola ç�kmadan önce, yol arkada��n�z� seçiniz!) [�ir’a]

Sual: Küpe için kula��m� deldirmedim. Baz� kad�nlar, "Kula�� deldirmek sünnettir. Küpe için kula��n� deldirmeyen günaha girer" dediler. Kula��m� deldirmesem günaha girer miyim?
CEVAP
Küpe takmak için k�z çocu�un kula��n� delmek caizdir. (E�bah)
Küpe takmak ibadet de�il âdettir. Peygamber efendimizin ibadet olarak de�il de, âdet olarak devaml� yapt�� veya yap�lmas�na izin verdi�i �eylere, (Sünnet-i zevaid) denir. Zevaid sünnetleri terk etmek günah olmaz. Mesela Peygamber efendimiz, gümü� yüzük takard�. Gümü� yüzük takan Eshab-� kirama da mani olmazd�. Erkeklerin gümü� yüzük takmalar� (sünnet-i zevaid) oldu�u için terk etmeleri günah olmaz. Bayramlarda herkesin takmas� müstehapt�r. Gösteri� için takmak haramd�r. (Mevahib)

Sual: Hamileyken saç kestirmekte mahzur var m�d�r?
CEVAP
Hamileyken veya de�ilken, ihtiyaç varsa saç kestirmekte mahzur yoktur. Hamile de�ilken de, lüzumsuz yere saç kestirmek uygun de�ildir. (Hadika)

Sual: Kaç ya��na gelen k�z çocu�unun odas�n� ay�rmak gerekir?
CEVAP
On ya��na gelen k�z ve erkek çocu�un yatak odas�n� birbirinden ve ana-baban�n odas�ndan ay�rmal�d�r. (Hadika)

Sual: Camiye biti�ik lokalde, dinimize ayk�r� olmayan toplant�lar yapmak, k�na gecesi düzenlemek caiz midir?
CEVAP
Caizdir.

Sual: Burada dini bilgisi olmayan ya�l� bir kad�n, K�rk Yasin Toplant�s� düzenliyor. Namazdan haberi olmayan ve tesettüre riayet etmeyen kad�nlar� topluyor, çe�itli dedikodulardan sonra ezbere bilenlere Yasin okutuyor. Böylece Cennete gidilece�ini söylüyor. Bu kad�n�n yapt�� uygun mudur?
CEVAP
Sadece Belçika’da de�il, dünyan�n çe�itli yerlerinde dine ayk�r� acayip toplant�lar yap�l�yor, âdetler ibadetlere kar��t�r�l�yor. Böyle toplant�larda muteber bir ilmihal okunmas� çok iyi olur. Çünkü itikad� düzgün olmayan�n, bid'at i�leyenin, ibadetleri kabul olmaz.

Sual: Evde huzursuzluk olmamas� iyi midir?
CEVAP
Elbette iyidir. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Allahü teâlân�n sevdi�i ev halk� aras�nda mülayemet [uygunluk, yumu�akl�k] olur.) [�.Ebiddünya]

Sual: Bir çocuklu e�im �stanbul’dan �zmir’e gidince, orada bir arkada��mla beraber oldu�unu itiraf etti. Bir daha böyle bir �ey olmamas� için, o arkada�� tehdit etmem veya gözda�� için yaralamam uygun olur mu?
CEVAP
O insan�n yaralanmas� veya öldürülmesi asla çare de�ildir. O arkada�la niye beraber oldu�unu tespit etmek gerekir. Sizden daha m� zengin? Mevkisi mi yüksek? Daha m� yak��kl�? Mutlaka bir sebebi vard�r. O sebepler bir ba�kas�nda da olabilir. Sizden ayr�l�p, o arkada�la evlense bile, ondan daha iyisini bulunca bu sefer onunla da beraber olabilir.

O arkada� �stanbul’a gelip beraber olmuyor ki. Kabahat onun aya��na giden e�inizdedir. Tehdit edilmesi gereken biri varsa e�inizdir. Bir daha öyle bir �ey duyarsam seni b�rakabilirim diye gözda�� vermeniz gerekir. Çocu�umuz var diye göz yumuyorsan�z, bu da sizin bilece�iniz bir i�.

Bir hadis-i �erifte (Kad�nlar�n�z�n iffetli olmas�n� istiyorsan�z, siz iffetli olunuz) buyuruluyor. Siz ba�kas�n�n kar�s�na k�z�na böyle �eyler yap�yorsan�z, sizin ba��n�za da ayn� �eylerin gelmesi anormal say�lmaz. Etme bulma dünyas�nday�z.

Sual: Din kitaplar�nda vaty ve cima kelimeleri geçiyor. Bunlar ayn� �eyler midir?
CEVAP
Vaty, cinsel ili�kinin genel ismidir. Nikahl� ile olan ili�kiye cima, nikahs�z olan ili�kiye ise, zina denir.

Sual: Evimizin ihtiyaçlar� için, beyimin cebinden habersiz para almam, caiz midir?
CEVAP
Caiz de�il, haramd�r.

Tek ba��na
Sual: Bir kimsenin evde tek ba��na ya�amas� caiz midir?
CEVAP
Mekruhtur. Bir mazereti varsa, o zaman yaln�z kalabilir.

Sual: Dinde ikinci bir kad�nla evlenmenin hükmü nedir?
CEVAP
Din kitaplar�m�zda �öyle bildiriliyor:

Dörde kadar evlenmek, vacib, hatta mendub da de�ildir. �htiyaç halinde izin verilmi�tir. Bu bir emir olmad�� gibi, kad�nlar da bunu kabul etmeye mecbur de�ildir. (Nimet-i �slam)

Devlet haram olmayan bir �eyi yasak ederse, bu �eyi yapmak mubah olmaktan ç�kar, haram olur; çünkü Müslüman, kanuna kar�� gelmez, suç da i�lemez. Bir erke�in ikinci bir kad�nla evlenmesi için, bu hususta birinci han�m�n�n hakk�n� koruyan ekonomik ve sosyal �artlar vard�r. �kinci kad�n�n da, ayr�ca haklar� vard�r. Bu �artlara haiz olmayan�n, ikinci bir kad�nla evlenmesini dinimiz yasak etmi�tir. Zaruretsiz, böyle bir �ey yaparak birinci kad�n� incitmek haramd�r. Hayat �artlar� da, göz önüne al�n�nca, ikinci bir kad�nla evlenmenin caiz olmayaca�� aç�kt�r. Örf ve âdete tâbi olan ahkâm�n, zamana göre de�i�ebilece�ini �slam dini kabul eder. (Herkese Laz�m Olan �man)

Sual: Dü�ünlerde, âdete uyarak, gelin arabas�n�n önünü kesip, para al�yorlar. Gelinin akrabalar� kap�y� kapat�p, para almadan açm�yorlar. Böyle al�nan paralar helal olur mu?
CEVAP
R�zalar�yla veriyorlarsa helal olur. Mecbur b�rak�larak, gasp ediliyorsa helal olmaz.

Evlilik günü
Sual: Evlilik için belli bir gece var m�d�r?
CEVAP
Pazartesi ve Cuma gecelerini tercih etmelidir.

Allah’�n emriyle
Sual: K�z istenirken (Allah’�n emriyle) deniyor. Evlenmek farz m� da böyle söyleniyor?
CEVAP
Allahü teâlân�n her emri farz de�ildir. Kur’an-� kerimde evlenilmesi haram olanlar ve caiz olanlar bildirilmi�tir. Evlenmek, Allahü teâlân�n emrine ayk�r� de�ildir. Kur’an-� kerimde, (Haks�zl�k yapmaktan korkarsan�z, bir kad�nla evlenin!) buyuruluyor. Evlenmek farz de�ildir. Allah’�n emriyle demek, Allah’�n emrine ayk�r� olmayan, onun emrine uygun olan demektir.

Kad�n�n sütü
Sual: (Üç ya��ndaki bir çocuk, bir kad�n�n sütünü içse, o kad�n�n süt çocu�u olmaz. Bu bak�mdan, erke�in han�m�n�n sütünü emmesinde bir mahzur yoktur) deniyor. Do�ru mudur?
CEVAP
Yanl��t�r. Erke�in, han�m�n�n sütünü içmesiyle süt çocu�u olmad�� do�ruysa da, han�m�n�n sütünü içmesi haramd�r. Ancak salih ve uzman olan doktor, (Kad�n sütü, bu hastal��a iyi gelir) derse, o zaman ilaç olarak içilebilir. (�slam Ahlak�)

Yemek için ücret
Sual: Dinimize göre kad�n evde yemek pi�irmek zorunda olmad��na göre, yemek yaparsa, bunlar için kocas�ndan ücret istemesi gerekir mi? Kad�n yemek yapmazsa kad�n�n yiyece�ini erke�in getirmesi gerekmez mi?
CEVAP
Kad�n ücret istemez. Kendisine yapt�� yemekten kocas�na da verir. Müslüman kad�nlar bu ihsan� kocalar�na yapm��lard�r. Kad�n yemek pi�irmem derse, pi�ir diye zorlanamaz. Kocas� ona peynir, zeytin gibi �eyler getirir. (Hindiyye)

Nikâhta istibra
Sual: Seadet-i Ebediyye’de, (Zina eden kad�n� ba�kas�n�n, istibra etmeden nikâh etmesi caiz olur) deniyor. Burada istibra nedir?
CEVAP
Buradaki istibra, nikâhla al�nan zina etmi� bir kad�n�n, gebe olmad��na kanaat getirmek için, bir âdet görünceye kadar beklemek demektir. Bu zaman� beklemeden ba�ka birinin nikâh etmesi, yani evlenmesi caizdir.

Evlenene yard�m
Sual: (Ev alanla evlenene Allah yard�m eder) atasözü do�ru mudur? Evlenecek olan fakire Allah yard�m eder mi?
CEVAP
Atasözleri genelde âyet-i kerime ve hadis-i �eriflerin aç�klamas� mahiyetinde olur. Bu söz de, di�er atasözleri gibi do�rudur. Nur suresinin (Aran�zdaki bekâr [veya dul] köle ve cariyelerden [evlenecek durumda olan] salihleri evlendirin! E�er onlar fakirseler, Allah kendi lütfuyla onlar� zenginle�tirir. Allah’�n lütfu boldur. O, her �eyi hakk�yla bilendir) mealindeki 32. âyet-i kerimesiyle, Deylemi’nin bildirdi�i (R�zk� evlilikte aray�n!) hadis-i �erifi gere�ince, evlilik genelde r�z�k bollu�una ve nimet çoklu�una sebep olur.

�ahitlerin k�z� tan�mas�
Sual: Seadet-i Ebediyye’de, (Nikâh k�y�l�rken, veli veya vekil, �ahitlerin bildi�i kad�n�n yaln�z ismini söyler. �ahitlerin tan�mad�klar� kad�n�n, babas�n�n ve dedesinin ad�n� da söylemesi laz�md�r. Tan�mak, kimin k�z� ve hangi k�z� oldu�unu bilmek demektir. �ahs�n�, �eklini bilmek de�ildir) deniyor. Buna göre, babas�n� ve dedesini de hiç tan�masak, nikâh sahih olur mu? K�zda oldu�u gibi o�lan� da tan�malar� gerekir mi?
CEVAP
Tan�mak tarif edilirken, (�smini bilmek demek de�ildir) deniyor. K�z nikâhta bulunmuyorsa, yani �ahitler k�z� görmüyorsa, k�z�n ismi ve soyad� söylenilse, fakat o k�z bilinmiyorsa nikâh sahih olmad�� gibi, sadece babas�n�n ve dedesinin ismini bilmekle de nikâh geçerli say�lmaz. Mesela Ali o�lu Veli’nin k�z� dense, sar� çizmeli Mehmet a�an�n k�z� gibi bir �ey olur. Sar� çizmeliyi bilmiyoruz ki, nikâh sahih olsun. K�z� tan�mak, kimin hangi k�z� oldu�unu bilmek demektir deniyor. Büyük k�z� m�, küçük k�z� m�, bunu da bilmek �artt�r. Ali ve o�lu Veli de bilinmiyorsa nikâh sahih olmaz. Mesela Turgut Özal’�n büyük k�z� dense, Özal’� �ahitler tan�d�� için nikâh sahih olur. Büyük k�z�n� hiç görmeseler de sahih olur. Kimin hangi k�z� oldu�u bellidir.

O�lan da, nikâhta bulunmay�p yerine vekili varsa, o�lan�n da kim oldu�u bilinmiyorsa, �ahitlerin, k�zda oldu�u gibi o�lan� da tan�malar� gerekir. Erkek genelde tan�nd�� için, tan�nmasa da, nikâhta bulundu�u için, kitaplarda k�z� tan�mak bildiriliyor. Ali o�lu Veli’nin k�z�, Mahir o�lu Tahir’in o�luyla evlense, �ahitler bunlar� tan�masa nikâh sahih olmaz. Yahut k�z� tan�salar, o�lan� tan�masalar yine nikâh sahih olmaz.

E�i ismiyle ça��rmak
Sual: Kad�n, e�ine ismiyle hitap etse günah olur mu?
CEVAP
�bni Âbidin hazretleri buyuruyor ki: Ana babay� ve kad�n�n zevcini, isimleriyle ça��rmas� tahrimen mekruhtur, küçük günaht�r. Tazimle, sayg� anlatan kelimelerle ve yan�na giderek ça��rmalar� laz�md�r. Uzaktan, yüksek sesle ça��rmamal�. (Seadet-i Ebediyye)

�smi ne ise sonuna bey kelimesini getirerek, mesela Ali Bey, Veli bey gibi söylenebilir. Mesle�i ne ise öyle hitap edebilir. Doktorsa doktorum veya doktor diyebilir. Bunun gibi, onba��m, çavu�um, yüzba��m, komutan�m, polisim, patronum, mimar�m, tüccar�m, kaptan�m, pilotum, avukat�m, ustam, reisim, ba�kan�m, hocam, ö�retmenim, �efim, müdürüm, noterim denebilir. Yahut sevdi�i s�fat ne ise o da söylenebilir. Beyim, aslan�m, yi�idim, hayat�m, �ekerim gibi. Erkek hangisinden ho�lan�yorsa onu söylemeli, istemedi�i ismi veya s�fat� söylememeli. Ayn� �ekilde erkek de han�m�na, onun ho�lanaca�� ekilde hitap etmeli. Mesela güzelim, bitanem gibi �eyler söylemesi uygun olur.

Vedala��rken kucakla�mak
Sual: Bir bayan, babas�yla, o�luyla veya karde�iyle vedala��rken kucakla��p öpü�ebilir mi?
CEVAP
Kad�n kad�na, erkek erke�e kucakla��p öpü�mek de uygun olmaz. Bir hadis-i �erifte, (Kar��la�t��n�z zaman kucakla�may�n!) buyuruluyor. (Berika)

Kad�nlar�n birbirleriyle erkeklerin yan�nda öpü�meleri de ayr�ca uygun de�ildir. Müsafeha etmeli, çünkü müsafeha sünnettir. Müsafeha edince günahlar dökülür.

Mahrem akraba ile öpü�ürken az da olsa �ehvet meydana gelirse hürmet-i müsahere olur. Mesela amcayla hürmet-i müsahere olsa, o amcan�n o�luyla evlenilemez. Babayla hürmet-i müsahere olursa, annesi babas�na haram olur. Onun için çok yak�n�m�z da olsa, mahremimiz de olsa �ehvetlenme tehlikesi varsa, uzak durmak gerekir. K�z, babas�n�n veya o�lan, annesinin elini öperken bile buna dikkat etmelidir. S�k��k oturmamal�d�r.

E�inden izin almak
Sual: Kad�n soka�a ç�karken kocas�ndan izin almas� gerekti�i gibi, erkek de soka�a ç�karken han�m�ndan izin almas� gerekir mi?
CEVAP
Erkek, evin reisidir. Reis, maiyetinde bulunanlardan izin almaz, ama evdeki huzurun bozulmamas� için, (Ben �uraya gidiyorum) diye haber vermelidir.

Seadet-i Ebediyye'de, (Zevcesinden izinsiz sefere, hattâ nafile hacca gitmemeli) deniyor. Nafaka b�rakmadan farz olan hacca gitmek de haram olur. Eskiden hacca gitmek de sefere ç�kmak da uzun sürerdi. Hacca giderken, sefere ç�karken evin ihtiyaçlar� temin edilirse, izin almak �art olmaz.

Evin i�ine kar��mak
Sual: Erke�in, han�m�n�n ev i�lerine kar��mas�n�n, evdeki huzura ne gibi etkisi olur?
CEVAP
Bu konuda, Enver Abimizin iki sözü var:
Allahü teâlâ, evin d��n� erke�e, içini de kad�na vermi�tir. Bir erkek, evin içine ne kadar çok kar��rsa, dünyada ve âhirette o kadar s�k�nt�s�n� çeker.

Di�er sözü de �öyledir:
Fizikî kaideye göre, m�knat�s�n ayn� kutuplar� birbirini iter, z�t kutuplar� birbirini çeker. Yani art� kutup art�y�, eksi kutup eksiyi iter, art� kutup eksiyi, eksi kutup da art�y� çeker. �ki ki�inin ikisi de, (Ben hakl�y�m) derse neticede kavga ç�kar, huzursuzluk ba�lar. Biri, (Sen hakl�s�n) diyebilirse, kavga biter. Kar� kocadan biri de, di�erine (Sen hakl�s�n) derse geçim olur. Yani hiç olmazsa, bir taraf mutlaka alttan almal�. Ama bunu kendisi yapmal�, kar�� taraftan beklememeli. �kisi de, (Ben hakl�y�m) derse, o evde kavga bitmez. �kisi de, (Sen hakl�s�n) derse ne olur? Hiç kavga olmaz, o evde ilahî a�k ba�lar.

Dü�ünde mevlit okutmak
Sual: Bir arkada�, (Sünnet dü�ünü olsun, di�er dü�ünler olsun, dü�ün yeme�inden önce veya sonra, sohbet etmek, mevlid okumak dine ayk�r�d�r) diyor. Merhum hocam�z�n torunlar�n�n sünnet dü�ününe kat�lm��t�m. Orada sohbet olmu�tu. Enver abi de, her dü�ün yeme�inde sohbet ederdi. Neden böyle söyleniyor ki?
CEVAP
Söyleyene sormal�. Haram i�lenmeyen dü�ün yemeklerinde, sohbet etmek, mevlit okutmak sevab olur. Sohbet, emr-i maruf demektir. Emr-i maruf, fitne ç�kmayacak her yerde yap�l�r. Ayr�ca dü�ünde yemek yedirmek sünnettir. Tam �lmihal’de deniyor ki:
Yemek yerken hiç konu�mamak mekruhtur. Ate�e tapanlar�n âdetidir. Ne�eli konu�mal�d�r. (Seadet-i Ebediyye)

Yemek esnas�nda, yemekten önce veya sonra konu�may�, sohbeti yasaklayan dînî hüküm yokken, bunlar� dine ayk�r� gibi göstermek çok yanl�� olur.

Evlenen r�zka kavu�ur
Sual: (Evlenen r�zka kavu�ur) deniyor. Do�ru mudur?
CEVAP
Do�rudur yani r�zka kavu�mas� kolay olur. Çünkü Peygamber efendimiz, (Evlenerek r�z�k aray�n!) buyuruyor. (Deylemî)

Hazret-i Ömer de, (Evlenmeden r�zk arayanlara �a�ar�m) buyurup, Nur sûresinin 32. âyetini okuyor. Meali �öyledir:
(�çinizdeki bekârlar�, kölelerinizden ve cariyelerinizden iyi olanlar� evlendirin. E�er yoksul iseler, Allah onlar� lütfuyla zenginle�tirir. Allahü teâlâ, lütfu bol oland�r, bilendir.) [Nur 32; Medârik Tefsiri]

Bir atasözümüz de �öyledir:
(Ev alan ile evlenene, Allahü teâlâ yard�m eder.)

Demek ki, zengin olmasa da, Allahü teâlâ, dine uymak, haramlardan korunmak niyetiyle evlenen sâlih Müslümana r�z�k s�k�nt�s� çektirmez. Bir hadis-i �erif:
(Haramdan korunmak için evlenene, Allah’�n yard�m� hak olur.) [�bni Meniy]

Sual: Evlenmek için belli bir ya�, belli bir zaman var m�d�r veya evlenmeden önce neleri yapmak, haz�rlamak gerekir?
Cevap: Bir gencin evlenme vakti gelmesi için önce, �slâmiyeti ö�renmesi, nefsi, �slâmiyete uyar hâle getirmesi, gönül sahibi olmas�, rü�tü, akl� olgunla�mas� laz�md�r. Ondan sonra, sünneti yerine getirmek niyeti ile evlenilir.

Sual: Evlenirken, hem kanuni i�lemleri, hem de dinin emrettiklerini yerine getirmek �art m�d�r?
Cevap: Evlenirken dinin emretti�i nikâh akdini yapmakla, Allahü teâlân�n emri yerine getirilmi� olur. Kanuna uygun evlenmeyen, suç i�lemi� olur. Dinî nikâh akdi yapmayan, günah i�lemi� olur. Bunlara ald�r�� etmeyenin cezas�, kat kat çok olur. Müslüman, suç ve günah i�lememelidir. Suç i�leyerek cezaya çarp�lmak da günaht�r.

Gayr-i müslimlerdeki nikâh akdi
Sual: Gayr-i müslimlerin, evlenirken kendi aralar�nda yapt�klar� nikâh akitlerini ve bu evlilikten do�an çocuklar�n�, �slâmiyet me�ru mu kabul etmektedir?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Dürr-ül-muhtâr�n �erhi olan �bni Âbidînde (Kâfirin nikâh�) bahsinde deniyor ki:
“Burada üç �ey bildirilecektir:
1- Müslümanlar aras�nda sahih olan her nikâh akdi, kâfirler aras�nda da sahihtir.

2- �art� noksan oldu�u mesela �ahitler olmazsa veya kad�n iddet zaman�n� doldurmam�� ise, Müslümanlar�n nikâh� haram olur. Halbuki, kendi dinlerine uygun olunca, kâfirlerin böyle nikâhlar� caiz olur.

3- Müslüman�n nikâh etmesi haram olan kad�nlar�, kâfirin, kâfir kad�nlardan almas� caiz olur. Bunlar� al�nca da nafaka vermeleri laz�m olur. Fakat, Müslüman olunca nikâhlar� bozulacak olanlar, birbirinden miras alamaz.

Üçüncü k�s�m nikâh akdi ile evlenmi� kâfirin ikisi de Müslüman olursa, hâkim bunlar� ay�r�r. Mecusi kar� kocadan birisi veya kitapl� kâfirlerden kad�n Müslüman olursa, ikincisine de Müslüman olmas� söylenir. O da Müslüman olursa, nikâhlar� bozulmaz. Mecusi olan evlilerden, erkek Müslüman olsa, kad�n ise Yahudi veya Hristiyan olsa, nikâhlar� bozulmaz. Kitapl� kâfirlerden kad�n veya erkek Müslüman olup, �slâm diyar�na gelse, nikâhlar� bozulur.

Müslüman evlilerden biri Müslümanl�ktan ç�ksa, nikâhlar� bozulur. Erkek mürted olur, sonra iman� ve nikâh� yenilerse, caiz olur. Talak olmad�� için, üçten fazla da ve iddet beklemeden de yenilemesi caiz olur ve mahkemeye lüzum kalmaz. Erkek mürted olunca, iddet zaman� süresince, nafaka vermesi laz�m olur. Kad�n mürted olunca, iddet için nafaka laz�m olmaz. Mürted adam, iddet zaman�nda ölürse, Müslüman olan zevcesi buna vâris olur.”

Mes''ûd olman�n s�rr�...

Dünyadaki bütün insânlar mes''ûd olmak ister. Fakat, mes''ûd olan, pek azd�r. Çünkü, saâdetin neden ibâret oldu�u bilinmiyor.

Saadet, yaln�z dünya saadetinden ibâret de�ildir. Aksine, as�l saadet âh�ret saadetini elde etmektir.

Âhiret saadeti için Allahü teâlân�n kanûnlar�na ve emirlerine yani Kur''ân-� kerîme ve Peygamber efendimizin sözlerine itâat etmek lâz�md�r. Allahü teâlân�n emirleri aras�nda: Öldükten sonra tekrar dirilmek, yani âh�rete inanmak da vard�r. Cenâb-� Hak âh�retin nihâyetsiz oldu�unu, ebedî oldu�unu bize bildiriyor. Dünya hayât� ise, say�l� günlerden ibârettir. O hâlde, saadet iki ba�l� demektir:

1-Ah�ret saadeti.
2-Dünya saadeti.

Bu iki saadetten hangisi önemlidir? Bunu ak�l ve iz''ân sâhibi insanlar kolayl�kla anl�yabilir. Akl�m�z ve iz''ân�m�z âh�ret hayât�n�n, dünyâ hayât� ile mukâyese edilemiyecek kadar önemli oldu�unu bize gösterir.

Âh�ret saadetine dâir Hakk�n kitâb�, Kur''ân-� kerîm ve Peygamber efendimizin sözleri ve din âlimlerinin binlerce kitab� vard�r. Fakat, bugün art�k bunlar� okuyan, bunlar� söyleyen, söyleyenleri ve yazanlar� dinleyen az insan kalm��t�r. Çok ehemmiyetli olan âh�ret saadeti âdetâ unutulmu�, sanki böyle bir�ey yokmu� gibi bir gaflet içinde bulunmaktay�z. Bu ise, felâketin en tehlikelisi ve âk�betlerin en korkuncudur. Peygamber efendimiz: (Mes''ûd o kimsedir ki, dünya onu terk etmezden önce, o dünyay� terk etmi�tir) buyurmaktad�r.

Mutsuz tüccar... Vaktiyle bir türlü mes''ud olamayan tüccar�n biri, mutlu olman�n s�rr�n� ö�renmesi için, o�lunu, insanlar�n en bilgili olan birinin yan�na göndermi�. Delikanl� günlerce yol yürüdükten sonra, sonunda bir tepenin üzerinde bulunan arad�� kimsenin evine varm��. Delikanl�, girdi�i evde, hummal� bir manzara ile kar��la�m��. Tüccarlar�n biri girip, di�eri ç�k�yormu�. Evin sahibi s�rayla içerideki insanlarla konu�uyormu�. Delikanl�, s�ran�n kendisine gelmesini beklemi� ve huzura al�n�nca, babas�n�n arzusunu anlatm��. Hikmet ehli zat:

- Mutlulu�un s�rr�n� aç�klayacak zaman�m yok demi� delikanl�ya. Sonra da demi� ki:

- Git, çevreyi dola�! �ki saat sonra da benim yan�ma gel! Hemen arkas�ndan ilâve etmi�:

- Ama, senden bir ricada bulunaca��m! diyerek delikanl�n�n eline bir ka��k vermi�, içine de iki damla ya� koydurmu�. Arkas�ndan tenbih etmi�:

- Etraf� dola��rken bu ka�� elinde tutacak ve ya�� dökmeyeceksin! Delikanl� d��ar� ç�k�p etraf� dola�maya, verilen süreyi doldurmaya ba�lam��. Fakat gözü hep ka��ktaym��.

�ki saat dolar dolmaz, hemen ç�km�� o kimsenin huzuruna. Hikmet ehli kimse,

- Güzel, demi�. Sonra gence sormu�:

- Bahç�vanba��n�n, on y�ll�k bir çal��ma sonunda meydana getirdi�i e�siz güzellikteki bahçeyi, çiçekleri, emsâlsiz lezzetteki meyveleri gördün mü?

Utanan delikanl� hiçbir�ey göremedi�ini îtiraf etmek zorunda kalm��. Çünkü kendisine verilen iki damla ya�� dökmemek için hiçbir tarafa bakamam��. Ev sahibi demi� ki:

- Öyleyse git, etraftaki güzelliklere bakarak, bahçeyi tekrar dola�! Delikanl� ka�� al�p, tekrar d��ar� ç�karak gezmeye ba�lam��. Bu sefer bahçeleri, çevredeki da�lar�, çiçeklerin güzelli�ini, bulunduklar� yerlere yak��an sanat eserlerinin zarâfetini görmü�.

Hikmet ehli zat�n yan�na dönünce, gördüklerini bütün ayr�nt�lar�yla anlatm��. Ev sahibi sormu�:

- Peki sana emânet etti�im iki damla ya� nerede? Ka��a bakan delikanl�, iki damla ya��n dökülmü� oldu�unu görmü�. Bunun üzerine, ev sahibi, demi� ki:

- Sana verebilece�im tek bir nasîhat var:

Mutlulu�un s�rr�, dünyan�n bütün hârikalar�n� görerek, Allahü teâlân�n büyüklü�ünü idrak etmektir; ama ka��ktaki iki damla ya�� da unutmadan. Sonra iki damla ya�� yorumlam��:

- Bu iki damla ya�dan, birinci damla, sa�l��m�z. E�er kendimize bakmazsak, sa�l��m�z yerinde olmazsa, ba�ka �eyleri görmemiz zaten mümkün de�ildir. Ac�lar içinde k�vranan kimse, dünyan�n en güzel manzaral� yerinde olsa bile gözü bir �ey görmez. Ku� tüyünden yatakta yatsa, bu yatak i�neli yatak gibi gelir ona. �kinci damla da dostluklar, yâni bizi ayakta tutan varl��m�z�n, var olmam�z�n hikmetini hat�rlatan hakîkî dostlar. Dostlar� olmayan kimse için dünyan�n zindandan fark� yoktur.

Sevmek, sevilmek ve ac�mak... Sevmek ve sevilmek, insan� hayata ba�layan, bütün s�k�nt�lar� unutturan en güzel ilâçt�r. Sevmekten sonra da ac�mak gelir. Seven ve ac�yan, herkese, her �eye iyilikle bakar. Kötülük dü�ünmez. �yileri iyi olduklar� için sever. Kötülere ise kötü olduklar� için ac�r. Onlar�n da iyi olmalar�, hidâyete kavu�malar� için ç�rp�n�r. Bu iki �eyin hakîkat�na varan, gerçek mutlulu�a kavu�ur. Bunun için, art�k hiçbir s�k�nt�, dert olmaz. Bu mutlulu�un verdi�i haz, bütün s�k�nt�lar� örter.

Peygamber efendimiz de, �slamiyetin hülasas� ve saadetin s�rr�n�:

(Allahü teâlây�, emirlerini büyük bilmek, bunlara sayg�l� olmak ve yaratt�klar�na ac�mak, merhamet etmek) olarak buyurmu�lard�r. Hikmet ehli de diyor ki: Yüzü�ünde ne yaz�l�yd�, bilsen Süleymân''�n: Sak�n aldanma, yoktur vefâs� dünyân�n! Mes''ûd, o kimsedir ki, bütün kazand��n�, Yiye!.. B�rak�p, sevindirmeye dü�mân�n.

�sraf

Fri, 06 �ub 2026 16:13:36 +0300

Sual: �sraf nedir?
CEVAP
Mal�, dinin ve mürüvvetin uygun görmedi�i yerlere da��tmaya israf denir. Mürüvvet, faydal� olmak, iyilik yapmak arzusudur. Dine uymayan israf, haramd�r. Mürüvvete uymayan israf tenzihen mekruhtur.

�sraf, mal� helak etmek, faydas�z hâle getirmek, faydal� olmayacak �ekilde sarf etmektir.

Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(�ktisat eden zenginle�ir, israf eden fakirle�ir.) [Bezzar]

�srafla cimrili�in ortas�na iktisat veya cömertlik denir. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(�ktisat eden, s�k�nt� çekmez.) [Taberani]

(Kurtar�c� üç �eyden biri, varl�kta, yoklukta, zenginlikte, fakirlikte, iktisada riayet etmektir.) [Beyheki]

(�ktisat etmek, mai�etin yar�s�d�r.) [Hatib]

(Tedbirli olmak, geçimin yar�s�d�r.) [Deylemi]

(Geçimde iktisat etmek, peygamberli�in yirmide biridir.) [Ebu Davud]

(K�yamette herkes, �u dört suale cevap vermedikçe hesaptan kurtulamaz:
1- Ömrünü nas�l geçirdi?
2- �lmi ile nas�l amel etti?
3- Mal�n� nereden, nas�l kazand� ve nerelere harcetti?
4- Cismini, bedenini nerede yordu, h�rpalad�?) [Tirmizi]

�sraf cimrilikten kötüdür
Dinimizde abes, lüzumsuz �eyleri yapmak, caiz de�ildir. Mesela bo� ve lüzumsuz yere bir �eyler karalamak, israf ve abestir. Burada birkaç israf vard�r. Zaman, emek, enerji, ka��t, kalem, mürekkep. Hepsinden mühimi de faydal� bir �eyle me�gul olunmamak...

E�er dünyadaki herkesin bo�a harcad�� zaman, enerji ve emek hesaplansa, dünyada açl�k ve yokluk içinde k�vranan milyonlarca insan�n ihtiyaçlar�na kâfi gelebilecek zaruri meta üretilebilirdi.

�sraf�n miktar� ne olursa olsun zarar� büyüktür. Küçük san�lan �eyler, yan yana geldi�i zaman büyük rakamlar, de�erler ortaya ç�kar. Damlaya damlaya göl olur, atasözünü duymu�uzdur. Dakikada on damla kaç�ran bir musluk ayda 170 litre su ak�t�yormu�.

Semavi dinlerin hepsinde Allahü teâlâ kötü bir huy olan israf� yasak etmi�tir. Dinimizin bo�u, abesi, haram�, israf� yasaklamas�nda insanlar�n saadeti, refah�, adaleti ve her �eyi yatmaktad�r.

Dinimizde, cimrili�in, israftan daha çok kötülenmesi, israf�n cimrilik kadar kötü olmad��n� göstermez. Cimrili�in daha çok kötülenmesi, insanlardan ço�unun mal biriktirmeye meyilli olmas�ndand�r. �sraf�n kötülü�ünü göstermek için, Allahü teâlâ buyuruyor ki:
(Yiyin, için, fakat israf etmeyin! Allahü teâlâ israf edenleri elbette sevmez.) [Araf 31]

(�sraf etme! �sraf edenler, �eytanlar�n karde�leridir.) [�sra 26, 27]

(Müsrifleri helak ettik.) [Enbiya 9]

(Mallar�n� israf edenlere bir �ey vermeyin!) emri ile müsrifleri en kötü �ekilde vas�fland�r�p, (Mallar�n�z� sefihlere vermeyin!) buyuruyor. (Nisa 5)

Ne israf etmeli, ne de k�smal�d�r. Bunlar�n ortas�n� bulmak ise makbuldür. Buna iktisat etmek denir. Cömertlik de mal�n� iktisat ile kullanmakt�r. Allahü teâlâ buyuruyor ki:
(Cimri olma, israf da etme!) [�sra 29]

Cömertleri överken de buyuruyor ki:
(Onlar sarf ettikleri zaman ne israf ederler, ne de cimrilik. �kisi aras�nda orta bir yol tutarlar.) [Furkan 67]

Hadis-i �erifte de buyuruldu ki:
(Yiyip için, giyinin ve tasadduk edin. Fakat israf ve kibirden sak�n�n!) [Buhari]

�sraf�n zararlar�, israf edenlerin �eytana, Firavun’a ve Hazret-i Lut’un kötü kavmine benzetilmesi ve Allahü teâlân�n bunlar� sevmemesi ve bunlara sefih demesi ve ahirette azap çekmeleri, dünyada a�a��, muhtaç duruma dü�meleri ve pi�man olmalar�d�r.

�sraf�n kötü olmas�n�n birinci sebebi, mal�n k�ymetli olmas�d�r. Mal, Allahü teâlân�n verdi�i bir nimettir. Ahireti kazanmak, mal ile olur. Dünya ve ahiret, mal ile intizam bulur, rahat olur. Hac, cihad sevab� mal ile kazan�l�r. Bedenin s�hhat, kuvvet bulmas�, mal ile olur. Ba�kas�na muhtaç olmaktan insan� koruyan mald�r. Sadaka vermek, akrabay� dola�mak, fakirlerin imdad�na yeti�mek mal ile olur. Mescitler, okullar, hastaneler, yollar, çe�meler, köprüler yaparak insanlara hizmet de mal ile olur. Peygamber efendimiz (�nsanlar�n en iyisi, onlara faydas� çok olan�d�r) buyuruyor. (Kudai)

�nsanlara yard�m etmek için çal��p para kazanmak, nafile ibadet etmekten daha çok sevapt�r. Cennetin yüksek derecelerine mal ile kavu�ulur. Mal k�ymetli olunca, onu israf etmek elbette kötüdür.

Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, bir kuluna mal ve ilim verir. Bu kul da haramlardan kaç�n�r, akrabas�n� sevindirir, mal�ndan hakk� olanlar� bilip verir ise, Cennetin yüksek derecesine kavu�ur.) [Tirmizi]

(�ki �eyden birine kavu�ana g�pta etmek, imrenmek yerinde olur. Allahü teâlâ bir kimseye �slam ilimlerini ihsan eder. Bu da, her hareketini, bilgisine uygun yapar. �kincisi, Allahü teâlâ, birine çok mal verir. Bu da mal�n�, Allahü teâlân�n raz� oldu�u, be�endi�i yerlere harceder.) [Müslim]

(�yi kimseye mal�n iyisi, ne güzel yak��r.) [Berika]

Süfyan-� Sevri hazretleri (Bu zamanda mal, insan�n silah�d�r. �nsan can�n�, s�hhatini, dinini ve �erefini mal ile korur) buyurdu. Büyük bir nimet olan mal� israf, Allahü teâlân�n nimetine k�ymet vermemek, nimeti elden kaç�rmak, küfran-� nimet, yani �ükretmemek olur. Bu ise, nimeti verenin azap etmesine sebep olacak büyük bir suçtur. Nimetin k�ymeti bilinmez, hakk� gözetilmezse elden gider. �ükredilir ve hakk� gözetilirse elde kal�r ve artar. Cenab-� Hak (�ükrederseniz, verdi�im nimetleri art�r�r�m) buyuruyor. (�brahim 7)

Elbise, ayakkab� gibi giyim e�yas�n� iyi kullanmay�p, çabuk eskitmek, onlar� y�rtmak, y�karken suyu, deterjan� çok harcamak, elektri�i, tüp gaz� bo� yere yakmak, hep israft�r.

Ac�kmadan veya doyduktan sonra fazla yemek de israft�r. Nefis yemekler yemek, k�ymetli, yeni elbise giymek, büyük binalar yapmak ve haram olmayan daha bunun gibi �eyler, helalden kazan�ld��, kibir ve ö�ünmek için olmazsa, israf de�ildir. Ahireti kazanmak isteyenlere, gereken ile kanaat edip, fazlas�n� hayra vermek yak��r.

Sadaka vermekte de israf vard�r. Hazret-i Sabit bin Kays bir anda, 500 a�açtaki hurmalar�n hepsini sadaka verip evi için bir �ey b�rakmay�nca (Hepsini vermeyin) diye âyet indi.

Borcundan çok mal� olmayan, çoluk çocu�u s�k�nt�ya sabredemedi�i halde, bunlar�n ihtiyac�n� kar��layacak maldan fazlas� bulunmayan veya s�k�nt�ya katlanamad�� halde, kendi muhtaç olan�n sadaka vermesi israf olur.

Sefihlik akl�n az ve hafif olmas�d�r. Aksine rü�d denir ki, akl�n kuvvetli olmas�d�r.

Allahü teâlâ (Mallar�n�z� sefihlere vermeyin!) dedikten sonra (Onlar�n halinde rü�d görürseniz, mallar�n� kendilerine teslim edin!) buyuruyor. (Nisa 5, 6)

�sraf nedir?
Sual: �sraf�n cimrilikten de, kötü oldu�u söyleniyor. �sraf nedir? Neler israft�r?
CEVAP
�sraf, mal� helak etmek, faydas�z hâle getirmek, dine ve dünyan�n mübah olan i�lerine faydal� olmayacak �ekilde sarf etmektir. Mal� denize, kuyuya, ate�e atmak, onu helak etmektir. Kullan�lmayacak hâle sokmak, k�rmak, kesmek, a�açtan meyveyi toplamay�p çürütmek, tarlay� hasat etmeyip, ekinin helak olmas�na sebep olmak, hayvanlar� so�uktan, dü�mandan korunacak yere koymamak ve so�uktan, s�caktan ve açl�ktan ölmelerini önleyecek kadar yedirmemek ve örtmemek de, helak etmek olup israft�r.

Günah i�lemek için ve günah i�lenmesi için verilen mal ve paralar da israf olur.

Meyve ve ekin topland�ktan sonra, bunlar� iyi saklamay�p kendiliklerinden bozulmalar� veya nem alarak çürümeleri veya kurt, güve, fare ve benzeri canl�lar�n yemelerine sebep olmak israft�r.

Ekmek, et, et suyu, peynir gibi g�dalar�n; karpuz, so�an gibi meyvelerin; kuru incir, kuru üzüm, kay�s� gibi kuru meyvelerin; bu�day, arpa, mercimek gibi hububat�n ve elbise, kuma�, kitap gibi e�yalar�n, çe�itli yollarla israf edildi�i çok görülüyor.

Yemek art�klar�n� dökmek, çatal�, ka��, taba��, tas� ekmekle veya parmakla s�y�r�p yemeden önce, kaplar� y�kamak ve silmek israft�r. Sofra bezi ve masa üstüne dü�en ekmek ve yemek k�r�nt�lar�n� toplamay�p atmak da israft�r. Bu k�r�nt�lar� toplay�p kedi, köpek, koyun, s��r, ku�, tavuk gibi hayvanlara yedirmek israf olmaz.

Ekme�in içini yiyip kabu�unu b�rakmak, pi�kin yerini yiyip, gerisini b�rakmak israft�r. Kalan� ba�kas� veya hayvan yerse israf olmaz.

Abdestte ve gusülde, lüzumundan fazla su kullanmak israft�r.

Sofrada lüzumundan fazla çe�itli yemekler bulundurmak israft�r. �badete kuvvetlenmek için ve misafir için bulundurmak, israf olmaz.

Yemek, bal, pekmez gibi �eyler bula�m�� parma��n� yalamak ve dü�en lokmay� al�p yemek, insan� israftan kurtard�� gibi, kibir ve riyay� giderir, berekete kavu�turur. Özellikle de Peygamberlerin efendisine uymak ve emrini yapmak �erefini kazand�r�r.

Fasulye, pirinç, nohut gibi �eyleri y�karken dökülenleri toplamamak israft�r. Elbise, çorap, ayakkab� gibi giyim e�yas�n� iyi kullanmay�p çabuk eskitmek, y�karken suyu, deterjan� çok harcamak, lambay�, elektri�i, do�algaz� bo� yere yakmak israft�r.

Mal� k�ymetinden a�a�� fiyatla satarak veya kiraya vererek ve k�ymetinden yukar� fiyatla sat�n alarak veya kiralayarak aldanmak israf olur. Aldanarak al��veri�e zaruri ihtiyaç olursa veya yard�m, sadaka gibi niyetle böyle yaparsa israf olmaz. Ölünün kefenini miktar ve cins bak�m�ndan, dinde bildirilenden fazla yapmak israft�r.

Doyduktan sonra fazla yemek de israft�r. Yaln�z, misafir utanmas�n diye, ev sahibinin fazla yemesi ve orucu rahat tutmak için sahurda çok yemek israf de�ildir. Her istedi�ini yemek israf oldu�u gibi, ac�kmadan günde ikinci defa yemek de israft�r. �ki hadis-i �erif meali:
(Her istedi�ini yemek israftand�r.) [�bni Mace]

(Ya Âi�e! Günde iki kere yemek israftand�r.) [Beyheki]

Günde iki kere yemekten ve her istedi�ini yemekten maksat, doyduktan sonra veya ac�kmadan tekrar yemek demektir. Çünkü gündüz ikinci olarak yemek, hele k�sa günlerde veya yorucu bir i�te çal��mayan kimseler için, genelde tam ac�kmadan yemek olur.

Lüzum yokken, sofrada yemek çe�itlerini artt�rmak israft�r. Fakat bir yemekten usan�p her birinden biraz yiyerek ibadet yapmak, mesela oruç tutmak, helal kazanmak için çal��mak veya Müslüman karde�lerine yard�m etmek gibi ibadetler için kuvvetlenmek dü�üncesiyle veya sofrada misafir bulundurmak niyetiyle olursa, israf olmaz.

Sofraya lüzumundan fazla ekmek koyup, sonra bunlar� tekrar yemek için kald�rmamak israft�r. Yani, yenmeyen ekmek parçalar�n� atmak ve riya, gösteri�, �öhret için fazla ekmek koymak israf olur.

Nefis yemekleri yemek, k�ymetli, yeni elbise giymek, yüksek, büyük binalar yapmak ve dinin haram etmedi�i daha bu gibi �eyler, helalden kazan�ld��, kibir ve ö�ünmek için olmad�� zaman israf de�ildir. Lüzumundan fazla olunca tenzihen mekruh olur. Bir hadis-i �erif meali:
(�stedi�ini ye, istedi�ini giy! �nsan� yanl�� yola götüren, israf ve tekebbürdür.) [Buhari]

�mam-� Muhammed Mâsum hazretleri de buyuruyor ki:
Yemekte, içmekte orta yolu gözetmeli. Gev�eklik verecek kadar çok yememeli. �badet edemeyecek kadar da, az yememeli. Evliyan�n büyüklerinden �ah-� Nak�ibend hazretleri, (�yi ye, iyi çal��) buyurdu. �badet ve iyilik etmeye yard�mc� olan her �ey, iyi ve mübarektir. Bunlara mani olan her i� yasakt�r. (2/110)

Hayra verilen para israf olmaz diyen âlimler varsa da, sadaka vermekte de, israf olabilir. Mesela borcundan çok mal� olmayan veya çoluk çocu�u s�k�nt�ya sabredemedi�i hâlde, bunlar�n ihtiyac�n� kar��layacak maldan fazlas� bulunmayan veya s�k�nt�ya katlanamad�� hâlde, kendisi muhtaç olan kimsenin sadaka vermesi israf olur. Ödünç vermekte de böyle israf olur.

�sraftan kurtulman�n yolu, ilac� üçtür:
1- �limle ilaç: �sraf�n zararlar�n� bilmek ve bunlar� dü�ünmektir.

2- ��le, u�ra�makla ilaç: Mal� da��tmamaya gayret etmek ve güvendi�i birine bu derdini anlat�p, mal�na ve harçlar�na dikkat etmesini, israf�n� görünce, kendine hat�rlatmas�n�, hatta zorla önlemesini rica etmektir.

3- �sraf�n sebeplerini söküp atmak. �sraf�n sebepleri alt�d�r:
Birinci sebep, sefahattir. Çok kimseyi israfa al��t�ran budur. Sefahat, akl�n az olmas�d�r. Buna sefih denir. Çok kimse, yarat�l��ta sefih olur. Bu kötü hâlleri, baz� sebeplerle zaman zaman artar. Çal��madan, al�n teri dökmeden eline mal girer, kötü arkada�lar, bu mala konmak için da��tmas�na, saklaman�n, artt�rman�n erkeklik, yi�itlik olmad��na kand�r�r. �srafa yol açarlar. Bunun içindir ki, kötü arkada�lardan kaçmakla emrolunduk. Zengin çocuklar�n�n ço�u, böyle israfa al��makta ve mirasyedi olup ç�kmaktad�r. Sefahati artt�ran bir sebep de, insanlar�n çok sayg� göstermesi ve övmesidir. Makam sahiplerinin ve zenginlerin çocuklar� bu yoldan sefahate dü�mektedir.

�kinci sebep, israf� veya çe�itlerini iyi tan�maz. �sraf oldu�unu bilmez, hatta cömertlik san�r. Lüzumsuz yere, yasak, zararl� yerlere verilen mal, cömertlik san�l�r.

Üçüncü sebep, riya ve gösteri� yapmakt�r.

Dördüncü sebep, gev�eklik ve tembelliktir.

Be�incisi, utan�p s�k�lmakt�r.

Alt�nc�s�, dini kay�rmamak, �slamiyet’i gözetmemektir.

Sual: Pahal� kuma�lardan elbise giymek israf ve haram m�d�r?
CEVAP
Baz� kimseler, israf�n mahiyetini bilmedikleri için, mubah olan birçok içece�e bile haram demi�lerdir. Harama helal, helale haram demek çok tehlikelidir. �sraf haramd�r. Fakat kendi görü�üne göre, (�unlar israf oldu�u için haramd�r) demek çok yanl��t�r. Dinde herkes, kendi görü�ünü ortaya koyarsa, insan say�s� kadar din ortaya ç�kar. Buna da din de�il, felsefe denir. E�er islam âlimlerinden nakil yap�l�rsa, fetva verilen kavil seçilirse, sadece bir hüküm meydana ç�kar.

Mubah olan i�lerde niyet önemlidir. Niyet iyi olursa sevap, kötü olursa günah olur. Fakat haramlar, iyi niyetle de i�lense haram olmaktan ç�kmaz. Gücü yetenin pahal� kuma�tan güzel elbise giymesi caizdir.

(Bahr-ür-ra�k)da buyuruluyor ki:
(Cemal ile ziyneti birbirine kar��t�rmamal�d�r! Cemal, çirkinli�i gidermek vakar sahibi olmak ve �ükretmek için nimeti göstermek demektir. Allahü teâlâ cemal sahibi olmay� övmektedir. Cemal için temiz, güzel giyinmek mubaht�r. Kibir, gösteri� için giyinmek haram olur.) [Oruç Bahsi]

Vakar için giyinmek
Cemal, çirkinli�e, ba�kalar�n�n i�renmelerine, alay etmelerine, hakaretlerine sebep olacak �eyleri yapmamak, bunlar� izale yani yok etmektir. Ziynet [süs] ise, ba�kalar�n� imrendirecek, onlara üstünlük sa�layacak ve övünülecek �eyleri yapmak demektir. Cemal sahibi olmak için bulundu�u yerde âdet olan �eylerden, haram olmayan en iyi elbiseyi giyinmek gerekir. Hazret-i Ömer, (�ki çe�it elbiseniz olsun, biri ��k, di�eri de mütevaz�. Elbisenin ��k, temiz olmas�, insan�n �erefinin icab�d�r) buyurdu.

�bni Ömer hazretleri de (Nas�l elbise giyineyim?) diye sual soran birine, (A�a�� kimselerin alay�na, kültürlü kimselerin de seni ay�plamas�na sebep olmayacak bir elbise giy!) buyurmu�tur. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Güzel giyinin ki, Allahü teâlân�n size verdi�i nimetlerin eseri görülsün!) [Taberani]

(Allahü teâlâ bir kuluna nimet verdi�inde, o nimetin eserinin o kulun üzerinde görülmesini sever.) [Taberani]

Peygamber efendimiz, peri�an k�l�kl� birine, mal�n�n olup olmad��n� sordu. O kimse de her çe�it mal�n�n bulundu�unu söyledi. Bu kimseye buyurdu ki:
(Allahü teâlâ sana bir mal verince, bu nimetin eseri senin üzerinde görülsün.) [Nesai]
Hikmet ehli buyuruyor ki:
(Öyle bir elbise giy ki, sen ona de�il, o sana hizmet etsin!)

Gösteri� için giyinmek
Süs ve gösteri� için giyinmek ise haramd�r. Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Süsten kaç�nmak imandand�r.) [�bni Mace]

(Allahü teâlâ mütevaz� elbise giyineni sever.) [Beyheki]

(Süs ve gösteri� için giydi�i elbiseyi, üstünden ç�karmad�� müddetçe Allahü teâlâ, ona rahmet etmez.) [Taberani]

(Kibir ve gösteri� için, �öhret sahibi kimselerin giydi�i elbiseyi giyineni, Allahü teâlâ, o elbiseleri ile birlikte ate�e atar.) [Ruzeyn]

Görüldü�ü gibi süs ve gösteri� için elbise giyinmek haram, cemal için, müslümanl�k �erefi için ��k giyinmek mubaht�r.
Elbise eski de olsa, temiz olmal�d�r! Hadis-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Ya Âi�e, �u iki elbiseyi y�ka, bilmiyor musun elbiseler tesbih eder, kirlenince tesbih etmeleri kesilir.) [�bni Asakir]

Mühim mevkide bulunan veya önemli bir zat�n huzuruna ç�kan kimsenin ��k, temiz elbise giymesi gerekir. Allahü teâlân�n huzuruna ç�k�ld�� zaman buna daha çok dikkat etmelidir! (Her namaz k�larken, süslü, temiz, sevilen elbiselerinizi giyiniz!) mealindeki âyet-i kerime ile (Güzel koku gam�, güzel, temiz elbise kederi azalt�r) mealindeki hadis-i �erife uymaya çal��mal�, eski bile olsa temiz elbise giymelidir! (M.Rabbani, Edeb-üd-dünya, Bostan)

Lüks hayat
Sual: Muhtaçlar�n bulundu�u bir ülkede zenginlerin lüks hayat ya�amas�, villalar yapt�rmas� israf ve haram de�il midir?
CEVAP
Zekât�n� fakirlere veren ve al�n teri ile helalinden kazanan kimsenin villalar yapt�rmas� haram de�ildir. Helal ve mübarektir. Tembel oturup, çal��may�p, fakir kalmak, yahut kazand�klar�n� haram �eylere verip, basit meskende kalmak uygun de�ildir. Böyle tembellerin ve mal�n� haramlara israf edenlerin yüzünden, çal��kanlar niçin suçlu olsun! Zekât�n� verenlerin kö�klerde, villalarda oturmalar�, ��k giyinmeleri, fennin buldu�u bütün kolayl�klardan faydalanmalar�, helaldir. Allahü teâlâ, (Verdi�im nimetleri, kullananlar� severim) ve (Çal��ana veririm) buyuruyor. Çal��p kazanmak ibadettir. Zenginlik günah de�ildir. Allahü teâlâ �ükreden zenginleri sever. Zengin oldu�u için, kendini be�enmek, kendini ba�kalar�ndan üstün görmek haramd�r.

Hazret-i Zübeyr tüccar idi. Medine, Basra, Kufe ve M�s�r’da mülkleri, geni� arazileri ve bin hizmetçisi vard�. Gelirlerini fakirlere da��t�rd�, ölünce mirasç�lar�n�n herbirine k�rkbin dirhem gümü� kald�.

Hazret-i Talha da çok zengindi, günlük geliri bin alt�n idi. ��k giyinir, süslü gezerdi. Yüzü�ünde çok k�ymetli yakut ta�� vard�.

Abdurrahman bin Avf hazretleri, ayr�lan han�m�na, son hastal��nda miras�n�n yirmidörtde birinin verilmesini söylemi�ti. Buna 83 bin alt�n verildi.

Hazret-i Osman da zengin tüccard�. Tebük gazas�nda on bin alt�n ve mal yüklü bin deve verip Resulullah efendimizin duas�na kavu�tu.

Bunlar�n dördü de a�ere-i mübe��ereden [Cennete gidece�i ismen müjdelenen on ki�iden] idi.

Zekât ve ganimet ve ticaret sebebi ile Medine’de fakir kimse kalmad�.
Peygamberlerden Hazret-i �brahim, Hazret-i Davud ve Hazret-i Süleyman çok zengin idi. Zenginlik nimettir. Eshab-� kiram�n fakirlerinden ço�u, zenginler de bizim gibi ibadet ettikten ba�ka, mallar� ile de hay�rl� i�ler yaparak çok sevap kazan�yorlar diye, agniya-y� �akirine [�ükreden zenginlere] imrenirlerdi. Hadis-i �erifte buyuruldu ki:
(Ahir zamanda zengin olmak saadettir.) [�. Rafii]

K�r�lan �eyler
Sual: K�r�lan �ey belay� önlermi�. K�r�lmazsa, k�rmak m� gerekir?
CEVAP
Belay� önlemesi do�rudur. Fakat k�rmak israft�r.

Suyu bo�a ak�tmak
Sual: K��n, banyo �s�ns�n diye s�cak suyu bo�a ak�t�yoruz. Bu israf oluyor mu?
CEVAP
Böyle bir ihtiyaçtan dolay� yap�l�nca israf olmaz. Mümkünse bo�a ak�tmay�p bir kovaya almal�, o suyu ba�ka i�te kullanmal�d�r.

�sraf m�, cimrilik mi?
Sual: �ki arkada�tan biri, di�erine (Sen cimrisin) dedi. Öteki de (Sen de müsrifsin) dedi. Birincisi, (�sraf cimrilikten daha kötü) dedi. �kincisi (Cimrilik israftan kötüdür) dedi. Dinimizde hangisi daha kötüdür?
CEVAP
Baz�lar�na göre cimrilik daha kötüdür. Mesela zenginin cimri olmas� daha kötüdür. Fakir cimrilik etse de, o kadar zarar� olmaz. Zenginin israf etmesiyle fakirin israf etmesi de ayn� olmaz. Duruma göre her ikisi de kötüdür.

Cimri, mal� harcam�yor, mal kullan�lmad�� için i�e yaram�yor. Müsrif, mal� bo�a harc�yor, yok ediyor, netice de onunki de i�e yaram�yor. Cimri, kendine yaz�k etse de, mal� mirasç�s�na falan kalabilir, yani bir faydalanan ç�kabilir. H�rs�z bile çalsa, cimri ahirette çal�nan mal�n kar��l��n� al�r. Hayvan yese sadaka olur.

Cimrili�in daha çok kötülenmesi, insanlardan ço�unun mal biriktirmeye meyilli olmas�ndand�r. Kur’an-� kerimde israf edenlerin �eytana, Firavun’a ve Hazret-i Lut’un kötü kavmine benzetilmesi ve Allahü teâlân�n bunlar� sevmemesi, bunlara sefih demesi ve ahirette azap çekmeleri, dünyada a�a��, muhtaç duruma dü�meleri ve pi�man olmalar�, israf�n zararl� oldu�unu göstermektedir. Bir hadis-i �erif meali de �öyledir:
(�sraf ve kibirden sak�n�n!) [Buhari]

�sraf kibirle beraber zikredilmi�tir. Demek çok kötü ki, kibir gibi büyük bir günahla beraber söyleniyor.

�sraf�n kötü olmas�n�n birinci sebebi, mal�n k�ymetli olmas�d�r. Mal, Allahü teâlân�n verdi�i bir nimettir. Âhireti kazanmak, malla olur. Dünya ve âhiret, malla intizam bulur, rahat olur. Hac, cihad sevab� malla kazan�l�r. Bedenin s�hhat, kuvvet bulmas�, malla olur. Ba�kas�na muhtaç olmaktan insan� koruyan mald�r. Sadaka vermek, akrabay� dola�mak, fakirlerin imdad�na yeti�mek malla olur. Mescidler, okullar, hastaneler, yollar, çe�meler, köprüler yaparak insanlara hizmet de malla olur. (�nsanlar�n en iyisi, onlara faydas� çok olan�d�r) hadis-i �erifi de, mal�n önemini bildiriyor. �nsanlara yard�m etmek için çal��p para kazanmak, nafile ibadet etmekten daha çok sevabd�r. Cennetin yüksek derecelerine malla kavu�ulur. Mal k�ymetli olunca, onu israf etmek elbette kötüdür. �sraf kötü diye cimrilik de yapmak yanl�� olur. �slamiyet orta yoldur. A��r�l�klardan uzak durmak gerekir. �sraf ifrat, cimrilik tefrittir. �kisinden de uzak durmal�, cömert olmal�d�r.

Haram ve israf
Sual: �çki ve genelev gibi haram bir �eye para verilirse, ayr�ca israf da olur mu?
CEVAP
Evet, israf da olur. �sraf ise haramd�r. (Hadika)

Birkaç ayakkab�s� olmak
Sual: Bir erke�in yazl�k k��l�k gibi birkaç ayakkab�s� olmas� israfa girer mi?
CEVAP
Ayakkab�n�n birkaç tane olmas� erkek için israf olmaz. Bir hadis-i �erif meali �öyledir:
(Ayakkab�lar�n�z� ço�alt�n! Erkek, ayakkab� giydi�i sürece binekli say�l�r.) [Müslim]

�sraf, mal� helak etmektir
Sual: �sraf etmek ne demektir ve neler ne �ekilde yap�l�rsa israf olmaktad�r?
Cevap: �sraf, mal� helak etmek, faydas�z hale getirmek, dine ve dünyan�n mubah olan i�lerine faydal� olmayacak �ekilde sarfetmektir. Mal� denize, kuyuya, ate�e ve elden ç�kmas�na sebep olan yerlere atmak, onu helak etmektir. Kullan�lmayacak hale sokmak, k�rmak, kesmek, a�açtan meyveyi toplamay�p çürütmek, tarlay� hasat etmeyip, ekinin helak olmas�, hayvanlar� so�uktan, dü�mandan korunacak yere koymamak ve so�uktan, s�caktan ve açl�ktan ölmelerini önleyecek kadar yedirmemek ve örtmemek de, helak etmektir ki, bunlar�n hepsi israf olmaktad�r.

Herkesçe bilinmeyen, hat�rlat�lmas� laz�m olan israflar da vard�r. Mesela, meyve ve ekin topland�ktan sonra, bunlar� iyi saklamay�p kendiliklerinden bozulmalar� veya nem alarak, çürümeleri veya kurt, güve, fare, kar�nca ve benzeri canl�lar�n yemeleri hep israft�r. Ekmek, et, et suyu, peynir gibi g�dalar�n ve hurma, karpuz, so�an gibi meyvelerin ve kuru incir, kuru üzüm, zerdali gibi kuru meyvelerin ve bu�day, arpa, mercimek gibi hububat�n ve elbise, kuma�, kitap gibi e�yan�n, böylece, israf edildikleri çok görülmektedir.

Yemek art�klar�n� dökmek, çatal�, ka��, taba��, tas� ekmekle veya parmakla s�y�r�p yemeden önce, kaplar� ve parmaklar� y�kamak ve silmek israft�r. Sofra bezi ve masa üstüne dü�en ekmek ve yemek k�r�nt�lar�n� toplamay�p atmak da israft�r. Bu k�r�nt�lar� toplay�p kedi, köpek, koyun, s��r, kar�nca, ku�, tavuk gibi hayvanlara yedirmek israf olmaz. Hadis-i �erifte;
(�eytan, her i�inizde sizinle beraber bulunur. Hatta, yemekte bile. Birinizin lokmas� dü�erse, onu al�p tozunu temizleyip yesin. O lokmay� �eytana b�rakmas�n! Yemek sonunda parma��n� yalas�n! Çünkü, bereketin hangi lokmada oldu�u bilinmez) buyuruldu.

Dü�en lokmay� al�p yemek, yemek tabaklar�n� s�y�rmak, insan� israftan kurtard�� gibi, kibir ve riyay� giderir, berekete kavu�turur. Mevcuttan istifadeye ve gelecek nimetin artmas�na sebep olur. Fasulye, pirinç, nohut gibi �eyleri y�karken dökmek ve dökülenleri toplamamak israft�r. Elbise, çorap, ayakkab� gibi giyim e�yas�n� iyi kullanmay�p, çabuk eskitmek, onlar� y�rtmak, y�karken suyu, sabunu çok harcamak, lambay�, mumu, elektri�i, hava gaz�n� bo� yere yakmak, hep israft�r.

Kendi mal�n� ate�te yakmak
Sual: Bir kimse, kendi kazand�� mal�, diledi�i gibi harcayabilir, istedi�ini yapabilir mi?
Cevap: Bir kimsenin, mal�n� kendisi için kullanmad�� zaman, hakk�, yani lüzumu olmayan yere, az da sarf etmesi israf olur. Mesela, mal� ate�te yakmak, denize atmak böyledir. Lüzumu olan yere, lüzumundan fazla vermek de israf olur. Mesela, çoluk çocu�una ihtiyaçlar�ndan fazla �eyler vermek israf olur. �htiyaç, �slâmiyetin gösterdi�i miktarlar ile ve memleketin âdetine göre belli olur. Görülüyor ki, bir kimsenin, mal�n� sarf edece�i, harcayaca�� yerleri ve kendi mal�ndaki ba�kalar�n�n hakk�n� ö�renmesi laz�md�r.

�nsan�n, kendi mal�nda bulunan, ba�kas�n�n hakk�n� ödemesi, israf de�ildir. Bu haklar�n en mühimi, zekâtt�r.

Sual: Bir kimse, kendi paras�ndan, yemede, içmede, giyinmede istedi�i gibi harcama yapabilir mi?
Cevap: Bir kimsenin, kendi bedeni için, yemekte, içmekte, giyinmekte, ev kurmakta, tabiat�n�n çekti�i �eye, ihtiyac�ndan fazla harcamas�, israf olur. Mesela bir �eyi yemek, içmek isteyince, doyduktan sonra, fazlas� israf olur. Bunun küçük günah oldu�u, Redd-ül-muhtârda bildirilmektedir.

Sual: Bir kimse, ekme�in içini yiyip, sert, kabuk k�sm�n� yemeyip atarsa, israf m� olur?
Cevap: Ekme�in pi�kin yerini ve içini yiyip, kenar ve kabuklar�n� yemeyip atmak israf olur. B�rak�lan k�s�mlar� ba�kas� veya hayvan yerse, israf olmaz.

Her istedi�ini yemek israf m�d�r?
Sual: Bir kimsenin, can� çekti�i her yiyece�i, içece�i, yemesi ve içmesi israf olur mu?
Cevap: Her istedi�ini yemek de israft�r. �bni Mâce, imâm-� Beyhekî ve Abdullah ibni Ebiddünyâ hazretleri kitaplar�nda, Enes bin Mâlik hazretlerinin, Resûlullah efendimizin;
(Her istedi�ini yemek israftand�r) buyurdu�unu naklediyorlar.

Günde iki kere ve her istedi�ini yemenin israf olmas�, doyduktan sonra veya haz�m, sindirim olmadan, ac�kmadan tekrar yemek israf olur demektir. Çünkü, gündüz ikinci olarak yemek, hele k�sa günlerde ve çal��mayan kimseler için, çok kere, tam ac�kmadan yemek olur. Bir sofrada, her istedi�ini yemek de, doyduktan sonra yemek olur. Bildirilen iki hadîs-i �erifte, israf oldu�unu aç�kça anlatmad��ndan, israfa, harama te�bih, benzetme buyurulmas� da mümkündür.

Fakat, bir yemekten usan�p her birinden biraz yiyerek ibadet yapmak mesela oruç tutmak, helal kazanmak için çal��mak veya Müslüman karde�lerine yard�m etmek gibi ibadetler için kuvvetlenmek dü�üncesi ile veya sofrada misafir bulundurmak niyeti ile olursa, israf olmayaca��, Hulâsa kitab�nda ve ba�ka kitaplarda yaz�l�d�r. Kitaplar�n sözü, yemek çe�itleri, yaln�z bu iki sebeple artt�r�labilir demek de�ildir. Ziyan etmedikçe ve ba�ka bozuk niyet ile olmad�kça, lezzet ve zevk için artt�rmak da caiz oldu�unu, A'râf sûresinin 31. âyeti ve Mâide sûresinin 90. âyeti göstermektedir. Bu iki âyet-i kerimeye dayanarak, âlimlerimiz, her çe�it meyve yiyerek lezzet almaya caiz demi�ler ve Resûlullah efendimizin çe�itli meyve yedi�ini haber vermi�lerdir. Abdullah ibni Abbâs hazretleri için buyurulan;
(�stedi�ini ye, istedi�ini giyin! �nsan� yanl�� yola götüren, israf ve tekebbürdür) hadîs-i �erifi, Buhârîde yaz�l�d�r.

Sual: Bir kimsenin, kendi elbisesini y�rtmas�, yakmas�, günah i�leyenlere para, mal vermesi de israf olur mu?
Cevap: Bu konuda Hadîka kitab�nda buyuruluyor ki:
“Ba�kas�n�n mal�n� helak etmek, zulüm olur. Ödemek laz�m olur. Kendi mal�n� helak etmek ise, israf olur. Günah i�lemek için ve günah i�lenilmesi için verilen mal ve paralar da israf olur.”

Al��veri�te aldanmak da israft�r
Sual: �sraf sadece yemede içmede mi olur yoksa ba�ka �eylerde de israf olabilir mi?
Cevap: Mal� k�ymetinden a�a�� fiyatla satarak veya kiraya vererek ve k�ymetinden yukar� fiyatla sat�n alarak veya kiralayarak aldanmak israf olur. Aldanarak al�� veri�e zaruri ihtiyaç olursa veya yard�m, sadaka gibi niyet ile böyle yaparsa israf olmaz. Meyyitin kefenini miktar ve cins bak�m�ndan, �slâmiyette bildirilenden fazla yapmak israft�r. Abdullah ibni Ömer hazretleri �öyle naklediyor:
“Sa'd ibni Ebî Vakkâs hazretleri abdest al�rken, Resûlullah efendimiz gördü.
-Ya Sa'd! Suyu niçin israf ediyorsun? buyurdu.
-Abdest al�rken de israf olur mu dedikte;
-Büyük nehirde de olsa, abdestte fazla su kullanmak israf olur buyurdu.”

Ac�kmadan önce, günde ikinci defa yemek, israft�r. Ahmed Ebû Bekr-i Beyhekî hazretleri kitab�nda;
“Hazret-i Ai�e buyuruyor ki, günde ikinci defa yemek yiyordum. Resûlullah efendimiz görünce;
-Ya Ai�e! Yaln�z mideni doyurmak, sana her i�ten daha tatl� m� geliyor? Günde iki kere yemek de israftand�r. Allahü teâlâ, israf edenleri sevmez! buyurdu.”

Hâdimî merhum, buray� �öyle aç�kl�yor:
“Resûlullah efendimiz, hazret-i Ai�enin ikinci yeme�i, ac�kmadan yedi�ini anlayarak böyle buyurmu�tu. Yoksa, kefaretler için, günde iki kere yedirmek laz�m oldu�u meydandad�r.”

Sofraya lüzumundan fazla ekmek koyup, sonra bunlar�, tekrar yemek için kald�rmamak israft�r. Yani, yenmeyen ekmek parçalar�n� atmak ve riya, gösteri�, �öhret için fazla ekmek koymak israf olur.

Nefis yemekleri yemek, k�ymetli, yeni elbise giymek, yüksek, büyük binalar yapmak ve dinin sahibinin haram etmedi�i daha bu gibi �eyler, helalden kazan�ld��, kibir ve ö�ünmek için olmad�� zaman israf de�ildir. Lüzumundan fazla olunca tenzihen mekruh olurlar. Ahireti kazanmak isteyenlere, laz�m olan ile kanaat edip, fazlas�n� sadaka vermek yak��r.

Sual: �sraf ne demektir ve israf edenler niçin kötülenmi�tir?
CEVAP
Bu konuda �mâm-� Birgivî hazretleri Tarîkat-i Muhammediyye kitab�nda buyuruyor ki:

“Mal�, �slamiyetin ve mürüvvetin uygun görmedi�i yerlere da��tmaya �sraf veya Tebzîr denir. Mürüvvet; faydal� olmak, iyilik yapmak arzusudur. Fütüvvet; daha hususi manaya gelir ki, kötülük yapmamak, iyilik yapmak ve herkesin utanacak �eylerini örtmek ve kötülükleri affetmektir. �slamiyete uymayan israf, haramd�r. Mürüvvete uymayan israf, tenzihen mekruhtur.

�sraf�n haram oldu�u muhakkakt�r. Kalbin hastal��d�r. Kötü bir huydur. Dinimizin, hasisli�i, cimrili�i, israftan daha çok kötülemesi, israf�n cimrilik kadar kötü olmad��n� göstermez. Hasisli�in daha çok kötülenmesi, insanlar�n ço�u yarat�l��tan, mal biriktirmeyi sevdi�i içindir. Bunun gibi, âlimlerimiz, idrar�n �araptan daha pis ve daha çok haram oldu�unu söyledikleri hâlde, dînimiz idrar�, �arap kadar kötülememi�, �arap içenlere, ceza verildi�i hâlde, idrar için, ceza emredilmemi�tir. Çünkü, insanlar �arap içmeye dü�kün oluyor. �drar içmek ise, kimsenin hat�r�na gelmiyor!

�sraf�n kötülü�ünü göstermek için, Allahü teâlân�n;

(�sraf etmeyiniz! Allahü teâlâ, israf edenleri sevmez) meâlindeki kelam� yeti�ir. �srâ sûresindeki âyet-i kerîmede de meâlen;

(Tebzîr etme! Tebzîr edenler, �eytanlar�n karde�leridir) buyuruyor. �eytan�n karde�i de, �eytan olur. �eytan isminden daha kötü bir isim yoktur. �sraf�, bundan daha çok kötüleyen bir �ey dü�ünülemez. Allahü teâlâ, mallar�n� israf edenlere bir �ey vermeyiniz diye emrederken, bunlar� en kötü bir isim ile adland�r�yor. Nisâ sûresindeki âyet-i kerîmede meâlen;

(Mallar�n�z� sefihlere, alçaklara vermeyiniz!) buyuruyor. Kur’ân-� kerimde Firavunu kötülerken;

(O, israf edenlerden idi) buyuruyor. Lût aleyhisselâm�n kavmini de;

(Belki siz, israf eden kavimsiniz!) diye kötülüyor.

Buhârî ve Müslimdeki hadis-i �erifte;

(Mal� bo� yere saçmay�n�z!) buyuruluyor. �mâm-� Tirmizî hazretlerinin bildirdi�i hadis-i �erifte;

(K�yamet günü herkes, dört suale cevap vermedikçe hesaptan kurtulamayacakt�r: Ömrünü nas�l geçirdi. �lmi ile nas�l amel etti. Mal�n� nereden, nas�l kazand� ve nerelere harcad�. Cismini, bedenini nerede yordu, h�rpalad�?) buyurulmu�tur.”

Evliyaya dil uzatmak

Tue, 03 �ub 2026 23:30:53 +0300

Sual: �bni Arabi hazretlerine dil uzat�l�yor. Evliyaya dil uzatmak caiz midir?
CEVAP
�mam-� Rabbani hazretleri, Mektubat’da buyuruyor ki:
(Büyüklerimizin be�endi�i, büyük bildi�i Muhyiddin-i Arabinin, birçok sözlerinin ehl-i sünnete uymamas�, �a��lacak �eydir. Hatalar� ke�finde, kalbde do�an bilgilerde oldu�u için, ictihaddaki hatalar gibi bir �ey söylenemez. Onu büyük bilir ve severim. Ehl-i sünnete uymayan yaz�lar�n� yanl�� ve zararl� bilirim.

Onun hakk�nda konu�anlardan bir k�sm� haddi a��yor, bir k�sm� büsbütün mahrum kal�yor. Evliyan�n büyüklerinden olan M.Arabi hazretleri, ke�flerindeki hatalardan dolay� büsbütün reddedilemez. Onun vahdet-i vücud bilgisi, görünü�te, ehl-i sünnet itikad�na uymuyor ise de, uydurulmas� kolayd�r. Aradaki fark�n, yaln�z sözde ve kelimelerde oldu�unu gösterdim.) [m.266]

(K�yas ve ictihad, dinin 4 temelinden biridir. Evliyan�n ilhamlar� böyle de�ildir. Bunlara uymaya emrolunmad�k. �lham, yaln�z sahibi için delildir, ba�kalar� için senet de�ildir. Tasavvufçular�n, ehl-i sünnete uygun olmayan sözlerine uyulmaz. Fakat, onlara iyi gözle bakarak dil uzatmamal�, �uursuz sözlerinden saymal�d�r!) [m.272]

(�eyh-i ekberi [yani �bni Arabiyi] caiz olmayan baz� bilgileri ile, yine makbuller aras�nda görüyorum. Evliya aras�nda bulunuyor. Onu reddeden, be�enmeyen tehlikededir.) [c.3, m.77]

�mam-� Süyuti hazretleri Tenbih-ul-gabi kitab�nda �bni Arabi hazretlerinin büyüklü�ünü vesikalarla ispat etmektedir.

Ebüssüud efendi hazretleri de ona dil uzat�lam�yaca��na dair fetva vermi�tir.

Abdülgani Nablüsi hazretleri, �bni Arabi gibi büyük bir evliyaya dil uzatan�n cahil ve gafil oldu�unu, bunlar�n ba��nda �bni Teymiye’nin geldi�ini bildirmektedir. (Hadika)

Evliya ile e�k�ya k�yas edilmez
Sual: �bni Teymiyeciler, “Felsefecilerin nasslarla çat��an akli delilleri onlar� tekfirden kurtarmad�� halde, tasavvuf ehlinin nasslarla çat��an ke�ifleri onlar� nas�l küfürden kurtarabiliyor” diyerek �bni Arabi hazretleri gibi baz� evliyay� tekfire yelteniyorlar.
Bu mukayese do�ru olur mu?
CEVAP
Do�ru olmaz. Mukayesenin do�ru olmas� için mü�terek benzerliklerin olmas� laz�md�r. Dost ile dü�man, mukayese edilmez. Mesela, Allahü teâlâ kâfirler için ölü buyuruyor. Kâfir ile mümin yani ölü ile diri mukayese edilir mi? Kur’an-� kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Kâfirler, sa��r, dilsiz, kör olduklar� için do�ru yola gelmezler.) [Bekara 18]

(Körle gören [kâfir ile mümin] karanl�kla ayd�nl�k [Bât�l ile hak], gölge ile s�cak [Cennetle Cehennem] bir olmaz. Dirilerle ölüler de bir olmaz.) [Fat�r 19]

Yunan felsefecileri kâfirdir, tasavvuf ehli ise Allahü teâlân�n dostu, evliyas�d�r. Evliya ile kâfir hiç mukayese edilir mi? Firavun da, "Ben tanr�y�m" dedi, Hallac-� Mansur hazretleri de. Biri kâfirdi biri müslüman. Müslüman�nkini tevil etmek gerekir. Namaz k�lan ve dinin her emrini yerine getiren bir müslüman bir �ey söylemi�se, bunun tevilini aramak gerekir.

Yunan felsefecileri, (Kâinat, Allah gibi, ezeli ve ebedidir, Allah cüzi olan �eyleri bilmez, cismani, bedeni bir ha�r yoktur) gibi birçok dü�ünceleri yüzünden kâfir oluyorlar. �slam filozofu denilen kimseler de, böyle dü�ünüyorsa, onlar da ayn� hükme girer. �mam-� Gazali hazretleri, böyle dü�ünen din adamlar�n�n da ayn� hükme girdi�ini (El münk�z), (Tehafüt) ve (�lcam)da bildiriyor. Kâinat� ezeli ve ebedi bilen felsefecilerin küfre dü�tüklerini bildirdikleri için imam-� Gazali ve imam-� Rabbani hazretleri gibi Resulullah�n vârisleri olan büyük âlimlere felsefeciler taraf�ndan dil uzat�l�yor. �bni Rü�d, felsefecileri savunmak için imam-� Gazali hazretlerini tenkit eden bir kitap bile yazm��t�r. Felsefeci ve �bni Teymiyeci bir genç, (El-Gazzalinin uydurma hadisler üzerine bina etti�i bütün hükümler sap�kl�kt�r, bu bak�mdan onun eserlerini okuyan sap�t�r) demi�ti.

�mam-� Gazali hazretlerini sevmeyenlerin daha çok felsefeciler ile �bni Teymiyeciler oldu�u görülmektedir. Ne maksatla olursa olsun, o büyük zat� kötülemek asla caiz de�ildir. Çünkü büyük âlim �bni Hacer-i Mekki hazretleri, (�mam-� Gazalinin yaz�lar�nda kusur bulan, ya hasetçidir veya z�nd�kt�r) buyuruyor. (El- i’lam bi-kavâti’il-islam)

�bni Abidin hazretleri buyuruyor ki:
�mam-� Gazali, zaman�n�n hüccet-ül-�slam� ve âlimlerin en üstünü idi. Ona dil uzatan kimse, cahillerin en cahili, fâs�klar�n en kötüsüdür. (El-Ukud-üd-dürriyye)

Kâtip Çelebi de diyor ki:
Bütün din kitaplar� yok olsa, �mam-� Gazalinin kitaplar�, bu bo�lu�u doldurabilir, hatta onun �hya kitab� bile kâfi gelir.

Seyyid Abdülhakim efendi hazretleri de, (�mam-� Gazali’nin �hya kitab�, bütün âlimlerce do�ru ve yüksektir. Bir gayr� müslim, severek yapraklar�n� çevirirse, Müslüman olmakla �ereflenir) buyuruyor.

Tefsir, hadis, f�k�h, tarih, ahlak ve t�b hakk�nda üç yüzden fazla eseri olan �mam-� Süyuti hazretleri Tenbih-ul-gabi kitab�nda �bni Arabi’nin büyüklü�ünü vesikalarla ispat etmektedir. Cinlere de fetva veren Ebüssüud efendi �bni Arabiye dil uzat�lamaz diye fetva vermi�tir. F�k�h, tefsir, hadis ve tasavvufta çok derin âlim olan Abdülgani Nablüsi hazretleri, �bni Arabi gibi büyük bir evliyaya dil uzatan�n cahil ve gafil oldu�unu, bunlar�n ba��nda �bni Teymiye’nin geldi�ini bildirmektedir. (Hadika)

Tefsir, f�k�h, tasavvuf, tarih, nahv ve t�b üzerinde çok kitap yazan, ârifibillah ve kutb-i zaman olan imam-� �arani hazretleri buyurur ki:
�bni Teymiye, tasavvufu inkâr eder, evliyaya dil uzat�r. Böyle kitaplar� okumaktan, y�rt�c� hayvandan kaçar gibi kaçmal�d�r. �bni Teymiye ve onun yolunda giden sap�klar, �bni Arabi hazretlerine kâfir demi�lerse de, âlimler, arifler onun büyük bir veli oldu�unu bildirmi�tir. (Kibrit-i Ahmer, El-yevakit, Tabakat)

Evliya dü�manl��
Sual: Ekteki makalede, tasavvufa, tarihteki hak tarikatlara sald�r�l�yor, �efaat inkâr ediliyor. Osmanl�lar�n �slamiyet’i iyi anlayamad��, bu yüzden Osmanl�y� müslümanlar�n y�kt�� bildiriliyor. Bir cevap verir misiniz?
CEVAP
Her makaleye cevap vermeye kalkarsak, esas konular� yazmaya s�ra gelmez.
1- Osmanl�y� y�kan ittihatç�lard�r. Bir sava�ta müslümanlar yenilse, kâfirler camileri y�ksa, müslümanlar camileri y�kt� denir mi? Osmanl�lar, y�k�l��a mani olamam��lard�r. Onlar�n ihmalleri varsa da, y�kan onlar de�ildir. Kusurlu olan� bizzat fail gibi göstermek do�ru de�ildir. (Osmanl�lar �slamiyet’i bilmiyordu) demesi de çok çirkindir. Osmanl� �slamiyet’i bilmiyorsa, o yazar nereden biliyor? Ceddini inkâr eden haramzadedir.

2- �evahid-ün-nübüvve kitab�nda, (Evliyan�n kerameti, Peygamberlerin mucizelerinin devam�d�r. Bunun için evliyadan has�l olan kerametler de Peygamber efendimizin mucizesidir) buyuruluyor.

Abdülgani Nablüsi hazretleri, Hadika’da (Evliyay� inkâr etmek, dinin herhangi bir hükmünü inkâr etmek gibi küfürdür. Allahü teâlâ, Peygamberlerini ve evliyas�n� ba�kalar�ndan üstün tutmu�, ba�kalar�na vermedi�i keramet ve mucize gibi harikalar� bu zatlara ihsan etmi�tir. Maruf-i Kerhi hazretleri, talebelerine, "Dua ederken beni vas�ta edin! Çünkü evliya, Resulullah�n vârisidir. Vâris olan, vârisi oldu�u zat�n bütün üstünlüklerine kavu�ur) buyuruyor. Fakat nasipsiz yazar�n, (Evliya, havada uçsa, denizde yürüse ne yazar? Sanat ve kültürü yoksa ne k�ymeti vard�r?) demesi çok tuhaft�r. Evliya havada uçabiliyorsa, elbette Allah onu çok seviyor demektir. Elbette onun kültürü var demektir. �limsiz, cahil kimseden evliya olur mu? Evliya, Allah dostu demektir. Allah dostunu ancak kendini be�enmi� ahmaklar, basite indirebilir.

3- Yazar, (Evliya emretti�i için ben yapt�m demek çok yanl��t�r. Yap�lan �ey Kur'ana, sünnete uygun olmal�d�r) diyor. Yani, (Evliya, Kur'ana, sünnete ayk�r� emir verir) diyor. Evliyan�n sözünü, Kur'ana ayk�r� de�ilse yapacakm��z. Evliya o sözün Kur'ana ayk�r� oldu�unu bilmiyorsa, sen nereden bileceksin ey ahmak? Evliya, gerçekten evliya ise, elbette Kur'an-� kerime, sünnet-i seniyyeye ayk�r� konu�maz. Ahmak, evliya ile evliya taslaklar�n� ayn� zannediyor.

4- Nasipsiz yazar, (Allah izin vermeden hiç kimse, hiç kimseye �efaat edemez) âyet-i kerimesini delil göstererek, Peygamberlerin, âlimlerin, evliyan�n, �ehidlerin �efaatlerini inkâr ediyor. Elbette ancak Allah’�n izni ile �efaat edilece�ini bütün �slam âlimleri bildiriyor. Elbette Onun izni olmadan sinek kanad�n� oynatamaz. �efaat de Onun izniyle olacakt�r. �efaati inkâr eden ehl-i sünnet olamaz.

5- Allahü teâlâ, (Bana yakla�mak için, vesile aray�n�z!) buyuruyor. (Maide 35)
Fakat nasipsiz yazar, (Mürid, vesileyi, arac�y� b�rak�p do�rudan do�ruya Allah’a ba�lanmal�) diyor. Allahü teâlân�n emrine mi, yoksa nasipsiz yazar�n sözüne mi uyal�m?

Yazar, (Hazret-i �sa’y�, Hazret-i Ali’yi çok sevip küfre dü�üldü�ü gibi, Peygamberi, mür�idi çok sevip ayn� ak�bete maruz kalmamal�) diyor. Halbuki iman�n temeli, Allah’�, Peygamberi ve Allah dostlar�n� çok sevmek ve Allah dü�manlar�n� sevmemektir. Müslüman�n, Resulullah� çok sevmesi gerekir. Çünkü Buhari’deki hadis-i �erifte, (Beni ana-babas�ndan, evlad�ndan ve herkesten daha çok sevmeyen, mümin olamaz) buyuruldu. Hristiyanlar gibi, bir insana ilah demek onu sevmek midir? Bir kimse, hâ�â Peygamber efendimize ilah dese sevmi� mi olur?

(Bir evliya yerine, do�ruca Resulullaha rab�ta etmek gerekmez mi?) diyen ahmaklara da rastlanmaktad�r. Resulullah�n mübarek ruhuna ba�lanmak elbette büyük nimettir. Fakat bir veliyi veya kitaplar�n� bulup, buna rab�ta yapmak, Resulullah�n mübarek ruhuna ba�lanmak içindir. Bir insan, hiç görmedi�i kimsenin �eklini yaln�z i�itmekle, onu tan�m�� olmaz. Bunun için, Resulullaha rab�ta yap�lmaz. Çünkü, ba�kas�n�n Resulullah oldu�una inanmak küfür olur. Evliyay� dü�ünmekte, bu tehlike yoktur. Bir veliyi dü�ünen, onun mübarek kalbinde Resulullah�n mübarek kalbini görür. Böylece, Resulullah� yâd etmi� olur. (Evliya bir gözlük gibidir, Resulullaha bu gözlük ile bak�l�r) buyurulmaktad�r.

�mam-� Gazali hazretleri buyuruyor ki:
(Her müslüman, terbiye edici bir üstada muhtaçt�r. Üstad onu terbiye ederek, kötü huylardan kurtar�r. Allahü teâlâ, insanlara do�ru yolu göstermek için, Peygamber gönderdi. Peygamberden sonra ona vekil olarak evliyay� yaratt�.) [Eyyühel-veled]

Veli, Resulullah� iyi tan�d�� için, Onun mübarek kalbinden feyz al�r ve bu feyzler, bunun kalbinden, kendisine ba�lananlar�n kalblerine akar. Feyz gelen kalb temizlenir. Ahlak� güzel olur.

�mam-� Rabbani hazretleri buyuruyor ki:
(Velinin kalbindeki feyzler, nurlar, güne�in ziyas� gibi yay�l�r. Onu seven müslümanlar�n kalblerine akar. Onlar�n bu feyzleri ald�klar�ndan haberleri olmaz. Kalblerinin temizlendi�ini anlarlar. Karpuzun güne� kar��s�nda olgunla�t�� gibi, kemale gelirler. Eshab-� kiram, Resulullah�n sohbetinde, böyle kemale geldi.) [M.260]

Menk�be anlatmak
Sual: Hep çarp�k konu�an biri, (Ey Müslümanlar, size çarp�kl�klar� anlat�yorum. Hazret-i Ömer’in, �mam-� a’zam�n menk�belerini, Abdülkadir-i Geylanî’nin veya ba�ka evliya zatlar�n kerametlerini anlatacak zaman de�ildir) diyor. Kendi sözünde çarp�kl�k yok mu?
CEVAP
Elbette, esas çarp�kl�k kendisindedir. O büyük zatlar�n menk�beleri ilimdir, ibretli, hikmetli olaylard�r. Hazret-i Ömer’in hayat�n� anlatmak, �slamiyet’i anlatmak demektir! �mam-� a’zam�n menk�beleri, genelde ateistlere verilen ilmî ve mant�kî cevaplard�r. Allahü teâlân�n varl��n� ispat eden çok k�ymetli, aklî delillerdir. Evliya menk�belerini okumak da çok faydal�d�r. �nsan�n haramlardan kaçarak daha iyi ibadet etmesine yard�mc� olur. Seyyid Abdülhakim Arvasî hazretleri, (Evliya menk�belerini anlatan Re�ehat kitab�n� okumak, insan�n ihlâs�n� art�r�r) buyurmu�tur. Bunun için �slâm âlimleri, evliya menk�belerini bildiren birçok kitap yazm��t�r. Lüzumsuz olsayd� yazmazlard�. Bunlardan birkaç�n�n isimleri �öyledir:
Hayrat-ül-hisan fi-menak�b-in-Nu’man
Es-sahife fi menak�b-i Ebi Hanife
Kalaid-ül-ukban fi-menak�b-in Numan
Ukud-ül-Mercan fi-menak�b-� Ebi Hanifet-in-Numan
Menak�b-ül-�mam-il-azam
Menak�b-i Abdülkadir
Menk�be-i Evliyaiyye fi-ahval-i Ridaiyye
Nefehat-ül-Üns
Kitab-� Ke�f-ül Mahcub
Tezkiret-ül Evliya
�evahid-ün-nübüvve
Hilye-tül-Evliya
Re�ehat ayn-el hayat
Cami’u keramat-il-Evliya
Hadika-tül-Evliya
Berakat - Zübde-tül-makamat
Menak�b-� Çihar Yar-i Güzin

Dünyaya sitem
Sual: �bni Arabî, Mevlâna gibi evliya zatlara sald�ran bir Selefî, son olarak Dürr-ül mearif kitab�ndaki, (�mam-� Ku�eyrî rahmetüllahi aleyh, bir gün istinca için ta� ar�yordu. Bu s�rada eline bir yakut geldi. Onu yere at�p, “Ben istinca için ta� ar�yorum. Sen bana yakut veriyorsun. Yakutun senin olsun, bana laz�m de�ildir” dedi) ifadesinden dolay� �mam-� Ku�eyrî’ye de sald�rmaktad�r. Burada �mam-� Ku�eyrî, bu sözü dünya için mi söylemi�, yoksa hâ�â Allah için mi söylemi�tir?
CEVAP
Elbette dünya için söylemi�tir. Zaten hemen alt�nda aç�klamas� vard�r. �mam-� Ku�eyrî, imaml�k derecesine yükselmi�tir. �mam, müctehid, dinde söz sahibi, âlim zat demektir. S�radan bir Müslüman bile hâ�â Allahü teâlâya öyle bir �ey söyler mi hiç? Dünya mal�n� istemedi�ini bildirmi�tir. Kendimize uygun görmedi�imiz bir sözü büyük zatlara nas�l uygun görürüz ki? Evliya zatlar zahid kimselerdir. Zahid, dünyaya ra�bet etmez, özenmez, hiç önem vermez. Yakut gibi dünya mal�n� f�rlat�p atar.

Selefîler, mecaz� bilmedikleri için (Allah'�n eli var, Allah oturur) diyerek Onu mahlûka benzeterek küfre girerler. Mesela Türkçede, (Kahpe felek, kimine kavun yedirir, kimine kelek) diye bir söz vard�r. Buradaki felek dünya demektir. Mecaz olarak söylenir. Hâ�â kaderle, Allah ile ilgisi yoktur. �mam-� Ku�eyrî hazretleri de, (Dünya, üstüme gelme! Her �eyin senin olsun) diyor. Bir hadis-i �erif �öyledir:
(Dünya [dünya mal�] bana yakla�mak istedi. "Benden uzakla�" dedim. Giderken, "Sen benden kurtuldun ama senden sonrakiler benden kurtulamaz" dedi.) [Bezzar]

Âlimlere ve onlar�n kitaplar�na dil uzatmaktan ve Selefîlerin yuvarland�klar� küfür çukuruna dü�mekten çok sak�nmal�d�r.

Dalkavukluk
Sual: Vefat etmi� evliya zatlar�n iyiliklerini anlatan bir arkada�a yalaka diyorlar. Yalakal�k ya�ayana yap�lmaz m�? Ölen için öyle bir �ey söylenir mi?
CEVAP
Yalaka, dalkavuk demektir. Kendisine maddî menfaat [ç�kar] sa�layacak olana a��r� sayg� ve hayranl�k göstererek ona yaranmak isteyen kimse demektir. Ya�c� da deniyor. Bunu ölmü� kimseler için söylemek yanl�� olur. Ölüden maddî ne ç�kar sa�lanacak ki? Mesela, �mam-� a’zam hazretlerinin veya �mam-� Gazalî hazretlerinin büyüklü�ünden bahsedilse, bahsedene dalkavuk denmez. Hattâ mason Abduh veya Re�at Halife gibi kötü kimseleri övene de dalkavuk denmez. Sap�k, cahil veya art niyetli denir. Her kelimeyi yerli yerinde kullanmal�d�r.

Bir ba�ka husus, ister ya�as�n ister vefat etmi� olsun, evliya zatlar� sevmek, gerekirse onlar� savunmak her Müslüman�n vazifesidir.

Keramet nerede?
Sual: Yunus Emre’ye veya Hac� Bekta�-� Velî hazretlerine yahut uygunsuz birine ait oldu�u da söylenen �u dörtlükte Mekke ve Hac niye kötüleniyor?
Hararet nardad�r, sacda de�ildir,
Keramet ba�tad�r, tacda de�ildir,
Her ne arar isen, kendinde ara!
Kudüs’te, Mekke’de, Hacda de�ildir.
CEVAP
E�er bu dörtlük, uygunsuz birine aitse, do�ru anla��lmas� için tevile gerek yoktur. Ama Hac� Bekta�-� Velî hazretleri gibi büyük bir zata aitse �öyle tevil edilebilir:
Kudüs, Mekke k�ymetli yerlerdir. Hac, gidebilene farzd�r, çok k�ymetli bir ibadettir. Fakat iman� olmayan veya bid’at ehli olan kimse, buralara gitse, hac yapsa hiç k�ymeti olmaz. Yoksa (Hac ve Mekke k�ymetsiz) demek de�ildir. Bunlar ancak imanl� olana k�ymet verir.

(Keramet tacda de�ildir) sözü de güzeldir. �nsan k�yafetiyle, h�rkas�yla, cübbesiyle, ba��ndaki tac�yla, oturdu�u taht�yla de�er kazanmaz. K�l�k k�yafetle, hattâ tahsille bile insan�n kemale ermedi�i anlat�lmaktad�r. Nitekim cahil biri, merhum Nasreddin Hoca’ya, okunmas� zor bir yaz� getirir. (Hoca bunu oku!) der. Hoca bakar, (Okuyamad�m) der. O ki�i, (Ba��ndaki kavu�undan, sar��ndan utan!) der. Merhum hoca, (E�er keramet sar�ktaysa, buyur sen oku!) diyerek sar�� o ki�inin ba��na geçirir.

Hallac-� Mansur hazretleri
Sual: Hallac-� Mansur ve Muhyiddîn-i Arabî gibi zatlar�n yanl�� anla��lan sözlerinden dolay�, baz�lar� bu zatlardan bahsederken, Selefîler gibi, (Hallac �öyle demi�), (Muhyiddin böyle yazm��) diyorlar. Bu sayg�s�zl�k de�il mi?
CEVAP
Elbette sayg�s�zl�kt�r. O zatlar, hatal� ke�iflerinden dolay� mazur olduklar� için, günaha girmezler. �mam-� Rabbânî hazretleri buyuruyor ki:
Tasavvuf büyüklerinden birkaç� kendilerini hâl ve sekr kaplad�� zaman, do�ru yolun âlimlerinin bildirdiklerine uymayan bilgiler, marifetler söylemi�lerse de, ke�if yoluyla anlad�klar� için, suçlu say�lmaz ve sorguya çekilmezler. Bunlar�n, ictihad�nda yan�lan müctehidler gibi, yan�lmalar�na da bir sevab verilir. (1/112)

Kitaplar�m�zda ve �mam-� Rabbânî hazretlerinin mektuplar�nda, bu zatlar anlat�l�rken, (Hallac-� Mansur “kaddesallahü teâlâ sirrehül’azîz”) ve (�eyh-i ekber Muhyiddin-i Arabî “kuddise sirruh”) diye sayg�yla bildirilmektedir. (Seadet-i Ebediyye)

�mam-� Muhammed Mâsum hazretleri de buyuruyor ki: �eyh-i ekber Muhyiddin-i Arabî hazretleri, hadis ilminde sahib-i isnad ve f�k�h ilminde ictihad makam�ndayd�. (1/29)

Böyle büyük zatlara sayg�s�zl�k yapan, kendi terbiyesizli�ini göstermi� olur.

Köpekten a�a�� olmak
Sual: Evliya zatlara muhalif biri, büyük zatlardan birini, (Hep ayn� �eyleri anlat�yor) diye tenkit edince bir arkada�, (Hocas�n� tenkit edene k�zmayan, köpekten a�a��d�r) sözünü hat�rlay�p, (Ahmak herif, haddini bil, büyükleri sevenlerin yan�nda böyle konu�amazs�n) diyor. Sevenlerin yan�nda nas�l öyle konu�abiliyor ki?
CEVAP
Sinsi hareket edip, söylediklerine bir k�l�f buldu�u için, fazla tepki toplam�yor. E�er o arkada� tepki vermeseydi, kim bilir daha neler söyleyecekti. Belki bütün silsile büyüklerine iftira ederek, �öyle �öyle hatalar� vard� diyecekti. Büyüklerimiz �unu anlat�rlard�:
Bir gün hazret-i Ömer, bir yere vâli tayin ederek der ki:
— Yar�n filan yere gel! Sana, iyi vâlinin nas�l olaca��n�, ba�ar�n�n yollar�n� anlataca��m in�allah.

Herkes, acaba ne nasihatler verecek, ne tavsiye edecek diye merak eder. Ertesi gün Eshab-� kiram�n hepsi oraya gelir. Hazret-i Ömer, vâlinin kolundan tutup der ki:
— E�er ba�ar�l� olmak istiyorsan, namaz�n� ta’dil-i erkânla vakti girince k�l! Ramazan-� �erif ay� gelince orucunu tut! Hac zaman� hacca git! Zekât�n� dinin emrine uygun �ekilde ver! Kelime-i �ehadeti söyleyerek, iman�n� tazele! Haydi, güle güle, git yoluna, Allahü teâlâ yard�mc�n olsun!
— Yâ emir-el-müminin, �slam’�n �art�n�n be� oldu�unu hepimiz biliyoruz. Biz ba�ka �eyler söyleyece�inizi, vâlilik hakk�nda ba�ar�l� olman�n yollar�n� anlataca��n�z� zannetmi�tik.
— Resulullah efendimiz, �slam’�n �art�n�n be� oldu�unu bildirdi. Ben bunu alt� yapacak de�ilim. Bu be� �art� do�ru yapan, ba�ar�l� olur.

Görüldü�ü gibi, dinin esaslar� bellidir. Anlat�lacak �eyler de bellidir. (Hep ayn� �eyi anlat�yor) diyerek büyük zatlar� tenkit etmek, art niyetli olmay� gerektirir. Kitaplar�m�zda da hep hata aramaya çal��yor. Böyle sinsice fitne ç�karan ikiyüzlülere, o arkada� gibi, an�nda tepki vermeli. Tepki görmeyince, sald�r�lar�n� �iddetlendirir. Köpekten a�a�� olmamak için böyle kimselere müsamaha göstermemeli. Gençlerin, onlar�n tuza��na dü�melerine de mâni olmal�d�r.

Evliyaya kötü söz söylemek
Sual: Baz� kimseler; �mam-� Rabbani, Muhyiddin-i Arabi, Mevlana Celaleddin-i Rumi gibi zatlar için a�za al�nmayacak, küfürle itham edici sözler söylüyorlar. Böyle kimselere nas�l cevap vermelidir?
Cevap: Konu ile alakal� olarak Abdullah-� Dehlevî hazretleri Mekâtib-i �erîfe kitab�nda buyuruyor ki:
“Bir kimsenin maksad� bilinmeden, yaln�z sözüne bakarak, ona kâfir denilemez. Bir Müslüman�n, bir sözünün, yetmi� manas� küfrünü, bir manas� ise iman�n� gösterse, o kimseye kâfir denilmez. Hadis-i �erifte; (Küfrü aç�k bilinmeyen kimseye kâfir diyen, kâfir olur) buyuruldu.

Kur’ân-� kerimde ve hadis-i �eriflerde öyle bilgiler vard�r ki, bunlar tevil edilmeden anla��lamaz. Bir kelimenin, Allahü teâlâ ve Resulullah efendimiz taraf�ndan, aç�k bildirilmemi� manalar�ndan, �slâmiyete uygun olan� seçmeye Tevil denir. Bunu herkes yapamaz. Evliyan�n sözlerini de tevil etmek, mealen bildirmek laz�md�r. Tevil edilmezse, yanl�� anla��l�r. Tevil edilince, veliye iftira etmek tehlikesi olmaz. �ftira etmek haramd�r. Evliyan�n sekr hâlinde veya kavu�tuklar� nimetleri anlat�rken, yahut talebesini te�vik için veya maksad�n� anlatacak kelime bulamad�klar� zaman, söyledikleri baz� kelimeleri tevile muhtaç olur. Mesela �mam-� Rabbani hazretleri; 'Resulullah�n her i�ine tabi olmal�d�r' demiyor. '�tikatta, f�k�h kitaplar�nda emir olunan i�lerde ve kalp ile yap�lan zikirlerde tabi olmal�d�r' diyor. Bunlara tabi olmayan, veli olamaz. �mam-� Rabbani hazretleri ve di�er evliyaya itiraz edenler, onlar�n sözlerindeki inceli�i anlayamayanlard�r.

Abdülkadir-i Geylânî hazretlerinin Fütûh-ul-gayb kitab�n�n farisi �erhinde buyuruluyor ki: 'Âriflerin kalplerine ince ve anla��lmaz bilgiler geldi�i zaman, bunlar� anlatacak kelime bulamazlar. Böyle sözlerini i�itince, do�rusunu Allahü teâlâ bilir demeli, inkâra kalk��mamal�d�r.'

Tasavvuf yolundan maksat, Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdikleri do�ru itikada, �slâm�n güzel ahlak�na, f�k�h kitaplar�n�n gösterdi�i i�leri yapmaya, bidatlerden sak�nmaya ve Allah dostlar�n�n kalplerine gelen hallere kavu�makt�r. Evliyan�n sözleri misk gibidir. Güzel mana saçarlar. Yanl�� manalar vermek, miski çal�, çöp ile örtmek gibidir. Çal� y��n�, miskin güzel kokusunu örtemez.”

Sual: �mâm-� Rabbânî hazretleri gibi zatlara inanmayanlara nas�l cevap vermelidir?
CEVAP
Geçmi� insanlar�n hâllerini, ilimlerini, cehaletlerini, salah ve dalaletlerini anlayabilmek için, çe�itli yollar vard�r:

Birincisi: Bir mezheb, bir yol sahibi ise, kurdu�u yolu incelemektir.

�kincisi: Eserlerini, kitaplar�n� okumakt�r.

Üçüncüsü: Onun hakk�nda insaf ile söyleyip, meziyet ve kusurlar�n� bildirenleri dinlemektir. �mâm-� Rabbânî hazretlerine bak�lacak olursa:

1-�mâm-� Rabbânî hazretlerinin yirmidokuzuncu ku�aktan dedesi, hazret-i Ömer-ül-Fârûk'tur. Dedelerinin hepsi zamanlar�n�n büyük âlimi idi.

2-Bir kimseyi dünyaya gelmeden evvel haber veren müjdeler, zan ile ve yakla��k olur. �sim ile, memleket ile bildirilmez. Mehdî hakk�nda haberler ve din imâmlar�m�z için verilmi� olan müjdeler de böyledir. Mesela;

(Din yer yüzünden kalk�p Süreyyâya yani Ülker denilen y�ld�z kümesine gitse, Asyadan ç�kan bir genç onu yakalar getirir.)

(�nsanlar s�k��p güçlüklerini çözecek âlim ararlar. Medîne-i münevveredeki âlimden daha üstününü bulamazlar.)

(Kurey� kabilesinden olanlara dil uzatmay�n�z. Onlardan bir âlim, yeryüzünü ilim ile dolduracakt�r) hadis-i �erifleri de böyledir ki, birincisi �mâm-� a'zam Ebû Hanîfeyi, ikincisi �mâm-� Mâlik bin Enesi, üçüncüsü de �mâm-� �âfi'înin gelece�ini müjdelemektedir denildi.

Bu haberlerin hepsi, ne kadar kuvvetli olsa da, zan olup, ilim ve katiyet bildirmez. Dostlar için ilim gibi olup, dü�manlar�n, inat ve inkâr edenlerin cahilliklerini artt�r�r. Çünkü kabul edenlerin çoklu�u ve büyüklü�ü kar��s�nda ret ve inat etmek, ya alçakl�k veya cahilliktir.

Din imâmlar� hakk�ndaki hadis-i �erifleri kabul etmeyip inat eden Vehhabiler böyledir. Mehdiyi inkâr edenler de böyle olup, birçok hadis-i �erife inanmam�� oluyorlar. Bunun için Mehdînin gelece�ine inanmayan kafir olur, denildi.

�mâm-� Rabbânî hazretleri için de, böyle müjdeler vard�r, dostlar� için kati ve muhakkakt�r. Dü�manlar�n�n da, inkâr ve inad� artmaktad�r.

O hâlde haklar�nda ciltlerle kitap yaz�lm�� olan ve eserleri dünyay� doldurmu� bulunan ve onlar�n izinde gidenler zamanlar�n�n en k�ymetlisi, en sevileni olan, iyilikleri güne� gibi her yerde parl�yan evliyaya iyi zan laz�m olmaz m�?

R�zgarayak� istemeyin benden

Tue, 03 �ub 2026 21:02:51 +0300

Peygamber efendimizden önce ya�am�� olan Hatim-i Tai, cömertli�i ile me�hur bir �air idi. Onun ülkesinde at eti yenirdi. Hatim-i Tai’nin pek çok at� vard�. At�n�n biri, dillere destan olacak kadar her bak�mdan mükemmel bir Arap at�ym��. Çok h�zl� ko�tu�u için ad�n� Rüzgarayak koymu�lar.

Zaman�n hükümdar�, Hatimin söylendi�i gibi gerçekten cömert olup olmad��n� ö�renmek ister. Gözde veziri ile isti�are edip, bütün servetine bedel olan Rüzgarayak isimli at�n� istemek için on ki�i gönderir. E�er bu seçkin at� vermezse, cömertli�i anlat�lanlar gibi olmad�� anla��lacakt�r.

On ki�i, kendilerini tan�tmadan bir gece Hatimin evine misafir olurlar. Hatim, hemen bir at kestirip ziyafet haz�rlat�rken, yorgunluklar�n� gidermek için misafirlere y�kanacak yeri gösterir, yeni çama��r ve elbise verir.

Muazzam ziyafetten sonra, on ki�i kendilerini tan�t�p, hükümdar�n arzusunu bildirirler:
- Hükümdar�m�z, ünü cihana yay�lan Arap at�n�z� istiyor.
Hatim bir ah çekerek der ki:
- Aaah ki ah... Beni en ince noktadan vurdunuz. Elimi aya��m� ba�lad�n�z. Tek bütün servetimi isteyin de Rüzgarayak� istemeyin benden. Hatta can�m� isteyin hükümdar�ma vereyim. Fakat onu istemeyin.

Hatimin böyle söyleyip a�lamas� üzerine gelen heyet, Arap at�n�n çok k�ymetli oldu�unu anlay�p derler ki:
- Ey cömert insan, nas�l i�tir bu, can�n� veriyorsun da, bir at� vermiyorsun? Anla��lan at�n bütün servetinden, hatta can�ndan daha k�ymetliymi�.
- Hay�r öyle de�il. Gece aniden misafir geldi�iniz için, y�lk�lar�n otla��na gidip at getirinceye kadar, belki sabah olurdu. Misafirlerim aç uyuyacaklar�na evim ba��ma y�k�lsa daha iyi olurdu. Onun için çok sevdi�im Rüzgarayak� kesmek zorunda kald�m. Misafirin gönlünü ho� etmek, en ünlü at�mdan, servetimden, hatta can�mdan daha k�ymetlidir.
Hatim, defalarca özür diledi. Misafirleri u�urlarken, her birine birer Arap at� ile birer kese alt�n verdi.

Sual: Kom�uya yap�lan kötülük ve iyiliklerin kar��l��, sevap ve günah olarak daha m� fazlad�r?
CEVAP
Herhangi bir kimseye yap�lmas� haram olan bir fenal�k, kom�uya yap�l�rsa, günah� ve herhangi bir kimseye yap�lmas� sevap olan bir iyilik, kom�uya yap�l�rsa, sevab� kat kat daha fazla olur.

Sual: Kom�uya hürmet etmeli deniyor. Bundan maksat nedir, ne yap�l�rsa hürmet edilmi� olur?
CEVAP
Konu ile alakal� olarak �ir'at-ül-islâm �erhinde deniyor ki:
“Her Müslüman�n, salih kom�ular, iyi insanlar aras�nda ev aramas� laz�md�r. Hadis-i �eriflerde;

(Ev sat�n almadan evvel, kom�ular�n nas�l olduklar�n� ara�t�r�n�z! Yola ç�kmadan evvel, yol arkada��n�z� seçiniz!)

(Kom�uya hürmet etmek, anaya hürmet etmek gibi laz�md�r) buyuruldu.

Kom�uya hürmet, onunla iyi geçinmektir. Onun aç oldu�unu bilerek, kendisi tok yatmamakt�r. Allahü teâlân�n kendisine ihsan etti�i r�z�klardan ona da vermelidir. Onu incitecek söz ve harekette bulunmamal�d�r. Hadis-i �erifte;

(Kom�usu, �errinden emin olmayan kimse, Allahü teâlâya iman etmemi�tir) buyuruldu. Gayr-i müslim kom�uya dahi, mümkün oldu�u kadar hediye vermelidir. Hadis-i �erifte;

(Zimmî kom�unun bir hakk�, Müslüman kom�unun iki hakk�, akraba olan kom�unun üç hakk� vard�r) buyuruldu. Kom�usunun evine, pencerelerine bakmamal�d�r.”

Sual: Kom�uluk haklar�n�n önemli oldu�unu her Müslüman bilir. Peki kaç ev kom�uluk hakk�na sahiptir?
CEVAP
Kom�uluk hakk�na sahip evlerin adedi, zaman�n �artlar�na ve insan�n yard�m kudretine göre de�i�ir. Her taraftan birer, iki�er ve nihayet k�rk ev kom�uluk hakk�na malik olur.

Menak�b-� �ihar Yar-i G�zin

Tue, 27 Jan 2026 15:40:25 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Tam �lmihal Seadet-i Ebediyye

Tue, 27 Jan 2026 15:40:17 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

�ngiliz Casusunun �tiraflar�

Tue, 27 Jan 2026 15:37:54 +0300

En güzel dini mesajlar� ke�fedin ve sevdiklerinizle payla��n!

Dinimiz �slam

Enver Abi'nin Ard�ndan

Medeniyetler

Resulullah Kur�an� a��klad�

Kur�an�a uydu�unu s�ylemek

Nazar boncu�u �irk mi?

Hak din �slam�d�r

Sap�k f�rkalar�n ��k���

�yi arkada� se�mek

Kibir alametleri

Peygamber efendimizin faziletleri

Resulullah�n �� vazifesi

Peygamberlerin en �st�n�

Neleri kullanabiliriz ile ilgili �e�itli sual ve cevaplar

�efaat ink�r edilemez

�o�unlu�a uymak gerekir mi?

Kur�an-� kerim de�i�tirilemez

Felsefe ne demektir?

Organ ba���� ve nakli

�nsan ni�in yarat�ld�

H�kd (Kin beslemek)

Huzura Do�ru - Apple / iOS

Huzura Do�ru - Apple / iOS

D�ni S�zl�k - Apple / iOS

Dini Sözlük - Apple / iOS

Dini S�zl�k�- Android Web Uygulama

Dini Sözlük

Huzura Do�ru�- Android

Huzura Do�ru - Android

Namaz Vakti Mobil

Huzura Do�ru TV Mobil

Dini Terimler S�zl���

Dini Sözlük

Sevgili Peygamberim

Sevgili Peygamberim

Android Uygulamalar

Apple Uygulamalar

Mobil Web Siteler

Dinimiz �slam Mobil Radyo

Dinimiz �slam Mobil Radyo

�slam �limi kime denir

Din nereden ��renilir?

Tefsir nedir, m�fessir kime denir?

Cennet ve Cehennem �imdi vard�r

En b�y�k iki g�nah

Nefsi terbiye etmek

Peygamberli�i

Namaz Nas�l K�l�n�r? (Videolar)

2 Rekat Namaz Nas�l K�l�n�r?

Namaz Nedir? Namaz Nas�l K�l�n�r? 2 Rekat Namaz

Namaz�n Farzlar�

Cemaatle Namaz

Namazda ve Sonras�nda Okunacak Süre - Dua - Tesbihat

Namaz Nas�l K�l�n�r? Farzlar� | Süre | Dua | Tesbihat

Ahirette rahmet M�sl�manad�r

Sevmenin �art�

Din d��manlar�n�n taktikleri

Emr-i marufla ilgili �e�itli sorular

M�barek gecelerle ilgili �e�itli sorular

Do�ruyu bulman�n �aresi

�m�r, ecel de�i�ir mi?

Niyetin �nemi ve ilimsiz iyi niyetin zarar�

Maksudun mabudundur

Nefs nedir?

Ahlak ilmini ��renmek ve g�zel ahlak

Dinimiz �slam Mobil

Dinimiz �slam Mobil

Kibre sebep olanlar

Havf ve Reca

D�nya sevgisi g�nahlar�n ba��d�r

�vmek ve �v�nmek

Medeni

�badeti gizlemek

�man ve ak�l

Acelecilik

Tevekk�l

Emr-i maruf nehy-i m�nker nedir

�zg�rl�k ve istedi�ini yapmak

Her �e�it a��r�l�k zararl�d�r

Gafletten kurtulmak nas�l olur

Sap�k f�rkalar�n ��k��

Organ ba�� ve nakli

Dini Terimler S�zl��